“Celtic” and Mediterranean Interaction-(ΚΕΛΗΤΕΣ-CELTS AND THRACIANS-PART IC)

(BEING   CONTINUED FROM    27/08/16)

The same composition was repeated in one of the ellipsoid cheek-pieces as well. Here,
too, the arc with hatches, outlining the appliqué from the outside, plays also the role of a
semantic element: the mane of the animals. This time the predator’s head in profile is separated from the lion’s head in full face by a band of hatches, the griffin’s horn is pointing forward and is formed by the plastic band passing below the external band of hatches. In this way, the purely formal element acquires a semantic charge. The head of that fantastic beast is shaped differently, namely as two arches, and the eye does not have its own distinctive volume.
Behind the griffin’s head there is a lion’s protome, but in full face, described in the familiar
manner: through three elements. A spirally twisted plastic line passes behind the neck and
possibly designates the animal’s foreleg. The griffin’s muzzle is wide open so as to devour the stag’s head, which is depicted in the same way as on the frontlet. The difference consists in the pointing of the horn backwards. The herbivorous animal here has a body that is separated from the head by means of two plastic lines. The strange thing in this image is that the stag’s leg ends not with a hoof but with something that resembles a paw. It meets with the lion’s leg, but their bodies are separated by a wide band of hatches. It is difficult to judge how that fragmented appliqué ended in its lower part. As on the frontlet of the cited horse-trappings, the herbivorous animal is assaulted by two predators – a scheme that is not an exception in the animal style of Eurasia.
The second cheek-piece has preserved another scene framed by the familiar band of
hatches. An entire figure of a predator with an enormous oblong head separated from the body by an arch-shaped band filled with hatches is depicted on the right. The eye is ellipsoid and is depicted with an incised line. The muzzle is gaping and the lips are shaped by means of a plastic band that twists in its lower part. The ear is small and is pointing upwards. The body is disproportionally small, which suggests that for the artist the principal semantics was again carried by the animal’s heads. The legs are separated as autonomous forms, and the abdomen is marked by four bands. The lower part of the legs below the knees is covered with hatches and the paws are with three toes. That animal is biting the spirally twisted tail of another animal, which is probably also a predator, judging by the paws with three toes. Its legs are curled under the body. In that case, too, the head is too large for the frail body, which is constructed in the same way as for the first animal. The predator has a mane that is rendered as a band of hatches.
The eye is ellipsoid, and the animal’s muzzle was probably open. Unlike the cheek-pieces
known from Thracian horse-trappings, the scenes differ in this case. The open-work effect is achieved by means of the apertures that were left predominantly when rendering the legs and the muzzle. The decorative suggestion stems from the peculiar rhythm between “full” and “empty”, as well as from the play between the spirals and the arch-shaped lines.
The images on the frontlet and on the cheek-pieces have analogies in the iconography
and style of the 4th century BC Thracian “animal style”. It is necessary to highlight above all the autonomous role of the head, especially in the rendering of the predators. The discrepancy  in scale between the head and the body is characteristic of the appliqués from the Mogilanska Mogila tumulus (Venedikov 1975) and from the plaques identical to them from the Peychova Mogila tumulus near the village of Starosel (Kitov 2003). The combining of profile and face also occurs frequently in Thracian toreutics (cf. in the frontlet from Sveshtari). The outlining of the shape of the appliqué by means of an arch-like band of hatches is one of the most typical techniques in Thrace (Marazov 1998). However, this band is always transformed from a purely decorative element into a semantic carrier: it is most frequently associated with the mane,whereas the plastic band below it sometimes denotes the horns. The incising of several animal figures in a circle or ellipse is often interpreted either as the scene of the fight between them (the predator bites the victim’s head) or as a procession (the beast behind bites the tail of the beast in front). The band of hatches very often separates the head from the body or divides the actual figures of the animals.

Although it sometimes acquires the meaning of a mane, its role is predominantly to highlight the autonomy of each part of the animal’s body. The stylisation of the animal bodies reduces them to purely geometric forms. Naturally, it is possible that this is a
manifestation of the relict influence of the geometric style inherent of the Early Iron Age
(Kitov 1992). On the other hand, however, the geometrisation facilitates the work of the
craftsman, because he – like the aedes/rhapsodes – used a set of ready pictorial clichés to build various animal figures from them (Marazov 2003a). He could use for this the pictorial formula (cf. the arch-shaped spiral) to denote various parts of the animal (muzzle, tail or horn).
Naturally, this procedure would have been impossible if the silversmith did not share the
principle of mechanical structure of the animal body.

The volume part of the frontlet is shaped like a male head. The combination of human
and animal images is no exception: it can be discovered in other frontlets from ancient Thrace (Sveshtari, Dolna Koznitsa : Staykova 1997). The combination comprises heads only, which creates a thematic unity and encodes the entire scene according to a common principle (cf.frontlets from Agighiol, Oguz and Mezek). It is interesting in this case that the head is covered with a peculiar helmet. It has a high visor, marked with hatches, and its occipital part is divided longitudinally by three plastic rims, thus introducing a possibly deliberate asymmetry. The helmet is the only way in which the head of the male figure can be designated in such a way as to suggest that he is a warrior. The precious helmet-mask is the dynast’s « social» head, the most important part of his “gold” social body (Marazov 1994a). The various types of hats and headgear were perceived as duplicating the person wearing them already back in the ideology of ancient Mesopotamia. They were that individual’s prosopon-persona, and therefore they played an important role in the object code of the investiture rituals (Cassin 1987a).

The idea of the king-protector, incarnated by the helmet (from the Indo-European root *k`elm-ēs: Georgiev 1977), is discovered both in the existence of many personal names derived from Zelmis, and in the practice of Thracian aristocrats to wear pylos-type hats as a sign of their origin (Dio Chryst.Or.22.3.). The craftsmen, just like the aedes, created matrices, their pictorial formulae. They comprise elements of the actual object world: it is possible to identify “archaeologically” a number of objects like the helmet in question. Nevertheless, the genre reality gives way before the requirements of mythological thinking. The actualisation is due not to the striving to render the contemporary way of life, but to the condition to bring the “now” closer to the model from the myth. And as Thracian toreutics has not preserved specimens of a historically earlier time
(notably Homer: Lorimer 1950) through which to code the mythological  beginning” (Éliade 1975) the craftsmen reversed the task, i.e., as if the initial time was happening “now”. The predators on the flat part of the frontlet can probably be viewed as zoomorphic metaphors of the qualities inherent to the warrior function: aggressiveness, blood-thirstiness and valour (Marazov 2005b).

On four phalerae from the same set (fig. 8) a human head de face is surrounded by two
concentric bands of hatches and two plastic bands below them (the same manner of
representing the frame of the appliqué can be seen on a phalera of purely Celtic style from
Bubueci: Sîrbu, Florea 2000). The shape of the face is triangular, with a prominent chin,
triangular volume of the nose and triangular volumes of the eyes, rounded and adhering to the nose. The mouth is rendered as a row of teeth. This is not a type of face that occurs in the toreutics of the Thracians. A plastic band passes just above the eyes, and the hair is rendered above it as four braided separate strands. The hair is depicted by means of hatches resembling fish bones. It is possible that the braided hair framing the beardless face had some initiation meaning. In the ideology of the warrior function, the ephebi both in Greece and in Persia were denoted precisely by means of the hair (cf. Old-Ind. keśava and Pers. gaeśu : Wikander 1938 ;
the same manner of treatment of the hair can also be seen on the vase with the three faces from Mastugino: Mantsevitch 1958). The incredible diversity of braided hair and beards, which is discovered in the male figures on the Gundestrup cauldron, testify to status-functional differences between the figures (Marazov 1991).


8. Phalera from a Horse Trapping from Collection V. Bozhkov (I. Hadjimishev).

Unlike the typically Thracian stylistic characteristics of the animal images from the flat
base of the frontlet and of the cheek-pieces, the faces of the heroes depicted on the frontlet and on the phalerae demonstrate features that are inherent to a greater degree to the art of the Celts.
The long face ending with an elongated and pointed chin can be seen in a number of human
images from the 4th-3rd century BC (Duval 1977; Megaw 1970; Megaw, Megaw 1989). The rounded face, triangular in shape, with a broad nose and with large bulging eyes, crowned with a tall hairstyle, rendered en face, is also much closer to the anthropomorphic type in Celtic art (Duval 1977; Megaw, Megaw 1989). The helmet with a visor is closer as a form to the tradition of the Celtic weaponry (and to a certain extent of the Sarmatian, too) than to Thracian armament (Bottini et al. 1988).



Posted in HISTORIC THEMES | Tagged , , , , | Leave a comment


( ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ  9/10/16)



1) Τινά επί πλέον περί ρωµαϊκών εθναρχών και φεουδαλισµού.

Η υπό των Φράγκων αρπαγή της κατά τόπους εν τη γαλλική και ιταλική Ρωµανία εκκλησιαστικής εθναρχίας των Ρωµαίων ή η ανάληψις της εκκλησιαστικής και µοναστικής ηγεσίας, ως την χαρακτηρίζουν οι Ευρωπαίοι, είναι γνωστή εις τους δυτικούς ιστορικούς. Όµως δεν αντιλαµβάνονται το ρωµαίϊκον νόηµα της εθναρχίας δια τους Ρωµαίους, διότι δεν δύνανται, ως έχοντες την νοοτροπίαν απογόνων κατακτητών, να αναγνωρίσουν ότι υπήρχεν εκ µέρους των κατακτηθέντων Ρωµαίων εθνική συνείδησις πατριωτική και εθνικός πόθος διατηρήσεως της ρωµαϊκότητος των και των ρωµαϊκών παραδόσεων των, ως και του συνδέσµου των µε τον εν Κωνσταντινουπόλει Νέα Ρώµη βασιλέα των και µε τον εν τη Πρεσβυτέρα Ρώµη «εθνάρχην», πατριάρχην πάπαν των. Τούτο διότι οι Ευρωπαίοι απόγονοι των Φράγκων, Γότθων, Βουργουνδών, Σαξώνων, Νορµανδών και Λογγοβάρδων φαντάζονται την ιστορίαν των υπό την µορφήν του µύθου ότι οι δυτικοί Ρωµαίοι 1) ήσαν ευχαριστηµένοι µε την δήθεν απελευθέρωσίν των από τους «Γραικούς» ή «Βυζαντινούς» της Κωνσταντινουπόλεως και 2) ανεδείχθησαν τόσον ευτυχείς διότι µαζί µε τους Γερµανούς κατακτητάς των και ως συνεργάται πλέον έθεσαν τα θεµέλια του νέου δυτικού πολιτισµού198[198]. ∆ιατί να προτιµήσουν τους «Γραικούς» ή «Βυζαντινούς», αφού τους παρουσιάζεται η ευκαιρία να εξυπηρετήσουν την ένδοξον και θεόκλητον και περιούσιον φυλήν των Φράγκων και Γερµανών;

Οι ίδιοι όµως Ρωµαίοι εν τη γαλλική και τη ιταλική Ρωµανία περιγράφουν τους Φράγκους και τους Λογγοβάρδους και την κατά φύσιν ευγένειάν των ως µίαν ωργανωµένην αλητείαν199[199]. Τα γεγονότα οµιλούν αφ’ εαυτών. Κατά την ολοκλήρωσιν της υπό των Φράγκων κατακτήσεως της γαλλικής Ρωµανίας (εξαιρέσει της υπό γοτθικήν κατοχήν µικρας επαρχίας της Σεπτιµανίας) το 536 η ιεραρχία των Ρωµαίων κατώρθωσε να απόσπαση από τους Φράγκους την αναγνώρισιν του δικαιώµατος των Ρωµαίων να ζήσουν κατά τα ρωµαϊκά ήθη και έθιµα και κατά τον ρωµαϊκόν νόµον. Εφ’ όσον οι ρυθµίζοντες την οργάνωσιν της ρωµαϊκής εθναρχίας εκκλησιαστικοί κανόνες ήσαν αναπόσπαστον µέρος του ρωµαϊκού δικαίου, ήσαν υποχρεωµένοι οι Φράγκοι να σεβαστούν το δικαίωµα του ρωµαϊκού κλήρου και λαού να εκλέγουν δια ψήφου τον κλήρον των και ειδικώς την ιεραρχίαν των επαρχιακών συνόδων. Τα τοιαύτα εθεσπίσθησαν σαφώς εις δύο εν γαλλική Ρωµανία συνόδους (533 και 538) και εγένοντο αποδεκτά υπό των Φράγκων200[200]. Τούτο εξησφάλιζεν εις τους Ρωµαίους αυτοκυριαρχίαν, αυτοδιάθεσιν και απόλυτον ελευθερίαν εις την εκλογήν της ρωµαϊκής ηγεσίας. Ελλείψει ρωµαϊκής πολιτικής εξουσίας η Εκκλησία έγινεν η πολιτική εξουσία δια τους Ρωµαίους, και ούτως οι Ρωµαίοι απετέλουν κράτος εν κρατεί. Επίσης οι εκκλησιαστικοί κανόνες εξησφάλιζον και τον προσωρινόν τουλάχιστον αποκλεισµόν των Φράγκων από την εκκλησιαστικήν ηγεσίαν, εφ’ όσον οι Ρωµαίοι είχον την συντριπτικήν πλειοψηφίαν και εφ’ όσον δεν ήθελον κατ’ ουδένα τρόπον να αφήσουν αγράµµατους και άπληστους βαρβάρους κατακτητάς να καταλάβουν την ρωµαϊκήν εκκλησιαστικήν ηγεσίαν.

Ενώπιον όµως της εθνικής ταύτης ενότητος των Ρωµαίων οι Φράγκοι δεν έµειναν αδρανείς. Μάλιστα τα εκ Κωνσταντινουπόλεως Νέας Ρώµης ρωµαϊκά στρατεύµατα, υπό τον στρατηγόν του Μεγάλου Ιουστινιανού Βελισσάριον και µετέπειτα του Ναρσή, επανεµφανίσθησαν εις την ∆ύσιν και απηλευθέρωσαν την δυτικήν αφρικανικήν, την δαλµατικήν, την ιταλικήν, και την κάτω ισπανικήν Ρωµανίαν µαζί µε την Σικελίαν, την Σαρδηνίαν και την Κορσικήν201[201]. Ούτως ευρέθησαν και οι Φράγκοι αντιµέτωποι του ρωµαϊκού τούτου στρατεύµατος. Μάλιστα εθίγησαν όταν ο Ιουστινιανός προσέλαβε τους τίτλους «Φραγκικός» και «Αλαµανικός». Ασφαλώς η δυναµική αύτη επάνοδος εις την δυτικήν Ρωµανίαν του ρωµαϊκού στόλου και στρατού ενέπνευσεν ελπίδα εις τας ψυχάς των υποδούλων Ρωµαίων και της γαλλικής Ρωµανίας αλλά και µεγάλας ανησυχίας µεταξύ των Φράγκων. Το απλούν άκουσµα περί πιθανής εκστρατείας ήγειρε το 533 τους Ρωµαίους της δυτικής αφρικανικής Ρωµανίας εις επαναστάσεις κατά των Ουανδάλων κατακτητών των και τούτο έκαµε τον  αµφιταλαντευόµενον Ιουστινιανόν να αποφασίση τελικώς την αναχώρησιν του στρατού υπό τον Βελισσάριον. Επανακατεκτήθη η αφρικανική Ρωµανία και εν συνεχεία επανεκτήθη η Σικελία και ήρχισεν η επανάκτησις της ιταλικής Ρωµανίας κατά την διάρκειαν της οποίας οι Φράγκοι επωφελούµενοι της συγκεχυµένης καταστάσεως επενέβησαν κατά σειράν το 539 (δύο φοράς), το 551 και το 553 κατά των Ρωµαίων και κατέκτησαν αλλεπαλλήλως αρκετά µέρη της βορείου ιταλικής Ρωµανίας, ισχυρισθέντες ότι ήσαν κληρονόµοι των δικαιωµάτων των Γότθων εφ’ όλης της επαρχίας της Ιταλίας.

Οι στρατηγοί του Ιουστινιανού, ο Βελισσάριος και εν συνεχεία ο Ναρσής, κατετρόπωσαν και τελικώς κατέστρεψαν τα στρατεύµατα των Φράγκων το 554 µε την νίκην του Ναρσή εις την Κάπουαν και ούτως απηλευθερώθησαν εντός ολίγου και τα υπό των Φράγκων κατεχόµενα τότε εδάφη της βορείου ιταλικής Ρωµανίας. Η επίσηµος µεταβολή των Φράγκων από φίλων και συµµάχων των Ρωµαίων και από προστατών της εν Γαλλία Ρωµαιοσύνης εις ασπόνδους εχθρούς φαίνεται σαφώς από τα γεγονότα του 539202[202]. Εις την αρχήν του εν Ιταλία πολέµου µεταξύ των εκ Νέας Ρώµης απελευθερωτών Ρωµαίων και των κατακτητών Γότθων οι Φράγκοι διετήρησαν επισήµως την φιλίαν και συµµαχίαν των µε τον βασιλέα των Ρωµαίων, τον Ιουστινιανόν, τον οποίον ο Φράγκος ηγεµών απεκάλει «Πατέρα». Συγχρόνως όµως ο Φράγκος ηγεµών ούτος συνεµάχησε ανεπισήµως µε τους Γότθους µέσω των υποτελών εις τους Φράγκους Βουργουνδών ισχυρισθείς ότι οι Βουργουνδοί ενεργούν ανεξαρτήτως των Φράγκων. Οι Βουργουνδοί επολιόρκησαν µε τους Γότθους τα Μεδιόλανα (Μιλάνο) και τα κατέλαβον. Έσφαξαν όλους τους άρρενας Ρωµαίους εκ 300.000 και µετέφερον όλας τας Ρωµαίϊσσας εις την Φραγκίαν ως δούλας. Μετέπειτα κατά το ίδιον έτος κατέβη ως εισβολεύς ο ίδιος ο ρήξ των Φράγκων µε 100.000 Φράγκους και έκτοτε οι Φράγκοι εκ του εµφανούς πλέον από το 539 µέχρι το 1204 πολεµούν τους Ρωµαίους, µέχρις ότου καταλάβουν αυτήν ταύτην την Βασιλεύουσαν.

Ο Ρωµαίος ιστορικός και αυτόπτης µάρτυς πολλών εν Ιταλία απελευθερωτικών αγώνων Προκόπιος τονίζει ότι οι Φράγκοι είναι (κατά την εποχήν του) µόνον κατ’ όνοµα Χριστιανοί, αφού παρέµειναν εις τας πεποιθήσεις και συνήθειας των ειδολωλάτραι οι οποίοι προσήρµοσαν την θρησκείαν των Ρωµαίων εις τας φραγκικάς είδωλολατρικάς δεισιδαιµονίας203[203]. Υπό το πρίσµα των ανωτέρω γεγονότων πρέπει να ερµηνευθή το γεγονός ότι από το 549 απεφάσισαν οι Φράγκοι να ανατρέψουν την προαναφερθείσαν συµφωνίαν του 533 και 538 µε την εν Γαλλία ρωµαϊκήν εθναρχίαν και να επιβάλουν εις τους κατακτηθέντας Ρωµαίους της γαλλικής Ρωµανίας την αρνησικυρίαν εις τας εκλογάς των επισκόπων και µητροπολιτών204[204]. Οι ρήγες των Φράγκων ήσκησαν την αρνησικυρίαν ταύτην κατά τοιούτον τρόπον, ώστε επέτυχον την εκλογήν των πρώτων συνεργάσιµων Ρωµαίων ιεραρχών205[205]. Κατά τα τέλη του στ’ αιώνος εµφανίζονται αρκετοί Φράγκοι επίσκοποι όχι όµως µε κανονικήν εκλογήν αλλά µε ρηγικόν διορισµόν206[206], δια τους οποίους εξησφαλίσθη η χειροτονία από τους προαναφερθέντας συνεργάσιµους Ρωµαίους επισκόπους. Επεκράτησε µάλιστα κατά διαστήµατα να  πωλούν οι ρήγες τας επισκοπικάς και µητροπολιτικάς θέσεις. Ούτω κατά το πρώτον ήµισυ του ζ’ αιώνος ηυξήθη σηµαντικώς ο αριθµός των Φράγκων ιεραρχών207[207].

Μέχρι δε τα τέλη του ζ’ αιώνος οι Ρωµαίοι απετέλουν πλέον µικράν µειοψηφίαν της Ιεραρχίας208[208]. Η εκτόπισις των Ρωµαίων από την εκκλησιαστικήν διοίκησιν ωλοκληρώθη κατά τον η’ αιώνα209[209]. Μάλιστα από το 683 µέχρι το 743 έπαυσαν να συνέρχωνται αι σύνοδοι της Εκκλησίας, διότι οι ευγενείς Φράγκοι επίσκοποι συνήρχοντο ως µέλη του όλου σώµατος των ευγενών εις τας εθνικάς συνάξεις όπου εψηφίζοντο οι εκκλησιαστικοί νόµοι µαζί µε τους πάσης άλλης φύσεως νόµους υφ’ όλων των ευγενών (κληρικών και λαϊκών) 210[210]. Ο αφανισµός αυτός των Ρωµαίων από τας διοικητικάς εκκλησιαστικάς θέσεις συµπίπτει ακριβώς µε την εµφάνισιν εις την Φραγκίαν του φεουδαλισµού. Είναι αποδεκτόν ότι υπήρχε πλέον αρκετά ανεπτυγµένος ο φεουδαλισµός κατά τον η’ αιώνα211[211]. Κατά την εποχήν αυτήν εξηφανίσθησαν και τα µεγάλα ρωµαϊκά αστικά κέντρα, τα οποία ήσαν και αι έδραι των επισκοπών και µητροπόλεων, αφού µετεβλήθησαν εις γεωργικά χωρία σχεδόν χωρίς εµπόριον και εµπόρους και εµπορεύσιµον βιοτεχνίαν. Παρέµειναν κυρίως αι έδραι των επισκόπων. Εµφανίζεται έκτοτε ως επικρατών εν Φραγκία τρόπος ζωής ο άνευ πολλών αστικών κέντρων και µεγαλοπόλεων γεωργικός φεουδαλισµός. Εξηφανίσθησαν συγχρόνως οι Ρωµαίοι εγγράµµατοι212[212], έµποροι και βιοτέχναι και περιωρίσθη εις σχεδόν αφανισµόν   πρότερα νοµισµατική βάσις του πολιτεύµατος των Ρωµαίων, αφού ο φεουδαλισµός βασίζεται σχεδόν αποκλειστικώς εις δούναι λαβείν µέσω ειδών και υπηρεσιών, ακόµη και εις την φορολογίαν. Αφού οι Ρωµαίοι απετέλουν την συντριπτικήν πλειοψηφίαν του πληθυσµού της Φραγκιάς, πώς εξηφανίσθη ο ρωµαϊκός τρόπος ζωής και το ρωµαϊκόν πολίτευµα; Φαίνεται σαφώς ότι η εµφάνισις του φεουδαλισµού κατά την διάρκειαν του αφανισµού του ρωµαϊκού πολιτεύµατος µέσω της υπό των Φράγκων καταλήψεως της εκκλησιαστικής εθναρχίας των Ρωµαίων είναι αυτή αύτη η ύποδούλωσις των Ρωµαίων δια της µετατροπής των εις δουλοπαροίκους της Φραγκιάς. ∆ηλαδή πρώτον ενεφανίσθησαν οι Φράγκοι ως απελευθερωταί και σωτήρες των Ρωµαίων από τους αιρετικούς Αρειανούς Γότθους, Βουργουνδούς και Λογγοβάρδους. Εν συνεχεία αφήνουν τους Ρωµαίους εις τας προτέρας διοικητικάς των εκκλησιαστικάς θέσεις.

Τελικώς λαµβάνουν δια τον εαυτόν των τας διοικητικάς αυτάς θέσεις µετατρέποντες την εκκλησίαν των Ρωµαίων εις µέσον δια του οποίου κυβερνούν και υποδουλώνουν τους Ρωµαίους µεταβάλλοντες αυτούς εις δουλοπάροικους και θεωρούντες εαυτούς ως κατά φύσιν «ευγενείς». Τρανή µαρτυρία περί τούτου είναι η διάκρισις των «ευγενών» εις ανωτέρους και κατωτέρους. Οι ανώτεροι είναι οι δούκες, κοµήτες, επίσκοποι, ηγούµενοι, βαρώνοι κλπ., ενώ οι κατώτεροι είναι οι απλοί στρατιώται ιππόται και οι προϊστάµενοι πρεσβύτεροι. ∆ηλαδή δεν πρόκειται περί αριστοκρατικής ευγενούς τάξεως των πλουσίων και εγγραµµάτων. Απλώς όλοι οι ελεύθεροι κατακτηταί αποτελούν την τάξιν των «ευγενών», ως ακριβώς συνέβη εν Αγγλία µε την Νορµανδικήν κατάκτησιν το 1066. Πάντως η εκδίωξις των Ρωµαίων από την διοίκησιν µαρτυρεί περί του ψεύδους της θεωρίας περί ευτυχούς συµµίξεως Ρωµαίων και Φράγκων δι’ ευτυχές κοινόν µέλλον. Εν τοιαύτη περιπτώσει θα είχεν επικρατήσει όχι µόνον η γλώσσα των Ρωµαίων, ως εν πολλοίς επεκράτησεν, αλλά θα είχον αφοµοιωθή οι Φράγκοι γενόµενοι Ρωµαίοι κατά το εθνικόν των αίσθηµα και θα εσυνέχιζεν ο ελληνικός πολιτισµός να κατευθύνη την εθνικήν ζωήν. Μόνον η σκληρότης της νοµοθεσίας των Φράγκων εις βάρος των υποδούλων Ρωµαίων θα ήρκει δια την γελοιοποίησιν των εν προκειµένω ισχυρισµών περί ευτυχούς συµµίξεως Φράγκων και Ρωµαίων. Αντιθέτως η πολεµική και εκκλησιαστική τάξις των λεγοµένων ευγενών της Φραγκιάς πάντοτε ονοµάζονται και εµφανίζονται ως Φράγκοι και είναι Φράγκοι. Η δε γαλλική Ρωµανία µετωνοµάσθη Φραγκιά ως µέρος της Μεγάλης Φραγκιάς του Καρλοµάγνου και ούτως ονοµάζεται εις όλας τας γλώσσας του κόσµου µέχρι σήµερον εκτός της νεοελληνικής εις την οποίαν λέγεται Γαλλία. Το να λέγονται οι Φραντσέζοι Γάλλοι είναι ως να λέγονται οι Τούρκοι Πόντιοι ή Καππαδόκαι. Κατά τον ζ’ και η’ αιώνα οι Φράγκοι απεφάσισαν να µη µοιράσουν τας κατακτήσεις των µε τους επικίνδυνους Ρωµαίους και ούτε να γίνουν Ρωµαίοι κατά τον πολιτισµόν και να αφανιστούν ως φυλή δια συγχωνεύσεως των µε τους Ρωµαίους.

Ο Θεός έδωκεν εις τους Φράγκους τους Ρωµαίους ως δούλους. Όπως οι Φράγκοι αρχίζουν να δηµιουργούν θεολογίαν καί εκκλησίαν ασυγκρίτως «καλυτέραν» από τους Ρωµαίους, κατά τον ίδιον ακριβώς τρόπον ενόµιζον ότι ο φεουδαλισµός των  «υπερβαίνει» τον πολιτισµόν των Ρωµαίων. Τα αστικά κέντρα και αι µεγαλοπόλεις των Ρωµαίων ήσαν ακατανόητα και επικίνδυνα δια τους Φράγκους. Πλέον ήσυχους είχον τας απλοϊκάς των κεφάλας µετατρέποντες τον αστικόν κόσµον εις γεωργικούς εργάτας µε δούναι λαβείν εις είδη και υπηρεσίας. Τί ωφελεί το νοµισµατικόν σύστηµα των Ρωµαίων, όταν ο κατακτητής «ευγενής» αρπάζη όσα χρειάζεται από τους κατακτηθέντας; Πώς εις επαρχίαν της Ρωµανίας αρχίζουν οι φεουδάρχαι να λαµβάνουν είδη και υπηρεσίας χωρίς να πληρώνουν µε χρήµατα, εάν δεν ήσαν κατακτηταί; Ποίος ελεύθερος Ρωµαίος θα έδιδε τα είδη και την υπηρεσίαν του, χωρίς να πληρωθή µε χρήµατα; Το ότι ήτο κανείς τυπικώς ελεύθερος µε κτήµατα δεν σηµαίνει ότι παύει να είναι δουλοπάροικος τον «ευγενών» κατακτητών. Οι πρώην ελεύθεροι Ρωµαίοι και οι απόγονοι αυτών διετήρησαν κληρονοµικώς ως φαίνεται τους τίτλους των ελευθέρων, χωρίς να είναι εις την πραγµατικότητα ελεύθεροι, αφού έγιναν απλώς µία τάξις των δουλοπάροικων213[213].

Το γεγονός της εκ µέρους των Φράγκων εκµεταλλεύσεως της θεολογίας και ιεραρχίας δια την πειθαρχίαν καί χαλιναγώγησιν κατακτηθέντος λαού φαίνεται και από την διαστροφήν του ιερού καί απορρήτου µυστηρίου της εξοµολογήσεως εις την φραγκικήν παράδοσιν των Sends. Κατ’ αυτήν οι επίσκοποι συνεκρότουν µίαν φοράν το έτος εις κάθε τόπον πνευµατικόν δικαστήριον. Έκαστον µέλος της ενορίας υπεχρεούτο να καταδώσει τας γνωστάς εις αυτόν αµαρτωλάς καί εγκληµατικάς πράξεις των άλλων. ∆ια την περισυλλογήν των σχετικών πληροφοριών διωρίζοντο εις κάθε ενορίαν επτά απολύτως έµπιστα πρόσωπα µε τον τίτλον Decani. Μερικάς ηµέρας προ της ελεύσεως του επισκόπου κατέφθανον οι αρχιδιάκονοι, δια να αναγγείλουν και ετοιµάσουν τα του δικαστηρίου. «Αφικνούµενος ο επίσκοπος ώρκιζε τους Decani ότι δεν θα παρακινηθούν από καµµίαν αιτίαν να αποκρύψουν ούτε έν εις αυτούς γνωστόν αµάρτηµα, αδίκηµα η έγκληµα πραχθέν κατά του θείου νόµου. Εν συνεχεία τους υπέβαλλεν εις λεπτοµερείς ανακρίσεις «περί τηρήσεως ειδωλολατρικών εθίµων εάν έκαστος γονεύς διδάσκη τον υιόν του το «Πιστεύω» και το «Πάτερ ηµών»· καί κυρίως περί της διαπράξεως τοιούτων εγκληµάτων τα οποία επεκράτουν προηγουµένως µεταξύ του λαού τούτου και δεν ανεγνωρίζοντο ως εγκλήµατα εξ αιτίας του βασιλεύοντος ανηθίκου πνεύµατος»214[214]. Αι οριζόµεναι υπό του νόµου τιµωρίαι, εν µέρει σωµατικαί, επεβάλλοντο πάραυτα. Προς εκτέλεσιν τούτων, αι πολιτικαί αρχαί υπεχρεούντο εν ανάγκη να υποστηρίξουν τους επισκόπους µε τας υπό τας διαταγάς των δυνάµεις… Το εκκλησιαστικόν βήµα το οποίον κατά τον αρχικόν του προορισµόν θα έδει να είναι πνευµατικόν, επιβάλλον πνευµατικάς κυρώσεις, έλαβε την µορφήν πολιτικού δικαστηρίου215[215]». Τα τοιαύτα πρέπει να ερµηνευθούν εντός των πλαισίων των αναφορών του εκρωµαϊσθέντος αγγλοσάξωνος αγίου Βονιφατίου προς τον Ρωµαίον πάπαν Ζαχαρίαν το 742 περί της εν Φραγκία εκκλησιαστικής καταστάσεως καθ’ ότι Φράγκοι επίσκοποι «χύνουν αίµα Χριστιανών και ειδωλολατριών αδιακρίτως18α ». Είναι δυνατόν τοιαύται σχέσεις µεταξύ ποιµένος και λαού, πνευµατικού πατρός και πνευµατικών τέκνων, να είναι σχέσεις µεταξύ οµογενών και οµοεθνών; Ασφαλώς όχι. Οφείλονται σαφώς εις τον φόβον των ολίγων «ευγενών» κατακτητών έναντι της µεγάλης πλειοψηφίας των κατακτηθέντων, οίτινες θα υπέθαλπον επαναστατικά κινήµατα τα οποία είχον κατά διαστήµατα εκδηλωθή, εκτός βεβαίως εάν οι  Ρωµηοί της γαλλικής Ρωµανίας διέφερον από τους συνεχώς εν εξεγέρσει κατά κατακτητών ευρισκοµένους Ρωµαίους άλλων επαρχιών. Το ότι επέζησαν τίνες απόγονοι των συνεργάσιµων Ρωµαίων προυχόντων µε τας µεγάλας κτηµατικάς των εκτάσεις, εκ των οποίων ο Καρλοµάγνος διώρισε µερικούς ως κόµητας, δεν αλλάσσει την γενικήν εικόνα του καταντήµατος των Ρωµαίων µετά τον ζ’ και η’ αιώνα.

Αι ασχολούµεναι µε την δράσιν των Φράγκων πηγαί µαρτυρούν περί της καταρρεύσεως της ιεραρχίας και των ηγουµενείων εξ επόψεως µορφωτικής, πνευµατικής και ηθικής, όταν οι Φράγκοι έγιναν η εκκλησιαστική ηγεσία. Κατά την εποχήν του Καρόλου Μαρτέλ, πάππου του Καρλοµάγνου, εσυνηθίζετο ο Φράγκος επίσκοπος και ηγούµενος να είναι τυπικώς µόνον άγαµος ασκητής και να φέρη αντί της ιερατικής του στολής την πολεµικήν216[216]. Μάλιστα ο Καρλοµάγνος δεν επέτρεψεν εις τας θυγατέρας του να υπανδρευθούν, µε αποτέλεσµα να αποκτήσουν νόθα τέκνα, η µία κόρη µάλιστα έκαµε δύο υιούς µε µέγαν ηγούµενον της αυλής, εκ των οποίων ο είς διεδέχθη τον πατέρα του ως ηγούµενος της ιδίας µονής217[217]. Ο ίδιος ο αυτοκράτωρ είχε 9 γυναίκας, άλλας παλλακίδας και 15 περίπου νόθα τέκνα218[218].


Του Makaros π. Ιωάννη Ρωμανίδη


198[198] Ίδε π.χ. Christian Pfister, Gaul under the Merovingian Franks, Institutions, C Μ H, II, 134 : W. K. Ferguson and G. Bruun, European Civilization, Boston, 1942 – 1943, σελ. 159: G. Simons, Barbarian Europe, New York, 1968, σελ. 59. Μάλιστα ο τελευταίος ισχυρίζεται ότι οι εν Ιταλία Ρωµαίοι προετίµησαν την υποδούλωσίν των εις τους Γερµανούς παρά την εκ Κωνσταντινουπόλεως Νέας Ρώµης διοίκησιν και ότι περισσότερα κοινά είχον οι δυτικοί Ρωµαίοι µε τους Γερµανούς κατακτητάς των παρά µε τους ανατολικούς Ρωµαίους. Αυτόθι, σελ. 42. Αν και ο G. Simons δεν είναι σοβαρός ιστορικός, έχουν πολλήν σηµασίαν τα γραφάµενά του, διότι το εν λόγω έργον του εγράφη δια το µη επιστηµονικόν κοινόν και ως τόµος της σειράς Time Life Books έχει πολλήν µεγάλην διάδοσιν. Πάντως µόνον ο αγών των εν ιταλική Ρωµανία (παπικώ κρατεί) Ρωµαίων να κρατήσουν δια την Ρωµηοσύνην τον παπικόν θρόνον µέχρι το 1009, όταν οριστικώς πλέον κατελήφθη υπό των Τευτονοφράγκων, θα ήρκει να διάψευση τας ανιστορήτους και ανοήτους παρατηρήσεις του κ. Simons. Εάν οι εν ιταλική Ρωµανία Ρωµαίοι προετίµουν τους Γερµανούς, τότε διατί επί τόσους αιώνας ο πάπας της Ρώµης απηγόρευε τους γάµους µεταξύ Ρωµαίων και Λογγοβάρδων; Ίδε F. Mourret, A History of the Catholic Church, London, 1936, τόµ. III, σελ. 328. To µίσος των εν Ιταλία Ρωµαίων δια τους Λογγοβάρδους όχι µόνον δεν ηλαττώ0η µε την πάροδον των αιώνων, αλλ’ ηυξήθη (Αυτόθι). Βεβαίως ως απόγονοι των Γερµανών κατακτητών οι τύπου Simons θέλουν να εµφανίσουν την κατάκτησιν των Ρωµαίων, ως κάµουν οι Τούρκοι και Άραβες, ωσάν να επρόκειτο περί ευεργετικής απελευθερώσεως εκ των Γραικών ή Βυζαντινών της Κωνσταντινουπόλεως Νέας Ρώµης. Ούτω και ο Toynbee συνηθίζει να περιγράφη τας κατακτήσεις των Αράβων ως απελευθερώσεις των επαρχιών της Ρωµανίας από τους Γραικορρωµαίους. Ίδε έργον του Civilization on Trial and the World and the West, New York, 1965, σελ. 192, 193, 194, 246.

Πάντως το ψευδές των περί ευτυχούς συµµίξεως Φράγκων και Ρωµαίων φαίνεται σαφώς 1) από την νοµοθεσίαν του Καρλοµάγνου το 798, όπως ήδη ετονίσαµεν (Mansi, XIII, 281 – 324), όπου αι ποιναί δια τους Ρωµαίους είναι τουλάχιστον διπλάσιαι από ό,τι είναι δια τους Φράγκους, 2) από το γεγονός ότι οι Ρωµαίοι εξεδιώχθησαν από την ιεραρχίαν αφού την κατέλαβον οι Φράγκοι, και 3) επίσης από το γεγονός ότι ενώ υπήρχον ελεύθεροι Ρωµαίοι εν αντιβολή προς τους πρώην δουλοπαροίκους και δούλους των Ρωµαίων, οι οποίοι έµειναν εις την προτέραν κατάστασίν των, αυτοί ούτοι οι ελεύθεροι Ρωµαίοι εκράτησαν κληρονοµικώς τον τίτλον του ελευθέρου, αλλά η κατάστασίς των ουδόλως διέφερεν ουσιαστικώς από την κατάστασιν των µη λεγοµένων ελευθέρων δουλοπαροίκων. Μάλιστα και οι έχοντες το όνοµα του ελευθέρου ήσαν και αυτοί δουλοπάροικοι. Ίδε P. Vinogradoff, Serfdom, E. Β, XX, 359: του ιδίου, Feudalism, C Μ Η, ΙΙΙ, 479 – 481. Περί του µίσους των Ρωµαίων της Ιταλίας δια τους Τευτονοφράγκους (Γερµανούς) ίδε A. L. Poole, Germany: Henry I and Otto the Great, CMH, III, 164-165.

199[199] Περί Λογγοβάρδων ίδε εν υποσηµ. 1 µνηµονευθέν έργον του F. Mourret. Ο Ρωµαίος επίσκοπος Τουρενσίου της γαλλικής Ρωµανίας Άγιος Γρηγόριος έγραψεν Ιστορίαν των Φράγκων µέχρι το 591, δηλαδή 1) πριν καταλάβουν οι Φράγκοι πλήρως την ιεραρχίαν και 2) κατά την εποχήν κάποιας συνεργασίας µεταξύ Φράγκων και Ρωµαίων δια τα κοινά των προβλήµατα. Παρά ταύτα αν και ο Γρηγόριος εµπνέεται από την ονειροπόλον ελπίδα ότι οι Ρωµαίοι θα επηρεάσουν εν καιρώ καλώς τους Φράγκους και ότι θα καταφέρουν οι Ρωµαίοι κυρίως επίσκοποι να συνεχίσουν την διοίκησιν του πλήθους των κατακτηθέντων Ρωµαίων εκ µέρους των Φράγκων, δεν αποκρύπτει και τας µικροτέρας λεπτοµέρειας περί της αγριότητος και βαρβαρότητος των Φράγκων. PL 71, 161-572. Αγγλική µετάφρασις υπό Ο. Μ. Dalton, Gregory of Tours, History of the Franks, Oxford University Press, 1927.

200[200] C. Pfister, Gaul under the Merovingian Franks, Institutions, CMH, II, 142. 201[201] Ίδε Κ. Παπαρρηγοπούλου, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Έκδοσις Ελευθερουδάκη, τόµ. III, σελ. 92-100: C. Diehl, Justinian, the Imperial Restoration in the West, C Μ H, II, 1 – 24: J. Β. Βury, Later Roman Empire, New York, 1958, τόµ. II, σελ. 124- 291.

202[202] Ακολονθούµεν την γενοµένην εκ του Προκοπίου εξιστόρησιν των γεγονότων υπό του J. Β. Bury, αυτόθι, τόµ. II, σελ. 202 εξ.

203[203] Αυτόθι, σελ. 207 – 208.

204[204] C. Pfister, Gaul under the Merovingian Franks, CMH, II, 142-143.

205[205] To γεγονός ότι ευρέθησαν Ρωµαίοι επίσκοποι οίτινες εδέχθησαν να χειροτονήσουν µη εκλεγέντας κανονικώς αλλά υπό του ρηγός αυθαιρέτως διορισθέντας Φράγκους επισκόπους σηµαίνει ότι ευρέθησαν συνεργάσιµοι Ρωµαίοι επίσκοποι, ασχέτως αν η συνεργασία εβασίσθη επί πεποιθήσεων ή φόβου.

206[206] C. Pfister, αυτόθι, σελ. 142: F. Cayré, Manual of Patralogy, Paris 1940, τόµ. II, σελ. 269.

207[207] Αι σύνοδοι των Ρωµαίων και Φράγκων επισκόπων και ηγετών δια την διευθέτησιν των θεµάτων της Εκκλησίας έπαυσαν το 683, όταν µέγα πλήθος Φράγκων εισήλθεν εις τας τάξεις του κλήρου. Ίδε F. Cayré, αυτόθι.

208[208] Τούτο φαίνεται από το γεγονός ότι µετά το 683 µέχρι το 743 οι επίσκοποι δεν συνήρχοντο πλέον ετησίως κατά το συνοδικόν σύστηµα της Ρωµαιοσύνης, διότι οι Φράγκοι επίσκοποι, επί το πλείστον στρατιωτικοί παραµείναντες, και φέροντες στρατιωτικήν αντί κληρικής στολήν, συνήρχοντο µε τους λοιπούς ευγενείς Φράγκους ηγέτας µε τους οποίους εθέσπιζον πάσης φύσεως νόµους κατά το ετήσιον Campus Martius γενόµενον Campus Madius κατά τα µέσα του ζ’ αιώνος. Ίδε C. Pfister, αυτόθι, σελ. 135, 146. Το ότι κατά την εποχήν του Καρόλου Μαρτέλ (715-741) η ιεραρχία είναι πλέον φραγκική και όχι ρωµαϊκή φαίνεται σαφώς από επιστολήν του αποστόλου των Γερµανών, του Αγγλοσάξωνος αγίου Βονιφατίου, προς τον Ρωµαίον πάπαν Ζαχαρίαν αποσταλείσαν το 742 ένθα γράφει·

«Η θρησκεία καταπατείται. Κατά τα λεγόµενα των πρεσβυτέρων, οι Φράγκοι επί 80 έτη δεν έχουν συνέλθει εις σύνοδον. ∆εν έχουν µητροπολίτην αρχιεπίσκοπον. Η πλειοψηφία των επισκοπικών εδρών δίδεται εις φιλάργυρους λαϊκούς ή µοιχούς κληρικούς. Και οι καυχώµενοι ότι δεν έχουν τα κρίµατα αυτά είναι πολλάς φοράς µέθυσοι, κυνηγοί, ήτοι στρατιώται, οίτινες χύνουν αίµα Χριστιανών και ειδωλολατρών αδιακρίτως». PL 89, 744. Πρβλ. F. Μourret, History of the Catholic Church, London 1936, τόµ. III, σελ. 215.

Οι εν λόγω πρεσβύτεροι από τους οποίους αντλεί τας πληροφορίας του ο άγιος Βονιφάτιος πρέπει να είναι Ρωµαίοι αφού σαφώς περιγράφουν τους Φράγκους επισκόπους ως εχθρούς των Χριστιανών. Πάντως ήδη κατά τον η’ και θ’ αιώνα οι επίσκοποι των Φράγκων µη διακρινόµενοι από την λοιπήν πολεµικήν τάξιν των ευγενών ελάµβανον ενεργόν µαχητικόν µέρος ως ανώτεροι αξιωµατικοί εις τους πολέµους των Φράγκων. Ίδε F. Μοurret, αυτόθι, σελ. 299. Ακριβώς επειδή ο ανώτερος κλήρος έγινε φραγκικός έπαυσαν και τα κηρύγµατα εφ’ όσον οι Φράγκοι γενόµενοι κληρικοί παρέµειναν αγράµµατοι. Αυτόθι, σελ. 398.

209[209] Όταν το 743 επανασυγκαλούνται αι παραδοσιακαί εκκλησιαστικαί σύνοδοι της πρώην γαλλικής Ρωµανίας και νυν Φραγκίας δεν συναντώνται πλέον ρωµαϊκά ονόµατα επισκόπων, αλλά µόνον γερµανικά, τουλάχιστον καθ’ όσον γνωρίζω. Εις περίπτωσιν που υπάρχουν µερικοί ρωµαϊκής προελεύσεως επίσκοποι µεταξύ της µεγάλης πλειοψηφίας των Φράγκων η εικών δεν αλλάζει, αφού παραµένει γεγονός ότι µία µικρά οµάς Φράγκων επισκόπων διοικεί απέραντον πλήθος Ρωµαίων Ορθοδόξων.

Το ότι Ρωµαίοι και Φράγκοι «δεν είναι κατ’ αρχήν µέλη της αυτής συνόδου φαίνεται από το εν Παννονία (Βαυαρία) παράδειγµα του εκ Θεσσαλονίκης αγίου Μεθοδίου (ίδε ανωτέρω κεφ. Β’), όστις ήτο ο υπό του Ρωµαίου πάπα χειροτονηθείς αρχιεπίσκοπος των κατακτηθέντων Ρωµαίων και Σλαύων, ενώ οι Τευτονοφράγκοι είχον εις την ιδίαν γεωγραφικήν περιοχήν ιδικήν των σύνοδον δια τους Φράγκους. Αφού ουδαµού φαίνεται ότι ο άγιος Μεθόδιος είχε Ρωµαίον διάδοχον εις την ρωµαϊκήν αρχιεπισκοπήν της Παννονίας, περιήλθον «ασφαλώς οι Ρωµαίοι και Σλαύοι Ορθόδοξοι της περιοχής ταύτης εις την δικαιοδοσίαν της συνόδου των Φράγκων επισκόπων µετά την υπό των Φράγκων φυλάκισιν του αγίου Μεθοδίου. Φαίνεται σαφώς ότι είς λόγος δια την φυλάκισιν του ήτο ότι οι Φράγκοι ήθελον να είναι αυτοί οι επίσκοποι των Ρωµαίων και Σλαύων όπως είχον γίνει εις την λοιπήν Φραγκίαν. Ούτως εξηγείται διατί µετά την αποφυλάκισίν του δεν έµεινεν ο άγιος Μεθόδιος εις την Παννονίαν, αλλά εστάλη υπό του πάπα εις Μοραβίαν, εφ’ όσον οι έχοντες την ισχύν Φράγκοι δεν ήθελον ρωµαϊκήν ιεραρχίαν εις περιοχήν την οποίαν ούτοι είχον κατακτήσει.

210[210] C. Pfister, αυτόθι, σελ. 135, 146. Ίδε υποσηµ. 11.

211[211] C. Pfister, αυτόθι, σελ. 151-155: P. Vinogradοff, Foundations of Society (Origins of Feudalism), C Μ Η, II, 631-654: F. L. Genshof, Feudalism, London 1954, σελ. 3 -12, 16 -19.

212[212] Ο τελευταίος γνωστός εις την ιστορίαν Ρωµαίος συγγραφεύς της γαλλικής Ρωµανίας ή της Φραγκίας ήτο ο άγιος Γρηγόριος ο επίσκοπος Τουρενσίου, όστις απεβίωσε το 593/594. Ίδε ανωτέρω υποσηµ. 2. Εγείρεται το ερώτηµα διατί εξηφανίσθησαν από την περιοχήν αυτήν οι Ρωµαίοι συγγραφείς ενώ οι υπόδουλοι Ρωµαίοι της αραβικής και τουρκικής αυτοκρατορίας ουδέποτε έπαυσαν να παράγουν εγγραµµάτους συγγραφείς και µέχρι σήµερον µάλιστα. Το ίδιον δυνάµεθα να ερωτήσωµεν δι’ όλας τας κατακτηθήσας υπό των γερµανικών φυλών επαρχίας της Ρωµανίας.

Οι τελευταίοι εξέχοντες Ρωµαίοι συγγραφείς της ισπανικής Ρωµανίας είναι 1) ο εν Παννονία γεννηθείς άγιος Μαρτίνος επίσκοπος ∆ουµνίου, αποβιώσας περί το 580, 2) ο αρχιεπίσκοπος Σεβίλλης Λέανδρος, όστις επεσκέφθη τον εν Κωνσταντινουπόλει Νέα Ρώµη βασιλέα των Ρωµαίων περί το 581 ίνα εξασφάλιση την υποστήριξίν του δια το υπέρ της Ρωµαιοσύνης έργον του. Απεβίωσε το 601. 3) ο αδελφός και διάδοχος του Λεάνδρου, ο µέγας θεολόγος και ιστορικός και γόνιµος συγγραφεύς άγιος Ισίδωρος, όστις απεβίωσε το 636. Φαίνεται ότι ο αφανισµός των Ρωµαίων εγγραµµάτων κυρίως εν τη Φραγκία δεν δύναται να εξηγηθή άλλως ή ως αποτέλεσµα της καθυποτάξεως της Ρωµαιοσύνης εις δουλαπαροικίαν των κατακτητών και της εσκεµµένης εκδιώξεως των Ρωµαίων από τας εκκλησιαστικάς διοικητικάς θέσεις της εθναρχίας των µε την πιθανότητα ότι απηγορεύθη εις αυτούς να ασχολούνται µε την συγγραφήν πνευµατικών έργων και µε την διάδοσιν αυτών. Το να πιστεύη κανείς ότι οι κατακτηθέντες Ρωµαίοι µόνοι των επέλεξαν να γίνουν αγράµµατοι ως οι κατακτηταί των, είναι ήκιστα πιστευτόν. Υπάρχει επίσης η πιθανότης ότι οι Φράγκοι εξηφάνισαν έργα τινά Ρωµαίων συγγραφέων. Από του αφανισµού των εγγραµµάτων Ρωµαίων µέχρι της εποχής του Καρλοµάγνου ούτε εις την εκκλησίαν διεσώθησαν παρά ολίγοι κληρικοί, πού εγνώριζον κάτι παραπάνω από την ανάγνωσιν των ακολουθιών. Ουδαµού των πρώην επαρχιών της Ρωµανίας παρατηρείται την εποχήν αυτήν τόση έλλειψις γραµµάτων ως εις την Φραγκίαν. Ίδε π.χ. G. Simons, Barbarian Europe, New York, 1968, σελ. 105-106.

213[213] Ίδε Ρ. Vinogradoff, Serfdom, EB, XX, 359: Του ιδίου Feudalism, C Μ Η, III, 479 – 481.

214[214] Ίδε Α. Νeander, General History of the Church, London, 1847 – 55, τόµ. III, σελ. 107 -108. Πρβλ. F. Μοurret, History of the Catholic Church, London, 1936, τόµ. III, σελ. 389.

215[215] Αυτόθι. 18α Ίδε ανωτέρω υποσηµ. 11.

216[216] Ίδε ανωτέρω υποσηµ. 11.

217[217] Ίδε Μ. R. James, Learning and Literature till Pope Sylvester, II C Μ Η, III, 543 : G. See1iger, Legislation and Administration of Charles the Great, C Μ Η, Π, 663.

218[218] Ίδε Einhard, Vita Karoli, XVIII, PL 98, 257. Πρβλ. F. Μοurret, History of the Catholic Church, τόµ. III, σελ. 410, υποσηµ. 114: A. Freemantle, Age of Faith, New York, 1965, σελ. 19.

Posted in Books | Tagged , , , , , , , , , | Leave a comment


(en suivre de 10/09/16)








Posted in HISTORIC THEMES | Tagged , , | Leave a comment


(ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ  21/09/2016)

§199.-Ὁ ρήγας ἀρμάτωσεν πολλὰ κάτεργα νὰ πάρουν τὸ πλέρωμαν τοὺς λᾶς εἰς τὴν Ἀταλείαν τοὺ(ς) σολδάτους καὶ βιτουάλιαν. Θωρῶντα ὁ ρήγας πῶς δὲν ἦλθεν ἡ σατία ἀπὸ τὴν Ἀλεξάνδραν, ἦτον πολλὰ περίλυπος, καὶ ὥρισεν τὸν μισὲρ Τζουὰν Μουστρή, τὸν εἶχεν βάλειν καπετάνον εἰς τὴν αὐτὴν ἀρματωσίαν, νὰ μὲν σκαλέψη ὥστη νὰ τοῦ μηνύσῃ ὁ ρήγας.

§200.-Θεωρῶντα ὁ λαὸς τῆς Ἀταλείας, ὅτι ὁ ρήγας δὲν ἔπεψεν τὸ πλέρωμάν τους καὶ βιτουάλιαν κατὰ τὸν καιρόν, εἶπασιν: «Ὁ ρήγας ἐλησμόνησέν μας.» Καὶ ε(ἰ)ς τοῦτον ἔππεσεν ἔχθρα εἰς τὸ μεσόν τους. Ὁ σὶρ Λίουνκεν (τ᾿ Ἀ)τιαμὲς ὁ καπετάνος ἐκουβερτίαζέν τους μὲ γλυκεῖα λογία ν᾿ ἀπομείνουσιν καὶ δὲν ἠμπόρε νὰ τοὺς ταπεινώσῃ· Καὶ ἦτον ἕνας μάστρος ὀνόματι Πιὲρ Κανὲλ καὶ ἐπονηρεῦγε τους εἰς τὴν τοιούτην λογήν, ὅτι ἐρεβελιάσαν καὶ ἐπῆραν καὶ τὸ ἀνοικτάριν ἀπὸ τὸ χέριν τοῦ καπιτάνου, λαλῶντα νὰ τὸ στρέψουν τοὺς Τούρκους· καὶ ἐδιάβασαν μεγάλον φόβον καὶ ἔννοιαν. Καὶ ὁ καπετάνος ἐποῖκεν τόσον καὶ ᾿κρατῆσεν τους, καὶ ἐβαστάξαν ἕως τὸν καιρὸν καὶ ἐμήνυσεν τοῦ ρηγὸς μοναῦτα ν᾿ ἀναγκαστῇ νὰ πέ(ψῃ) τὸ πλέρωμάν τους. Καὶ μανθάνοντά το ὁ ρήγας πολλὰ τὸ ἐπικράνθη, καὶ [πάλε ἐννοιάζετον διὰ τὴν σατίαν διὰ νὰ ξεύρῃ μαντάτον ἀπὸ τὸν σουλτάνον.] Ἐμήνυσεν ὁ ρήγας τοῦ ἀμιράλλη νὰ μηνύσῃ τοὺς λᾶς ν᾿ ἀρματώσῃ ὅσα ξύλα ἐμπορήσῃ· καὶ μοναῦτα ἀρμάτωσεν κηʹ κάτεργα, χωρὶς τὰ δʹ τῆς Ρόδου τὰ εὑρέθησαν εἰς τὴν Ἀμόχουστον, καὶ εἶχεν καὶ πολλὰ ἄλλα μικρά, καὶ ἐβάλαν καραβοκυροὺς τοὺς κάτωθεν δηλημένους: πρῶτον τὸ κάτεργον τοῦ ρηγός· βʹ, τοῦ πρίντζη· γʹ, τοῦ μισὲρ Τζουὰν τε Ἰμπελή· δʹ, τοῦ μισὲρ Φιλίμπο Ταπεργή· εʹ, τοῦ κούντη, μισὲρ Τζουὰν τε Ἰμπελή· Ϛʹ, τοῦ μισὲρ Τζουὰν τε Μόρφου, κούντξ τε Ρουχᾶς· ζʹ, μισὲρ Ὀνγγὲτ τε Λουζουνία, πρίντζης· ηʹ, ὁ μισὲρ Φρεραμοῦντες, ἀφέντης τῆ(ς) Σπάρας· θʹ, ὁ μισὲρ Σιμοὺν Τενόρες, μαριτζᾶς Ἱεροσολύμων· ιʹ, μισὲρ Τζουὰν τε Πριές· ιαʹ, μισὲρ Τζουὰν Πετουὴ Λουζουνίας· ιβʹ, σὶρ Γιλιὰμ Βισκούντης· ιγʹ, σὶρ Τζουὰν τε Λαφιέτ· ιδʹ, σὶρ Τουμᾶς τε Μουντολὶφ τῆς Κλίρου· ιεʹ, Τζουὰν τ᾿ Ἀντζιότζε· ιϚʹ, σὶρ Τουμᾶς τε Βερνή· ιξʹ, σὶρ Ρογὲρ δε Μουντολίφ· ιηʹ, σὶρ Τζάκε τε Μουντεζάρ· ιθʹ, σὶρ Χαρρὴν τε Μουζεζάρτ· κʹ, σὶρ Τζουὰν τα Μουστρή· καʹ, σὶρ Πιὲρ Μαλοζὲ· κβʹ, σὶρ Τζουὰν τα Μάρ· κγʹ, σὶρ Μαρρὴν Κορνέρ· κδʹ, σιρ Λιοὺν Σπινόλα· κε, σὶρ Τζουὰν Λασκάρης· κϚ, σὶρ Πρίμου τε Λα Βότα· κζʹ, σὶρ Ἀλφοὺν Φαρράντ· κηʹ, τὸ κάτεργον τοῦ ἐπισκόπου τῆς Κᾁπρου· κθʹ, ἡ συντροφία τοῦ σὶρ Τζουὰν τε Λαβίες.

§201.-Καὶ τῇ κϚʹ μαγίου ͵ατξζʹ Χριστοῦ ἐξέβην ὁ ρὲ Πιὲρ μὲ οὕλην τὴν ἀρμάδαν καὶ ἐπῆγεν εἰς τὴν Ἀταλείαν· καὶ ὅσον ἀπεσῶσαν ἔκοψεν τὴν κεφαλὴν τοῦ μάστρε Πιὲρ Κανὲλ ὅπου ἔτον ἡ ἀφορμὴ τοῦ σκαντάλου, καὶ ᾿ποῖκεν πλέρωμαν τοῦ λαοῦ· καὶ ἀπʹ ἐκεῖ ἐξέβην καὶ ἐπῆγεν εἰς τὴν Ρόδον διὰ νὰ μάθῃ μαντάτον ἀπὸ τὸ Κάργιος· καὶ ἄλλαξεν τὸν καπετάνον τῆς Ἀταλείας καὶ ἔβαλεν τὸν σὶρ Τουμᾶς τε Μουντολὶφ τῆς Κλίρου.

§202.Πηγαίνοντα ὁ σὶρ Τζάκες τε Νόρες ὁ τουρκοπουλιέρης καὶ ἐμπαίνοντα ἔμπροσθεν τοῦ σουλτάνου, ἐσύντυχέν του πολλὰ ἀπότορμα καὶ ἀτζίππωτα, λαλῶντα του, ὅτι δὲν πρέπει οἱ ἀφέντες οί καθολικοὶ νὰ προμουτιάζουν νὰ πολομοῦν ἀγάπην καὶ πάλε νὰ μεταγνώθουν· «καὶ νὰ πλημελοῦμεν μὲ πολλὺν κόπον καὶ πειρασμὸν καὶ ν᾿ ἀποδιαβάζης ἀποὺ μίαν ἡμέραν εἰς ἄλλην.» Καὶ πολλὰ ἄλλα λογία σκλερὰ καὶ ἄπρεπα, καὶ ἐφουμίζετον εἰς τὴν εὐγενείαν του πῶς ὁ ἀφέντης του εἶνε καθολικὸς ἀφέντης. Γροικῶντα ὁ σουλτάνος, θυμώθην πολλὰ καὶ ὥρισε νὰ τὸν ἁπλώσουν χαμαὶ νὰ τὸν παιδεύσουν. Καὶ ἐσηκώθην ἕνας ἀμιρᾶς καὶ λαλεῖ τοῦ σουλτάνου: «Δός μου ὁρισμὸν ἐμὲν τοῦ δούλου σου νὰ σοῦ συντύχω· παρακαλῶ πολλὰ τὴν μεγάλην σου ἀφεντίαν ἔμπροσθεν τοὺς ἀμιράδε(ς) σου νὰ μοῦ ἀκούσῃς.» Ὁ δὲ σουλτάνος ἑρίσεν τον νὰ συντύχη. Καὶ κεῖνος εἶπεν: «Ἀφέντες, δότε μου νὰ γροικήσω πόθθεν εἶνε θαρούμενοι οἱ χριστιανοὶ καὶ πέμπουν τόσον λογάριν καὶ πραματεῖες εἰς τὸν τόπον σου, καὶ τόσοι πρα(μα)τευτάδες ὅπου στέκουνται εἰς τὲς χῶρες σου;» Καὶ ὁ σουλτάνος εἶπεν του, [εἰς τὸν ὅρκον τοῦ σουλτάνου καὶ εἷς τὸν ὅρκον τὸν διδεῖ ἔμπροσθέν τους.] Ἀπολογᾶται του: «Οἱ μαντατοφόροι τοὺς χριστιανοὺς στέκουν ὀμπρός σου, καὶ θωρῶ ὥρισες νὰ τὸν ἁπλώσου νὰ τὸν παιδεύσουν· πολομῶντα τοῦτον, τίς ἔνι ἐκεῖνος ὅπου νὰ πέψῃ πλείον μαντατοφόρον εἰς τὴν ἀφεντίαν σου; καὶ θέλει γινεῖν μεγάλη μάχη εἰς τὸ μέσος· διὰ τοῦτον ἡ ἀφεντιά σου ἄνοιξε τὰ βιβλία τὰ σουλτάνικα καὶ ψηλάφησε ἀνισῶς καὶ ποττὲ κανένας σουλτάνος διαβαιννομένος σου ἐποῖκεν τίτοῖον πρᾶμαν· ποττὲ μαντατοφόρος οὐδὲ ᾿τιμάζεται, οὐδὲ παιδεύγεται· ἐμπορεῖ νὰ τὸν κατηγορήσουν ἂν συντύχῃ ἄπρεπα λόγια, καὶ νὰ τὸ μηνύσουν τοῦ ἀφέντη του νὰ παίρνῃ σκοπὸν ἴντα ἀνθρούπους πέμπει μαντατοφόρους, καὶ ὄχι νὰ τὸν θανατώσουν· καὶ ἀνισῶς καὶ τοῦτον γινῇ, [οἱ Μουσθλουμάνοι δὲν ἔχουν πίον καμίαν ζωήν.»] Καὶ τόσον ἐσύντυχεν ὁ ἀμιρᾶς, ὅτι ἔκοψεν τὸν σουλτάνον ἀπὸ τὴν κακὴν ὄρεξιν ὅπου εἶχεν εἰς τὸν μαντατοφόρον. Λαλεῖ του ὁ σουλτάνος: «Αρωτοῦ- μέν σε ὡς παλαιὸν καὶ ἐμπιστὸν τοῦ σπιτιοῦ μας, τίντα πρέπει τοῦ χοιριδίου τούτου τοῦ μαντατοφόρου ὅπου ᾿σύντυχεν τόσον ἀντροπιασμένα ἔμπροσθεν τοὺς ἀμιράδες μου;» Ἐἶπεν του: «Μηδὲν τοῦ κάμης κακόν· ἄφησ᾿ το νὰ πᾷ [τὴν δουλειάν του.»] Καὶ ἐσυνκατέβην ὁ σουλτάνος.

§203.Καὶ ὅνταν ἐγροίκησεν ὁ τουρκοπουλιέρης τὰ λογία τοῦτα, εἶχεν ἕναν φίλον Γενουβίσον ὅπου ἐμουσθλουμάνισεν, καὶ ἐκράζαν τον σίρε Λουσίερ τε Λόρτ, καὶ σαρακηνὸν ἐκράζαν τον Νασὰρ ελ Τήν· ἔπεψεν καὶ ἔκραξέν τον καὶ ἔδωκέν του πρεπάμενα κανισκία νὰ τοῦ δώσῃ καὶ [τοὺς ἀμιράδες τοὺς φελέσιμους,] καὶ ᾿παρακαλέσεν τον νὰ ποίσουν κοντὸ τὸ ξήφτειασμάν του ἀπὸ τὸν σουλτάνον. Ὁ ποῖος ἐπῆγεν καὶ ἐδήθην μὲ τὸν ἀμιρᾶν ἁποῦ ἐξήλωσεν τὸ σουλτάνον νὰ μὲν ποίσῃ τὴν ἀγάπην· καὶ ἐπῆγεν ὁ ἕνας ἀπὸ τὴν μίαν μερίαν καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην ἐκεῖνος, καὶ ὁτόσα ἀποτζακκίσαν τὸν σουλτάνον, καὶ τόσα τοῦ εἴπασιν, ὅτι: «Ὁ θεὸς θέλει πέψειν μεγάλην παίδευσιν εἰς αὑτῆς μας, ἂν δὲν ποίσῃς ἀγάπην, ὅτι ἐμάθαμεν καὶ ὅλοι οι χριστιανοὶ μέλλει νὰ σωρευτοῦσιν νὰ ἔλθουν κατάδικά σου νὰ σὲ ξηλείψουν, καὶ νὰ καταλύσουν καὶ τὸν σουλτανικὸν λαόν· καὶ φαίνεταί μας καὶ ἀναγγάζεις τους νὰ τὸ ποίσουν.» Εἰς τοῦτον ἐσυνγκατέβην ὁ σουλτάνος νὰ τελειωθῇ ἡ ἀγάπη, καὶ ὥρισεν μαντατοφόρους νὰ ἔλθουν μὲ τὸν τουρκοπουλίζην εἰς τὴν Κύπρον. Τότε εἴπεν τοῦ σουλτάνου ὁ Νασὰρ Ἐλιτίτι: «Ἀφέντη, οἱ Φράγκοι λαλοῦσιν, ἁποῦ διδεῖ γλήγορα διδεῖ δεύτερον· πρῶτον ὅτι δείχνει πῶς ἔχει θέλημα νὰ τὸ δώσῃ, καὶ τὸ δεύτερον διδεῖ τὸ πρᾶμαν ὅτοιμα. Τὸ λοιπὸν καὶ ἡ ἀφεντιά σου ἐκεῖνον τὸ μέλλει νὰ ποίσῃς ἢ νὰ δώσῃς ἂς γενῇ γλήγορα, διὰ νὰ ἐβγαίννῃ ἡ ἀκουή σου καὶ νὰ ἔρχουνται οἱ πραματεῖες, καὶ ν᾿ ἀννοίξῃ ὁ τόπος καὶ τὸ καλὸν τοῦ θεοῦ.»

§204.-Ἑμέρωσεν ὁ λύκος ἄγριος, καὶ μοναῦτα ἔπεψεν καὶ ἐξηφτείασεν (τὸν) τουρκοπουλιέρην καὶ τοὺς μαντατοφόρους μὲ τὰ κανισκία τὰ συνειθισμένα καὶ μὲ καλὸν πρόσωπον· ἐξέβησαν καὶ ἦλθαν εἰς τὴν Ἀλεξάνδραν, καὶ ηὗραν τὰ κάτεργά τους, καὶ ἐνέβησαν καὶ ἦλθαν εἰς τὴν Κύπρον. Καὶ τὴν παρασκευὴν τῇ ιδʹ ἰουνίου ͵ατξζʹ Χριστοῦ ἔμαθεν πῶς ὁ ρήγας εὑρίσκεται εἰς τὴν Ρόδον. Τότες ἐγδέχτην τοὺς μαντατοφόρους καὶ ἐποῖκεν τους μεγάλην ἀπόλαυσιν εἰς τὴν Ἀμόχουστον καὶ ἐμήνυσέν το τοῦ ρηγός· [καὶ ἄφηκέν τους νὰ τοὺς δηγοῦν εἰς τὴν Ἀμόχουστον. Καὶ κεῖνος ἐπῆγεν νὰ ᾿δῇ τὴν ρήγαινα. Καὶ τῇ δευτέρᾳ τῇ κδʹ ἰουνίου τῆς αὐτῆς ἐχρονίας τελει(ώ)ννοντα τὲς δουλειές τους, ἐξέβην ἀπὸ τὴν Λευκωσίαν καὶ ἐπῆγεν εἰς τὴν Ἀμόχουστον, καὶ ὡδήγησεν τὰ κάτεργά του, καὶ ἔμπασεν τους μαντατοφόρους, καὶ ἐνέβην καὶ κεῖνος, καὶ ἐπῆγαν εἰς τὴν Ρόδον· καὶ ἐξέβην ἀπὸ τὴν Ἀμόχουστον τῇ παρασκευὴν κηʹ ἰουνίου τῆς ἄνωθεν ἐχρονίας. Καὶ πεσώννοντά τους εἰς τὴν Ρόδον, εὑρέθην ὁ ρήγας εἰς τὸ κυνήγιν, καὶ μανθάννοντα ὁ ρήγας πῶς ἦρτεν ὁ τουρκοπουλιέρης καὶ οἱ μαντατοφόροι τοῦ σουλτάνου, ἐχάρην πολλά, καὶ ἀφῆκεν τὸ κυνήγιν καὶ ἦλθεν μοναῦτα εἰς τὴν Ρόδον.

§205.-Γροικῶντα πῶς δὲν ἐτελειώθην ἡ ἀγάπη τοῦ σουλτάνου, παρὰ ἐξανάπεψεν μαντατοφόρους νὰ τοῦ συντύχουν, ὥρισε ν᾿ ἀπεζεύσῃ ὁ τουρκοπουλιέρης μὲ τὴν συντροφίαν του καὶ ν᾿ ἀφήσουν τοὺς μαντατοφόρους τοῦ σουλτάνου εἰς τὰ ξύλα τους, ἕως ὅπου νὰ ἰδοῦν ἄλλον ὁρισμὸν ἀπὲ τὸν ρήγα. Καὶ μοναῦτα ἐσύντυχεν μὲ τὸν τουρκοπουλιέρην καὶ ἔμαθεν τὰ γεννόμενα· καὶ μοναῦτα ἔπεψεν ἕναν κάτεργον εἰς τὴν Κύπρον, καὶ ἀπάνω ἔπεψεν τὸν σὶρ Λιοῦνκεν τ᾿ Ατιαμὲ νὰ δηγήσῃ ὅσα ἄλογα ἐμπορεῖ νὰ τὰ πάρῃ μετά του, καὶ νὰ δηγήσῃ καραβία ταφουρέντζες καὶ λουσέργια νὰ σηκώσουν τὰ αὐτὰ ἄλογα, ὁμοίως καὶ πολλὲ(ς) σατίες, καὶ πᾶσα ἄλλα ξύλα ὅπου νὰ βρεθοῦν εἰς τὸν λιμνιόναν τῆς Ἀμοχούστου, καὶ νὰ τὸ ἐγδεχτοῦν. Ὁ ἄνωθεν σὶρ Λιοῦνκεν τ᾿ Ἀτιαμὲ μοναῦτα ἐποῖκεν [τον καὶ ἦλθεν καὶ] ἐπλέρωσεν τὸ μηνιόν τους καὶ ᾿δήγησεν πᾶσα πρᾶμαν κατὰ τὸν ὁρισμὸν τοῦ ρηγός, καὶ ἀπομεῖνεν τὸ νὰ ἔλθῃ.

§206.-Καὶ τότες [ἐνέβην εἰς λόγια ὁ κύρης σὶρ Λιοῦνκεν τ᾿ Ἀτιαμὲ μὲ τὸν κύρην τοῦ Ροκεφόρτ, μὲ τὸν σὶρ Τζουάν Μουστρή. Ὁ ρήγας ἀνγκρίστην μετά του.] Τότες ἐσάστην ὁ κύρης τοῦ Ροκεφὸρτ μὲ τὸν ἀφέντην τῆ(ς) Σπάρας ν᾿ ἀφήσουν τὸν ρήγα καὶ νὰ πᾶσιν εἰς τὴν δύσιν· καὶ (μο)ναῦτα ἀρματῶσαν αʹ κάτεργον ἀπὸ τὴν Ρόδον, καὶ ᾿τάξαν τὸν ρήγα τῆς Κύπρου νὰ εὑρεθῇ ἔπροσθεν τοῦ πάπα τῆς Ρώμης εἰς τέρμενον τὴν ἡμέραν τῶν Γεννῶν νὰ τοὺς ἀπολογηθῇ γιὰ τὸ ἀγγάλεμαν τὸ ἔχουν μεσόν τους καὶ νὰ δικαιωθοῦν ἀπὸ τὸ ζήτημάν του.

§207.-Καὶ τότες ἀνάφανεν ὁ μέγας μάστρος τῆς Ρόδου ἀπάνω εἰς δύο κάτεργα ἀπὸ πέρα, καὶ ᾿κράζαν τον φρὲ Ραμοὺν Μπελινγκιέρ, ὁ ποῖος ἦτον εἰς τὸν πάπαν· καὶ ἐδεκτῆσαν τον πολλὰ πρεπάμενα καὶ ἀπὸ τὸν ρήγα καὶ ἀπὸ τοὺς λᾶς του καὶ ἀπ᾿ οὕλην τὴν Ρῲδο.

§205.-Ὁ ρήγας ἐξέβην ἀπὸ τὴν Ρόδον καὶ ἐπῆγεν εἰς τὴν Ἀταλείαν, καὶ ἔπεψεν τὸν μισὲρ Τζουὰν Μουσ(τ)ρὴ εἰς τὸν Τακᾶν, καὶ εἶπεν τους νὰ ἔλθουν νὰ συντύχουν μὲ τὸν ρήγα. Καὶ ὁ αὐτὸς Τακκᾶς ἦλθεν καὶ ἐπέζευσεν, καὶ ἐπερίλαβέν τους πολλὰ τιμημένα, καὶ ἐπροσδέκτην τους πολλὰ τι(μη)μένα, καὶ ὁ ἄνωθεν Τακκᾶς ἐποῖκεν μεγάλην τιμὴν τοῦ ρηγός, καὶ ἀξιῶσεν τον, καὶ ἐπροσκύνησέν τον μὲ πίστην· καὶ ἐσυντύχαν ὥραν πολλήν, καὶ ἀποχαιρετῆσεν τον, καὶ ἐπῆγεν ὁ Τακκᾶς τὴν δουλείαν του, καὶ ὁ ρήγας ἐμπῆκεν εἰς τὸ κάτεργόν του καὶ ἐπῆγεν εἰς τὴν Ἀταλείαν. Καὶ οἱ ἀμιράδες τοὺς τόπους ἐκείνους ἐπέψαν τοῦ ρηγὸς κανισκία ἄξια μὲ τοὺς μαντατοφόρους τους κατὰ τὸ συνήθιν, ζητῶντα νὰ ξαναστερεώσῃ τὴν ἀγάπην τὴν εἶχεν ἡ Ἀταλεία [μετά του.] Καὶ ὁ ρήγας ἐκήρυξέν την.

§209.-Καὶ μετὰ ταῦτα ὁ ρήγας ἐξέβην ἀπὸ τὴν Ἀταλείαν καὶ ἦλθεν εἰς τὴν Κύπρον εἰς τὸ Κίτιν, καὶ ἐπέζευσεν μὲ τοὺς λᾶς του, ἐγδέχοντα τὸν σὶρ Τζουὰν τε Σιοὺρ τὸν ἀμιράλλην νὰ ἔλθῃ ἀποὺ πέρα, ὅτι ὁ μέγας μάστρος εἶπεν τους εἰς τὴν Ρόδον τὸ πῶς εἶχεν ποίσειν τὴν ἀγάπην μὲ τοὺς Γενουβίσους, καὶ ἦτον ἕτοιμος νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Κύπρον. Ὁ ρήγας ἀρρώστησεν καὶ ἔβαλεν τὸν ἀδελφόν του τὸν πρίντζην εἰς τὸν τόπον του, καὶ κεῖνος ἦλθεν εἰς τὴν Λευκωσίαν· καὶ ἅνταν ἐκαλλιττέρισεν ἐστράφην εἰς τὸ Κίτιν. Καὶ τἄπισα ἦλθεν εἰς ἀστένειαν ὁ κύρης ὁ πρίντζης, καὶ ἐφέραν τον μὲ τὸ τζάριν εἰς τὴν Λευκωσίαν. Καὶ τῇ κβʹ σεπτεβρίου εὑρισκόμενος ὸ ρήγας εἰς τὸ Κίτιν ἀνάφανεν τὸ κάτεργον τοῦ μισὲρ Τζουὰν τε Κριμαντέ καὶ ἦτον μέσα ὁ πίσκοπος τῆς Ἀμοχούστου ὁ σὶρ Ἐράτ, καὶ ὁ σὶρ Τζουὰν τε Σιοὺρ ὁ ἀμιράλλης. Ὁ ρήγας καὶ οὗλοι οἱ ἀφέντες ἐδεκτῆσαν τους μὲ μεγάλην τιμήν· καὶ μοναῦτα ὥρισεν ὁ ρήγας τὸν ἀμιράλλην νὰ πάρῃ τὸν ἐπίσκοπον εἰς τὴν Ἀμόχουστον, καὶ κεῖνος νὰ στραφῇ εἰς τὸ Κίτιν, καὶ ἀνισῶς καὶ τὸν ρήγα δὲν τὸν εὕρῃ εἰς τὸ Κίτιν, νὰ πάγῃ εἰς τὴν Τρίπολιν.

§210.-Ὁ ρήγας ἐξέβην ἀπὸ τὸ Κίτιν τῇ κζʹ σεπτεβρίου ͵ατξζʹ Χριστοῦ· καὶ ἐπέσωσεν οὕλη ἡ ἀρμάδα εἰς τὸν λιμιόναν τῆς Τρίπολις, καὶ τῇ κυριακῇ τῇ κηʹ σεπτεβρίου ἐνέβην εἰς τὴν Τρίπολιν ἔσσω εἰς τὴν χώραν. Τὸ λοιπὸν ἐμπαίνοντα ὁ λαὸς οὗλος ἐσκολίστην εἰς τὸ κοῦρσος, καὶ ἐσθρέφοντα νὰ ἐμποῦν εἰς τὰ κάτεργά τους [οἱ Σαρακηνοὶ] ἐσφάζαν τους, ὅτι ἀξαπολύθησαν καὶ δὲν εἶχαν καπετάνον νὰ τοὺς ὀρδινιάζῃ· καὶ ἔρχουνταν δύο τρεῖς κ᾿ ἐθαροῦσαν καὶ εἶνε ἔσσω τους. Καὶ εἶχεν ἕναν μίλιν ἀπὸ τὴν χώραν ὡς τὸν λιμιόναν, καὶ ἐκεῖ ὁ τόπος εἶνε γεμάτος περιβολία καὶ πολλὺν καλάμιν τοῦ ζαχάριτος, καὶ οἱ Σαρακηνοὶ ἔτον χωσμένοι ἐ(ι)ς τοὺς φραμοὺς καὶ εἰς τὰ καλαμερὰ τῶν περιβόλαιων, καὶ ἐδόξευγάν τους καὶ ἐσκοτῶσαν πολλούς. Γροικῶντα ὁ ρήγας καὶ θωρῶντα, ὅτι ἐμεῖνα μοναχοί, καὶ ἡ χώρα τειχόκαστρον δὲν εἶχεν, ἐφοβήθην μὲν τοῦ ἀππηδήσῃ φουσάτον καὶ σκοτώσουν τον· ὥρισεν καὶ ἔπαιξεν ἡ τρουππέττα νὰ συνπιαστῇ ὁ λαός, καὶ συνπιάζοντα ἐνέβησαν εἰς τὰ κάτεργα. Καὶ διὰ τούτην τὴν ἀφορμὴν ἀπόλυσεν ὁ ρήγας τὴν Τρίπολιν γλήγορα διὰ τὸν ἀπαίδευτον λαόν, ὅτι διὰ ὀλλίγον κέρδος νὰ παρπατοῦν ἀξαπόλυτοι, καὶ οἱ ἐχθροὶ εὑρίσκουνταν εἰς χῶστρες καὶ ἐσφάζαν τους. Καὶ ἐπῆρεν τὴν πόρταν τήν σιδερένην τοῦ καστελλίου καὶ ἐβάλεν την εἰς τὸ νησσὶν τοῦ Κουρίκου.

§211.-Καὶ ἐξέβην καὶ ἐπῆγεν εἰς τὴν Ταρτούζαν, καὶ τὸ στόλος τοῦ ρηγὸς ἐξέβην ἀπὸ τὴν χώραν· καὶ θεωρῶντα ὁ λαὸς τοῦ χωργιοῦ τοῦ σουλτάνου τῆς ἄνωθε Ταρτούζας τόσον πλῆθος λαοῦ, ἔφυγεν καὶ ἐπῆγεν ἀπάνω εἰς τὸ ὄρος. Τὰ κάτεργα ἀπεζεῦσαν καὶ ἐξέβησαν καὶ ἐκουρσέψαν τὴν χώραν καὶ τὸ χωρίον, καὶ ηὕρασιν κουπία πολλὰ καὶ πίσσαν καὶ στουππίν, ἑδηγίαν τῶν κατέργων τὰ ἐθάρεν ὁ σουλτάνος νὰ ποίσῃ· καὶ ῆτον ἔσσω εἰς τὴν καθολικὴν τῆς χώρας τὴν παλαιὰν τῶν χριστιανῶν. Καὶ ὥρισεν ὁ ρήγας καὶ ἐβάλαν λαμπρὸν καὶ ἐκαῦσαν τα, τὰ δὲ σίδερα καὶ καρφία, τὰ δὲν ἔκαυσεν τὸ λαμπρόν, ἐρίψαν το εἰς τὴν θάλασσαν· καὶ ἐποῖκεν περίτου μίαν ἡμέραν διὰ νὰ τὰ καύσῃ ὅλα. Καὶ ἐπῆρεν τὴν πόρταν τὴ σιδερένην τῆς Ταρτούζας καὶ ἔπεψέν την εἰς ὸ Κουρίκος.

§212.-Καὶ ἐξέβην καὶ ἦλθεν εἰς τὴν Βαλίναν καὶ ἔβαλεν λαπρὸν καὶ ἔκαυσέν την. Καὶ ἐξέβην καὶ ἦλθεν εἰς τὴν Λαδικίαν, καὶ ἔχει δυνατὸν λιμιόναν, καὶ διὰ τὴν μεγάλην σκλερίαν καὶ φουρτούναν δὲν ἠμπόρησα νὰ πιάσουν γῆν· καὶ ἀπ᾿ ἐκεῖ ἦλθαν εἰς τὸν Μάλον, κ᾿ ἐκεῖ ἐποῖκαν βʹ ἡμέρες· καὶ ἔξέβην καὶ ἦλθεν εἰς τ᾿ Ἁγιάσιν· καὶ ἡ ἄνωθεν χώρα ἦτον Τοῦρκοι τῆς Αρμενίας, καὶ ἐπῆραν την οἱ Σαρακηνοί, καὶ ἔχει βʹ κάστρη, τὸ πρῶτον πλησίον τῆς θαλάσσης καὶ τὸ ἄλλον εὑρίσκεται εἰς τὴν γῆν τὴν στεργιάν, καὶ ἦτον καὶ τὰ δύο γεμάτα Σαρακηνούς· καὶ ὁ ρήγας ἀπέζευσεν τὸ φουσάτον μὲ ἄλογα καὶ ἐκαβαλλίκευσεν καὶ ἐπῆρεν καὶ πολλὺν λαὸν ἀπεζόν· καὶ ἐβούθησεν ὁ θεός, ὅτι πολεμίζοντά τους ἐπέφταν [οἱ Σαρακηνοὶ ἀπὸ τὰ τειχόκαστρα] ἀπὸ τὸν φόβον τους, ἄλλοι ἐφεῦγαν καὶ ἐγλυτῶνναν· καὶ ἐπῆραν τὴν χώραν καὶ ἐσκοτῶσαν πολλοὺς Σαρακηνούς, καὶ κεῖνοι ὅπου ᾿γλυτῶσαν ἐπῆγαν εἰς τὸ κάστρον τῆς γῆς. Καὶ ὁ ρήγας ἔμελλε νὰ πάρῃ τὸ φουσάτο νὰ πάγῃ ἀπάνω τους, ἀμμὲ ἦτον πολλὰ ἀργά, καὶ ἔμεινεν διὰ νὰ πᾶσιν ταχία. Καὶ οἱ Σαρακηνοὶ ἐτρέξαν ἀπὸ παντοῦ καὶ ἐπῆγαν διὰ νὰ φυλάξουν τὸ κάστρον, καὶ τὸ πωρνὸν ἐπῆγα νὰ δοκιμάσου νὰ βάλουν σκάλες καὶ ηὗραν το γεμάτον ἀνθρώπουςο ἐβάλαν βουλήν, ὅτι καλλίττερο νὰ στραφοῦν, παρὰ νὰ βάλῃ τοὺς λᾶς του εἰς τόσον κίντυνον καὶ νὰ κοπιάσῃ χωρὶς διάφορος· καὶ ἤτζου ἐγίνετον, καὶ ἔπαιξεν ἡ τρουμπέττα νὰ ἔρτη ὁ λαὸς ὅλος εἰς τὰ ξύλα· καὶ οὕτως ἐξέβησαν τιμημένα.

§213.-Τῇ τετράδῃ τῇ εʹ ὀκτωβρίου ἐπέσωσεν ὁ ρήγας μὲ τὴν ἀρμάδαν εἰς τὴν Ἀμόχουστον, καὶ ἐβγῆκεν ὁ ρήγας ἀπὸ τὴν Ἀμόχουστον καὶ ἦρτεν εἰς τὴν Λευκωσίαν, καὶ ὥρισεν νὰ πάρουν τονς μαντατοφόρους τοῦ σουλτάνου καὶ μερτικὸν ἀπὸ τοὺς λᾶς του εἰς τὲς φυλακὲς τῆς Κερυνίας· τοὺς δελοιποὺς ἐφυλάκισέν τους εἰς τὸ ἀπλίκιν τοῦ κυροῦ τοῦ Στύρου. Καὶ μοναῦτα ὥρισεν καὶ ἐδιαλαλῆσαν, ὅτι εἴ τις θέλει νὰ πάγῃ εἰς τὴν γῆν τοῦ σουλτάνου νὰ κουρσέψῃ, νὰ πάγῃ, καὶ πάλιν νὰ στρέφουνται εἰς τὴν Κύπρον διὰ ν᾿ ἀ(να)παύγουνται καὶ πάλιν νὰ πηγαίννῃ, καὶ ὅτι χρῆσιν ἔχουν ἀπὸ τὸ τρασινάλλιν νὰ τοὺς διδοῦν εἰς τὴν Ἀμόχουστον. Γροικῶντα τὸν διαλαλημὸν τὰ δύο κάτεργα τὰ γενουβίσικα τὰ ἦτον εἰς τὴν Ρόδον τοῦ ρηγός, ὁ Περρὴν τε Γριμάντε καὶ ὁ ἀδελφός του ὁ σὲρ Τζουὰν τε Γριμάντε, ἐπῆραν ὁρισμὸν καὶ ἀρματῶσαν τα καὶ ἐπῆγαν εἰς τὸ Σαΐτην, καὶ ηὖραν γʹ καραβία φορτωμένα εἰς τὸν λιμιόναν γεμάτα ψιλὴν πραματείαν, καὶ ἐπῆραν τα καὶ ἦλθαν πρὸς τὴν Κύπρον, καὶ ἐμπλάζουν ἄλλον ξύλον σαρακήνικον, καὶ ἐπῆραν τα καὶ ἐφέραν τα οὗλα εἰς τὴν Ἀμόχουστον, εἰς τὴν δόξαν τοῦ τιμίου σταυροῦ.

§214.-Τώρα νὰ στραφοῦμεν εἰς τὸ ἀγγάλεμαν τὸ ἀγγάλεσεν ὁ ἀφέντης τῆ(ς) Σπάρας καὶ ὁ ἀφέντης τοῦ Ρεκιφὸρτ τὸν ρήγα, διὰ νὰ πάγη εἰς τὸν πάπαν ν᾿ ἀποδικῃωθῆ τὴν ἡμέραν τοῦ Χριστοῦ γεννῶν. Ὁ ρήγας νὰ δείξη πῶς ἦτον καθαρός, ὥρισεν καὶ ἀρματῶσαν τὸ κάτεργόν του νὰ πάγῃ εἰς τὴν Πάφον, κ᾿ ἐκεῖ νὰ τὸν ἐγδεχτῇ διὰ νὰ μπῇ νὰ περάσῃ ὁ ρήγας· καὶ ἀφῆκεν εἰς τὸν τόπον του τὸν ἀδελφόν του τὸν πρίντζην, καὶ ἐπῆρεν μετά του τὸν γνήσιον του υἱὸν τὸν Περρὴν τὸν Λουζουνίαν τὸν κούντη τε Τρίπολις, καὶ τὸν μισὲρ Ὀτὲτ τὸν ἀδελφότεκνόν του τὸν πρίντζην τῆς Γαλιλαίας, ὁ ποῖος ἁρμάστην εἰς τὴν Κύπρον μὲ τὴν τάμε Μαρίαν θυγατέραν τοῦ μισὲρ Τζουὰν τε Μόρφου κούντη τε Ρουχᾶς, καὶ τὸν σὶρ Τζάκε τε Νόρες τὸν τουρκοπουλιέρην, καὶ τὸν σὶρ Σιμοὺν Τενούρη, καὶ τὸν σὶρ Πιὲρ τ᾿ Ἀντιότζε, καὶ τὸν σὶρ Τζουὰν Μουστρή, τὸν σίρε Τιπὰτ Πελφανάντζα, καὶ ἄλλους πολλοὺς καβαλλάριδες καὶ πολλοὺς ἀπὸ τὴν ἀποταγήν του· καὶ ἀφῆκεν νὰ παίρνῃ σκοπὸν τὸ σπίτιν του ἕναν πολλὰ ἀντρειωμένον καβαλλάρην, ὀνόματι σὶρ Τζουὰν Βισκούντην.

§215.-Καὶ ὁ ρήγας ἐχρήζετον δουκάτα διὰ τὸν ἔξοδόν του· τὸ βάρος ἦτον ἀπάνω τοῦ σὶρ Τζουὰν τε Καστία, ὅπου ἦτον τζαμπερλάνος τοῦ ρηγάτου τῆς Κύπρου, καὶ εἶχεν οὕλους τοὺς εἰσσόδους τοῦ ρηγάτου τῆς Κύπρου· καὶ [ἐξωδιάστησαν] καὶ δὲν εἶχεν ἀππόθεν νὰ τανύσῃ. Βιγλίζοντα ὅτι ἂν δὲν εἶχεν ποίσειν τρόπον νὰ τοῦ εὕρῃ καρτζά, ἔθελεν ἔχειν ζημίαν καὶ ἐντροπὴν ἀπὸ τὸν ρήγαν, ἐδιαλάλησεν ἀπὸ τὴν μερίαν τοῦ ρηγός, εἴ τις θέλει νὰ ἔλθῃ νὰ λε(υ)θερωθῇ, καὶ ἁποῦ ἔχει ἀμπελία καὶ ἑτέρας κληρο(νο)μίες καὶ θέλει νὰ τὲς λευτερώσῃ, ἂς ἔλθῃ εἰς τὸν τζαμπερλάνον· καὶ ἀρχέψαν οἱ πουρζέζιδες καὶ ἦλθαν καὶ ἐσάσαν ἀποὺ χίλια ὀνομίσματα [εἰς ἄσπρα] τὸ πᾶσα ἀντρόγυνον καὶ μὲ τὰ παιδιά τους τ᾿ ἀνήλικα, καὶ εἰς ὀλλίγον ἐποῖκαν τα ὀνομίσματα ὀκτακόσια, καὶ τόσον ἐγυρέψασιν καὶ εἰς τὸ ὕστερον ἐποῖκαν τους ὀνο- μίσματα διακόσια τὴν φαμιλίαν, καὶ εἰς τοῦτον ἐλευθερώθησαν πολλοὶ οὗλοι οἱ περίτου, καὶ ἐσυνπιάσαν πολλὺν λογάριν.

§216.-Τότες ἐπῆγεν ὁ ρήγας εἰς τὴν Πάφον, καὶ ἐνέβην εἰς τὸ κάτεργον, καὶ ἐπῆγεν εἰς τὴν Ρόδον καὶ εἰς τὴν Ἀνάπολιν. Καὶ ἡ κυρὰ ἡ Τζουάνα ἡ ρήγαινα τῆς Ἀνάπολις ἐπροσδέκτην τον πολλὰ σπλαγχνικά, καὶ ἐκεῖ ἐποῖκεν πολλὲς ἡμέρες, καὶ τὸ ἀποκάμισον [τῆς γυναίκας του τῆς ρήγαινας ἐστρῶνναν το εἰς τὸ κρεβάτιν του,] ὡς γοιὸν τὸ εἶπα ὀπίσω. Καὶ ἐξέβην καὶ έπῆγεν εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ πάπα, καὶ ἐπέψαν καὶ ἐτάξαν τὸν ἀφέντην τῆ(ς) Σπάρας νὰ ἔλθῃ ὅτι ἦλθεν ὁ ρήγας καὶ εἶνε ἕτοιμος νὰ [τοῦ] ἀπολογηθῇ ἀποὺ πᾶσα ζήτημαν [ὅπου νὰ τοῦ ζητήσῃ,] καὶ εἶνε καὶ ὅτοιμος νὰ κατεβῇ καὶ εἰς τὸν πόλεμον [μετά τουο]. Γροικῶντα ὁ ἀφέντης τῆ(ς) Σπάρας πῶς ἦλθεν ὁ ρήγας τῆς Κύπρου, καὶ ἐννοιάζετοι πῶς δὲν θέλει ἔρτειν, καὶ ἦλθεν ὁ ἀφέντης τῆ(ς) Σπάρας καὶ ἐπῆγεν εἰς τοὺς ἀφέντες καὶ ᾿παρακάλεσέν τους νὰ καταδεκτοῦ νὰ ἐμποῦσιν μέσον τοῦ ρηγὸς καὶ ἐκείνου νὰ τοὺς ποίσουν ἀγάπην, ὅτι ἐμετάνωσεν ἀπ᾿ ἐκεῖνον τὸ εἶπεν τοῦ ρηγός. Καὶ ἅνταν ἐπαρακαλέσαν τὸν ρήγα τοῦτο νὰ γενῇ, ἀτζετίασεν μὲ τοιοῦτον, νὰ ἔλθῃ ὀμπρὸς τοῦ πάπα ν᾿ ἀποπῇ ἐκεῖνον τὸ εἶπεν. Ὁ σὶρ Φιλιμοὺν τε Ρεσπάρε ἦλθεν ἔμπροσθεν τοῦ πάπα καὶ ἀπόπεν ἐκεῖνον τὸ ἔβαλεν ἀπάνω τοῦ ρηγός, καὶ ἑμολόγησεν πῶς ὁ ρήγας εἶνε καλὸς καὶ ὀρθόδοξος χριστιανὸς καὶ κυνηγὸς τῆς ἁγίας ἐκκλησίας, καὶ παίρνει βεντέτταν τοὺς χριστιανούς, καὶ ἄλλες πολλὲς τιμὲς καὶ πολλὲς καλὲς μαρτυρίες ὅπου τοῦ ἐπῆρεν. Καὶ εἰς τοῦτον ὁ ρήγας ἔμπροσθεν τοῦ πάπα ἐσυμπάθισέν του· καὶ ὁ πάπας ἐχάρην πολλὰ διὰ τούτην τὴν ἀγάπην καὶ ἐκάλεσέν τους νὰ φᾶσιν μετά του. Καὶ ὅνταν ἐποφάγασιν, ἐσηκώθην ὁ μισὲρ Φιλίμουν τῆ(ς) Σπάρας καὶ ἐπίασεν τὸ κουφέττον καὶ ἐδούλευσεν τοῦ πάπα καὶ τοῦ ρηγὸς τῆς Κύπρου· καὶ οὕτως ἐγίνετον ἡ ἀγάπη τοῦ ρηγὸς καὶ τοῦ ἀφέντη τῆ(ς) Σπάρας.

§217.-Χαρίσματα καὶ προυμουτιάσματα τὰ τοῦ ἐτάκτησαν τοῦ ρηγὸς τῆς Κύπρου οἱ ἀφέντες τῆς δύσις νὰ ἔλθουν· εἰς τὴν συντροφιάν του μὲ πολλὺν φουσάτο νὰ ξηλείψουν [τὴν Συρίαν·] καὶ ὁ ἀφέντης τῆ(ς) Σπάρας πολλὰ ἀνάγγαζεν τὸν πάπαν καὶ τοὺς ἀφέντες τοὺς ἄλλους διὰ νὰ γένῃ τὸ πασάντζιν τοῦτον νὰ τὸ ἀναγγάσῃ διὰ νὰ ἔλθουν, καὶ δὲν ἠπόρησεν ὁ πάπας νὰ τὸ ἀναγγάσῃ διὰ τὴν ἄγκρισιν τὴν εἶχεν μὲ τὸν ἀφέντην τοῦ Μιλᾶ. Καὶ ὁ ρήγας ἐπῆγεν εἰς τὴν Φλουρέντζαν, καὶ ἔμαθεν πῶς ὁ ἐμπαραδούρης τῆς Ἀλαμανίας ἦτον εἰς ἐκείνην τὴν μερίαν, καὶ ἦλθε νὰ διαφεντέψῃ τοὺς ποταμοὺς τοῦ Μιλᾶ· [καὶ ὁ ἀφέντης τοῦ Μιλᾶ ἐποῖκεν του κάλεσμα καὶ κανισκία μεγάλα, καὶ τόσα ἐποῖκεν, ὅτι ἐποῖκεν τους ἀγάπην μὲ τὸν πάπαν.]

§218.-Ἂς ποῦμεν καὶ [περὶ τῶν κουμουνίου τῶν Γενουβίσων καὶ Βενετίκων.] Εἰς ἐκεῖνον τὸν καιρὸν ἐπέψαν μαντατοφόρους εἰς τὸν πάπαν καὶ ἀγγαλέσαν τὸν ρήγα, λαλῶντα, ὅτι διὰ τὴν μάχην τὴν ἔχει μὲ τὸν σουλτάνον, καὶ πῶς ἔνι καὶ πιασμένοι εἰς τοὺς τόπους του ὅλοι οἱ χρι(στι)ανοί, καὶ ἔχουν μεγάλην ζημιάν, «καὶ ταπεινὰ καὶ δουλικὰ παρακαλοῦμεν καὶ προσπίπτομεν εἰς τοὺς πόδας σου νὰ τοῦ πῇς νὰ κλίνῃ διὰ νὰ γενῇ ἡ ἀγάπη, διὰ νὰ ἐλευθερωθοῦν οἱ χριστιανοὶ καὶ ν᾿ ἀννοικτοῦν οἱ στράτες.» Καὶ ἐπέψαν δόκιμα κανισκία τοῦ πάπα [καὶ τοῦ ρηγός.] Ὁ πάπας ἐπαρακάλεσεν τὸν ρήγα νὰ κλίνῃ νὰ ποίσουν ἀγάπην διὰ τὴν χρῆσιν τους χριστιανούς, καὶ νὰ ἐβγοῦν καὶ οἱ χριστιανοὶ ἀπὸ τὲς πρεκιὲς καὶ σκοτεινὲς φυλακές. Γροικῶντα ὁ ρήγας τοῦ πάπα ἐπρουμούτιασέν του νὰ ποίσῃ ἀκωλύτως.

§219.-Ἐζηλέψαν οἱ Γενουβίσοι τὰ δύο ἀδελφία ὁ περρὴν τε Κριμάντε καὶ ὁ Τζουὰν ὁ ἀδελφός του διὰ τὴν πολλήν σουπ(ε)ρπίαν τοῦ σουλτάνου· ἐπῆραν τὰ βʹ τους κάτεργα, ὅπου ἦτον εἰς τὸ μηνίον τοῦ ρηγός, καὶ ἐπῆγαν εἰς τὴν Ἀλεξάνδραν, κ᾿ ἐκεῖ ηὗραν μία νάβαν σαρακήνικην ἀπὸ τὴν Τρίπολιν τῆς Βαρβαρίας φορτωμένην ἀκριβὰ πράματα. Θωρῶντα οἱ κλέφτες οἱ Σαρακηνοὶ τὰ δύο κάτεργα ἐβάλαν ἀπάνω πολλοὺς ἄλλους Σαρακηνοὺς διὰ νὰ βοηθιστοῦσιν, καὶ ψέματα ἐκοπιάσαν· τὰ αὐτὰ κάτεργα ἐντικτῆσαν τους καὶ τόσον τὴν ἐπολεμίσαν, ὅτι βοηθῶντος τοῦ θεοῦ μὲ πολλὺν σκοτωμὸν καὶ λαβωμοὺς ἐπήραν την καὶ ἐφέραν την εἰς τὴν Ἀμόχουστον τῇ αʹ ἀπριλλίου ἀτξηʹ Χριστοῦ. Καὶ τῇ θʹ ἀπριλλίου [φῶς ἡμῖν ἔλλαψεν τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλῃ κυριακῇ τοῦ πάσχα τῆς ἐχρονίας ͵ατξηʹ Χριστοῦ.]

§220.-Καὶ τὸν αὐτὸν μῆναν ὁ σὶρ Τζουὰν τε Σοὺρ ἀρμάτωσεν βʹ σατίες ἀπὸ τὴν Ἀμόχουστον καὶ ἀφῆκεν κεφάλιν τὸν σὶρ Τζουὰν τε Κολιές, καὶ ἐπῆγεν τὴν αὐτὴν ἡμέραν τῆς ἁγίας κυριακῆς εἰς ἕναν χωρίον ὀνόματι Σαρφὲς καὶ ἐπῆρεν ὅσους λᾶς εἶχει τὸ χωργιόν, καὶ ἐκουρσέψαν το· καὶ ὀφωνάξαν οἱ Σαρακηνοὶ καὶ ἀναφάναν ἄλλοι Σαρακηνοὶ ἀπὸ πολλὰ Κωρία· καὶ [θωρῶνταν] (ὁ) Κολλίες μήπως καὶ φράξουν τὸ διάβαν καὶ χάσουν τοὺς λᾶς, καὶ μοναῦτα ἔπεψεν τοὺς αἰχμάλωτους εἰς τὰ κάτεργα, καὶ ἧλθαν κατευοδωμένοι εἰς τὴν Κύπρον εἰς τὴν Ἀμόχουστον. Τὸ λοιπὸν γροικῶντα τον ὁ σουλτάνος ἐδέκτην (μὲ) μεγάλην χολὴν τὴν ζημίαν ὅπου τοῦ ἐποῖκαν τὰ κάτεργα τῶν Γενουβίσων καὶ διὰ τὲ(ς) σατίες, καὶ ὅτι ἔχουν [τοὺς μαντατοφόρους εἰς τὴν φυλακὴν εἰς τὴν Κύπρον· καὶ μοναῦτα ἀρμάτωσεν βʹ κάτεργα μαγραπίτικα καὶ ἐπέψεν τους νὰ κουρσέψουν τὴν Κύπρον· καὶ ἡ σκλερία ἐπετάξεν τους εἰς τὸ Καστέλλο Ρούζου, καὶ ηὗραν ἕναν καράβιν βενέτικον, καὶ ἐπῆραν το· ὁμοίως ηὗραν καὶ ἕναν γρίππον καὶ εἷχεν γʹ χριστιανούς, καὶ ἐπῆραν το, καὶ ἐστράφησαν εἰς τὴν Ἀλεξάνδραν.

§221.-Εἰς τὲς ἡμέρες ἐκεῖνες ἐστράφησαν τὰ ἄνωθεν βʹ ξύλα τὰ μαγραπίτικα εἰς τὴν Κύπρον νὰ κουρσέψουν. Καὶ ἔδωκεν ὁ θεὸς καὶ ἦτοι μία σατία ἀρματωμένη εἰς τὴν Ἀμόχουστον διὰ νὰ πάγῃ εἰς τὸ Κούρικος, καὶ ἐξέβην ἔξω τοῦ λιμιόνος, διατὶ τὰ ταχία ἔμελλε νʹ ἀρμενίσῃ· καὶ ἔνωσεν τὸ λάμνημαν τῶν κουπίων τῶν βʹ κατέργων τῶν μαγραπίτικων, καὶ ἦρτεν εἰς τὸν Πύργον τῆς Τζαΐνας, τῆς ἀλύσου, καὶ εἶπεν το τῆς βίγλας καὶ ἐποῖκαν το νῶσιν τοῦ ἀμιράλλη· καὶ μοναῦτα ὁ ἀμιράλλης ὥρισε νὰ ἐβγοῦν τὰ βʹ κάτεργα τα γενουβίσικα καὶ μιὰ σατία, νὰ δηγηθοῦν,-καὶ ἦσαν καλὰ δηγημένα, καὶ ἦτοι καραβοκύρης τῆς σατίας ὁ μισὲρ Τζουὰν τε Πούς,-νὰ ἐβγοῦ νὰ πᾶ νὰ γυρεύσουν τὰ αὐτὰ κάτεργα, ὥς ὅπου ν᾿ ἀννοίξ᾿ ἡ πόρτα, νὰ συνπιαστοῦν οἱ λᾶς. Τὰ κάτερ(γα) ἦτον δηγημένα καὶ ἐπῆγαν γυρεύγοντά τα, καὶ ἔφτασέν τα καὶ ἡ σατία καὶ ἐπῆγαν γυρεύγοντά τα. καὶ δὲν τὰ ἐφτάσαν, καὶ ἐστράφησαν εἰς τὴν Ἀμόχουστον.

§222.-Καὶ τὰ βʹ κάτεργα τὰ γενουβίσικα ἐπῆγαν εἰς τὸν Δαμιάτην καὶ ηὖραν δύο νάβες σαρακήνιες, οἱ ποῖες ἡ μία ἐνέβην εἰς τὸν ὁλιμιόναν, καὶ ἐνέβησαν ἀπὸ τοὺς λᾶς τῆς γῆς. καὶ ἐδιαφεντέψαν την, ὅτι δὲν ἠμπορῆσαν τὰ κάτεργα νὰ τὴν πάρουν· ἀμμὲ τὴν ἄλλην ὅπου ἦτον ἔξω ἐπῆραν την μὲ πολλὲς πραματεῖες, καὶ ἐφέραν την εἰς τὴν Ἀμόχουστον. Ἀμμὲ ὅταν ἐστράφην ἡ σατία καὶ ἀφῆκεν τὴν συντροφίαν τῶν βʹ κατέργων, πολλὰ ἀνγκρίστην ὁ ἀμιράλλης καὶ ἐφοβήθην μήπως καὶ ἐμπλαστοῦν τὰ κάτεργα μὲ τά μαγραπίτικα, καὶ ἔχουν δισπλαζέριν· τὸν μισὲρ Τζουὰν τε Ποὺν εἰς τὴν φυλακήν, καὶ ἐπρουμουτίασε νὰ μὲν τὸν ἐβγάλουν ὥς που νἄρτουν τὰ βʹ κάτεργα μὲ καταυγ(ό)διον εἰς τὴν Ἀμόχουστον, ἀλλοίως νὰ κόψῃ τὴν κεφαλήν του. Καὶ τῇ ιʹ μηνὸς μαγίου ͵ατξή ἐποῖκεν ὁ θεὸς τὸ θέλημάν του ἀπὲ τὸ σὶρ Τζουὰν τε Σοὺρ τὸν ἀμιράλλην τῆς Κύπρου εἰς τὴν Ἀμόχουστον. Τὸ λοιπὸν ἂ(ς) στραφοῦμεν εἰς τὸν ρήγα.

§223.-Ἐστάθην κουντέντος ἔμπροσθεν τοῦ πάπα διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ σουλτάνου· ὥρισεν ὅτι οἱ μαντατοφόροι τῶν Γενουβίσων καὶ τοὺς Βενετίκους νὰ πᾶν εἰς τὸν σουλτάνον. Καὶ παραῦτα ἀρματῶσαν οἱ Γενουβίσοι βʹ κάτερ(γα) καὶ ἐβάλαν· μαντατοφόρον ἀπάνω τὸν Καζὰ Ζεγγαρέ· ὁμοίως καὶ Βενέτικοι ἀρματῶσαν βʹ κάτεργα καὶ ἐπέψαν μαντατοφόρον τὸν κύρην Νικολάον Τζουστουνίαν· καὶ ὁ ρήγας ἐμήνυσεν εἰς τὴν Κύπρον τοῦ ἀδελφοῦ του τοῦ πρίντζη νὰ ἐβγάλῃ τους μαντατοφόρους τοῦ σουλτάνου ἀπὸ τὴν Κερυνίαν καὶ νὰ τοὺς δώσῃ τοὺς μαντατοφόρους τῶν κουμουνίων νὰ τοὺς πάρουν εἰς τὸ Κάργιος, ὅνταν τοῦ ζητήσουν· καὶ νὰ τελειώσουν τὴν ἀγάπην οἱ ἄνωθεν μαντατοφόροι ὡς γοιὸν τοῦ ἐπρουμουτίασαν ὀπρὸς τοῦ ἁγιωτάτου πάπα.

§224.-Καὶ τῇ κδʹ μηνὸς ἰουνίου ͵ατξηʹ Χριστοῦ ἀρματῶσαν τὰ δʹ κάτεργα τῶν κουμουνίων, καὶ ἐνέβησαν καὶ οἱ ἀνωθεν μαντα(το)φόροι, καὶ ἀρματῶσαν καὶ μίαν σατίαν καὶ ἐπέψαν την εἰς τὴν Κύπρον διὰ νὰ φέρῃ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ ρηγὸς εἰς τὸν κουβερνούρην· καὶ ἐξέβησαν ἀπὸ τὴν Ρόδον τῇ κεʹ ἰουνίου καὶ ἐπῆγαν εἰς τὴν Ἀλεξάνδραν. Καὶ οἱ μαντατοφόροι τῶν κουμουνίων ἐπήγασιν ἔμπροσθεν τοῦ σουλτάνου εἰς τὸ Κάργιος, καὶ ἐποῖκαν τὴν μαντατοφορίαν, καὶ ἐσυμπάψασιν μὲ τὸν σουλτάνον, καὶ ἐπέψαν εἰς τὴν Κύπρον νὰ φέρουν τοὺς μαντατοφόρους τοῦ σουλτάνου. Καὶ μοναῦτα ὁ σουλτάνος νὰ ἐβγάλῃ τοὺς χριστιανοὺς ἀπὸ τὲς φυλακάδες καὶ νὰ τοὺς δώσῃ τὸ δικόν τους, καὶ νὰ ποίσῃ τὸν ὅρκον, κατὰ τὸ συνήθιν τῆς ἀγάπης. Καὶ ὅνταν ἐσυμπάψαν οἱ ἄνωθεν μαντατοφόροι, ἐμεῖναν εἰς τὸ Καργίος, καὶ ἐπέψαν ἀπὸ τὴν συντροφίαν τους δύο κάτεργα, ἕναν γενουβίσικον καὶ αʹ βενέτικον εἰς τὴν Κύπρον νὰ πάρουν τοὺς μαντατοφόρους τοὺς Σαρακηνοὺς εἰς τὸ Καργίος· καὶ ἐξέβησαν ἀπὸ τὴν Ἀλεξάνδραν τῇ ηʹ μηνὸς αὐγούστου ͵ατξηʹ Χριστοῦ. Καὶ ἐπέψαν χαρτία τοῦ ποδεστᾶ τοὺς Γενουβίσους καὶ τοῦ μπ(α)λίου τοὺς Βενετίκους νὰ σμικτοῦ νὰ πέψουν γλήγορα τοὺς μαντατοφόρους τοὺς Σαρακηνοὺς εἰς τὸ Κάργιος· καὶ ὁ πάγιλος καὶ ὁ ποδεστᾶς ἐνέβησαν εἰς τὴν Λευκωσίαν ζητῶντα τοὺς μαντατοφόρους. Καὶ ὁ κουβερνούρης ὡς εἶχεν τὸν ὁρισμὸν τοῦ ρηγός, μαναῦτα ὥρισεν καὶ ἔδωκέν τους εἰς τὰς χεῖρας τους, καὶ ἑμολογῆσαν ἔμπροσθεν τοῦ νοτάρη πῶς τοὺς ἐπεριλάβασιν, καὶ γιὰ τοῦτον ἐποῖκαν προβιλίζιν. Τῇ παρασκευῆ τῇ κδʹ αὐγούστου ͵ατξηʹ Χριστοῦ ἐξέβησαν ἀπὸ τῃν Ἀμόχουστον τὰ ὄνωθεν δύο κάτεργα καὶ ἐπῆγαν εἰς τὴν Ἀλεξάνδραν, καὶ ἐπῆραν τοὺς μαντατοφόρους τοὺς Σαρακηνοὺς εἰς τὸν σουλτάνον.

§225.-Καὶ ἄνταν ἀπεσῶσαν τὰ αὐτὰ κάτεργα εἰς τὴν Ἀλεξάνδραν, ἐμηνύσαν τοῦ σὲρ Καζὰ Σεγκαρὴ καὶ τοῦ σὶρ Νικὸλ Ζουστουνία τοὺς μαντατοφόρους τῶν κουμουνίων τὸ ἔλα τους. Οἱ πγοὶ μαντατοφόροι τῶν κουμουνίων ἐποῖκαν το νῶσιν τοῦ σουλτάνου, καὶ κεῖνος εἶπεν: «Ἀπεζᾶτε τοὺς μαντατοφόρους μου εἰς τὴν γῆν.» Οἱ μαντατοφόροι εἶπαν του: «Ἀφέντη, ὡρισμένοι εἴμεσταν ἀπὸ τὸν ρήγα τῆς Κύπρου νὰ μὲν βάλωμεν τοὺς μαντατοφόρους σου εἰς τὴν γῆν, ὥς που νὰ τελειώσῃς τὴν ἀγάπην, καὶ νὰ ἐβγάλουν καὶ οὕλους τοὺς χριστιανοὺς ἀπὸ τὴν φυλακήν, μηδὲν μετανώσῃς ὥς γοιὸν ἐποῖκες καὶ τὲς ἄλλε(ς) φορές.» Γροικῶντα ὁ σουλτάνος ὁ ὑπερήφανος τὴν συντυχίαν τους μαντατοφόρους, πολλὰ ἐθυμώθην· καὶ εὑρέθην ἐκεῖ ὁ ἀμιρᾶς ὀνόματι Μεχλὶν Πέχνα, ὅπου ἦτον ἀφορμὴ καὶ ἀρχεύτην ἡ μάχη καὶ πάντα ἐμπόδιζεν τὴν ἀγάπην· καὶ ἦτον φουσκωμένος ἀπὸ τὰ λόγια τοῦ Καζὰ Τζεγκαρή, ὄπου ἐκολάκευγεν τὸν σουλτάνον νὰ μαλακτιάνῃ τὸν θυμόν του διὰ νὰ τελειωθῆ ἡ ἀγάπη, καὶ σηκώννεται ἔμπροστεν τοῦ σουλτάνου καὶ ἔδωκεν τοῦ αὐτοῦ σὶρ Καζὰ βʹ φούσκιες, καὶ λαλεῖ του: «Χοιρίδιν δετιποτένον, κομπώννεις τὸν ἀφέντην μου τὸν σουλτάνον! καὶ τότε ζητᾶτε τὴν ἀγάπην μὲ γελοῖον, καὶ νἄρτη ὁ ρήγας τῆς Κύπρου νὰ μᾶς ποίσῃ, ὡς γοιὸν μᾶς ἐποῖκεν καὶ τὲς ἄλλες φορές!» Καὶ πιάννει τον ἀπὸ τὰ γένεια νὰ κόψῃ τὴν κεφαλήν του. Θωρῶντα ὁ ἄνωθεν Καζὰς τὴν ἀντροπὴν ὅπου ἔπαθεν, εἶπεν του: «Ἀφέντη ἀμιρᾶ, δὲν κομπώννω τον σουλτάνον. ἀμμὲ λαλῶ τὸ μοῦ παράγγειλα νὰ πῶ, καὶ σοὺ ἐδέρες με· γειά σου ἂν ἐπεθάναν ὅλοι οἱ Γενουβίσοι, καὶ θέλει ἔρτειν καιρὸς καὶ ὁ δαρμένος θέλει δέρειν!» Τότες εἶπεν τοῦ σουλτάνου: «Ἀφέντη, τάσσομαί σου εἰς τὴν πίστιν μας, ἂν δὲν τελειώσῃς τὴν ἀγάπην, θέλουν ἔρτειν ἀπάνω σου τόσον φουσάτον, καὶ θέλουν σὲ ξηλοθρεύσειν καὶ τοὺς πτωχοὺς τοὺς πραματευτάδες.»

§226.-Ἀπάνω εἰς τοῦτα τὰ λογία, ἐσηκώθην ὁ παλαιὸς ἀμιρᾶς καὶ εἶπεν τοῦ σουλτάνου: «Ἀφέντη, μηδὲν γροικᾷς ἐκείνου ὅπου σοῦ λαλεῖ διὰ τὸ δικόν του διάφορος, παρὰ γροίκα ἐκείνου ὅπου σοῦ λαλεῖ διὰ οὕλους τὸ διάφορος· οἱ λᾶς τῶν ἀρμάτων θέλουν νὰ ᾖνε πάντα μάχη, διὰ νὰ κλέψουν καὶ νὰ σκοτώσουν· καὶ γιὰ κείνους μόνον θέλεις ὅλον τὸ πλῆθος τοῦ λαοῦ σου νὰ κουρσεύεται καθημερινόν; Ἔξευρε πῶς ὁ ρήγας τῆς Κύπρου εἶνε εἰς τὴν δύσιν καὶ συνπιάζει φουσάτον ἀπό τοὺς ἀφέντες τοὺς χριστιανοὺς, καὶ ἔρχουνται νὰ ξηλοθρεύσουν τὴν γῆν σου· καὶ ἀνισῶς καὶ μάθῃ πῶς ἐτελείωσες τὴν ἀγάπην, θέλει ἔρτειν χωρὶς ἀρμάδαν, καὶ μεῖς θέλομεν εἶσταιν ἀναπαμένοι· καὶ ἂν δὲν μοῦ γροικήσῃς πολλοὶ θέλουν φύγει ἀπὸ τοὺς τόπου(ς) σου καὶ θέλουν πᾶν [εἰς τόπους ἐλεύθερους καὶ στερεωμένους καὶ θαρούμενους, καὶ ἄλλους θέλουν πάρειν αἰχμάλωτους.] Αρώτα καὶ μάθε πῶς τὰ μακζενία εἶνε γεμάτα πραματεῖες, καὶ δὲν εὑρίσκεται τινὰς ν᾿ ἀγοράσῃ. Ποῦ εἶνε τὰ δουκάτα τοὺς Γενουβίσους; Δὲν θωρεῖς πῶς ἦρταν παρκάτω τὰ κουμερκία σου, καὶ οἱ πραματευτάδες δὲν ἔχουν τίντα νὰ ποίσουν; Καὶ ὡς γοιὸν ἐκεῖνος ὅπου εἴμαι δοῦλος σου καὶ κρατούμενος νὰ εἰπῶ τοῦ ἀφέντη μου ὅλην τὴν ἀλήθειαν· διὰ τοὺς γονεῖς μου καὶ διὰ τὸ διάφορος τοῦ μουσθλουμανίου, εἴπουν σοῦ το· προυμουτιάζω σου, τὸ κρίμαν τοῦ αἴματος ὅπου νὰ χενωθῆ καὶ τοὺς αἰχμαλώτους ὅπου νὰ αἰχμαλωτευτοῦσιν, ὁ θεὸς γιὰ κείνους θέλειν τὸ ζητᾶν ἀπὸ ᾿ξ αὑτόν σου, καὶ ἀπὸ κείνους ὅπου σὲ κωλύουν νὰ μηδὲν ποίσῃς ἀγάπην.» Ὁ σουλτάνος εἶπεν του: «Καλὰ λαλεῖς, καὶ ἀρέσκει μου νὰ τελειωθῇ ἡ ἀγάπη!»

§227.-Τότες ἐσηκώθην ἄλλος ἀμιρᾶς πολλὰ θυμωμένος καὶ λαλεῖ τοῦ σουλτάνου: «Ἀφέντη, ἔχε ἀπομονήν, μήπως καὶ ὁ ρήγας στραφῇ χωρὶς φουσάτον, γροικῶντα πῶς ἡ ἀγάπη ἀρχεύτην, καὶ τότε θέλει-ν γινεῖν ἡ ἀγάπη εἰς τὴν ὄρεξίν σου.»] Ὁ σουλτάνος ἐπεθύμαν εἰς τοῦτον, καὶ ὄχι νὰ τε(λει)ωθῇ, καὶ ἀπομάκριζεν· καὶ γροικῶντα τοῦ ἀμιρᾶ ἀπόμεινεν ὀλλίγες ἡμέρες καὶ ἐφέραν του μαντάτον, πῶς ὁ ρήγας ἐστράφην χωρὶς καμίαν βοήθειαν· καὶ μοναῦτα ἐξαναλόγισεν, καὶ δὲν ἄκουσε νὰ ποίσῃ τὴν ἀγάπην, ἀμμ᾿ ἔδωκεν πάλε γραφὲς τοῦ Καζὰ Τζινγκάρε καὶ ἔστρεψέν τον εἰς τὴν Κύπρον εἰς τὸν ρήγα. Ὁ αὐτὸς σὶρ Καζὰς διὰ ν᾿ ἀποβγῇ καὶ νὰ πῇ καὶ τὰ ἄπρεπά τους λογία, ἐξέβην καὶ ἦλθεν εἰς τὴν Κύπρον, ὁ ποῖος έξηγήθην τοῦ ρηγὸς ὅλην τὴν ἀφορμήν. §228.-Καὶ ὁ ρήγας ἐξαναγράψεν του χαρτὶν καὶ ἐπέψεν του τἀμπρὸς ὀπίσω, καὶ ηὗραν καὶ δύο σκλάβους σαρακηνοὺς ὅπου εὑρέθησαν εἰς τὴν Κύπρον καὶ ἔπεψέν τους τοῦ σουλτάνου, ὁ ποῖος ἐποῖκεν το διὰ τὴν ἐλευθερίαν τοὺς χριστιανούς, καὶ πάλε ἐστράφην εἰς τὴν Ἀλεξάνδραν. §229.-Καὶ ἐβγαίννοντα ὁ ρήγας ἀπὸ τὴν Ἀμόχουστον νὰ πάγῃ εἰς τὴν Κερυνίαν, ἐκακούχισεν καὶ ᾿ποῖκεν κἄποσες ἡμέρες· καὶ ὅνταν έκαλλιττέρισεν, ἐγύρεψε νὰ μάθῃ τὸ πρᾶμαν πῶς ἐδιάβην· καὶ εἶπαν τοῦ το καταληπτῶς. Καὶ [ὁ φρενιμώ(τα)τος ρήγας] μοναῦτα ἐμήνυσέν το τοῦ πάπα, πως ἐγίνην γ-ἡ δουλεία, καὶ πῶς τοῦ ἐδῶκαν οἱ ἀφέντες πολλὰ ξύλα, καὶ γροικῶντα πῶς θέλει νὰ γενῆ ἡ ἀγάπη, ἀπολογιάσεν τα ἀπὸ τοὺς ἀφέντες, καὶ εἶπαν καὶ ἡ ἀγάπη εἶνε τελειωμένη, «καὶ τώρα εὑρισκούμεθαν κομπωμένοι.» Ὁμοίως ἐπῆρεν βουλὴν ἀπὸ τοὺς ἄρχοντές του, καὶ ἐπέψαν χαρτία μὲ μίαν σατίαν καὶ ἐπῆραν τα εἰς τὴν Ἀλεξάνδραν, καὶ ἐδῶκαν τα εἰς τὴν γῆν, καὶ ἡ σατία ἐστράφην. §230.-Θεωρῶντα ὁ σουλτάνος πῶς ἐστράφην ὁ σίρε Καζὰ Τζινγκαρέ, καὶ ἔφερεν ἔντιμον κανίσκιν καὶ ταπεινὸν χαρτίν, εἶπεν εἰς τὸν ἐμαυτόν του: «Φαίνεταί μου πολλὰ ἐταπεινώθην ὁ ρήγας καὶ πολλὰ πεθυμᾷ τὴν ἀγάπην ἀπὸ τὸν φόβον του.» Καὶ ἐννοιάζετον, ὅνταν δὲν εἶδεν τὰ χαρτία ὅπου ἔριψεν ἡ σατία εἰς τὴν γῆν, ἡ ποία γραφὴ ἐλάλεν οὕτως. «Πρὸς τὸν ἠγαπημένον μας φίλον τὸν σουλτάνον Βαβυλωνίας, ὁ δικός σου φίλος ὁ ρήγας τῆς Κύπρου πολλὰ χαιρετίσματα. Γίνωσκε ὅτι γνώθομαι πολλὰ βαρυμένος ἀξ αὑτόν σου, ὅτι ἐσοὺ μὲ τὴν ὄρεξίν σου καὶ εἰς τὴν ἐζήτησιν τὴν δικήν σου ἔγραψες νὰ ποίσῃς ἀγάπην· τὸ ποῖον ἐγίνετον εἰς τὴν ζήτησιν τοὺς Γενουβίσους καὶ τοὺς Βενετίκους μὲ τοὺς Καταλάνους, καὶ [πολλὰ μὲ ᾿παρακαλῆσαν] διὰ νὰ στερεώσω τὴν ἀγάπην· καὶ ἅνταν ἦλθαν οἱ μαντατοφόροι μου ἔμπροσθέν σου, [τοὺς δὲ ἐθέλησες νὰ τοὺ(ς) στρώσῃς, τοὺς δὲ ἐδέραν τους ὀμπρός σου, καὶ ἐβάσταξές το·] καὶ μίαν ζητᾷς τὴν ἀγάπην καὶ ἄλλην μετανώθεις, καὶ μακρυνίσκεις· τοῦτον δὲν εἶνε τοὺς καλοὺς ἀφέντες, δείχνεις πῶς εἶσαι ἕνας ἀφέντης ὅπου σ᾿ ἐψήλωσεν ἡ τύχη. Καὶ ἐπειδὴ καὶ ὁ θεὸς ἐσυγχωρῆσεν το διὰ τὰ κρίματά μας καὶ ἐδῶκεν σου τούτην τὴν ἀφεντίαν, πρέπει νὰ πολομᾶς ὡς γοιὸν πολομοῦν οἱ ἀφέντες οἱ ρηγάδες, ὅπου ἔχουν τὴν ἀφεντίαν ἀπὸ γεννήσεώς τους. Πρῶτον συμβουλεύτουν μὲ τὴν βουλήν σου καὶ μὲ τοὺς ἐδικο(ύ)ς σου, καὶ μόνος καὶ μοναχός σου καὶ ᾿δὲ τὸν νοῦς σου, καὶ ἀνίσως καὶ ἔχεις ὄρεξι νὰ τελειώσῃς τὴν ἀγάπην, τότε τὴν γύρευγε καὶ ζήτα την· εἰ δὲ νὰ τὴν ζητᾷς καὶ νὰ τὴν ἀξαπολᾷς. Τάσσω σου εἰς τὴν πίστιν μου ὡς χριστιανὸς ὅπου εἶμαι, ὅτι οἱ ἀφέντες τῆς δύσις ἐποῖκαν ὁρισμὸν εἰς τοὺς ἐφφικατόρους τους νὰ ποίσουν μεγάλην ἀρριάδαν νὰ κατεβοῦν ἀπάνω σου, καὶ ἐγὼ ἐκομπώθηκα ἀπὸ τοὺς Βενετίκους καὶ ἐκόμπωσα τοὺς καλούς μου συνγγενάδες τοὺς ἀφέντες, λαλῶντα τους ὅτι ἔχομεν καλὴν ἀγάπην μεσόν μας· καὶ εἰς τοῦτον ἐμεῖναν καὶ δὲν ἦλθαν. Καὶ ἐπίστευσα εἰς τὰ λογία σου ὡς λογία ἀφέντη, καὶ ἔβγαλα τοὺς σκλάβους μου τοὺ(ς) Σαρακηνοὺς ἀπὸ τὲς φυλακὲς καὶ ἔπεψά σου τους, καὶ σοὺ κρατεῖς τοὺς χριστιανοὺς εἰς τὲς φυλακές. [Διὰ τοῦτον, ἂν τὸ δώσῃ ὁ θεὸς ὡς θέλω, κατεβαίννω ἀπάνω σου καὶ θέλω σοῦ δώσει νὰ γρωνίσῃς ἴντα ἄνθρωπος εἶμαι,] κ ἔχω θάρος εἰς τὸν θεὸν νὰ μοῦ δώσῃ τὸ νίκος. Καὶ πλημελεᾶς με, καὶ περίτου δὲν σοῦ γράφω χωρὶς νὰ ᾖνε καιρὸς καὶ τόπος.»

[§231.-Καὶ ὁ ρήγας ἑδήγησεν τὸ κάτεργόν του καὶ πολλοὺς καβαλλάριδες, καὶ ἐπῆγαν εἰς τὴν Φράτζα.ὺ

§232.-Καὶ ἐλησμόνησα νὰ σᾶς ξηγηθῶ πῶς ἀλλάξαν τὸ κουντάτο ἀπὲ τὸ πριντζάτο· καὶ πολομῶ νὰ τὸ ξεύρετε, καὶ θέλετε τὸ μάθειν εἰς τὸ στέψιμον τοῦ Τζάκου τε Λαζανία.

§233.-Καὶ ἁντὰν ἐστέφθην ὁ ἀφέντης ὁ ρὲ Πιέρ, ὠρδίνιασεν καὶ τὰ ᾿φφίκια τοῦ ρηγάτου τὰ χηράτα. Τὸ πριντζάτον τῆς Ἀντιοχείας ἔδωκέν το τοῦ ἀδελφοῦ του τοῦ σὲρ Τζουὰν τε Λουζουνία καὶ (τὸ) κοντοσταυλίκιν τῆς Κύπρου, καὶ σταυλον τῶν Ἱεροσολύμων, καὶ τὸν σὶρ Τουμᾶς τε Ἰμπελὴ σινεσκάρδον τοῦ ρηγάτου. καὶ τὸν σὶρ Σιμοὺν Παπὴν πουντουλιέρην τοῦ ρηγάτου τῆς Κύπρου, καὶ τὸν σὶρ Ὀγκὲ Ἐμπεὲ τὸν ἰατρὸν τζασιλιέρην τοῦ ρηγάτου, καὶ τὸν σὶρ Πιὲρ Μαλοζὲ τζαμπερλάνον τῆς Κύπρου. Καὶ ὁ ρὲ Πιὲρ ἁρμάστην μίαν ὄμορφην κόρην ἀπὸ τὴν Καταλονίαν, τὴν Λιονόραν τε Ραού. Καὶ ἐστέφθην μὲ τὸν ἄνωθεν ρὲ Πιὲρ ἀντάμα.]

§234.-Τὸ λοιπὸν ἀφίννομεν τὴν ἐξήγησιν τοῦ σκύλλου τοῦ σουλτάνου, καὶ ἂς ἔλθωμεν εἰς ἄλλην τῆς ρήγαινας, ὀνόματι Λινόρας, γυναῖκα τοῦ ἄνωθεν ρὲ Πιέρ. Ὁ καλὸς ρήγας, ὡς γοιὸν ἠξεύρετε καὶ ὁ δαίμων τῆς πορνείας ὅλον τὸν κόσμον πλημελᾶ, τὸν ἐκόμπωσεν τὸν ρήγαν, καὶ ἔππεσεν εἰς ἁμαρτίαν μὲ μίαν ζιτὶλ ἀρχόντισσα ὀνόματι Τζουάνα Λ᾿ Αλεμά, γυναῖκαν τοῦ σὶρ Τζουὰν τε Μουντολὶφ τοῦ κυροῦ τῆς Χούλου, καὶ ἀφῆκεν την ἀγκαστρωμένην μηνῶν ηʹ. Καὶ πηγαίνωντα ὁ ρήγας τὴν δεύτερην φορὰν εἰς τὴν Φρανγγίαν, ἔπεψεν καὶ ἔφερέν την εἰς τὴν αὐλὴν ἡ ρήγαινα· καὶ τὸ νὰ ἔλθῃ ὀμπρός της, ἐτίμασέν την ἀντροπιασμένα λογία, λαλῶντα της: «Κακὴ πολιτική, χωρίζεις με ἀπὸ τὸν ἄντρα μου!» Καὶ ἡ ἀρχόντισσα ἐμούλλωσεν· καὶ ἡ ρήγαινα ὥρισεν τὲς βάγες της καὶ ἔριψάν την χαμαί, [καὶ ἕναν γδὶν] καὶ ἐβάλαν το ἀπάνω εἰς τὴν κοιλιάν της καὶ ἐκουπανίσαν [πολλὰ πράματα,] διὰ νὰ ρίψῃ τὸ βρέβος· καὶ ὁ θεὸς ἐγλύτωσέν το καὶ δὲν ἔππεσεν. Θωρῶντα πῶς τὴν ἐτυράνιζεν ὅλην τὴν ἡμέραν καὶ δὲν ἔππεσεν, ὥρισεν καὶ ἐσφαλίσαν την εἰς ἕναν σπίτιν ὡς πισαυρίου· καὶ ὅνταν ἐξημέρωσεν, ὥρισεν καὶ ἐφέραν την ὀμπρός της, καὶ ἐφέραν καὶ ἕναν χερομύλιν, καὶ ἁπλῶσάν την χαμαὶ καὶ ᾿βάλαν το εἰς τὴν κοιλίαν της καὶ ἀλέσασιν [αʹ πινάκιν] σιτάριν ἀπάνω εἰς τὴν κοιλιάν της, καὶ ἐκρατοῦσαν την, καὶ δὲν ἔππεσεν τὸ παιδίν. Καὶ ᾿ποῖκεν της πολλὰ κακά, καὶ μυρίσματα, τζίκνες, βρώμους, καὶ ἄλλα κακά, καὶ ὅσα ὠρδινιάζαν οἱ γιλλοῦδες, γ-οἱ μαμμοῦδες· καὶ τὸ παιδὶν περίτου ἐδυνάμωννεν εἰς τὴν κοιλιάν της. Ὥρισέν τη νὰ πάγῃ ἔσσω της, καὶ [ἐπαράγκειλεν τῆς ὑποταγῆς της, ὅσον γεννήσῃ τὸ παιδὶν νὰ τὸ φέρουν τῆς ρήγαινας· καὶ ἤτζου ἐγίνην, καὶ δὲν ἠξεύρομεν τίντα ἐγίνην τὸ βρέφος τὸ καθαρὸν καὶ ἄπταιστον.]

§235.-Καὶ μοναῦτα ὥρισεν ἡ κακὴ ρήγαινα καὶ ἐπῆραν τὴν κακότυχην τὴν λειχοῦσαν εἰς τὴν Κερυνίαν, καὶ ἐβάλαν την εἰς τὴν γούφαν ἤτζου ματωμένην, καὶ ἐκεῖ ἐστεντίασεν πολλά, ἀπὸ πᾶσα πρᾶμαν στερε(υ)ομένη ἀπὸ τὸν καπετάνον, διὰ νὰ τελειώση τὸν κακὸν ὁρισμὸν τῆς ἄθεης καὶ κακῆς ρήγαινας. Καὶ διαβαίννοντα ζʹ ἡμέρες ὁ πρίντζης ἔπεψεν καὶ ἄλλαξεν τὸν καπετάνον καὶ ἔβαλεν ἄλλον καπετάνον, τὸ(ν) σὶρ Οὗνγκε τ᾿ Ἀτιαμέ, [ὁ ποῖος] ἦτον συνγκενὴς τῆς ἀρχόντισσας· καὶ ὁ κουβερνούρης ὥρισέν τον κρυφὰ νὰ τὴν ἀναπαύσῃ διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ ρηγός· ὁ ποῖος σὶρ Λουκὲς ἐγέμωσεν τὴν γούφαν [μίαν κάνναν χῶμαν] καὶ ἔβαλεν κάτω πελεκάνον καὶ ἐκάρφωσάν την μὲ τὰ σανιδία, καὶ ἔδωκέν της ροῦχα καὶ ἐκοιμάτον· καὶ ᾿δῆγαν καλὰ καὶ τὸ φᾶν της καὶ τὸ πγεῖν της. Τοῦτα οὗλα τὰ μαντάτα έφτάσαν εἰς τὴν Φραγγίαν εἰς τ᾿ αὐτία τοῦ ρηγὸς τῆς Κύπρου.



Posted in Books | Tagged , , , | Leave a comment

















Posted in Books | Tagged , , , | Leave a comment


(ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ  25/09/16)





Μια από τις τελευταίες Ελληνικές περιοχές που κατέλαβαν οι Ρωμαίοι ήταν η Κρήτη, το 67 π.Χ. Στο τέλος της Ελληνιστικής περιόδου οι Κρητικές πόλεις-κράτη άρχισαν να φιλονικούν και μάλιστα πολύ δυνατά η μια την άλλη και κυρίως η Γόρτυνα με την Κνωσό για την πρωτοκαθεδρία. Την εικόνα διάλυσης που έδινε το νησί επωφελήθηκαν οι πειρατές της Κιλικίας και εκστράτευσαν εναντίον των Κρητών, όμως απωθήθηκαν. Το ίδιο έκαναν και οι Ρωμαίοι, βρίσκοντας ως αφορμή ότι οι Κρήτες το είχαν ρίξει στην πειρατεία. Ειδικότερα, επειδή η Κρήτη ενίσχυε με πεζικές και ναυτικές δυνάμεις το βασιλιά του Πόντου Mιθριδάτη ΣT’, ενώ αυτός αγωνιζόταν εναντίον των Ρωμαίων, κατά το δεύτερο Mιθριδατικό Πόλεμο (74-64 π.X.), έλαβε εντολή να την κατακτήσει το 71 π.X. ο Μάρκος Αντώνιος, διοικητής του στόλου της Μεσογείου. Ο Αντώνιος πίστευε ότι η επιχείρηση δε θα ήταν ιδιαίτερα δύσκολη. Όμως πριν προλάβει καν να αποβιβαστεί, υπέστη οδυνηρή ήττα από το Κρητικό ναυτικό, οδηγούμενο από το στρατηγό Λασθένη. Πολλοί Ρωμαίοι συνελήφθησαν αιχμά- λωτοι. Ο Αντώνιος υπέγραψε ταπεινωτική συνθήκη. Το 69 π.X., εναντίον της Κρήης εστάλη Κόιντος Καικίλιος Μέτελλος με τρεις λεγεώνες. Ο πόλεμος που ακολού- θησε κράτησε τρία χρόνια (69-67 π.X.) και οι Ρωμαίοι κατάστρεψαν εκ βάθρων όλες τις Κρητικές πόλεις της Κρήτης πλην της Γόρτυνας, επειδή η πόλη αυτή, όπως και οι περισσότερες Ελληνικές πόλεις-κράτη της Ν. Ιταλίας ήταν φιλικά προσκείμενες προς τη Ρώμη. Ο Mέτελλος πρώτα επιτέθηκε κατά της Kυδωνίας. Μετά την πτώση της, οι ηγέτες της άμυνάς της, Πανάρης και Aριστίων, κατέφυγαν ο πρώτος στην Κνωσό και ο δεύτερος στην Iεράπυτνα, όπου συνέχισαν τον αγώνα. Γενναία αντιστάθηκαν και οι πόλεις Λάππα, Eλεύθερνα, Λύττος. Μετά τις Kυνός Kεφαλές 197 π.X., την Πύδνα 168 π.X., την Κόρινθο 146 π.X., η Ιεράπετρα υπό το γενναίο Aριστίωνα είχε την τιμή να είναι το τελευταίο προπύργιο της Κρήτης και του Ελληνισμού γενικό- τερα, κατά των Ρωμαίων, κάτι ως η πόλη Τάραντας στη Ν. Ιταλία. Ο Αππιανός, σχετικά με την κατάκτηση της Κρήτης από τους Ρωμαίους, λέει: «Η Κρήτη εξ αρχής ήταν ευνοϊκή προς το βασιλιά του Πόντου Μιθριδάτη και λέγονταν ότι οι κάτοικοι της είχαν υπηρετήσει μισθοφόροι του, όταν πολεμούσε τους Ρωμαίους. Ο Αντώνιος τους κήρυξε τον πόλεμο, αλλά δεν τα πήγε καλά κι ας ανα- κηρύχτηκε μάλιστα και Κρητικός. Αυτός ο Αντώνιος ήταν πατέρας του Μάρκου Α- ντώνιου που πολέμησε αργότερα στο Άκτιο εναντίον του Καίσαρα, του Σεβαστού (Αύγουστου). Μετά ο στρατηγός Μέτελλος διατάχθηκε από τη Ρώμη να πολεμήσει τους Κρητικούς.

Νίκησε στην Κυδωνία τον Λασθένη και αυτός κατέφυγε στην  Κνωσό, αφήνοντας στη θέση του τον Πανάρη, που παρέδωσε την πόλη στους Ρω- μαίους. Ο Μέτελος πήγε στην Κνωσό και ενώ την πολιορκούσε, ο Λασθένης έβαλε φωτιά στο σπίτι του και το κατέκαψε μαζί με άλλα σημαντικά πράγματα, για να μην πέσουν στα χέρια των Ρωμαίων και εξαφανίστηκε από την Κνωσό. Στη συνέχεια ο Μέτελλος τέλεσε θρίαμβο για την κατάκτηση της Κρήτης και ο Αντώνιος του έδωσε την προσωνυμία Κρητικός, αφού υπέταξε την Κρήτη. (Αππιανός Εκ της Σικελικής και νησιώτικης, 6) Με την εδραίωση της ρωμαϊκής κυριαρχίας στη μεγαλόνησο άρχισε μια νέα φάση ζωής στο νησί. Οι Κρήτες γνώριζαν για πρώτη φορά το ζυγό μιας ξένης δε- σποτείας , “ελεύθεροί τε πάντα τον έμπροσθεν χρόνον γενόμενοι και δεσπότην ο- θνείον μηδάνα κτησάμενοι”, όπως παρατηρεί ο Κάσσιος Δίων. Ειδικότερα μετά την υποδούλωση της Κρήτης από τους Ρωμαίους και την ολοσχερή καταστροφή της Κνωσού από τους Ρωμαίους το 67 π.Χ., πρωτεύουσα της Κρήτης έγινε η Γόρτυνα, επειδή αυτή ήταν φιλικά προσκείμενη προς τη Ρώμη, κάτι για το οποίο κατακρίθηκε από τους υπόλοιπους Κρήτες. Φιλικά προκείμενες στη Ρώμη ήταν βέβαια και πάρα πολλές άλλες Ελληνικές πόλεις, όπως οι περισσότερες από τις Ελληνικές πόλεις- κράτη στη Ν. Ιταλία, κάτι που ήταν και μια από τις βασικές αιτίες που η Ρώμη νίκησε αρχικά τους Ετρούσκους κ.α. και στη συνέχεια έγινε Παγκόσμια δύναμη. Η Κρήτη διετέλεσε ρωμαϊκή επαρχία από το 69 π.Χ. και μέχρι που ιδρύθηκε η Βυζαντινή αυ- τοκρατορία, δηλαδή μέχρι το 305-330 μ.Χ. Κατά την περίοδο αυτή πρωτεύουσα του νησιού έγινε η Γόρτυνα. Οι Ρωμαίοι δεν επεμβαίνουν εθνολογικά και δεν επιχειρούν τον εκλατινισμό των Κρητικών, μια και η πρωτεύουσα Γόρτυνα ήταν φιλικά προ- σκείμενη προς αυτούς. Το νησί επισκέπτεται (62-63 Π.Χ.) ο Απόστολος Παύλος που αναλαμβάνει την οργάνωση της εκκλησίας Κρήτης. Πρώτος Επίσκοπος ορίζεται ο πιστός του μαθητής Τίτος με έδρα τη Γόρτυνα.


Γύρω στο 597 π.Χ. ο βασιλιάς των Ετρούσκων Πορσίνας κυρίευσε τη Ρώμη, πόλη που ο λαός της αποτελείτο από Λατίνους και Ετρούσκους. Κατόπιν αυτού οι Ρωμαίοι και οι Έλληνες των αποικιών της Ιταλίας αποφάσισαν να συνεργαστούν, προ του κοινού κινδύνου των Ετρούσκων. Ο Ιέρωνας των Συρακουσών νίκησε το 474 π.Χ. τον ετρουσκικό στόλο κοντά στην Κύμη. Οι Ετρούσκοι μετά την ήττα και των συμμάχων τους των Καρχηδονίων στην Ιμέρα άρχισαν να παρακμάζουν, κάτι που επωφελήθηκε η Ρώμη κυριεύοντας κάθε ετρουσκική πόλη, αλλά και κάθε άλλη πόλη στην Ιταλία. Ακολούθως νίκησαν, ύστερα όμως και από ήττες, τους Γαλάτες κ.α. Οι Ελληνικές αποικίες της Ιταλίας κατά την περίοδο που η Ρώμη πολεμούσε με τους άλλους ιταλικούς λαούς (Λατίνους, Ετρούσκους, Σαμνίτες, Λευκανούς κ.τ.λ.), επειδή απειλούνταν να πάνε με το μέρος πότε του ενός και πότε του άλλου, αυτές προτίμησαν να πάνε με το μέρος των Ρωμαίων. Η Ρώμη μετά την υποταγή – συμμα- χία και των Ελληνικών πόλεων συμπεριλήφθηκε στις μεγάλες δυνάμεις της Μεσο- γείου, της Καρχηδόνας, της Αιγύπτου και της Μακεδονίας. Μόνο η ισχυρή Ελληνική αποικία Τάραντας έμεινε ανεξάρτητος. Προ αυτού οι Ρωμαίοι τους κήρυξαν τον πό- λεμο και οι Ταραντίνοι κάλεσαν τη βοήθεια του Πύρου, βασιλιά της Ηπείρου. Παρόλα αυτά, όμως, ο Τάραντας έπεσε στους Ρωμαίους και ο Πύρρος σκοτώθηκε. Ακολού- θησε ο πόλεμος κατά των Καρχηδονίων, των Μακεδόνων κ.α. με επικράτηση των Ρωμαίων. Στη συνέχεια οι Ρωμαίοι εφάρμοζαν το γνωστό «διαίρει και βασίλευε». Λόγω της νέας κατάστασης, οι Έλληνες της ηπειρωτικής Ελλάδας όχι μόνο παύουν να πρωτοστατούν στη Μεσόγειο, αλλά και πολλοί να υποφέρουν από τους Ρωμαίους. Γενικά κατά τη ρωμαιοκρατία, οι Ελληνικές κράτη – πόλεις, λόγω του ρωμαϊκού ζυγού, παρακμάζουν και κατά συνέπεια και το ναυτικό τους. Όμως θα ξαναζωντα- νέψουν στα Βυζαντινά χρόνια με νέα επιτεύγματα.

2. Η Α’ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΚΡΗΤΗΣ, 330 μ.Χ. – 824 μ.Χ. Η Βυζαντινή αυτοκρατορία αρχίζει τυπικά από την εποχή που ο Μ. Κωνσταντί- νος μεταφέρει, έγινε το 306 μ.Χ., την έδρα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας από τη Ρώμη στην Ελληνική πόλη Βυζάντιο στο Βόσπορο ή στο εξής Κωνσταντινούπολη από  το όνομά του Μ. Κωνσταντίνου. Το 313 μ.Χ. ο Κωνσταντίνος κηρύσσει ανεξιθρησκία, κάτι που θεωρήθηκε τότε από τους χριστιανούς ως νίκη, κάτι ως ισοπολιτεία μεταξύ των λαών που αποτελούσαν την αυτοκρατορία αυτή, με επακόλουθο ο μεν Κωνσταντίνος να ανακηρυχθεί μέγας η δε αυτοκρατορία αυτή για 1000 και πλέον χρόνια να γνωρίσει εσωτερική ειρήνη και μεγάλη ευημερία. Οι Έλληνες σιγά- σιγά αγάπησαν τη Βυζαντινή αυτοκρατορία, γιατί αφενός η έδρα της ήταν στην Ελλάδα, άρα οι Έλληνες είδαν όφελος – το Αιγαίον ήρθε και πάλι στο προσκήνιο- και αφ’ ετέρου οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες υποστήριξαν τους Έλληνες, για να υποστηρι- χθούν και κείνοι από τους Έλληνες

3. ΑΡΑΒΟΚΡΑΤΙΑ – ΣΑΡΑΚΗΝΟΙ , 830 μ.Χ. – 961 μ.Χ.

Η Κρήτη στη διάρκεια του 7-8ου αι. θα υποστεί πολλές ληστρικές αραβικές επιδρομές. Μόλις, όμως, γύρω στα 827, πέφτει στα χέρια μιας ομάδας Αράβων – Σαρακηνών. Η Αραβοκρατία ξεκινά με αίμα και δάκρυ για το νησί. Η Κρήτη βυθίζεται σ’ ένα πνευματικό και οικονομικό σκοτάδι χωρίς όμως να αλλοιωθεί εθνολογικά ο πληθυσμός της. Οι Άραβες Σαρακηνοί που κατέλαβαν την Κρήτη είχαν διωχθεί από την Ισπανία και την Αλεξάνδρεια, οι οποίοι ψάχνοντας για πατρίδα και με αρχηγό τον Αμπού Χαψ Ομάρ αποβιβάστηκαν το 824 μ.Χ. στα νότια της Κρήτης, και μέσα σε λίγα χρόνια κατάλαβαν όλο το νησί. Το Εμιράτο τους στο νησί παρ’ όλες τις προ- σπάθειες του Βυζαντίου, για να τους διώξει από εκεί διατηρήθηκε ως το 961. Μά- λιστα μόλις οι κατακτητές κατέλαβαν το Ηράκλειο, το επίνειο της Κνωσού, του έ- καναν πρόσθετα οχυρωματικά έργα, όπως μια μεγάλη τάφρο (στα αραβικά «χάνδα- κας») γύρω από τα τείχη και από την τάφρο αυτή πήρε η πόλη μετά το όνομα Χάν- δακας. 4.


Το 960 μ.Χ., στα χρόνια του Ρωμανού Β’, εκστρατεύει για την ανάκτηση της Κρήτης ο Νικηφόρος Φωκάς ο οποίος καταλαμβάνει το Χάνδακα (σημερινό Ηράκλειο) εκδιώκοντας τους Άραβες, ύστερα από χρονοβόρα πολιορκία του μεγάλου φρουρίου του Χάνδακα (Ηράκλειο). 200.000 νεκροί είναι το τίμημα. Η Δεύτερη Βυζαντινή περίοδος προσδιορίζεται από το 961 μ.Χ.. έως 1204 μ.Χ. με αυτοκράτορα το Νικηφόρο Φωκά. Ο Φωκάς υιοθέτησε ισχυρά κίνητρα για την οικονομική ενί- σχυση των κατοίκων του νησιού και φρόντισε για την εδραίωση της πολιτικής κυ- ριαρχίας στο νησί, την αναζωπύρωση του Χριστιανισμού και την αφύπνιση του εθνι- κού φρονήματος των Κρητών. Το 1082 ο Αλέξιος Β΄Κομνηνός, έστειλε αποίκους με επικεφαλείς 12 αρχοντόπουλα, για να εγκατασταθούν στο νησί παραχωρώντας τους μεγάλες εκτάσεις και σημαντικά προνόμια, προκειμένου να ενισχυθεί ο ντόπιος πλη- θυσμός. Ο διοικητής του νησιού φέρει τον τίτλο του Δούκα. Τα ονόματα των οικο- γενειών από τα οποία προέρχονταν τα αρχοντόπουλα ήταν : Χορτάτζηδες, Καλλέρ- γηδες, Μελησινοί, Φωκάδες, Γαβαλάδες, Βλαστοί, διατηρήθηκαν δε μέχρι σήμερα. Η βυζαντινή κυριαρχία τερματίστηκε το 1204 όταν η Κρήτη δόθηκε από τους Σταυ- ροφόρους στο Βονιφάτιο το Μονφερατικό, ο οποίος την πούλησε στο δόγη της Βε- νετίας Ερρίκο Δάνδολο.


Ο συνέκδημος του Ιεροκλέους που συντάχθηκε το 535 μ.Χ., αναφέρει ότι στη Βυζαντινή επαρχία της Κρήτης ήταν 22 επισκοπές με πρωτεύουσα τη Γόρτυνα, οι εξής: Κνωσός (σημ. Ηράκλειο), Κυδωνία (σημ. Χανιά) Κίσσαμος, Ιεράπετρα, Λάπα, Χερσόνησος, Κάντανος, Σύβριτος, Ελεύθερνα, Αρκαδία, Σητεία, Φοίνικα ή Αράδαινα και οι επισκοπικές πόλεις: Ίνατος, Βιέννα, Καμάρα, Άλυγκος, Λύττος, Αξός, Άπτερα, Έλυρος, Λυσσός και Γαύδος

5. ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑ ΚΡΗΤΗΣ – CANDIA, 1210 μ.Χ. – 1669 μ.Χ.

Με την κατάλυση της βυζαντινής αυτοκρατορίας το 1204 από τους σταυροφό- ρους, η Κρήτη παραχωρήθηκε στο Βονιφάτιο το Μονφερράτικο, ο οποίος στη συνέ- χεια την πουλά στους Βενετούς έναντι 1000 μάρκων αργύρου. Η Κρήτη αγοράστηκε από τη Βενετία κυρίως για να αποτελέσει ισχυρή βάση για το εμπορικό της δίκτυο στην Ανατολική Μεσόγειο. Στη συμφωνία που έκανε ο Αλέξιος με τους σταυροφό- ρους περιλαμβανόταν η παραχώρηση της Κρήτης ως δώρο στον ένα από τους αρ- χηγούς της σταυροφορίας, το Βονιφάτιο το Μομφερρατικό, φεουδάρχη της βορείου Ιταλίας. Ο Βονιφάτιος όμως μην έχοντας τη δυνατότητα να κατακτήσει το νησί, πούλησε την κυριαρχία του στο δόγη της Βενετίας Ερρίκο Δάνδολο. Η συμφωνία κλείστηκε και υπογράφτηκε στην Ανδριανούπολη στις 12 Αυγούστου 1204 με την τιμή των 1.000 μαρκών αργύρου. Ακολούθως το 1206 ο Γενουάτης αρχιπειρατής Ερρίκος Πεσκατόρε κατέλαβε μεγάλο μέρος της κεντρικής και ανατολικής Κρήτης. Ο Πεσκατόρε για να εδραιώσει την κυριαρχία του στο νησί, οχύρωσε τρία μεγάλα φρούρια, της Σητείας, του Χάνδακα και του Ρεθύμνου, και αρκετά άλλα μικρότερα, 15 συνολικά. Οι Ενετοί θορυβημένοι από τις εξελίξεις προσπάθησαν ανεπιτυχώς να κατακτήσουν το νησί δύο φορές, το 1207 με το Ρανιέρη Δάνδολο και το Ρουτζίρο Πρεμαρίνο, και το 1208 με τον Τζίακομο Λόγγο που πρόσκαιρα κατέλαβε το φρούριο του Παλαικάστρου. Η οριστική όμως επιβολή της Βενετίας στην Κρήτη έγινε αργό- τερα, το 1212,με τον Ενετό δούκα Ιάκωβο Τίεπολο, ο οποίος ανάγκασε το Γενουάτη αντίπαλο του να εγκαταλείψει το νησί με συνθήκη. Έτσι μετά από μία τελευταία γενουάτικη απόπειρα το 1266-1294 που απέτυχε η Βενετία έγινε ο κυρίαρχος του νησιού για τεσσερισήμισι περίπου αιώνες από το 1212 έως το 1669. Μόλις οι Βενετσιάνοι παρέλαβαν – κατέ- λαβαν την Κρήτη την κήρυξαν βενετσιάνικο βασίλειο με έδρα της νήσου το Χάνδακα ή βενετσιάνικα Candia, απ’ όπου και η Κρήτη λέγο- νταν βασίλειο του Χάνδακα (Regno di Candia). Το πιο επιβλητικό μνημείο της εποχής που σώ- ζεται έως σήμερα είναι το φρούριο του Κούλε στο λιμάνι του Ηρακλείου. Candia = παραφορά της Σαρακινής ονομασίας Χάνδακας = το αυλάκι.

Οι Σαρακηνοί έλεγαν έτσι το Ηράκλειο, επειδή γύρω-γύρω από αυτό, οι Σαρακηνοί και συνέχισαν οι Βενετοί είχαν κατασκευάσει ένα μεγάλο αυλάκι με νερό και τείχη, για να μη πλησιάζουν οι πολιορκητές. Από την πόλη Candia, ονομάστηκε έτσι σιγά-σιγά και η νήσος Κρήτη. Κατά τη βενετσιάνικη περίοδο ο Μητρο- πολίτης και οι ορθόδοξοι επίσκοποι αναγκάζο- νται να εγκαταλείψουν το νησί. Ακολουθούν πολλές επαναστάσεις που καταλήγουν όμως σε αποτυχία. Μεγαλύτερη θεωρείται αυτή με αρ- χηγό τον Αλέξιο Καλλέργη που διαρκεί 17 ο- λόκληρα χρόνια (1282). Επίσης επαναστατούν (1341) και οι Βε- νετοί φεουδάρχες δυσαρεστημένοι από τη φο- ρολογική πολιτική της Βενετίας που καταστέλ- λεται αιματηρά. Οι Βενετοί για να ξεπεράσουν τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν με το ντόπιο πληθυσμό και για να λύσουν το πρόβλημα της απόστασης σκέφτηκαν και έκαναν εποικισμούς. Οι πρώτοι έποικοι αναχώρησαν από τη Βενετία στις 20 Μαρ- τίου 1212 και ήταν 132 ευγενείς ή ιππότες και 48 πεζοί ή δημοτικοί. Ακολούθησαν και άλλοι εποικισμοί το 1222, το 1235 και το 1252 οπότε χτίστηκαν και τα Χανιά στη θέση της αρχαίας Κυδωνίας. Στην πρώτη εκατονταετία εγκαταστάθηκαν στην Κρήτη περίπου 10.000 Ενετοί, που δείχνει τη σπουδαιότητα που απέδιδαν στο νησί , αφού η ίδια η Βενετία είχε 60.000 πληθυσμό. Οι πρώτοι αιώνες ήταν σκληροί και αδυσώ- πητοι για τον Κρητικό λαό. Τους αφαίρεσαν τη γη, δούλευαν σκληρά για την οχύ ρωση του νησιού και έκαναν πολλές αγγαρείες των Ενετών. Στο διάστημα των 457 ετών που οι Ενετοί κατείχαν το νησί εκδηλώθηκαν εναντίον τους 25 επαναστάσεις και πολλά άλλα μικρότερα κινήματα. Οι περισσότερες από αυτές έγιναν τα πρώτα 70 χρόνια.

Το 1453 στο Ρέθυμνο έγινε πάλι επανάσταση με αρχηγό το Σήφη Βλαστό. Οι Βενετοί το 1571 ήρθαν αντιμέτωποι στο Ρέθυμνο με νέα ανταρσία, κατά την οποία οι χωρικοί σύστησαν τη συνεργασία των Τούρκων. Η τάξη επανήλθε χάρις στη δι- πλωματικότητα του Έλληνα ηγέτη Ματθαίου Καλλέργη. Τον 16ο αιώνα εκδηλώθηκε στα Χανιά η μεγαλύτερη επαναστατική ενέργεια με αρχηγό τον επαναστάτη Γιώργο Καντανοέλο ή Λυσσαγιώργη. Ενάντια πήγαν στην επανάσταση ο στρατιωτικός διοι- κητής Ιερώνυμος Κορνέρ με 1500 άνδρες. Κατά την ενετική περίοδο, η Κρήτη γνώ- ρισε μεγάλη άνθηση στις τέχνες και στα γράμματα, επειδή οι Βενετοί, για να καλο- πιάσουν τους Κρήτες, ώστε να με πάνε με το μέρος της Τουρκίας άφησαν κάποιες γλωσσικές και θρησκευτικές ελευθερίες στους Κρήτες. Κορυφαίοι Κρητικοί ποιητές της εποχής εκείνης είναι ο Στειακός Βιτσέντζος Κορνάρος έργα του οποίου είναι ο Ερωτόκριτος και η θυσία του Αβραάμ, ο Γεώργιος Χορτάτζης του οποίου έργο είναι η Ερωφίλη κ.α. Με την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους το 1453 μ.Χ. πολλοί Έλληνες ευγενείς και διανοούμενοι αναχώρησαν για την ενετοκρατούμενη Κρήτη. Έτσι ο βυζαντινός πολιτισμός και η βυζαντινή τέχνη γνώρισαν μια νέα άν- θηση. Αυτό βοήθησε στο να γίνουν καλύτερες οι συνθήκες συμβίωσης Κρητικών και ενετών, παράλληλα βέβαια με το φόβο των Ενετών για τους Τούρκους που τους έκανε να θέλουν να έχουν καλύτερες σχέσεις με το ντόπιο πληθυσμό.


Τον Ιούλιο του 1272, Ενετοκρατία στην Κρήτη, επί Αυτοκράτορα Μιχαήλ στο Βυζάντιο, γίνεται επανάσταση στην Κρήτη με αρχηγό το Γεώργιο Χορτάτζη για ανε- ξαρτησία της Κρήτης. Η πρώτη μάχη στη ρεματιά Αποσελέμη είναι νικηφόρα και οι αντάρτες ανεβαίνουν στο Λασίθι για να προσκυνήσουν στην Ι.Μ. Κρουσταλλένιας και να ευχαριστήσουν το θεό. Είναι 20-7-1272: «Εωρτάζετο την ημέραν εκείνην η μνήμη του προφήτη Ηλίου. Οι οπλαρχηγοί Μέτα πλήθους παρακολουθούντος, αναβάντες εις την μονήν την καλούμενην Κρουσταλένια, εκεί, υπό την σκιάν υψικόμων δρυών και κυπαρίσσων, παρά τον φλοίσβον, δροσεράς πηγής, ετέλεσαν της νίκης τα ευχαριστήρια. Είτα δε εις συμπόσιον καθήσαντες, ηυξαντο υπέρ ανεξαρτησίες Ελληνικής και καταστροφής πολεμίων, ηύ- ξαντο ευελπιστούντες εις το μέλλον, και τας καρδίας εις θεόν ανατιθέμενοι, ως πε- πεπρωμένον ήτον μάλλον επιτυχώς οπλαρχηγοί μεταγενέστεροι να ευχηθώσιν εν τη Μονή της Λαύρας μετά παρελεύσιν πεντακοσίων και επέκεινα ετών…. Ηρμόστευε τότε εις Χάνδακα ο Δουξ Μαρίνος Ζένος Έτος 1272.» (Σπύρου Ζαμπέλιου «Κρητικά Σκιαγραφήματα» 1860 σελίδα 13 και «Ιστορία των Επαναστάσεων της Κρήτης», Σπ. Ζαμπέλιου και Κριτοβουλίδη και Ι. Κονδυλάκη, 1893, σελίδα 35.)



Posted in Books | Tagged , , , | Leave a comment



p. xlvii

She was the source of the food-supply, which she might withhold at will by raising storms, causing floods, or sending blight and disease. It was important that account should be taken of her varying moods–that her intentions should be ascertained by means of oracles, so that she might be propitiated, or controlled by the performance of magical ceremonies. She assumed various forms at different seasons and under different circumstances. Now she was the earth serpent, or the serpent of the deep–the Babylonian Tiamat–and anon the raven of death, or the dove of fertility; she might also appear as the mountain hag followed by savage beasts, or as a composite monster in a gloomy cavern, like the horse-headed Demeter of Phigalia. The beautiful northern goddess of the Greek sculptors was a poetic creation of post-Homeric times, when her benevolent character only was remembered. Still, Rhea ever retained her lion, which crouched beside her throne–a faint memory of her ancient savage character.

The Achæan conquerors who burned their dead were worshippers of the sky- and thunder-god, the Great Father. They believed that the souls of the dead ascended to a Paradise above the clouds. Hercules burned himself on a pyre and fled heavenwards as an eagle; the soul of the Roman Emperor ascended from the pyre on which his image was placed, on the back of an eagle. The eagle was the messenger of Zeus, and the god himself may have originally been an eagle. The Zu eagle of Babylonia and the Garuda eagle of India were ancient deities; indeed, Tammuz, in his Nin-girsu form at Lagash was depicted as a lion-headed eagle. Cyrus claimed to be an Achæmenian–that is, a descendant of the patriarchal Akhamanish, who was reputed to have been protected and fed during childhood by an eagle.

p. xlviii

The double-headed eagle of the Hittites, which now figures in the royal arms of Russia, was a deity of great antiquity. In Egypt one Paradise was the Underworld of Osiris and the other the Paradise above the sky to which Horus ascended in the form of a falcon. Babylonian mythology makes references to the Paradises of Anu and Bel and Ishtar, to which the patriarch Etana ascends on the back of an eagle, as well as to the island Paradise discovered by Gilgamesh and the gloomy Underworld where souls eat dust and drink muddy water. So do the beliefs of mingled peoples survive in complex mythologies.

The archæological evidence of Crete and Greece shows clearly that the cremation custom had an ethnic significance. Whence then came the Achæans of Homer who were the cremating people, or at any rate were identified with them in tradition? Professor Ridgeway 1 has summarized a mass of important archæological data regarding prehistoric burial customs, and writes: “From this rapid survey it is now clear to the reader that cremation was not developed in the countries lying around the Mediterranean, whilst on the other hand it was already practised in Central Europe, possibly even in the transition period from stone to bronze. But as the Achæans practised it at least 1000 B.C., there is a very high probability that they had come into Greece from Central Europe, where the fair-haired peoples were certainly burning their dead before the end of the Bronze Age, or at least 1200 B.C.” He regards with favour the view that the ancestors of the cremating Hindus–the Aryans and Indo-Europeans of the philologists–migrated from Europe into Asia before the Iron Age.

The theory that the Achæans were a Germanic people


The three upper rows are bronze objects: those in the two lower, are in made of terra-cotta.

(See page xlv; also Chap. XIII, pages 297-299.)

p. xlix

and that the cremation custom originated in the forests of Germany has not received wide acceptance. Account must be taken of the archaic cremation custom of the Mongolian Buriats which has been referred to. No trace of seasonal burnings have been found in Europe. The Achæan dead might be cremated at any time of the year. Were the ancestors of the Buriats in touch at some remote period with a people among whom cremation was practised before it obtained in Central Europe?

The earliest evidence yet obtained of cremation comes from southern France. M. Verneau, who is the authority on the burial customs of the Palæolithic cave-dwellers of Grimaldi, has found that among the Cro-Magnon peoples of the Third Interglacial Period ceremonial interment by inhumation was the general rule. He found, however, a single instance of cremation. Offerings similar to those found with buried bodies were associated with the burned bones. Of course, we know nothing about the beliefs regarding the destiny of the soul which obtained among the Cro-Magnon peoples. The majority of these, it may be noted, were tall, averaging about 5 feet 10 inches in stature. M. Verneau, however, discovered two skeletons of alien type which he refers to as members of “a new race”.

Next in chronological order, but separated by thousands of years, come the Early Neolithic cremating people of Palestine who dwelt in the Gezer caves. “One of the caves”, writes Professor Macalister, “had evidently been used by this people as a place for the disposal of the dead. The body, placed at the sill of a chimney-aperture that provided a draught, was burnt, the remains becoming ultimately scattered and trampled over the whole surface of the floor. From one point of view

p. l

this is unfortunate: the bones were too much destroyed by the action of the fire to make any very extensive examination of their ethnological character possible. All we can say is that we have to deal with a non-Semitic race, of low stature, with thick skulls, and showing evidence of the great muscular strength that is essential to savage life.” 1 We have no knowledge of the beliefs connected with the Neolithic cremation custom in Palestine.

Among the Australian natives the body of the dead is sometimes cremated. The ashes are afterwards placed in a skin bag which is carried about. Various other funerary practices, including the eating of the corpse, have been recorded. The belief regarding the soul’s destiny, among the Australian cremators, is neither Aryo-Indian nor Achæan in character.

The cremation custom of the Bronze Age had in Europe a precise significance as a ceremony. It was not a punishment, or a safeguard against attack by vampires, but a process whereby the souls of the dead were enabled to pass to another state of existence. The cremating invaders swept westward and north and south and formed military aristocracies. In Sweden only the wealthy people were cremated. The evidence of British archæology shows that cremation and inhumation were practised in some districts simultaneously, and that even one member–perhaps the chief–of a family might be cremated while the others were buried. Ultimately cremation died out altogether in Ancient Britain. The earlier faith prevailed. In southern Europe, however, it lingered on until early Christian times, as did mummification in Egypt. The fact that the Christians were opposed to these distinctive burial customs emphasizes that they had a religious significance.

p. li

Dr. Dörpfeld 1 has urged the hypothesis that the Achæans burned their dead only when engaged in distant wars, and practised inhumation in the homeland. He thinks that cremation arose from the custom of scorching bodies prior to burial for hygienic reasons.

No traces of partial burning have been found in the pre-Dynastic graves of Egypt, or in the vast majority of similar graves in Europe. Dr. Dörpfeld refers, however, to charred fragments found in tombs at Mycenæ and elsewhere in support of his theory. Here again the evidence of Crete is of special importance. In the tombs near Knossos have been found, in addition to food vessels, clay chafing-pans and a plaster tripod, filled with charcoal. These may have been portable hearths intended to warm and comfort the dead, or may, on the other hand, have been utilized in connection with magical rites. Deposits of charcoal are often found in Bronze Age graves throughout Europe, and it is suggested that the food intended for the nourishment of the dead was cooked in the grave. On the other hand, the grave fire may have been lit to charm the corpse against the attacks of evil spirits. As a rule, the charcoal deposits are not very considerable. That fires were associated with early burials is suggested by the folk-belief about “death lights” which are seen before a sudden death takes place travelling along a highway, entering a churchyard, and passing over the spot where a grave is to be opened. Early burials took place at night, 2 and the leader may have cast his torch into the open grave so that it might be used by the dead on the journey to the Otherworld. Hermes, the guide of souls, was at one time a god of night and dispensed sleep and dreams.

p. lii

The Cretan portable fire-vessels were, perhaps, substitutes for torches. Lamps are also found in graves. The few partial burnings in the graves of Mycenæ and elsewhere may have been due to accidents at burials. Of course, it is also possible that the individuals met their deaths in house fires.

It will be seen from the evidence passed under review that the theory of the Germanic origin of the cremation custom is hardly conclusive. Evidence may yet be forthcoming that it persisted somewhere in Europe or Asia from Palæolithic times. The evidence afforded by the Gezer cremation cave is suggestive in this connection. As cremation had during the Bronze Age a distinct religious significance, the theory is possible that it was an essential tenet of a cult formed by some great teacher-like Buddha, Zoroaster, or Mohammed, who welded together his followers by the strongest ties which bind humanity-the ties of a religious faith and organization. The cremating peoples were conquerors. They achieved ascendancy over the tribes of Indo-European speech who had been migrating into northern India for several centuries between 2000 B.C. and 1200 B.C.; they have left traces of their influence in northern Asia to the present day among the Mongolian Buriats, whose earth and air spirits are called Burkans or “masters”. In Europe they appear to have subdued a considerable part of the Danubian cultural area, and formed there, as elsewhere, a military aristocracy. It is uncertain whether they owed their successes to superior organization or to the use of iron. The Aryo-Indians, in Rig-Vedic times, used a metal called ayas, a word which may have denoted bronze or iron, or both. In Brahmanic times iron was called syama ayas, “swarthy ayas”, or simply syama and alsokarsnayasa, “black ayas”, while copper or bronze was

p. liii

known as lohayasa, “red ayas”. 1 The Homeric Achæans used bronze and iron, but the earlier bands of Achæans who drifted into southern Greece and reached Crete used bronze only, and, it is of significance to note, did not cremate their dead. Possibly, therefore, the late Achæans were led by the cremating intruders of Thrace and had adopted their religious beliefs, which they fused with their own. Geometric pottery and iron weapons were introduced into southern Greece when cremation began to be practised there.

The fusion of the various peoples who struggled for supremacy in Greece before and during the early Hellenic period culminated in the growth of its historic civilization. But the influence of its earliest culture, that of Crete, ever remained. It first entered the Peloponnesian peninsula, and although it was overshadowed there and elsewhere during the long period of unrest which followed the Dorian invasion, it continued to develop in contact with alien cultures in the Anatolian colony of Ionia, which in turn proved to be “the little leaven which leavened the whole lump” once again.

So far, nothing has been said regarding the evidence of language, of which so much was made by the scholars of a past generation. But can much really be said with certainty in this connection? The idea that the peoples of Indo-European speech were of common racial origin and inheritors of a common stock of religious beliefs no longer obtains. “Language is shown by experience”, as Mr. Hogarth says, “to be changed by conquest more easily than type of civilization. . . . The Turkish conquering minority (of Asia Minor) has imposed its tongue on the aborigines of Ionia, Lydia, Phrygia, and Cappadocia alike.

p. liv

Yet the type of civilization and the fundamental cult-beliefs of the people are not those of the true Turks.” Referring to Greece, he says that “later Greek speech may have been fundamentally mid-European, largely contaminated with Ægean survivals; or it may have been fundamentally Ægean with mid-European intrusions, as our own language is fundamentally Anglo-Saxon largely contaminated by the speech of Norman conquerors”. 1

The chapters which follow begin with the Palæolithic Age in Pleistocene times, and the reader is afterwards presented with a popular account of the archaeological discoveries in Crete and Greece which have thrown so much light on the growth of pre-Hellenic civilization. Classical traditions are also drawn upon, and comparisons made between Cretan and Greek deities. Comparative evidence is provided in dealing with the growth and significance of primitive beliefs, and various theories which have been advocated are either indicated or summarized. As environment has ever had a formative influence in the development of religious beliefs and in determining the habits of life of which these are an expression, descriptions of natural scenery in various parts of the Ægean area are given to enable the reader to visualize the conditions of life under which pre-Hellenic civilization grew and flourished. In the historical narrative the chief periods of the contemporary civilizations of Egypt, Babylonia, Assyria, and the land of the Hittites are noted, and there are frequent references to early Cretan connections along the trade routes, by land and sea, with the remote ancestors of the peoples of the present day in Central and Western Europe.


By Donald A. Mackenzie


xxi:1 Dawn of Mediterranean Civilization, Angelo Masso, pp. 175 et sq.

xxi:2 Quoted in Ripley’s The Races of Europe, pp. 172 et seq.

xxii:1 Custom and Myth, pp. 87 et seq.

xxii:2 Scenes and Legends, pp. 31-32 (1835).

xxiii:1 Ionia and the East, p. 107

xxvi:1 That is, so far as can be indicated by skull capacity.

xxix:1 The Ancient Egyptians, p. 43.

xxix:2 Folk-lore of Northern Counties, p. 144.

xxx:1 Leicester County Folk-lore Series, p. 29. In White’s Selborne reference is made to the “shrew ash” in Hampshire.

xxx:2 Dalzell’s Darker Superstitions of Scotland, pp. 191-2.

xxx:3 Religion of the Ancient Egyptians, A. Wiedemann, p. 226.

xxx:4 The Iliad, I, 1 et seq.

xxx:5 Strabo, XIII, 604.

xxx:6 Strabo, XIII, 604, and also Ælian, H. A., XII, 5.

xxxi:1 Rigveda, II, 33.

xxxi:2 Isaiah, lxvi, 17.

xxxi:3 Samuel, i, 5-6.

xxxiii:1 Scripta Minoa, pp. 3, 4, 6.

xxxvi:1 Census of India (1901), Vol. I, Part I, pp. 352 et seq.

xxxvi:2 Indian Myth and Legend, pp. 148 et seq.

xxxvii:1 The Ancient History of the Near East p. 48

xxxviii:1 Iliad, XXIII, 75.

xl:1 Celtic Religion, E. Anwyl, pp. 60 et seq.

xl:2 Graham’s Picturesque Sketches of Perthshire.

xli:1 Except, as was the case in Rome (Juvenal, XV, 140), the bodies of infants. Those under eighteen months are in India buried head downwards in jars. Mothers who die in childbed are not cremated either, but buried.

xli:2 A Journey in Southern Siberia, Jeremiah Curtin, p. 101.

xli:3 Sabha Parva, Section VIII (Roy’s translation, p. 27).

xlii:1 Lamont’s Chronicle of Fife, p. 206.

xlii:2 Indian Myth and Legend, p. xxxvii, and Egyptian Myth and Legend, p. 143

xlii:3 Comptes Rendus du Congrès International d’Archéologie, 1905, Athens, p. 166.

xliii:1 Herodotus, III, 16.

xliv:1 The Life and Exploits of Alexander the Great, E. Wallis Budge, pp. 133-4.

xlv:1 Pausanias, II, 34.

xlv:2 The Elder Edda, O. Bray, p. 241.

xlviii:1 Early Age of Greece, Vol. I, pp. 481 et seq.

l:1 A History of Civilization in Palestine, pp. 15, 16.

li:1 Melanges Nicole (in honour of Jules Nicole), 1905, Geneva, pp. 95 et seq.

li:2 For particulars of the custom of using torches and lights at funerals, see Brand’s Popular Antiquities, Vol. II, pp. 776 et seq. (1899 ed.).

liii:1 Vedic Index of Names and Subjects, Macdonald and Keith, Vol. I, pp. 3 11 32, and 151.

liv:1 Ionia and the East, pp. 105-7.

Posted in HISTORIC THEMES | Tagged , , , , , | Leave a comment