ALEXANDRIE AD AEGYPTUM (A)

BY Christian Lauwers

 

Avec Rome, Alexandrie fut une des deux plus grandes cités de l’Antiquité. Textes antiques et récits de voyageurs donnent des éléments de description de cette ville, que l’archéologie de sauvetage complète par bribes et morceaux. Quelle idée de la ville antique pouvons-nous nous faire, sur base de ces divers témoignages ?

Fig. 1 – Alexandrie sur la carte de l’Égypte moderne.

La ville d’Alexandrie se trouve à quelque 210 kilomètres au nord-ouest du Caire, non loin de l’ancienne branche canopique du Nil, sur une étroite bande de terre entre la Méditerranée et le lac Mariout, autrefois appelé le lac Maréotis. L’île de Pharos, qui donna son nom au phare, fut reliée au rivage par une jetée d’environ un kilomètre et demi, l’Heptastade, aujourd’hui enfouie sous les alluvions. Cette jetée était dans l’Antiquité percée de deux tunnels permettant aux navires de passer du port est au port ouest et réciproquement. Des récifs rendent l’entrée des ports périlleuse, mais l’eau y est profonde et permet le mouillage de bateaux de fort tirant d’eau (fig.1).

Fig. 2 – Alexandre le Grand (356-323 av. J.-C.) sur la mosaïque de la Maison du Faune, Pompéi.

En 332 av. J.-C., Alexandre avait passé sept mois à assiéger la forteresse insulaire de Tyr, en Phénicie. Pour la prendre, il avait dû faire construire une chaussée reliant l’île au continent. Alexandre s’empara ensuite sans coup férir de la satrapie d’Égypte et se fit couronner pharaon à Memphis en 331. Accompagné de l’architecte grec Deinocrates, il choisit le site de la future Alexandrie. Selon les auteurs antiques, il choisit cet emplacement parce que la situation de l’île de Pharos lui rappelait Tyr, et la chaussée qu’il fit construire pour la relier au continent reproduisait celle qui lui avait permis de prendre la ville phénicienne. Selon une autre tradition, Alexandre choisit cet emplacement parce que l’île de Pharos était citée dans Homère. Il décida du tracé des murailles, de l’orientation des rues en fonction des vents frais dominants, de la place des temples et de l’agora (fig.2).

Fig. 3 – Carte d’Alexandrie à l’époque ptolémaïque (305-30 av. J.-C.)

Fig. 4 – Titus Flavius Vespasianus, empereur de 69 à 79 ap. J.-C. Buste du Musée Capitolin.

Lorsqu’à la mort d’Alexandre en 323 Ptolémée fils de Lagos obtint la satrapie d’Égypte, il choisit d’installer sa capitale à Alexandrie plutôt qu’à Memphis. Macédonien de culture grecque, il préférait avoir la Méditerranée à portée de vue. Ptolémée était un érudit et un historien, qui écrivit une vie d’Alexandre, perdue, mais dont beaucoup d’auteurs postérieurs s’inspirèrent. C’est pourquoi il voulut que sa capitale soit non seulement un port de commerce et la caserne de son armée de métier, mais également la nouvelle patrie de la science, de l’érudition et de l’art grecs. S’inspirant du Lycée d’Aristote, il fonda le Musée et la Bibliothèque et y invita des savants et des artistes de tout le monde grec. Il eut également une grande activité édilitaire, ainsi que son fils Ptolémée II. Les sources épigraphiques attestent la fondation par ces deux monarques de tout l’appareil urbanistique d’Alexandrie : les ports, le phare, le Sérapeion, le gymnase… Sous le règne des Lagides, de Ptolémée Ier à la mort de Cléopâtre VII en 30 av. J.-C., Alexandrie fut la première cité du monde hellénistique, abritant une population d’environ 500000 personnes (fig.3). Sous Auguste, l’Égypte devint une province romaine, et Alexandrie passa au second rang, derrière Rome. Le gouvernement de l’Égypte, par ordre du premier empereur, fut réservé à des fonctionnaires de rang équestre. Les sénateurs n’avaient pas le droit de se rendre en Égypte. L’approvisionnement de Rome en blé dépendait en grande partie de la production égyptienne : qui tenait Alexandrie, tenait Rome. À la mort de Néron en 68 de notre ère, Vespasien abandonna à son fils Titus le siège de Jérusalem et alla s’emparer de l’Égypte. Il s’installa à Alexandrie, d’où il fit le blocus de Rome. Quelques mois plus tard, en 69, Vespasien devenait empereur (fig.4).

Fig. 5 – Vues d’artiste d’Alexandrie à la fin du XVIIIème siècle.

Pendant l’Antiquité tardive, la ville fut le siège de nombreuses luttes religieuses. Prise par l’armée du calife Omar, sous le commandement du général Amr Ibn el-Ass en octobre 641, Alexandrie perdit son rôle de capitale au profit de Fostat, qui deviendra plus tard Le Caire. La ville resta d’abord prospère, servant d’avant-port à la nouvelle capitale, avant de péricliter suite à la découverte de la route du Cap en 1498. Lorsque Napoléon débarqua à Alexandrie en 1798, la ville tout entière tenait sur l’Heptastade, le reste n’étant qu’un champ de ruines (fig.5). C’est le pacha Muhammad (ou Méhémet) Ali qui, à partir des années 1820, présida à la renaissance d’Alexandrie. Sous son règne, le canal antique fut curé, le port réaménagé, et la population, qui était tombée à 13000 habitants, remonta rapidement, jusqu’à atteindre aujourd’hui plus de quatre millions d’âmes (fig.6).

Depuis les années 1990, les constructions du XIXème et du début du XXème siècles, qui ne comptaient que quelques niveaux et possédaient des fondations peu profondes, sont démolies pour faire place à des buildings dont les fondations reposent sur le roc. Ces grands travaux amènent la destruction de toutes les strates archéologiques. D’autre part, toute la surface de la ville antique, y compris les cimetières, est couverte d’habitations modernes (fig.7).Les fouilles terrestres sont donc exclusivement des fouilles de sauvetage, pratiquées dans l’urgence. La pression des promoteurs est permanente. Un autre problème se pose : le niveau du sol s’est abaissé de près de 9 mètres par rapport au niveau de la mer. Les strates archéologiques les plus basses se trouvent aujourd’hui sous la nappe phréatique, tandis que les installations portuaires antiques se trouvent sous la mer. Le site a également été touché par plusieurs séismes, et de nombreux bâtiments ont été détruits lors de révoltes religieuses ou d’épisodes guerriers. Le quartier des palais, par exemple, a été incendié par les Palmyréniens lorsqu’ils envahirent la ville à la fin du troisième siècle de notre ère. Enfin, les remplois de matériaux architecturaux sont innombrables, au point qu’il est difficile de distinguer les vestiges des enceintes antiques et médiévales et que très peu d’inscriptions ont été retrouvées dans leur contexte original.

 

CHOIX DE TEXTES

La littérature alexandrine et la littérature sur Alexandrie sont abondantes. Fraser a fait le relevé complet de la littérature grecque en 1972 dans ce qui était alors la somme sur le sujet, Ptolemaïc Alexandria. Un série de textes anciens sont consacrés à l’urbanisme et peuvent nous aider à nous faire une idée de la ville dans l’Antiquité. Philon d’Alexandrie a donné une indication supplémentaire en signalant qu’Alexandrie était divisée en cinq quartiers désignés par les lettres a, b, g, d et e, les Juifs étant concentrés dans les quartiers d et e. L’historien grec Diodore de Sicile, dans son Histoire universelle, écrivit :(Alexandre) voulait bâtir dans ce royaume une grande ville. Il avait déjà donné ordre à ceux qu’il y avait laissés d’en préparer le terrain entre la mer et le lac Maréotide ; [2] et lui-même revenu sur les lieux en traça le plan avec beaucoup de soin et la nomma d’avance Alexandrie de son nom.

Par la situation qu’il avait choisie il lui avait procuré l’avantage d’avoir dans son port l’île du Phare. Il eut attention que les vents du nord pussent enfiler toutes les rues pour les rafraîchir… [6] Aussi n’y a-t-il aucune autre ville qui l’égale par le nombre des citoyens. Dans le temps que j’y ai passé moi-même, ceux qui tenaient les registres publics m’ont dit qu’il y avait plus de trois cent mille personnes libres et que les revenus royaux montaient à plus de six mille talents. 6000 talents de 26 kilos représentaient 156 tonnes d’argent par an, provenant principalement des bénéfices sur la vente de céréales et de papyrus, sur les taxes douanières et portuaires, sur le change des monnaies étrangères en monnaies ptolémaïques et sur les autres productions locales telles que les verreries. Strabon, contemporain d’Auguste, nous fournit au livre XVII de sa Géographie une description de la ville, où il résida plusieurs années entre 27 et 20 avant notre ère : [8] Le terrain sur lequel a été bâtie la ville d’Alexandrie affecte la forme d’une chlamyde, les deux côtés longs de la chlamyde étant représentés par le rivage de la mer et par le bord du lac, et son plus grand diamètre pouvant bien mesurer 30 stades, tandis que les deux autres côtés, pris alors dans le sens de la largeur, sont représentés par deux isthmes ou étranglements, de 7 à 8 stades chacun, allant du lac à la mer. La ville est partout sillonnée de rues où chars et chevaux peuvent passer à l’aise, deux de ces rues plus larges que les autres (…) s’entrecroisent perpendiculairement. A leur tour, les magnifiques jardins publics et les palais des rois couvrent le quart, si ce n’est même le tiers de la superficie totale. (…) on peut compter aussi comme faisant partie des palais royaux le Musée, avec ses portiques, son exèdre et son vaste cénacle (…)

Une autre dépendance des palais royaux est ce qu’on appelle le Sêma, vaste enceinte renfermant les sépultures des rois et le tombeau d’Alexandre… [10] La ville d’Alexandrie peut être dépeinte d’un mot : «une agglomération de monuments et de temples». Le plus beau des monuments est le Gymnase avec ses portiques longs de plus d’un stade. Le tribunal et ses jardins occupent juste le centre de la ville. Là aussi s’élève, comme un rocher escarpé au milieu des flots, le Panéum, monticule factice, en forme de toupie ou de pomme de pin, au haut duquel on monte par un escalier en limaçon pour découvrir de là au-dessous de soi le panorama de la ville… [13]

Toutefois, ce qui aujourd’hui encore contribue le plus à la prospérité d’Alexandrie, c’est cette circonstance qu’elle est le seul lieu de l’Égypte qui se trouve également bien placé et pour le commerce maritime par l’excellente disposition de son port, et pour le commerce intérieur par la facilité avec laquelle lui arrivent toutes les marchandises qui descendent le Nil, ce qui fait d’elle le plus grand entrepôt de toute la terre.En 47 av. J.-C., Jules César se trouva assiégé avec une petite armée dans le quartier des palais, le Bruccheion. Un de ses officiers ou de ses secrétaires rédigea, d’après les notes de César, le récit de cette Guerre alexandrine. Nous y trouvons d’utiles renseignements sur le système de distribution d’eau dans la ville à la fin de l’époque hellénistique :
[5] (1) Alexandrie est presque tout entière minée, et a des canaux souterrains qui partent du Nil et par lesquels l’eau est conduite dans les maisons des particuliers, où, avec le temps, elle dépose et s’éclaircit peu à peu… [6] (1) Ganymède (…) nous coupa d’abord toute communication avec les canaux de la partie de la ville qu’il occupait; ensuite, à force de roues et de machines, il éleva l’eau de la mer et la fit couler des quartiers supérieurs dans celui de César. (2) Aussi, bientôt, l’eau qu’on allait puiser aux citernes voisines parut-elle plus salée que de coutume, et nos soldats étaient tout surpris, ne sachant d’où cela pouvait provenir. Ils avaient peine à en croire leur goût, quand ceux de leurs camarades, qui étaient postés plus bas, disaient que leur eau était toujours de même espèce et de même saveur qu’à l’ordinaire; ils les comparaient l’une avec l’autre, et en les dégustant, ils reconnaissaient combien elles étaient différentes. (3) Mais au bout de quelques jours, l’eau du quartier le plus élevé ne pouvait plus se boire d’aucune façon, et celle de la partie inférieure commençait à se corrompre et à devenir salée.On peut également y trouver la description de maisons :
[1] (3) Alexandrie est à peu près à l’abri de l’incendie, parce qu’il n’entre ni charpente ni bois dans ses constructions, que tous les étages y sont voûtés, et les toits recouverts en maçonnerie ou pavés.
[17] (1) César (…) crut devoir mettre tout en œuvre pour s’emparer de l’île (de Pharos) et de la jetée qui y conduisait (…) les ennemis (…) sortirent des vaisseaux pour défendre les maisons (…) quoique, toute proportion gardée, leurs maisons fussent à peu près dans le genre de celles d’Alexandrie; que leurs hautes tours, qui se touchaient, leur tinssent lieu de rempart (…) Ces mêmes hommes n’osèrent nous attendre dans des maisons hautes de trente pieds (…)

La description de ces maisons munies de tours rappelle les modèles réduits de maisons macédoniennes que l’on a retrouvés dans certaines tombes d’Alexandrie (fig.8 et 9).

 

SOURCES ÉPIGRAPHIQUES

Fig. 10 – Tablette de fondation en or du sanctuaire de Sarapis, dédiée par Ptolémée III (246-222 av. J.-C.)

Le matériel épigraphique non funéraire d’Alexandrie a été publié de façon scientifique, le recueil des inscriptions d’époque ptolémaïque en 2001, celui des inscriptions du haut empire romain en 1994. Pour beaucoup de pierres on ne dispose pas de contexte, soit parce qu’elles furent remployées dès l’Antiquité, soit parce que leurs inventeurs modernes n’ont pas signalé leurs lieux de découverte. Seules les pierres disposant d’un contexte assuré présentent un intérêt ici, car les dédicaces qui y sont gravées permettent d’identifier certains bâtiments antiques. Pour l’époque ptolémaïque, c’est par exemple le cas d’une tablette de fondation en or (fig.10), découverte par Alan Rowe, alors directeur du musée gréco-romain, le 27 août 1943. Cette tablette avait été enterrée avec neuf autres, faites de différentes matières, à l’angle sud-est de l’enceinte du Sérapéum. Voici la traduction du texte grec : «  Le roi Ptolémée, fils de Ptolémée et d’Arsinoé, Dieux Adelphes, (sous-entendu : a dédié) à Sarapis le temple et le sanctuaire ». Le texte hiéroglyphique se lit : « Le roi de la Haute et Basse Égypte, héritier des Dieux Frères, choisi par Amon, puissante-est-la-vie-de-Râ, fils de Râ, Ptolémée III, vivant éternellement, aimé de Ptah, a fait le temple et l’enceinte sacrée pour Ousor-Hapi ». Cette inscription fixe de façon précise l’emplacement du sanctuaire principal de la ville antique et nous donne une fourchette chronologique pour sa fondation, le règne de Ptolémée III (246-222 av. J.-C.).

Pour l’époque impériale, une colonne et une plaque en calcaire (fig. 11 et 12) rappellent la construction du « Canal Auguste ». Découvertes, la colonne dans le centre-ville, la plaque hors les murs, près de la porte Canopique, elles portent la même inscription, le texte latin inscrit en lettres plus grandes et au-dessus du texte grec, comme il convient pour une inscription impériale. En voici la traduction : « L’empereur César Auguste, fils d’un dieu, grand pontife, a fait venir depuis Schedia le « Canal Auguste », destiné à couler de lui-même dans toute la ville, Caïus Iulius Aquila étant préfet d’Égypte, l’an 40 de César. » Le dossier de ce canal est bien sûr incomplet : nous disposons de deux points de repère, les lieux des deux découvertes, et d’une date. Mais le système d’adduction d’eau d’Alexandrie était complexe. Ce canal fut-il creusé sous Auguste ? Ou bien ces inscriptions commémoraient-elles la réfection d’un canal existant ?

(ETRE CONTINUE)

SOURCE  http://www.koregos.org/

Posted in ARCHAEOLOGIE | Tagged , , , , , | Leave a comment

EKATO ΧΡΟΝΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ (a)

1912-2012

image

 

Περιεχόμενα | Contents
Πρόλογος | Foreword . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
Σημείωμα των επιμελητών | Editors’ note . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
Στιγμιότυπα του συνεδρίου | Conference snapshots . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
Συντομογραφίες | Abbreviations . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
Οι αρχαιολογικές έρευνες στη Βόρεια Ελλάδα
και το ιστορικό περιεχόμενο της Προϊστορίας
Γιώργος Χ. Χουρμουζιάδης
23
Archaeological research in Northern Greece
and the historical content of Prehistory
Giorgos Ch. Chourmouziadis
Η ιστορία της προϊστορικής έρευνας στη Μακεδονία: ιστορικές και κριτικές προσεγγίσεις
The history of prehistoric research in Macedonia: historical and critical approaches
Οι αρχές της προϊστορικής έρευνας στη Μακεδονία
Κατερίνα Ρωμιοπούλου
31
The beginnings of prehistoric research in Macedonia
Katerina Romiopoulou
Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και οι προϊστορικές σπουδές
Αικατερίνη Παπαευθυμίου-Παπανθίμου
37
The Aristotle University of Thessaloniki and the prehistoric studies
Aikaterini Papaefthymiou-Papanthimou
The contribution of the British School at Athens and its members
to a century of prehistoric research in Macedonia
Ken Wardle
45
Η συμβολή της Βρετανικής Σχολής Αθηνών και των μελών της
σε έναν αιώνα προϊστορικής έρευνας στη Μακεδονία
Ken Wardle
A century of research in Dikili Tash
René Treuil
57
Ένας αιώνας έρευνας στο Ντικιλί Τας
René Treuil

 

Η προϊστορική έρευνα στη Θάσο: 1922-2012
Στρατής Παπαδόπουλος • Νεραντζής Νεραντζής
67
Research on the Prehistory of Thasos: 1922-2012
Stratis Papadopoulos • Nerantzis Nerantzis
Eustratios Pelekidis and the British Salonika Force Museum
Aikaterini Kanatselou • Andrew Shapland
91
Ο Ευστράτιος Πελεκίδης και η συλλογή της Βρετανικής Δύναμης της Θεσσαλονίκης
Αικατερίνη Κανατσέλου • Andrew Shapland
Το έργο του W.A. Ηeurtley στη Μακεδονία μέσα από το αρχείο
της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και της Βρετανικής Αρχαιολογικής Σχολής
Μαρία Παππά
101
The work of W.A. Heurtley in Macedonia through the archives
of the Greek Archaeological Service and the British School at Athens
Maria Pappa
Lithics in the Prehistory of Macedonia: historical and methodological approaches
Georgia Kourtessi-Philippakis
113
Τα λίθινα στην Προϊστορία της Μακεδονίας: ιστορική και μεθοδολογική προσέγγιση
Γεωργία Κουρτέση-Φιλιππάκη
Η παλαιολιθική έρευνα στη Μακεδονία: σε αναζήτηση της δυναμικής της
Νίκος Ευστρατίου
125
Palaeolithic research in Macedonia: in search of its dynamics
Nikos Efstratiou
Εκατό χρόνια νεολιθικής έρευνας στη Μακεδονία: τάσεις και κατευθύνσεις
Κώστας Κωτσάκης
133
A hundred years of neolithic research in Macedonia: trends and directions
Kostas Kotsakis
Εκατό χρόνια έρευνας στην Εποχή του Χαλκού της Μακεδονίας: τι άλλαξε;
Στέλιος Ανδρέου
141
One hundred years of research in the Bronze Age of Macedonia. What changed?
Stelios Andreou

H αρχαιολογική έρευνα στη Μακεδονία της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου.
Απολογισμός και προοπτικές
Χάιδω Κουκούλη-Χρυσανθάκη
153
The archaeological research in Early Iron Age Macedonia. Review and perspectives
Chaido Koukouli-Chryssanthaki
Χρονολόγηση | Θέσεις και Εποχές
Chronology | Sites and Eras
Νεάντερνταλ στη Μακεδονία
Νένα Γαλανίδου • Νίκος Ευστρατίου
181
Neanderthals in Macedonia
Nena Galanidou • Nikos Efstratiou
Αναζητώντας την ταυτότητα και τη σπουδαιότητα του σπηλαίου Πετραλώνων
για την ελληνική και ευρωπαϊκή Προϊστορία
Ανδρέας Ι. Ντάρλας
195
In search of the identity of Petralona cave and its importance
for the Greek and European Prehistory
Andreas I. Darlas
Χρονολόγηση με άνθρακα-14 των μεγάλων πολιτισμικών αλλαγών
στην προϊστορική Μακεδονία: πρόσφατες εξελίξεις
Γιάννης Μανιάτης
205
Radiocarbon dating of the major cultural changes in prehistoric Macedonia:
recent developments
Yannis Maniatis
Intensity of the Earth’s magnetic field in prehistoric Macedonia:
a multidisciplinary approach for material selection
Despoina Kondopoulou • Christina Rathossi • Elina Aidona
• Gregory Fanjat • Evdokia Tema • Konstantinos Efthimiadis
223
Ένταση του μαγνητικού πεδίου της γης στην προϊστορική Μακεδονία:
μία διεπιστημονική προσέγγιση για την επιλογή του υλικού μελέτης
Δέσποινα Κοντοπούλου • Χριστίνα Ράθωση • Ελίνα Αηδονά
• Gregory Fanjat • Ευδοκία Τέμα • Κωνσταντίνος Ευθυμιάδης
Περί προϊστορικών θέσεων στη δυτική Μακεδονία: νομοί Κοζάνης και Γρεβενών
Γεωργία Καραμήτρου-Μεντεσίδη
233
About prehistoric sites in western Macedonia: prefectures of Kozani and Grevena
Georgia Karamitrou-Mentessidi

Γεωφυσική έρευνα και αρχαιολογική πραγματικότητα
στον νεολιθικό οικισμό Προμαχών-Topolniča
Χάιδω Κουκούλη-Χρυσανθάκη • Henrieta Todorova
• Ιωάννης Ασλάνης • Ivan Vajsov • Μάγδα Βάλλα
251
Geophysical investigation and archaeological reality
in the neolithic settlement Promachon-Topolniča
Chaido Koukouli-Chryssanthaki • Henrieta Todorova
• Ioannis Aslanis • Ivan Vajsov • Magda Valla
Η Πρώιμη Εποχή του Χαλκού στη Μακεδονία.
Μια συνθετική επαναπροσέγγιση των αρχαιολογικών δεδομένων
Ιωάννα Μαυροειδή
261
Early Bronze Age in Macedonia.
A synthetic re-approach of the archaeological evidence
Ioanna Mavroeidi
Αρχοντικό Γιαννιτσών, ένας οικισμός της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στη Μακεδονία
Αικατερίνη Παπαευθυμίου-Παπανθίμου • Εύη Παπαδοπούλου
271
Archondiko Giannitson, an Early Bronze Age settlement in Macedonia
Aikaterini Papaefthymiou-Papanthimou • Evi Papadopoulou
Η στρωματογραφική ακολουθία του νότιου τομέα
του προϊστορικού οικισμού του Αρχοντικού Γιαννιτσών
Δόμνα Ισαακίδου
281
The stratigraphic sequence of the south sector
of the prehistoric settlement of Archontiko Giannitson
Domna Isaakidou
Η Μέση Εποχή Χαλκού στη Μακεδονία
Ιωάννης Ασλάνης
291
Middle Bronze Age in Macedonia
Ioannis Aslanis
Η προϊστορική Όλυνθος. Μια τούμπα της Εποχής του Χαλκού
ανάμεσα στα Καρπάθια και στο Αιγαίο
Barbara Horejs • Reinhard Jung
299
Prehistoric Olynthus. Α Bronze Age mound
between the Carpathians and the Aegean
Barbara Horejs • Reinhard Jung
Does time stand still in the Aegean? Early Iron Age chronology at Kastanas revisited
Stefanos Gimatzidis
303
Σταμάτησε ο χρόνος στο Αιγαίο; Αναθεώρηση της χρονολόγησης
της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου στον Καστανά
Στέφανος Γιματζίδης

 

(CYNECHIZETAI)

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ
Ευαγγελία Στεφανή,Νίκος Μερούσης,Αναστασία Δημουλά

Γενικός συντονισμός διοργάνωσης
Πολυξένη Αδάμ-Βελένη, Διευθύντρια ΑΜΘ
Επιστημονική Επιτροπή
Πολυξένη Αδάμ-Βελένη, Διευθύντρια ΑΜΘ
Στέλιος Ανδρέου, Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας ΑΠΘ
Νίκος Ευστρατίου, Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας ΑΠΘ
Κώστας Κωτσάκης, Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας ΑΠΘ
Αικατερίνη Παπαευθυμίου-Παπανθίμου, Ομότιμη Καθηγήτρια
Προϊστορικής Αρχαιολογίας ΑΠΘ
Ευαγγελία Στεφανή, Αρχαιολόγος ΑΜΘ
Οργανωτική Επιτροπή
Ευαγγελία Στεφανή, Αρχαιολόγος ΑΜΘ
Αναστασία Δημουλά, Αρχαιολόγος
Ουρανία Πάλλη, Αρχαιολόγος ΑΜΘ
Αγνή Αποστολίδου, Αρχαιολόγος-Μουσειολόγος ΑΜΘ
Αβραάμ Παναγιωτίδης, Πληροφορικός
Επιμέλεια
Ευαγγελία Στεφανή, Νίκος Μερούσης, Αναστασία Δημουλά

PEEGEE http://www.aegeussociety.org/

Posted in ARCHAEOLOGIE | Tagged , , , , , | Leave a comment

EPIGRAPHIES FROM SYRIA&SINOPE

An ancient Sugar Ray Leonard, a deceased Cynic philosopher, and a colleague of Marcion at Sinope

I’ve been making my way through The Inscriptions of Sinope, the latest in the series on Greek inscriptions of Asia Minor (bibliography below).  Sinope was a Greek city on the northern coast of Turkey.  Its location on the Black Sea made it important for sea trade, and the sailor and “heretic” Marcion was from this city.  A few of the inscriptions stood out to me and I thought I’d share them with you.

The first is a very successful boxer of the first or second century who may well match or beat Sugar Ray:

M(arcus) Iutius Marcianus Rufus, outstanding boxer of Sinope, who won victories in the sacred triumphal competitions: at Rome in the Capitoline, 3 times in succession — at Neapolis, twice — at the Actian (games), twice, the first and only Sinopean (to do so) – at the Nemean (games), twice – at the Isthmian (games), twice – at the Pythian (games) – at the Olympic (games) – at the Panathenaic (games), the first and only Sinopean (to do so) – at Antiocheia (in Syria), 3 times, the first and only ever of the youth and men’s classes in one day, in the men’s class – in the Pythian games at Antiocheia – at Nicomedia, 3 times, the first and only ever in the under-age, youth and men’s classes – at the (Provincial) Community of Asia games at Smyrna, Pergamum, and Ephesus – at the Aspis at Argos, twice – at the (Provincial) Community of Asia games at Sardis, twice, at Philadelphia, twice, at Traelles, twice, at Hierapolis, twice, at Laodiceia, twice, at Thyateira, twice, at Mytilene, twice – at the (Provincial) Community of Pontus games, twice – at the (Provincial) Community of Galatia games, twice – at the (Provincial) Community of Macedonia games – at the (Provincial) Community of Bithynia games at Nicaea, twice – at the (Provincial) Community of Cappadocia games – and at other competitions in the half-talent class, 110 times.  (In all) 150 victories.  By decision of the Senate (ISinope 105; trans. by French with adaptations, see below).

“Float like a butterfly, sting like a bee,” I guess.

The second is the grave of a Cynic philosopher of the second or third century.  This is the first grave of such a philosopher I have encountered, but there may well be others:

This then is (the) stone of a man whom, moreover, — an expounder of wisdom — this city has produced,  [ – – ] of [ – – ] Perseus.  Why does he have the name “wing”?  Tell us! Because a raised wing too drew (him) through the air of Greece.  This Perseus (was) [inclined] too towards Cynic thought, since he carried a wallet (and) a scimitar (small sword) in the place of a staff . . .  (ISinope 171; trans. French, with adaptations).

The third involves the grave-stone of a shipper from Sinope (first-third century CE), the hometown of another more renowned shipper, named Marcion:

Hail, O passer-by!  (I), Callinicus, having sailed (over) many waves, sailed (on) the last voyage of Lethe, (I) whom the sea in the deeps did not extinguish, but the earth destroyed by a heavy sickness; having lived two and thirty years, eager to come to (the) fate of (my) younger brother Calligonus, long dead, having lived nobly for fourteen years; thus are the plans of (the) fates arranged.  Iulius Callinicus, ship-master (naukleros), lies here (ISinope 169).

This inscription also points to another reality of life in the ancient world, namely, the short life expectancy:  Callinicus lived to the age of only 32 and his brother had died when he was only 14.

I plan to do more posts on interesting inscriptions I encounter.

David H. French, ed.,  The Inscriptions of Sinope (Inschriften griechischer Städte aus Kleinasien, vol 64; Bonn: Rudolf Habelt, 2004).

SOURCE http://www.philipharland.com/

Inscriptions from Syria and Sinope

I’ve been translating inscriptions lately, and that has gotten me interested in finding older publications of inscriptions available on Google books. There has to be a ton of this kind of thing, but I don’t know that they have been collected anywhere. Here are a few items that caught my eye, with snippets to give an impression of the kind of material to be found in each.

William Kelly Prentice, Greek and Latin Inscriptions. Part III of the Publications of an American Archaeological Expedition to Syria, 1899-1900. New York: The Century Co., 1908. http://bit.ly/QKsE6S

“May Odedon the teacher live, may he live!” Prentice believes that this inscription came from a tomb, “perhaps written … by some pupil who wished his master well enough, after he was dead.”

D.M. Robinson, Greek and Latin Inscriptions from Sinope and Environs. American School of Classical Studies at Athens (American Journal of Archaeology, second series, Journal of the Archaeological institute of America, v. IX (1905) no. 3.) http://bit.ly/WarqOS

From an Armenian village: “Manius Fulvius Pacatus, age 60, Fulvius Praetorenus, his son, age 20, lie here. Licinia Caesellia lies here, age 50.” Evidently Greek-speaking Romans of some means, to judge by the elegant lettering.

James C. Egbert, Introduction to the Study of Latin Inscriptions. New York: American Book Co., 1896. http://bit.ly/XeQj2a

Lippitudo or conjunctivitis was a scourge of Roman times, and the eye doctors have many terms for different varieties of it. It was often caused by smoke coming from braziers used indoors. The second of these documents seems to prescribe egg-white to be daubed on with a sponge (penecillus). For this latter vulgar Latin term is unknown in print in this particular sense until the middle ages. See See Rabanus Maurus, De Universo (ca. AD 842) 8.5 (PL 111.239C): mollissimum genus earum [sc. spongiarum] penecilli vocantur eo quod aptae sint ad oculorum tumores, et ad extergendas lippitudines utiles.

–Chris Francese

SOURCE http://blogs.dickinson.edu/

Posted in ARCHAEOLOGIE | Tagged , , , , | Leave a comment

NEA ARCHAEO-LOGIA

NEA ARCHEOLOGIA

Κατά τον 20ό αιώνα η επιστήμη της αρχαιολογίας μετατράπηκε από μία κοσμική δραστηριότητα αρχαιοφιλίας, η οποία είχε τις ρίζες της στην κλασική παιδεία, σε έναν τομέα που επεκτείνεται στις ανθρωπιστικές σπουδές και τις θετικές επιστήμες και παράλληλα επιδιώκει να καταστεί προσιτός στο ευρύ κοινό. Οι αρχαιολόγοι πλέον προσπαθούν να απαντήσουν σε θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με την ανθρώπινη εμπειρία και να κατανοήσουν το ρόλο της αρχαιολογίας στο σύγχρονο κόσμο και δεν αρκούνται στα ευρήματα και τη χρονολόγησή τους. Αυτού του είδους τα προβλήματα έδειξαν πως η αρχαιολογία δεν μπορεί να υφίσταται χωρίς θεωρητικό υπόβαθρο.

Η συστηματική χρήση της θεωρίας είχε την αφετηρία της πριν 40 χρόνια με την εμφάνιση της «Νέας αρχαιολογίας», η οποία προσπαθούσε να εδραιώσει τον επιστημονικό της λόγο πάνω σε μεθοδολογικές θεωρίες των θετικών επιστημών. Είκοσι χρόνια αργότερα, οι μαρξιστές και οι δομιστές αρχαιολόγοι άρχισαν να εφαρμόζουν με επιτυχία ερμηνευτικές θεωρίες και σχετικές μεθοδολογικές προσεγγίσεις, οι οποίες άλλοτε συγκρούονταν, άλλοτε ανταγωνίζονταν και κάποιες φορές ασκούσαν επίδραση.

Η «Νέα αρχαιολογία» αποτέλεσε το ξεκίνημα της σύγχρονης αρχαιολογικής σκέψης,  όταν το 1960 οιLewis Binford και David Clarke άρχισαν να δοκιμάζουν ένα μεγάλο αριθμό νέων προσεγγίσεων. Ασχολήθηκαν με την εξήγηση και την ερμηνεία του αρχαιολογικού υλικού, και με την κριτική του επεξεργασία. Η «Νέα αρχαιολογία» συνέβαλε πραγματικά στην αρχαιολογική έρευνα  με την επιστημονική ανάλυση του υλικού και με την υποστήριξη θεωρήσεων, όπως η διαδικασία της εντόπιας εξέλιξης του πολιτισμού και της κοινωνίας. Παρ’ όλα όμως τα θετικά σημεία της, η «Νέα αρχαιολογία» χαρακτηρίστηκε από υπερβολές, εμμονές και προκαταλήψεις που οδήγησαν την αρχαιολογική επιστήμη σε αδιέξοδο και σε ένα σημείο αναθεώρησης. Σε αυτό βοήθησαν η μαρξιστική και η «μετα-διαδικαστική σκέψη» που αντλούν ιδέες από το χώρο της κοινωνικής θεωρίας, της ιστορίας και της κοινωνικής ανθρωπολογίας.

Η ανάγκη αναπροσανατολισμού προέκυψε από την απαίτηση του ευρύτερου κοινού να εξηγούνται τα αρχαιολογικά ευρήματα σε ένα επίπεδο πιο φιλοσοφικό και ανθρωποκεντρικό και πιο προσιτό από τον αυστηρό ακαδημαϊσμό του εξειδικευμένου αρχαιολογικού διαλόγου. Επίσης, οι ίδιοι οι αρχαιολόγοι επιθυμούσαν να δουν με κριτικό μάτι τον υποκειμενισμό τους απέναντι στο υλικό τους και να επισημάνουν πως οι προηγούμενοι ερευνητές είχαν επιβάλει τα δικά τους συστήματα αξιών στη διάρκεια της ερμηνείας. Η άσκηση ακατάπαυστης κριτικής στην έρευνα είναι η βάση της νέας επιστημολογίας, η οποία  είναι υπό συνεχή διαμόρφωση. Αντλεί εμπνεύσεις από μια σειρά διανοητικών και ερευνητικών παραδόσεων στο χώρο των ανθρωπιστικών επιστημών, όπως ο μαρξισμός και η κριτική θεωρία, ο μεταδομισμός, η ερμηνευτική, ο φεμινισμός, η φαινομενολογία και η μετα-αποικιακή σκέψη. Απέναντι στη μονολιθικότητα και τη μονομέρεια των θετικιστών βρίσκεται πλέον η διαφοροποίηση, η αντίθεση και η αβεβαιότητα. Μια πολυφωνική πραγματικότητα που επιβάλλει πολλαπλή ανάγνωση του υλικού πολιτισμού ως κειμένου και ποικιλία προοπτικών στη διάρκεια της μετάφρασης του νοήματος στη σύγχρονη γλώσσα.

Η θεωρία στις ανθρωπιστικές σπουδές αποτελεί τη φιλοσοφική και διανοητική αναζήτηση που σχετίζεται με την έννοια του ανθρώπινου είδους ή την ερμηνεία της εκάστοτε συμπεριφοράς του. Στην αρχαιολογία η κυρίαρχη μορφή θεωρίας είναι η κοινωνική, η οποία σχετίζεται με τον υλικό πολιτισμό ως τμήμα της κοινωνικής πραγματικότητας, γεμάτο νόημα. Η έμφαση των νέων τάσεων δεν βρίσκεται πια στη μέθοδο, δηλ. στο πώς πρέπει να προσεγγίσουμε την αρχαιότητα, αλλά στην καθαρή θεωρία, δηλ. στις ερμηνείες και τα ερωτήματα γύρω από τη φύση, τη λειτουργία και το νόημα όψεων της αρχαιότητας βάσει υλικών ενδείξεων, και στην κριτική θεώρηση βασικών εννοιών και θεμάτων που άπτονται της αρχαιολογική ερμηνείας.

Οι νέες κατευθύνσεις τοποθετούν τον αρχαιολογικό κλάδο αναμφίβολα μέσα στις επιστήμες της κοινωνίας και του πολιτισμού. Αυτό έχει ως συνέπεια η αρχαιολογική θεωρία να είναι στο σύνολό της κοινωνική θεωρία και γι’ αυτό μπορεί να προσεγγιστεί μέσα από κοινωνιολογικές προοπτικές. Στην αρχαιολογική πρακτική της λειτουργικής και θετικιστικής παράδοσης έγινε ανεπαρκής αφομοίωση της κοινωνικής θεωρίας. Με αυτό τον τρόπο ο αρχαιολόγος εμφανίζεται είτε ως εξερευνητής που ανακαλύπτει πράγματα είτε ως επιστήμονας της συμπεριφοράς. Το ενδιαφέρον για τη συμπεριφορά παραμένει, αλλά δίνεται βαρύτητα τώρα στο νόημά της και στις απαρχές του στην πρώιμη σκέψη.

Η ιδεολογική δυναμική του υλικού πολιτισμού διαμορφώνεται μέσα σε μια μεγάλη ποικιλία από συμφραζόμενα, πολιτισμικά, κοινωνικά, ιστορικά, οικονομικά και πολιτικά. Ύστερα από τον εντοπισμό των αρχαιολογικών συναφειών και συνευρημάτων θεωρείται απαραίτητη η αναζήτηση των συμφραζομένων κατασκευής, λειτουργίας και χρήσης του τεχνέργου. Όλες αυτές οι συνάφειες καθορίζουν τον χαρακτήρα και το νόημα του αρχαιολογικού υλικού. Η ερμηνεία του υλικού πολιτισμού παραμένει κεντρικό ζήτημα στην αρχαιολογία. Σύμφωνα με την τρέχουσα ερμηνευτική άποψη, εκείνο που ουσιαστικά αυτή περιλαμβάνει είναι πέρα από την αναζήτηση της αλήθειας που προκύπτει από τα συμφραζόμενα της δράσης στο παρελθόν, δηλ. μια ανάγνωση των παλιών τεχνέργων με βάση τα τωρινά συμφραζόμενα και την ένταξή τους στο παρόν.

Αν και είναι πολύ δύσκολο να αναγνωριστεί ακόμη μια παγκόσμια σχολή σκέψης στους κόλπους της σημερινής αρχαιολογίας, εντούτοις πολύ συχνά διαφορετικές προσεγγίσεις συγκλίνουν προς μία ενιαία ματιά, με επίκεντρο την οικουμενική περιπέτεια του ανθρώπου. Στο πλαίσιο αυτό η νέα κοινωνική και ερμηνευτική αρχαιολογία θέτει διάφορους στόχους. Βασικό της μέλημα είναι να συζητήσει με κριτική διάθεση και συνθετικό πνεύμα, τα διάφορα θεωρητικά ρεύματα, ιδιαίτερα τον τρόπο που αυτά αλληλοσυμπληρώνονται ή συγχωνεύονται, διαθέτοντας κοινές αρχές που εμφανίζονται σημαντικά αποστασιοποιημένες τόσο από την παραδοσιακή, όσο και από τη νέα ή διαδικαστική αρχαιολογία.

Λόγω της ανεπάρκειας των πηγών-λειψάνων του παρελθόντος και ένεκα των συμφερόντων στο παρόν, προκύπτουν πολλαπλές ερμηνείες, παρουσιάσεις και αναπαραστάσεις που συχνά απομακρύνονται από τα βασικά κριτήρια της επιστήμης. Επιβεβαιώνεται το γεγονός πως η κατανόηση του παρελθόντος έχει πάντοτε τα συμφραζόμενά της στο παρόν και η αρχαιολογία έχει διπλό σκοπό: την ανασυγκρότηση του παρελθόντος και την αυτοσυγκρότηση της ίδιας μέσα στον σύγχρονο κόσμο. Η ερμηνεία της αρχαιολογικής διαδικασίας οφείλει να περιλαμβάνει την επανεξέταση των καταβολών και των σκοπών της αρχαιολογίας, καθώς και ένα νεωτεριστικό πρόγραμμα για το μέλλον, το οποίο να εστιάζει στο σύνολο της ανθρωπότητας του χθες και του σήμερα.

Βάλια Παπαναστασοπούλου

22.08.2012

PAGAN http://www.archaiologia.gr/

Posted in ARCHAEOLOGIE | Tagged , , , , | Leave a comment

What is the ‘process’ in cultural process and in processual archaeology? (a)

Abstract
The concept of ‘cultural process’ has been of interest to anthropologists since the late
19th century. Franz Boas indicated that investigating cultural processes was central to
anthropology, but his failure to define the concept set a disciplinary precedent. Process
has seldom been discussed in theoretical detail because the basic notion is
commonsensical. A.L. Kroeber provided a definition in 1948 and distinguished
between short-term dynamics of how cultures operate and long-term dynamics
resulting in cultural change. Leslie White conflated the two families of processes.
Archaeologists working before 1960 focused on processes resulting in the diachronic
evolution of cultures; many of these involved cultural transmission. Initially, processes
involving the synchronic operation of a culture were conflated with diachronic
evolutionary processes by processual archaeologists. In the late 1960s and early 1970s,
Lewis Binford, David Clarke, and Frank Hole and Robert Heizer all discussed cultural
processes within the framework of systems theory. Simultaneously, growing concern
over the formational processes that created the archaeological record shifted attention
from the original conception of cultural processes. Models of the temporal duration,
scale, and magnitude of cultural processes illustrate their complexity and suggest
avenues for further conceptualization.

[W]e must develop not only better theory for conceptualizing processes but also more
adequate methods for studying them. (E.Z. Vogt, 1960: 28)
Like other fields, archeology is cursed with terms so vague and ambiguous that they
tend to obscure more than they clarify. (K.V. Flannery, 1972: 400)

ANTHROPOLOGICAL THEORY 7(2)

For more than a century, ‘cultural processes’ have been a guiding focus of anthropology
(Bee, 1974). Whether the operation of one or more processes is studied within a particular
culture, or a specific process or two are called upon to explain particular cultural
phenomena, cultural processes are central to the discipline. What, then, might cultural
processes be in a conceptual or theoretical sense? One would think that given their
central role in anthropology, a detailed and nuanced literature addressing this question
would exist. An approximation of such a literature is scattered among journal articles,
book chapters, and monographs, each containing no more than a sentence or two
devoted to the concept. Comprehensive treatments are virtually nonexistent; discussions
of theoretical models and conceptions of cultural process(es) are also scarce. Both Vogt’s
lament of more than 40 years ago and Flannery’s lament of more than 30 years ago in
the epigraph apply to the term ‘cultural process’. Yet, the so-called processual archaeology
of the 1960s and 1970s had as a research focus the study of cultural process(es),
sometimes written in the singular, sometimes in the plural form (Binford, 1968b;
Flannery, 1967; Thompson and Longacre, 1966). I have found only two discussions of
the cultural process concept in the literature of processual archaeology, and they are
short, given the apparent gravity of the concept.
The commonsensical understanding of (cultural) process held by anthropologists and
archaeologists concerns the dynamic of some (cultural) thing developing into some
(other cultural) thing that may be different from the original. A series of stages or events
can be used to illustrate a process but is descriptive rather than explanatory if the cause
or causal mechanism producing the series is unspecified. Common sense understanding
resulted in conflation of two families of cultural processes, a shift in the meaning of
cultural processes to the actions forming the archaeological record, and a muddling of
the dynamic of becoming and the static state of being. This is not to say that the concept
of process has been useless, as evidenced, for example, by the plethora of research
accomplished under the banner of processual archaeology (see articles introduced by
A.L. Johnson [2004] and references therein).
Some argue that terminological clarity is either unnecessary (Salmon, 1982) or
difficult given the evolution of concepts that attends theory development (Hegmon,
2003). Philosopher of archaeology Merilee Salmon (1982: 142) thus advocated a dialectic
between a concept’s definition and how well it assists with building useful explanatory
theory, that is, theory that both constrains (by limiting the field of inquiry to
particular phenomena, questions, or both) and enables (by specifying explanatory
principles, how particular phenomena are thought to relate, and the like) how we understand  and make sense of the world. Failure to make clear what a term means in a particular context may, however, lead to confusion, disagreement, and lack of efficiency in the research enterprise; understanding is likely to be commonsensical and thus individualistic.
Further, a term’s meaning can transmogrify imperceptibly over time until
researchers think they are talking about one thing when in fact they are talking about
something else. Thus I believe that we must be concerned about conceptual and terminological ambiguity and seek to remove it (or at least identify it) whenever possible, but I also believe that definitions can and should shift as understanding changes and theories are rewritten.
In this article I do several things. First, I make four points with respect to the term  culture/cultural process (both forms occur in the literature). In no particular order, these  points are: (1) labels for particular processes often conflate the dynamic of becoming
with the result or state of being, and also conflate process as cause with process as description;
(2) processes concerning the synchronic operation of a culture are sometimes
conflated with those concerning the diachronic evolution of a culture; (3) a list of
processes gleaned from the literature published in the 1940s and 1950s includes nearly
all of those included in a list gleaned from the literature published in the 1970s and
1980s; and (4) in archaeology, the concept of cultural process was subsumed within
formation processes in the 1970s, exacerbating terminological ambiguity.
To make these points, I explore the history of the term ‘cultural process’ to determine
what it is thought to mean. My historical sketch is not exhaustive; such would take a
book-length treatment. Instead, I summarize what is necessary to make the points I have
just listed. I first review how the concept has been used in cultural anthropology, where
my focus is on the pre-1960 literature. This provides a context for discussing the concept
of culture process as it was used in archaeology; processual archaeology first emerged in
North America where archaeologists are trained in departments of anthropology.
Because I am particularly interested in the meaning(s) of the term with respect to processual archaeology, I outline the history of the term in archaeology from the 1930s through the 1980s.
The historical review demonstrates that many who used the term often conflated
two families of processes. I term these the diachronic (historical) evolutionary family
and the synchronic operational family. The former are generally processes of long
duration, result in cultural change, and implicitly indicate that culture is transmitted;
processes include acculturation, enculturation, socialization, and diffusion.
Synchronic operational processes are of relatively short duration and repetitive or
cyclical; the state of a culture might fluctuate as that culture operates over time, but
the culture eventually returns to the state in which it began. One example is a first fruits
ceremony held annually, and another would be a repetitive land-use pattern of seasonal
transhumance. Conflation of the two families was likely caused by common-sense
understanding of the general concept; explicit definitional and theoretical understanding
would likely have precluded such conflation. Common-sense understanding also
seems to underpin the 1970s conflation of culture process with formation process by
archaeologists.
As a step toward replacing common sense with explicit models of cultural processes,
I present a formal definition of the concept prior to presenting the historical overview.
This should also help with perception of strengths and weaknesses in anthropological
and archaeological use of the term. Toward the end of the discussion, I consider the
implications of differences in the duration and results of the two families of processes in
detail, and also the scale and magnitude of processes. My intention is not to provide the
final word on the concept. Rather, I present this discussion as a catalyst for additional
conceptualization of cultural process and how that term is used in the future. Archaeologist
Irving Rouse provided an excellent place to start the discussion:
By pattern is meant a configuration discernable in the archaeological [or anthropological]
record and by process, the actions that have produced the pattern. A pattern
is an empirical observation and a process, an explanation of that observation; it tells
us how the pattern came into existence. (1977: 1)

WHAT IS A CULTURAL PROCESS TO AN ANTHROPOLOGIST?
Boas (1896: 905) stated that ‘the object of [anthropological] investigation is to find the
processes by which certain stages of culture have developed’ (emphasis in original). Boas
had in mind historical processes that accounted for why culture traits were found where
they were and in the forms that they were (Bee, 1974; Rohner and Rohner, 1969).
During the first half of the 20th century the major approach to anthropological research
was ‘historical ethnology’ (Radin, 1933) or ‘historical particularism’ (Harris, 1968). This
approach examined the historical development of each individual culture by inferring
the age and distribution route of cultural traits (Lyman and O’Brien, 2003). Names
given to cultural processes indicate that they took place over time (were relatively
diachronic) and the analytical unit used (cultural traits or elements) implied that a
culture consisted of independent, discrete parts. The processes included evolution and
diffusion (Boas, 1924), invention and innovation (Barnett, 1942, 1953; Ogburn, 1930;
Steward, 1929), and convergence (Lowie, 1912). What exactly a cultural process was
conceptually went unremarked. Boas himself never was clear about what one was
(Rohner and Rohner, 1969: xvii), and this set a precedent. It was not until historical
ethnology was nearly dead that discussions of what processes are and definitions of them
began to appear, yet these were brief and did not seek a general theoretical understanding
that could assist future research (Barnett, 1940; Herskovits, 1945, 1948; Redfield,
1934, 1941, 1953).
In the earliest explicit definition of which I am aware, Kroeber (1948: 344) defined
‘processes of culture [as] factors which operate either toward the stabilization and preservation  of cultures and their parts, or toward growth and change’. This statement refers to both synchronic operational processes and diachronic evolutionary ones, respectively.
Kroeber listed the usual historical processes of diffusion, invention, and the like (e.g.
Murdock, 1955, 1956), and he also observed that cultural processes ‘which in the
abstract seem so neat and distinctive, are found to manifest themselves in associations’
and that ‘conceptually distinct processes tend to come intertwined, and to interact, in
the actual operations and history of culture’ (Kroeber, 1948: 344–5). It will, Kroeber
thought, be difficult to tease apart the complexities of distinct processes.
Moore (1954: 354) considered only diachronic evolution when he wrote that
‘processes of a culture include not only changes in particular categories of the culture
but also changes in the relationships between categories and between individuals
performing the roles suited to the activity associated with each category. Thus cultural
processes involve changes in the parts of a culture and changes in the interrelationships
of the parts’.He, likeMurdock (1955), used ‘cultural dynamics’ as a synonym for cultural
processes (Moore, 1954: 355). Bidney (1953: 126) stated that the ‘cultural process, as
applied to man, differs from other natural processes in that the former is not autonomous
and does not guide itself, but requires constant and deliberate selection and effort on
the part of its actual and potential adherents’.

The culture process is dependent on ‘human intelligence and voluntary effort’; it is the ‘creative inventions and insights’ of humans that are the ‘sources of all cultural processes’ (Bidney, 1953: 137, 138).
The notion that society itself is a process and is continuously becoming was part of
the ‘Chicago school’ of sociology in the 1920s and 1930s (Lerner, 1934), and reflected
the general process of cultural transmission. This process had specific manifestations  such as enculturation, socialization, diffusion, borrowing, education, learning, and the
like, and was thought to be the ultimate cause of cultural change and, particularly,
stability (M.W. Willey, 1931). It is apparent in a statement by Mead (1943: 633) that
‘education is the cultural process, the way in which each newborn infant, born with a
potentiality for learning greater than that of any other mammal, is transformed into a
full member of a specific human society, sharing with the other members a specific
human culture’. Herskovits (1943: 737) noted that researchers (including anthropologists
studying primitive societies) had focused on education as a stabilizing force but
they should also study mechanisms that encouraged cultural change.
The International Symposium on Anthropology held in 1952 resulted in a large
volume of papers (Kroeber, 1953a) and a volume of discussions (Tax et al., 1953). Of
the latter’s 20 sections, four include ‘Problems of Process’ as part of their titles. Nadel
consulted a dictionary to determine what a process is (Tax et al., 1953: 156). Linton was
‘struck by the very slight attention paid to what is thought of in the United States as
cultural process, that is, the whole field of diffusion, integration, invention, etc.’ (Tax et
al., 1953: 219). Greenburg noted the concept ‘seems to be of rather strategic importance’
but was basically restricted to language change and ‘historical diachronic’
dynamics, and that many language processes had analogous processes in culture (Tax et
al., 1953: 287–9). In his concluding essay Kroeber (1953b: 367) equated processes to
‘causal factors’. A few years later, evolutionary biologist Julian Huxley defined cultural
process in evolutionary terms: ‘Culture in the anthropological sense is neither an entity
nor a principle; it can only be treated as a type of process. [A culture] constitutes a self reproducing  and self-varying process whereby the pattern of human activities is transmitted  and transformed in the course of time’ (1958: 437). This echoes the ‘Chicago
school’ of sociology of 20 years earlier.
Spindler and Spindler (1959: 37) equated cultural processes with ‘culture change’.
They noted that prior to the 1940s, the focus was on cultural traits as particles of culture;
groups of people were culturally differentiated and interacted via diffusion. After the
1940s, in Spindler and Spindler’s view (see also Bee, 1974), a culture was an adaptation
such that cultural interaction could involve impact and subsequent (adaptive) adjustment.
The conceptual change arose because of White (1949, 1959) and Steward (1955),
who focused on the adaptational and functional aspects of cultures rather than their
historical transmission. The structural-functionalism of Malinowski and Radcliffe-
Brown also contributed to the shift (Barnard, 2000; Harris, 1968), as did a similar shift
in sociology (Matthews, 1989).
White (1948: 586) was influenced by Boas (Carneiro, 1981) and defined the culture
process as ‘a stream of [culture] elements that are continually interacting with one
another, forming new combinations and syntheses, eliminating some elements from
the stream, and incorporating new ones’. Such a statement was lacking in historical
ethnology. White (1947: 693) indicated that because culture was ‘dependent on the use
of symbols . . . its elements are readily transmitted [and thus] culture becomes a
continuum; it flows down through the ages from one generation to another and laterally
from one people to another’. White (1948: 586) noted that the culture process ‘has its
own principles and its own laws of change and development’. In an expanded discussion,
White (1950: 76) said:

[The culture process is] a stream of interacting cultural elements – of instruments,
beliefs, customs, etc. In this interactive process, each element impinges upon others
and in turn is acted upon by them. The process is a competitive one: instruments,
customs, and beliefs may become obsolete and eliminated from the stream. New
elements are incorporated from time to time. New combinations and syntheses –
inventions and discoveries – of cultural elements are continually being formed.
For White, the culture process not only is transmission (dynamic becoming), it involves
adaptation (as both dynamic becoming and a state of being) and also interaction (a state
of being).
White (1959: 16, 17) later reiterated that culture was ‘a stream flowing down through
time [comprising a] process’ and added that the ‘interrelationship of [culture traits] and
their integration into a single, coherent whole comprise the functions, or processes, of
the cultural system’. The operation of a culture involved ‘life-sustaining processes: subsistence,protection from the elements, defense from enemies, combating disease, etc.’
(White, 1959: 19). He used the term process to denote both the diachronic evolution
and the synchronic operation of a culture. Others did likewise (e.g. Hsu, 1959).
Carneiro, a student of White’s (Carneiro, 1981), defined process as a general phenomenon
constituting ‘the interaction through time of the elements of a system as the system
changes from one state to another’ (Carneiro, 1960: 145). Change is ‘determinate [and]
is an expression of underlying natural laws’ (1960: 145). Elements are the structural units
of a system, and they are ‘a conceptually separable class of phenomena’ including such
things as the ‘division of labor, cannibalism, hunting magic, plow agriculture, and crosscousin marriage’ (1960: 146). A system is ‘a set of structurally and functionally related elements articulated into a working whole’ (1960: 146). The ‘essence of process is change of some kind’, and ‘we may think of process as a very rapid succession of synchronic states of a system, each one only slightly modified over the preceding one’ (1960: 147).
Carneiro (1960: 148) argued that ‘We can arbitrarily, but quite justifiably, delimit a
particular segment of the culture process and proceed to investigate it by itself. [One
could] analyze the culture process logically into a number of constituent subprocesses’.
Cultural anthropologists had, he noted, ‘found it convenient to analyze [the culture
process] into such constituent [sub]processes as evolution, invention, diffusion, acculturation,integration, segmentation, and many more’ (Carneiro, 1960: 148).

These are the standard historical processes; all are within the diachronic evolution family.
Steward (1949: 3) argued that to be a science, anthropology had to seek patterns in
cultural data and to ‘ascertain processes that are duplicated independently in cultural
sequences, and to recognize cause and effect in both temporal and functional relationships’.
In his view, recitation of history was not an explanation of process, nor was identifying
which process(es) occurred in a particular case a scientific explanation because
such did not fully account for why that process worked in that particular case. He could
not define specific processes (Steward, 1949: 24) and concluded by quoting Strong
(1943: 41): When sufficient ‘comparative data are in hand the generalizations that will
emerge may well revolutionize our concepts of culture history and culture process over
the millennia’. More research was needed to define particular processes and to discover
as yet unknown ones. Strong (1943: 30) noted that ‘culture process throughout the
world seems to many of us to proceed according to as yet dimly perceived patterns which only hard-won knowledge can clarify’. He was arguing, as did others at the time (e.g.
Steward, 1949) and also later (e.g. Rouse, 1977; Terrell, 1986), that research should
involve documentation of patterns in the archaeological record as prerequisite to discerning cultural processes.
White and Steward, along with Malinowski and Radcliffe-Brown (Barnard, 2000;
Harris, 1968), were concerned with cultural processes other than the standard historical
ones of diffusion, invention, and the like, and they influenced numerous individuals
who followed them (Bee, 1974). Discussion of the historical processes did not, however,
disappear after the 1950s. For example, some followed White and Steward and treated
adaptation as a process of becoming (e.g. Kaplan and Manners, 1972) or as a state of
being (e.g. Cohen, 1968).
When theoretically oriented discussions of cultural processes appeared in the 1960s,
there was no guarantee they would clarify matters. Beals et al. (1967: 6) provide one of
the only explicit definitions of process in the general anthropology literature of which I
am aware: ‘A process is a series of [causally, functionally, mechanically] interlinked events
which commences under certain defined conditions and which concludes under certain
defined conditions’. This definition leaves one wondering if the ‘defined conditions’ are
specified by the people whose actions comprise the events or by the anthropologist. Beals
et al. (1967: 258–9) also imply that ‘processual analysis’ in cultural anthropology
involves, first, observing the same process multiple times, keeping track of all variables
that seem to be interlinked, and those that seem to be independent and free to vary.
Second, arranging observations in a temporal series such that ‘acts and circumstances
and variations that occur when the process is repeated’, both within a cultural system
and in multiple cultural systems, facilitates comparative analyses and the building of
abstract models of processes (Beals et al., 1967: 258–9). Whether the model comprised
only a sequence of events, or the sequence plus their interlinkages, or the sequence plus
the interlinkages plus any causal variables is unclear.
Steward (1968: 321) clarified things a bit when he commented that the presentations
at the 1966 Man the Hunter conference indicated a discipline-wide failure to perfect ‘a
methodology for determining cause-and-effect relationships in the evolution of
different kinds of culture’. He noted that the flaw of the comparative method resided in
the presumption that similar cross-cultural patterns denoted similar processes (and
admitted to here contradicting his 1949 discussion). ‘Processes may be considered causes
in one sense, [but] for present purposes [he defined them] as changes set in motion when
more ultimate cultural and environmental factors are utilized by human societies’
(Steward, 1968: 322). Instead of discussing processes per se, Steward (1968) stressed the
distinction between processes and ‘causal factors’. The latter included cultural and
natural variables such as available technology and environmental potentials. Causal
factors constituted the historical contingencies that constrained and channeled the
operation of processes, and thus they helped account for why one process rather than
another operated in a particular case. But what a process was other than a sequence of
interlinked events remained unclear.
Bee (1974: 3) noted that ‘much of the theory and methodology of [cultural] change
studies has not rigorously and consistently dealt with the problem of processes of
change’. He found that processes varied from approach to approach within anthropology.
Bee (1974: 3–4) defined process as ‘the interaction of causal forces so as to produce  a given condition. By “change process”, I mean the interaction of causal factors so as to
produce a transformation of one condition into another’. In the first sentence he was
using process to denote the synchronic operation of a culture and in the second sentence
process denotes the diachronic evolution of a culture. Bee, like others, used the terms
process and mechanism as synonyms.
Bohannan (1995: 81) echoed Boas when the former said ‘Discovering the processes
is the goal of every science’. Bohannan’s concern was with both how cultures operate and
how they change. He used more modern terms for some processes – transformation,
turbulence, equilibrium – but also included older terms such as diffusion and innovation.
He mentioned ‘cultural process theory’ (1995: 57), but never defined the term.
Sometimes he contrasted ‘culture process’ and ‘culture change’ (and implied that the
former involved the synchronic operation of a culture; 1995: 83), and other times he
indicated that cultural evolution itself was a process (1995: 131). Bohannan used
‘process’ to denote both the synchronic operation and the diachronic evolution of a
culture. Use of the same term between 1940 and 1990 to denote two distinct families
of dynamics no doubt contributed to the conflation of the two in archaeology. I turn
next to the history of the term in that subfield.

(to be continued)

R. Lee Lyman
University of Missouri-Columbia, USA

Posted in ARCHAEOLOGIE | Tagged , , , , , | Leave a comment

eCOWAVES HOMAD(e)S ARCHAIOLOGIAS (e)IN EUROOPEE & MEDI,LETS DO IT (a)

ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ ΠΤΩΟΥ

ΣΤΟ ΑΚΡΑΙΦΝΙΟ ΒΟΙΩΤΙΑΣ

Τούτο δὲ τό ἰρον καλέεται μὲν Πτώον ανήκει ἔστι δὲ Θηβαίων, κέεται δὲ ὑπέρ
τῆς Κωπαΐδος λίμνης πρός ὀύρει ἀγχοτάτω Ἀκραιφίης πόλιος

Ηροδότου VIII, 135 480-420 π.χ.

Το όρος Πτώον βρίσκεται 3 χιλιόμετρα από το Ακραίφνιο και η ψηλότερη κορυφή του είναι 720 μ. Για την ονομασία του υπάρχουν τρεις εκδοχές:
Η πρώτη εκδοχή βασίζεται σε ένα μύθο ο οποίος αναφέρει ότι ο Απόλλωνας απέκτησε από τη Ζευξίππη δύο γιους, τον Πτώο και τον Ακραιφέα. Ο πρώτος έδωσε το όνομά του στο όρος και ο δεύτερος στην πόλη.

Η δεύτερη εκδοχή βασίζεται στον Παυσανία ο οποίος γράφει ότι ο Πτώος ήταν γιος του Αθάμαντα και της Θεμιστούς. Ο Πτώος ήταν τοπικός ήρωας και θεός, παραμερίστηκε από τον Απόλλωνα. Επειδή όμως οι κάτοικοι της περιοχής δεν λησμόνησαν τον ήρωά τους απεκάλεσαν το θεό “Απόλλωνα Πτώο”.  

Και μια τρίτη εκδοχή αναφέρει ότι όταν η Λητώ κατέφυγε στο όρος για να γεννήσει τα παιδιά που είχε με το Δία, τρόμαξε από κάποιο αγριογούρουνο που παρουσιάστηκε ξαφνικά μπροστά της, δηλαδή “επτοήθη” και έτσι το όρος πήρε το όνομα “Πτώον”.

Τρία χιλιόμετρα ανατολικά του Ακραίφνιου και κάτω από μια βραχώδη προεξοχή του όρους Πτώου, στη θέση Περδικόβρυση, σε υψόμετρο 225 μέτρων , δίπλα από το σημερινό εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής ήταν κτισμένος ο Αρχαίος Ναός του Απόλλωνα (4ος π.Χ.) ενώ η πόλη κατοικήθηκε από τον 8ο αιώνα π.Χ. ως τα ύστερα ρωμαϊκά και βυζαντινά χρόνια.

Το κτιριακό συγκρότημα του ναού του Πτώου Απόλλωνα στο Ακραίφνιο περιελάμβανε εκτός του ναού και της «μαντικής σπηλιάς» και το ναό της Προναίας Αθηνάς. Ήταν ένας μικρός ναός που βρισκόταν ανατολικά του ναού. Είχε διαστάσεις 4,30 Χ6,70 . Ο ναός αυτός αποτελεί ένα είδος συμβολικής αντιγραφής του ναού της Προναίας Αθηνάς στους Δελφούς.
Μαζί με το ναό λειτουργούσε και μαντείο του θεού που χαρακτηριζόταν «πολύφωνο», επειδή έδινε χρησμούς και σε μη Ελληνική γλώσσα και «αψευδές». Το σπήλαιο ήταν μια θολωτή κατασκευή, σε βάθος 5-6 μέτρα ώστε να μην είναι ορατή από τους πιστούς η προφητική τελετουργία. Το μαντείο αυτό λειτουργούσε πολλούς αιώνες πριν την καταστροφή των Θηβών από το Μ. Αλέξανδρο και τους Μακεδόνες και ήταν ένα από τα έξι μαντεία της Βοιωτίας (Πτώου, Τροφωνίου, Θηβών, Αμφιαράου, Τεγύρας, Αβών). Φαίνεται ότι οι μακεδόνες, μαζί με την Θήβα, κατέστρεψαν και το ναό του Απόλλωνα (335π.χ). Έτσι μπορεί να δικαιολογηθεί και η διακοπή λειτουργίας για τουλάχιστον 25 χρόνια (μέχρι το 410 π.χ).
Το σπήλαιο βρισκόταν στα νότια του ναού του Απόλλωνα. Κοντά στο ναό υπήρχε πηγή της οποίας το νερό μεταφερόταν μέσω ενός πήλινου αγωγού, που ήταν εγκαταστημένος περίπου στην επιφάνεια του εδάφους, στο σπήλαιο.
Σε χαμηλότερα επίπεδα υπήρχαν στοές, ξενώνας, μεγάλη δεξαμενή και πηγή χρησμών. Ανασκάφηκε σε διαφορετικές περιόδους από το 1885 (Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή.
Η Ακρόπολη της αρχαίας Ακραιφνίας βρίσκεται νότια του σημερινού χωριού στο λόφο Σκοπιά. Σήμερα σώζεται τμήμα της οχύρωσης του (4ος αιώνας π.Χ.) καθώς και πύργος πεντάγωνης κάτοψης με πύλη. Αρχαίο δομικό υλικό και επιγραφές βρίσκονται εντοιχισμένα στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Δεν έχει ανασκαφεί πλην μικρής έρευνας του Y. Garlan που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Bulletin

de Correspondance Hellenique του 1974.

http://4.bp.blogspot.com/_9Zf0-WpdraM/TFl5qa-_XiI/AAAAAAAAL0Q/UDFBiiU9xv4/s320/3.JPG

ΤΟ ΚΤΙΡΙΑΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΤΟΥ ΠΤΩΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ

Το κτιριακό συγκρότημα του ναού περιελάμβανε: Το ναό του Απόλλωνα, το μαντικό σπήλαιο, το ναό της Προναίας Αθηνάς, ένα θέατρο, μια μεγάλη δεξαμενή αποθήκευσης νερού, λουτρά, οικοδομήματα για τους ιερείς, δημοσίους λειτουργούς και επισκέπτες και ένα θόλο αγνώστου αποστολής, που ήταν στο χαμηλότερο μέρος των κτιριακών εγκαταστάσεων. Από το επιγραφικό υλικό, που προέκυψε από τις ανασκαφές, πληροφορούμαστε ότι το μαντείο του Απόλλωνα αποτελούσε πνευματικό κέντρο προστατευόμενο από την ομοσπονδία των Βοιωτικών Πόλεων «Το κοινό των Βοιωτών». Κατά τα τέλη του 4ου π.χ αιώνα την ομοσπονδία αυτή την συγκροτούσαν οι πόλεις: Ακραιφία, Ανθηδόνα, Χαλκίδα, Κορώνεια, Αλίαρτος, Λιβαδειά, Ορχομενός, Ωρωπός, Πλαταιές, Τανάγρα, Θήβα, Θεσπιές και Θίσβη. Αργότερα προστέθηκαν οι πόλεις Ύηττος, Χαιρώνεια, και Κώπες. Το Βοιωτικό Κοινό το διοικούσε ένα συλλογικό όργανο που συγκροτούσαν οι αντιπρόσωποι των Βοιωτικών πόλεων, οι οποίοι ονομάζονταν Βοιωτάρχαι ή Αφεδριατεύοντες. Το συλλογικό αυτό όργανο λεγόταν συνέδριο και ήταν σώμα βουλευόμενο («έδοξε τοις άρχουσι και τοις συνέδροις») και εκτελεστικό («οι άρχοντες και οι σύνεδροι είπαν»), είχε δε επικεφαλής τον επώνυμο άρχοντα και βοηθό του τον γραμματέα.Κάθε μια δε από τις Βοιωτικές πόλεις είχε επίσης τον δικό της επώνυμο άρχοντα, το συνέδριο και τον γραμματέα του. Για συλλογική αρχή είχε το συνέδριο, θα λέγαμε το δημοτικό ή κοινοτικό συμβούλιο, ευρύτερα βουλευομένη και αποφασίζουσα εξουσία το δήμο και το λαό.

http://4.bp.blogspot.com/_9Zf0-WpdraM/TFl5gzEpvyI/AAAAAAAAL0I/ZfcIVFURZ7A/s320/4.JPG

Τα Πτώϊα ήταν αγωνίσματα πνευματικού ενδιαφέροντος, που τελούνταν κάθε πέντε χρόνια. Από μια επιγραφή πληροφορούμαστε ότι κατά τον 1ο αιώνα π.χ τελούνταν τα αθλήματα του Σαλπιστή, Κήρυκος, Ραψωδού, Ποιητή Επών, Αθλητή, και Κιθαρωδού. Τα αγωνίσματα διεξάγονταν στο θέατρο που ήταν κοντά στο ναό, ίσως στην Βόρεια πλευρά του και σε μια κυκλική ορχήστρα, τη θυμέλη, που περιβαλλόταν από ξύλινα καθίσματα για τους θεατές. Το μαντείο λειτουργούσε από τα πανάρχαια χρόνια, μπορεί να πει κανείς, από τα χρόνια της εγκατάστασης της Απολλωνίου λατρείας στους Δελφούς και την Βοιωτία.

http://3.bp.blogspot.com/_9Zf0-WpdraM/TFl5FpfpfDI/AAAAAAAALz4/mJj3eFiUFKI/s320/5.JPG

Εθεωρείτο «Αψευδές» δηλαδή αλάθητο και «Πολύφωνος» επειδή έδινε χρησμό σε ξένη γλώσσα (άλλη απ’αυτή που ομιλούνταν στην Βοιωτία). Μια διακοπή της λειτουργίας του μαντείου έγινε για διάστημα εικοσιπέντε χρόνων, συγκεκριμένα, από την καταστροφή των Θηβών από τον Μέγα Αλέξανδρο (335 π.χ) έως την ανοικοδόμησή του από τον Κάσσανδρο (310 π.χ). Η πόλη Ακραιφία, με το Μαντείο και τα Πτώϊα, ήταν έκτοτε σημαντική και μάλιστα στους χρόνους τους περί το 196 π.χ όταν αρχίζει να σημειώνεται η προοδευτική υποδούλωση της Ελλάδας στους Ρωμαίους. Το 171 π.χ η Ακραιφία ήταν ανεξάρτητη πολιτεία. Όταν ολοκληρώθηκε η κατάληψη της Ελλάδας από τους Ρωμαίους (146π.χ) αρχίζει να σημειώνει κάμψη και η δραστηριότητα των μαντείων. Μόνο τον ρωμαίο στρατηγό Σύλλα βλέπουμε μαντευόμενο στο Τροφώνιο. 

Ο Στράβων (67π.χ – 1μ.χ) σημειώνει το τέλος των μαντείων με τούτα τα λόγια: «εκλελοιπε και το μαντείο το εν Δωδώνη καθάπερ και τα άλλα». «Μαντικός αυχός (ξηρασία) κατέλαβε τας μαντικάς χώρας» λέει ο Πλούταρχος με μόνη εξαίρεση τη Λιβαδειά, όπου το Τροφώνιον: «Των δ’ άλλων τα μεν σιγή, τα δε παντελή ερημία κατέσχε ». Το 177 μ.χ έσβησαν όλες οι μαντικές φωνές και ο μέγας Παν των αρχαίων ειδώλων της προχριστιανικής λατρείας και των μαντικών ενδείξεων «τέθνηκε». Τότε, έκανε την εμφάνισή του μια νέα δυναμική θρησκεία, ο χριστιανισμός, δίνοντας άλλες αρχές ζωής στα ανθρώπινα. Μαζί με την σιγή του μαντείου το 177 μ.χ διακόπηκαν και οι αγώνες «Πτώϊα»

ΤΑ ΠΤΩΪΑ
Τα Πτώϊα ήταν αγωνίσματα πνευματικού ενδιαφέροντος που τελούνταν κάθε πέντε χρόνια. Από μια επιγραφή που βρέθηκε πληροφορούμαστε ότι κατά τον πρώτο αιώνα π.Χ. τελούνταν τα αθλήματα του Σαλπιστή, Κήρυκος, ραψωδού, Ποιητή Επών, Αθλητή και Κιθαρωδού. Τα αγωνίσματα διεξάγονταν στο θέατρο. Πριν αρχίσουν τα αγωνίσματα έπρεπε να έχει προηγηθεί:
1. Η κήρυξη της εκεχειρίας.Για την ασφαλή διεξαγωγή των αγώνων και την ασφάλεια της περιοχής της Ακραιφίας και του Πτώου άρχιζε εκεχειρία από τις 15 Ιουλιου ( Ιπποδρόμιος μήνας του Βοιωτικού ημερολογίου) μέχρι τις 15 Αυγούστου, σύμφωνα με το δόγμα των αμφικτιονιών κρατούσε ένα μήνα. Στο διάστημα αυτό σταματούσε κάθε πολεμική και εχθρική ενέργεια και ο τόπος βρισκόταν σε κατάσταση αναγκαστικής ειρήνης.
2. Η επίσημη θυσία. Στην επίσημη θυσία συμμετείχαν οι θεωροί, δηλαδή οι επίσημοι απεσταλμένοι του Βοιωτικού Κοινού και της πόλης της Ακραιφίας.
Στη συνέχεια ετελούντο τα αγωνίσματα στο θέατρο όπου και αναδεικνύονταν οι νικητές, οι οποίοι βραβεύονταν με στεφάνι μπροστά στη θυμέλη και γι’ αυτό το αγώνισμα λεγόταν “στεφανίτης θυμελικός αγών”ή θεατρικό αγώνισμα επειδή γινόταν στη θεατρική σκηνή.
Μετά τους αγώνες ακολουθούσαν μεγάλες εορταστικές εκδηλώσεις με χορούς, όπως ο συρτός που από τότε έφτασε και στα δικά μας χρόνια. με δείπνα, διανομή γλυκών, χρημάτων, φαγητών κ.ά. Τα ονόματα των νικητών χαράσσονταν σε λίθινες στήλες τις οποίες έστηναν στο ιερό.
Όταν ήταν αυτοκράτορας ο Καλιγούλας τα Πτώϊα σταμάτησαν για 30 χρόνια. Όταν ξανάρχισε η λειτουργία τους με καινούριο όνομα τα “Μεγάλα Πτώϊα και Καισάρεια”τα αγωνίσματα αναμορφώθηκαν και απέκτησαν μεγάλη λαμπρότητα. Αυτό έγινε όταν ήταν αγωνοθέτης ο Ακραίφιος πολίτης Επαμεινώνδας Επαμεινώνδου.
Μετά το τέλος των αγώνων αυτός και η σύζυγός του Νωτία πρόσφεραν γεύματα και δείπνα και πλούσιες παροχές στους συνέδρους, θεωρούς και κατοίκους της πόλης , ξοδεύοντας πολλά χρήματα από τη μεγάλη περιουσία του.

http://api.ning.com/files/M3X9ekChDhz2JUuoFNiCEo8lfZEEyJ6UI2dWB5tjS2lFiEM9Fq3p7md6xcdjZbj8FUvF9OyfENCdKToWIBMl8-NwIUu0sFhn/DSCproos08046.jpg?width=721

ΑΛΛΕΣ ΚΤΙΡΙΑΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ
Το κτιριακό συγκρότημα του ναού του Πτώου Απόλλωνα στο Ακραίφνιο περιελάμβανε εκτός του ναού και της “μαντικής σπηλιάς” και:

Α. το ναό της Προναίας Αθηνάς.
Ήταν ένας μικρός ναός που βρισκόταν ανατολικά του ναού. Είχε διαστάσεις 4,30 Χ6,70 . Ο ναός αυτός αποτελεί ένα είδος συμβολικής αντιγραφής του ναού της Προναίας Αθηνάς στους Δελφούς.
Β. το θέατρο. Εμπρός από την ανατολική πλευρά του ναού του Απόλλωνα υπήρχε μια πλατεία όπου βρισκόταν το θέατρο στο οποίο τελούνταν κάθε πέντε χρόνια τα Πτώϊα.
Γ. Εγκαταστάσεις για τους θεωρούς. Κάτω από το ναό του Απόλλωνα υπήρχαν κτιριακές εγκαταστάσεις για τη διαμονή των θεωριών και λουτρά για τη συμβολική κάθαρσή τους και την όλη τους προετοιμασία για την επαφή με το θεό.
Δ. Οικοδομήμτα για τους ιερείς και τους δημόσιους λειτουργούς. Κάτω από το ναό και πολύ κοντά του υπήρχαν κτίρια στα οποία διέμεναν οι άρχοντες και οι λειτουργοί του ιερού, ίσως και οι αντιπρόσωποι των βοιωτικών πόλεων οι οποίοι έρχονταν να παρακολουθήσουν τα Πτώϊα ή να προσφέρουν αφιερώματα στον Απόλλωνα. Στα κτίρια αυτά έμεναν και πιστοί που πήγαιναν να ζητήσουν χρησμό.
Ε. Δεξαμενή νερού και Λουτρά. Πιο κάτω από τα κτίρια διαμονής, υπήρχε μια δεξαμενή νερού, στενόμακρη και χωρισμένη σε επτά διαμερίσματα, επιχρισμένα με ειδικό κονίαμα. Ήταν κτισμένη με πέτρες σχεδόν ίδιου μεγέθους η καθεμία. Εκεί κοντά ήταν και τα λουτρά. Στη δεξαμενή διοχετευόταν και το νερό που πήγαινε από την πηγή στο σπήλαιο. Σήμερα βλέπουμε ένα μέρος της δεξαμενής καθώς και έναν αποχετευτικό αγωγό.
Στ. Στο κατώτερο σημείο του συγκροτήματος υπήρχε και ένας Θόλος αγνώστου αποστολής. 

http://api.ning.com/files/yy4-B-Kx*CgeOmTEw6nYrUO669olvYMbFpTFY714oqVS2GD4-wv4nwCmsQhhPPfSgZ1uhvFRpoY3-DpxMFlua9I6U1l2Yqs6/DSC.ptoos..08059.jpg?width=721

ΤΟ ΜΑΝΤΕΙΟ ΤΟΥ ΠΤΩΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ
Το σπήλαιο ήταν μια θολωτή κατασκευή, σε βάθος 5-6 μέτρα ώστε να μην είναι ορατή από τους πιστούς η προφητική τελετουργία. Το σπήλαιο βρισκόταν στα νότια του ναού του Απόλλωνα. Κοντά στο ναό υπήρχε πηγή της οποίας το νερό μεταφερόταν μέσω ενός πήλινου αγωγού, που ήταν εγκαταστημένος περίπου στην επιφάνεια του εδάφους, στο σπήλαιο. Στην οροφή του σπηλαίου ήταν προσαρμοσμένος ένας μεταλλικός αγωγός που έφερνε το νερό μέσα.
Στο μαντείο του Πτώου Απόλλωνα υπηρετούσαν μόνο προφήτες και μάντεις. Τα χρησμοδοτικά λόγια τα ερμήνευαν οι ιερείς και απέδιδαν σε πινακίδα το χρησμό. Ο Προφήτης και ο Μάντης “μαντεύονταν” μέσα στο σπήλαιο πίνοντας από το “αγιασμένο” και μαντικό νερό της πηγής και κάνοντας συγχρόνως μυστικές τελετουργίες.Οι διαδικασία της χρησμοδοσίας ακολουθούσε το ίδιο ίσως τυπικό που ίσχυε και στα άλλα μαντεία. Όσοι επιθυμούσαν να συμβουλευτούν το θεό έπρεπε να πάνε με αγνότητα σκέψης και να υποβληθούν σε κάθαρση, σωματική και ψυχική κάνοντας ιδιαίτερη νηστεία και προσευχή.
Ο μάντης έδινε τους χρησμούς με φωνές και ασυνάρτητες λέξεις, έμπειροι όμως ιερείς διατύπωναν σωστά το χρησμό.
Το μαντείο λειτουργούσε και κατά τη ρωμαϊκή εποχή, η δε φήμη του είχε εξαπλωθεί όχι μόνο σ’ όλη την Ελλάδα αλλά και στην Ασία.Ήταν το πιο αρχαίο, πλούσιο και φημισμένο για τους αλάνθαστους χρησμούς του. Ο πρώτος ιερέας του ναού αναφέρεται ο Τήνερος, γιος του Απόλλωνα και της Μελίας.Η αίγλη του ναού ήταν μεγάλη. Προσκυνητές από όλη την Ελλάδα συνέρρεαν εδώ με τα αναθήματά τους. Η φήμη του είχε διαδοθεί πέρα από το Αιγαίο και πολλοί πιστοί επισκέπτονταν το ναό του Πτώου Απόλλωνα.
Όταν ολοκληρώνεται η υποδούλωση της Ελλάδας στους Ρωμαίους αρχίζει να σημειώνει κάμψη και η δραστηριότητα των μαντείων. Το μαντείο του Πτώου Απόλλωνα θα διατηρηθεί μέχρι το τελευταίο τέταρτο του 2ου αι. μ.Χ. Είναι όμως βέβαιο ότι δεν υπήρχε το 150 μ.Χ. όταν πέρασε από τη Βοιωτία ο Παυσανίας.

http://api.ning.com/files/yy4-B-Kx*CjQF*lIkSjHcWLTSsfN6EkoBnaB-glysAUaoAQ0D7Mfbl68gGEhfj7U8IkDWWu6mqzXkwcaL6QldyBK*rsAgWvf/DS...ptoosC08036.jpg?width=721

Η ΑΣΥΛΙΑ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΤΟΥ ΠΤΩΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ.
Το Ιερό του Πτώου Απόλλωνα με δόγμα των Αμφικτιόνων των Δελφών απολάμβανε ασυλίας όπως και το Μαντείο των Δελφών. Στα βόρεια του ναού, στην περδικόβρυση, βρέθηκε επιγραφή χαραγμένη σε πλάκα, η οποία δίνει σημαντικές πληροφορίες για τη λειτουργία του Μαντείου. Η επιγραφή αναφέρει απόφαση της Δελφικής Αμφικτιονίας που λέει τα εξής:
1. Διασφαλίζεται την ασυλία του ιερού και του περί το μαντείο χώρου
2. Καθιερώνεται ασυλία και σε κάθε άλλη περιοχή που αποτελεί χώρο και περιουσία του Πτώου Απόλλωνα.
3. Δεν επιτρέπεται σε κανέναν να διαπράττει αδικήματα σε βάρος της περιουσίας του ιερού.
4. Όποιος διαπράξει αδικία εις βάρος του Μαντείου θα τιμωρηθεί με χρηματική ποινή 2.000 στατήρων, δηλαδή 4.000 χρυσές ή αργυρές δραχμές.
5. Κύριοι του ιερού ορίζονται ο προφήτης, ο ιερέας, η πόλη των Ακραιφίων, το Κοινό των Βοιωτών και ο αγωνοθέτης των Πτώϊων.
6. Η ασφάλεια του ιερού και η εκεχειρία των Πτώϊων αρχίζουν από τις 15 του μηνός Ιπποδρομίου , δηλαδή 15 Ιουλίου έως 15 Αυγούστου
7. Ο Πτωϊοκλής πρέπει να χαράξει αυτό το δόγμα σε τρεις στήλες και να τις τοποθετήσει στο ιερό των Δελφών, στο ιερό του Πτώου και στην Πυλαία ( χειμερινή έδρα της Δελφικής Αμφικτιονίας)
8.Τέλος οι ιερομνήμονες των Δελφών πρέπει να αναγγείλουν το Αμφικτιονικό Δόγμα στις πόλεις τα έθνη για να λάβουν γνώση του περιεχομένου του. 

http://api.ning.com/files/NaOnax7rjuMc-6F5yp22IG*qdm9SljW56krY4Bsygl9D6MCUAyZ6EjSY69p6JPrudJ92sKja*-XgOa7J1N2bjMLpaT0qGc-K/DSCptoos08055.jpg
http://api.ning.com/files/NaOnax7rjuPVxctqwlHMAAh6OanLYkSKTlSLNnSMOGthCJmPEPK0AJavPVgHBdlllJCu0*MMtjuQ97vDBBWO6S232yKQsZaI/DSptoosC08050.jpg?width=721

http://api.ning.com/files/T6S*FgrwrbFtCfHUEu2jKiFe61EZMn-ZXhuAZq02D14jagL2luMq9ORzNosq5agDFFefI6Ae95p6Va1A7udh58RnrSGbm3nY/DSCptoos08062.jpg

http://api.ning.com/files/foUz949ZO21TbCL802SUQvlhOcUPfgAG9d*bm3Ji40wKRFw38-9p1E472N0jef1zrwmBhSzCg3g6B8wS5uB6vaRC8glvy5it/DSCptoos08065.jpg


Βιβλιογραφία:
“Ακραίφνιο” Χ. Αγγέλου ,
“Ακραιφία” Κ. Ανδρίτσος,

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ

1. ΣΟΦΙΑΝΝΑ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ

2. ΠΑΝΟΡΑΜΙΟΝ

(dimis32gr – pinocchio1 tetras61)

http://www.hellinon.net/

Πηγές  autochthonesellhnes.blogspot

EUCHARISTOOMEN TEEN EUGENEE HOMAD( A ) TOON FRYKTOORIOON

(CYNECHIZETAI)

Posted in ARCHAEOLOGIE | Tagged , , , , | Leave a comment

AI ARCHEOLOGIKAI EEMETERAI SCHOLAI KALOUNTAI OOS ORGANOTHOUN SYNERGAZOMENAI META TOON HYPOLOIPOON HETAIROON,PROS EKSKAFAS EKSOOTHEN (X)

(BEING CONTINUED FROM  22/04/16)

A)Roman Mosaics in Risan – 2nd century AD

Risan was under Roman occupation from the 1st to the 4th century AD. Its Latin name was Rhison and it had the status of a municipum.  Citizens of the municipium had same rights as citizens of Rome, one of the most important being the voting right. Construction and urbanization of Rhisonium were particularly developed during the time of the Flavians and continued progressing throughout the following century, i.e. the time of the Antonini, who ruled from 96 to 192 AD, the period in which the Roman Villa in Risan is believed to have been built. The Roman mosaics represent remnants of the Roman Villa Urbana from the end of the 2nd century AD. The mosaics were mentioned for the first time by a member of the French Army, Viala de Sommier in his documents called Les Mosaiques romaines, from 1820. Afterwards, they were discovered by the Director of the Museum of Cetinje, DušanVuksan, in 1930. Namely, a complex covering area of 790m² with five rooms decorated with mosaics was discovered. In the period of 1957 to 1959, its conservation, restoration and presentation were fully completed. Decades afterwards, in 2004 two more mosaics were discovered by a research archaeological center from Warsaw, and it was published on their website. Apart from the mentioned mosaics, one more was found in a vicinity of the VasoĆuković Hospital,

as well as a part of another small mosaic from the Illyrian period in Carine. The last restoration was carried out in 2007, in cooperation with the USAID, the Tourism Organization of Kotor and the Government of Montenegro.

B)British holidaymaker discovers lost underwater ‘city

By Lawrence Marzouk  /2009

Michael Le Quesne, 16, was swimming off a popular beach in Montenegro with his parents and his ten-year-old sister Teodora when he spotted an odd looking ‘stone’ at a depth of around two metres.

It turned out to be a large, submerged building which may have been the centrepiece of an important Greek or Roman trading post, swallowed up by the sea during a massive earthquake.

A British team of experts led by Dr Lucy Blue, presenter of BBC Two show Oceans, is to investigate the significant find in this largely unexplored corner of south east Europe.

Dr Blue said that if the discovery is confirmed to be an underwater temple it would “put Montenegro on the map”.

She added: “Montenegro is largely an undiscovered underwater world.”

The discovery was made while Charles and Vera Le Quesne and their two children, from Princes Risborough, Bucks, was on a trip to their holiday home in the tiny Balkan country last month.

The family has been holidaying in Montenegro since 1994, but had never visited Maljevik, a small bay of sand and shingle, sheltered by pines, near the city of Bar.

Once his son reported the find, Mr Le Quesne, a professional archaeologist, fetched a snorkel and dived down to investigate. He discovered fluted columns, 90cm in diameter, on plinths, which appeared to form part of an ancient Greek or Roman temple, basilica or major public building, similar to those at other archaeological sites around the Mediterranean.

On a clear day, the columns are visible from the surface of the water, but it appears that the remains, which include ancient pottery, have stayed untouched for thousands of years.

Michael said: “When I first swam out, I thought they were just rocks, as most people would, but then I noticed that they were cylindrical and knew that they couldn’t be natural, so I called my dad over.

“I’ve been dragged around a lot of ancient ruins, so if it hadn’t been for that I wouldn’t have looked twice.”

The potential size of the structure and the discovery of other architectural remains nearby suggest the ‘temple’ could have formed part of a large Greek or Roman settlement, dating back as far as the 2nd century BC.

No historical records exist of a major settlement on the site, although the Montenegrin coast is dotted with ancient ruins yet to be documented.

The discovery has been described as “something that could rouse curiosity in the world of science” by Mladen Zagar?anin, the curator of the museum in Bar and archaeologist, who inspected the site the following day.

Work on site later this month as Mr Le Quesne returns to Montenegro as part of a team working for the University of Southampton’s Department of Maritime Archaeology.

Dr Blue and Professor David Peacock, both of the department, will join Mr Le Quesne to explore the underwater settlement next spring.

Mr Le Quesne, an archaeology expert and author on the subject, said: “If it is a monumental building it is not going to be part of a small hamlet, but it is not a missing Atlantis, as we would already know about it. It remains a bit of a mystery.”

“The area was an important, ancient trading route, so it may have been a port.

“There are ancient shipwrecks all along this coast which, unfortunately, are being damaged and looted and which need protecting.”

In recent years, Montenegro’s rich, unexplored ancient history has lured organised crime gangs, which have flourished in the region since the collapse of Yugoslavia in the 1990s. Valuable Roman and Greek pottery from shipwrecks is being plundered and sold to collectors in western Europe, it is believed.

So far, 2009 has proved an exciting year for underwater archaeology in Montenegro, which is promoting its stunning coastline as a tourism hot spot while building a reputation as a cut-price version of Monaco thanks to a relaxed tax regime.

Before the discovery of the ancient temple, a local team working alongside American experts discovered the remains of two Roman cargo ships at the bottom of Kotor Bay, one of Montenegro most popular tourist attractions.

C)Des archéologues ont trouvé des pièces de la Rome Antique… au Japon

ARCHITECTURE – Si certains doutaient encore du rayonnement de la Rome Antique, voilà qui devrait mettre fin à leurs dernières résistances. Un groupe d’archéologues vient en effet de mettre au jour une dizaine de pièces de cette époque, retrouvées dans les ruines d’un antique château… japonais. De quoi alimenter toutes les spéculations sur la façon dont ces pièces ont traversé plus de 9000 km (et un bout d’océan Pacifique).

Depuis 2013, des archéologues japonais de la ville d’Uruma, située sur l’île d’Okinawa à mi-chemin entre Taiwan et le Japon, travaillent sur les ruines du château Katsuren, inscrit au patrimoine mondial de l’Unesco. Alors qu’il pensait identifier des objets traditionnels comme des pièces d’armures de samouraï, Toshio Tsukamoto, chercheur au département des biens culturels, s’est aperçu qu’il s’agissait en réalité de pièces de monnaie.

“J’ai travaillé sur des sites d’excavation en Egypte et en Italie, et j’ai vu beaucoup de pièces de monnaies romaines auparavant, donc je les ai reconnues immédiatement” a-t-il confiéaux journalistes de CNN.

Four Roman coins dating to the 3rd and 4th centuries A.D. have been found in the ruins of a castle in Japan https://t.co/E6XBCnKGiy pic.twitter.com/Xj5XGm5oMV

— Archaeology Magazine (@archaeologymag) 27 septembre 2016

Les pièces ont rapidement été envoyées à l’université internationale d’Okinawa pour être expertisées. “Je ne pouvais pas croire qu’ils avaient trouvé des pièces de la Rome Antique dans le château de Kasturen”, a raconté, stupéfait, l’archéologue Hiroyuki Miyagi sur CNN. “Je pensais qu’il s’agissait de répliques qui avaient été jetées là par des touristes.”

Mais après un examen aux rayons X, les résultats sont formels : quatre pièces, d’un diamètre d’environ 2 centimètres, proviennent bien de l’époque de l’Antiquité, entre le III et le IVeme siècle après Jésus-Christ. Une pièce datant de l’Empire Ottoman a également été identifiée et datée en 1687, ainsi que quatre autres disques métalliques du XVIIe siècle.

L’hypothèse des échanges commerciaux avancée

Bien qu’il soit délicat d’établir précisément l’origine de ces pièces, le porte-parole du Département d’Education de la ville d’Uruma, Masaki Yokou, semble miser sur les nombreux échanges commerciaux de l’île avec les pays asiatiques voisins pour expliquer la présence de ces pièces. “Nous ne pensons pas qu’il y ait un lien direct entre l’empire romain et le château de Katsuren, mais la découverte confirme les relations commerciales entre la région et le reste de l’Asie”, a-t-il expliqué à CNN. En effet, au milieu de XVème siècle, le château de Katsuren a connu un âge d’or, où les échanges de marchandises par voies maritimes étaient particulièrement intenses. Mais le bâtiment a toutefois été envahi et détruit dès 1458.

De ce fait, le mystère concernant la pièce ottomane reste entier, la pièce datée en 1687 étant postérieure à la destruction du château de Katsuren. Mais les chercheurs comme le porte-parole privilégient également la piste des échanges commerciaux, sans véritable certitude pour autant. Des analyses plus poussées et peut-être la découverte d’autres objets sur le site pourraient permettre d’en savoir davantage sur la présence de ces pièces. En attendant, elle sont exposées au Musée d’histoire de la ville d’Uruma jusqu’au 25 novembre prochain, comme l’indique le site The Japan Times.

 

 

(TO BE CONTINUED)

SOURCE  http://www.risanmosaics.me/ , http://www.telegraph.co.uk/ ,http://www.huffingtonpost.fr/

EUCHARISTOOMEN ALEKSANDRA EK MAUROBOUNIOU ORMOOMENE

Posted in ARCHAEOLOGIE | Tagged , , | Leave a comment