ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ (C)


(BEING CONTINUED FROM  6/12/2018)

Κωνστάντζα Γεωργακάκη, Αναπληρώτρια Kαθηγήτρια, Τμήμα Θεατρικών Σπουδών, Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Σπονδυλωτά θεάματα της μεταπολίτευσης: «Παίζοντας» με την ιστορική μνήμη
Ιδιότυπα θεάματα, που φλερτάρουν με το πολιτικό θέατρο και δανείζονται την επιθεωρησιακή φόρμα για να σχολιάσουν ή να απομυθοποιήσουν ιστορικά γεγονότα, εμφανίζονται στην αθηναϊκή σκηνή μετά την πτώση των συνταγματαρχών. Ο Εχθρός
λαός του Ιάκωβου Καμπανέλλη, οι Προστάτες του Μ. Ευθυμιάδη και το Ρωμέικο Πανόραμα του Βαγγέλη Γκούφα, μεταξύ άλλων, επιχειρούν να εκμεταλλευθούν την ιστορική μνήμη για να προασπίσουν τη νεαρή δημοκρατία. Αυτή η σχηματοποίηση
των πολιτικών προσώπων και η μονοδιάστατη, συχνά, παρουσίαση του παρελθόντος είναι αποτελεσματική στη φορτισμένη πολιτικά ατμόσφαιρα της μεταπολίτευσης;

Κωνσταντίνα Γεωργιάδη, Ερευνήτρια, Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών, Ρέθυμνο
Ιδεολογικές εκφάνσεις των τυραννοκτονικών ιστορικών δραμάτων πριν και μετά τον αγώνα της ανεξαρτησίας

Στόχος της παρούσας εργασίας είναι να διερευνήσει τις μεταβλητές ιδεολογικές συνιστώσες των τυραννοκτονικών ιστορικών τραγωδιών κατά το πρώτο μισό του δέκατου ένατου αιώνα, και κυρίως στα χρόνια της προετοιμασίας του αγώνα της εθνικής Παλιγγενεσίας και κατόπιν κατά την περίοδο της δεσποτικής διακυβέρνησης του Ιωάννη Καποδίστρια. Στην πρώτη περίπτωση, λίγο πριν και κατά την περίοδο του αναβρασμού της ελληνικής επανάστασης, τα αντιτυραννικά έργα της περιόδου, ακολουθώντας τα πρότυπα των ξένων τυραννοκτονικών τραγωδιών συγγραφέων όπως ο Αλφιέρι και ο Βολταίρος,ακολουθούν το πνεύμα των διαφωτισμικών δημοκρατικών διεκδικήσεων της πριν από τη Γαλλική Επανάσταση εποχής, για να περάσουν σύντομα σε μια ιδεολογική επικάλυψη του αντιτυραννικού μηνύματος με την ιδέα της εθνικής απελευθέρωσης από την οθωμανική κυριαρχία. Έργα όπως ο Αλέξανδρος Φεραίος του Ιάκωβου Ρίζου Ραγκαβή, ο Αρμόδιος και Αριστογείτων του Γεώργιου Λασσάνη ή ο Τιμολέων του Ιωάννη Ζαμπέλιου θα γίνουν πεδίο προπαγάνδας ενάντια στην τυραννική κυριαρχία των αλλόφυλων και αλλόθρησκων Οθωμανών. Ενώ αμέσως μετά την νικηφόρα ελληνική Επανάσταση, και κατά τον διορισμό του Ιωάννη Καποδίστρια ως πρώτου Κυβερνήτη στο νεοπαγές ανεξάρτητο ελληνικό κράτος, εν μέσω συγκρούσεων για την διαμόρφωση της πολιτικής κατάστασης, τα αντιτυραννικά ιστορικά δράματα θα γίνουν, με άμεσο ή έμμεσο τρόπο, εκφραστές της νέας εσωτερικής σύγκρουσης ανάμεσα στους υποστηρικτές της αντι-καποδιστριακής, συνταγματικής φιλελεύθερης
διακυβέρνησης από τη μια, και στους εθνικιστές οπαδούς της δεσποτικής μοναρχικής διακυβέρνησης από την άλλη.

Ελένη Γεωργίου, Διδάκτωρ, Τμήμα Θεατρικών Σπουδών, Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Το ελληνικό θέατρο κατά την περίοδο της δικτατορίας

Στην εισήγηση θα αναλυθούν φαινόμενα όπως ήταν οι συλλήψεις καλλιτεχνών, η διάλυση του Σ.Ε.Η., η επιτροπή ελέγχου θεατρικών έργων, η επιτροπή αντιδικτατορικού αγώνα, η τάση διερεύνησης του πολιτικού χαρακτήρα του θεάτρου. Σχετικά με το αμιγώς παραστατικό γεγονός, που καθορίζει την περίοδο της δικτατορίας, θα υπάρξουν υποενότητες που θα αφορούν στους νέους συγγραφείς της περιόδου, στους νεοσύστατους θιάσους, σε παραδείγματα των παραστάσεων του Θεάτρου Τέχνης, του
θιάσου Μινωτή-Παξινού, του Ελεύθερου Θεάτρου κ. ά. και σε κομβικές παραστάσεις όπως ήταν:

Το μεγάλο μας τσίρκο, Η όπερα της πεντάρας, το Καληνύχτα Μαργαρίτα κ. ά.
Μιχάλης Γεωργίου, Διδάκτωρ Θεατρολογίας, Freie Universität Berlin
Το Βασιλικό Θέατρο Αθηνών: Ένα πολιτογραφημένο εθνικό σπίτι
Το Βασιλικό Θέατρο Αθηνών, που ιδρύεται το 1900, έχει τις απαρχές του στο 1881, όταν ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ αποφασίζει την ανέγερση εθνικής σκηνής, τα θεμέλια της οποίας μπαίνουν το 1891, επί της οδού Αγίου Κωνσταντίνου. Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος που μεσολάβησε το 1897, οδήγησε τη χώρα στα χέρια του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου, ενώ της επιβλήθηκε να πληρώσει πολεμική αποζημίωση στην Τουρκία. Τα προβλήματα που αντιμετώπιζε η ελληνική πολιτική και πολιτειακή
ηγεσία αφορούσαν την έντονη αμφισβήτησή της, καθώς θεωρήθηκε, υπεύθυνη για την ήττα. Η ανακοίνωση στοχεύει να αναδείξει ότι η ίδρυση του Βασιλικού Θεάτρου εντάσσεται στο πλαίσιο της προσπάθειας του Γεωργίου να βελτιώσει την
εικόνα του βασιλικού θεσμού επωφελούμενος από την έντονη δυσαρέσκεια σε βάρος του κοινοβουλευτισμού, ο οποίος θεωρούνταν, επίσης υπεύθυνος για την ελληνική κακοδαιμονία.

Στο πλαίσιο αυτό ανέθεσε στον διπλωμάτη Άγγελο Βλάχο τη
σύνταξη «Οργανισμού Λειτουργίας» του θεάτρου, ο οποίος βασίστηκε στον «Κανονισμό Υπηρεσίας» του θεάτρου της Καρλσρούης, όταν διευθυντής σε αυτό ήταν ο σκηνοθέτης Eduard Devrient και σε αυτόν των Βασιλικών Θεάτρων του Βερολίνου, του 1852. Το γερμανικό μοντέλο των αυλικών θεάτρων που μεταφέρθηκε στην Ελλάδα είχε αναπτυχθεί στο πλαίσιο συγκεκριμένων πολιτικών αλλαγών που συντελέστηκαν υπό την επίδραση των Γερμανικών επαναστάσεων 1848-1849 ως πράξεις αστικών δημοκρατικών και εθνικών εξεγέρσεων. Στον θεατρικό κόσμο, κύριος στόχος των μεταρρυθμιστών ήταν να μετατρέψουν το θέατρο σε κοινωνικό θεσμό, θέτοντάς το υπό κρατική εποπτεία όπως ήταν η εκκλησία και το σχολείο. Οι προοδευτικές αυτές προσπάθειες δεν ολοκληρώθηκαν, καθώς τα θέατρα, υποβλήθηκαν σε λογοκρισία από το Υπουργείο Πολιτισμού, το οποίο εποπτευόταν από τον βασιλιά. Το γερμανικό θεατρικό σύστημα, αν και ξεπερασμένο, εξυπηρετούσε την πρόθεση του Γεωργίου, το θέατρο να είναι όργανο του παλατιού, καθώς και τη νέα λειτουργία, που καλούταν να παίξει στη δημόσια ζωή της Ελλάδας των αρχών του 20ού αιώνα, ως συντελεστής στη διαδικασία προσδιορισμού της εθνικής ταυτότητας.

Βαρβάρα Γεωργοπούλου, Επίκουρη Καθηγήτρια, Τμήμα Θεατρικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

Ζυμώσεις και αντιπαραθέσεις με αφορμή την ίδρυση και λειτουργία
του Εθνικού θεάτρου στην μεσοπολεμική Αθήνα Το θέμα της κρατικής σκηνής συνδεόμενο άμεσα με τις πολιτικές εξελίξεις αποτελεί καθοριστικό παράγοντα της θεατρικής ζωής. Η εισήγηση εστιάζει στις συζητήσεις που προηγήθηκαν της ίδρυσης του Εθνικού θεάτρου και συνεχίστηκαν και κατά την διάρκεια της λειτουργίας του. Αντικατοπτρίζουν τις ποικίλες ιδεολογικές και αισθητικές αντιλήψεις των ενδιαφερομένων φορέων, οι οποίοι βλέπουν στην ίδρυση του κρατικού φορέα ριζικές αλλαγές στο θεατρικό γίγνεσθαι. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι απόψεις της αριστεράς, η οποία στις αρχές της δεύτερης μεσοπολεμικής δεκαετίας λόγω εξωτερικών
συνθηκών αλλά και εσωτερικών ανακατατάξεων σκληραίνει τον πολιτικό της λόγο αλλά και την τακτική της απέναντι σε θέματα αισθητικής.

Kώστας Γεωργουσόπουλος, Κριτικός θεάτρου, Μεταφραστής, Επίτιμος Διδάκτωρ, Τμήμα Θεατρικών Σπουδών, Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Το θέατρο ως δημοκρατία Όλα τα κατά ποιόν μέρη της των πραγμάτων συστάσεων του αριστοτελικού ορισμού υπάρχουν στη σύσταση του δημοκρατικού «πράγματος».

Παρασκευή Γιαννοπούλου, Κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου, Τμήμα Θεατρικών Σπουδών, Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Το Πολιτικό Θέατρο στη μεταπολίτευση (1974 έως 1976)
Η εισήγηση καταγράφει τις παραστάσεις έργων τα οποία εντάσσονται στο πολιτικό θέατρο και ανεβάστηκαν τα δύο πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης. Γίνεται προσπάθεια να ανιχνευθεί η επίδραση που είχε στο θεατρικό κόσμο, μέσα από τις επιλογές στο ρεπερτόριο των θιάσων, η πτώση της δικτατορίας, η άρση των απαγορεύσεων, των διώξεων, της λογοκρισίας,καθώς και η ανάδυση της πολιτικοποίησης και των προοδευτικών ιδεών. Παρουσιάζονται τουλάχιστον σαρανταδύο έργα που εντάσσονται στο πολιτικό θέατρο. Τα μισά ανήκουν σε Έλληνες συγγραφείς. Οι θίασοι και οι σκηνοθέτες που επιλέγουν να ανεβάσουν πολιτικά έργα παρουσιάζουν μια σχετική σταθερότητα. Κάποιοι από αυτούς είχαν μια τέτοια κατεύθυνση και κατά
τη διάρκεια της δικτατορίας. Ως προς το ξένο ρεπερτόριο, διαπιστώνεται προτίμηση σε έργα του Μπρεχτ, στο ΘέατροΝτοκουμέντο και σε έργα Χιλιανών συγγραφέων, ως άμεση ανταπόκριση στις τραγικές πολιτικές εξελίξεις στη Χιλή. Τα περισσότερα ελληνικά έργα είναι νέων συγγραφέων, των οποίων ο χρόνος γραφής είναι πολύ κοντά με τον χρόνο παρουσίασής τους. Τα έργα διαφέρουν ως προς τη δομή και το βαθμό πολιτικοποίησης. Αρκετά χρησιμοποιούν την χαλαρή δομή της επιθεώρησης, με σύντομες σκηνές και τραγούδια, κάποια είναι επηρεασμένα από το επικό θέατρο, κάποια από το Θέατρο-Ντοκουμέντο, ενώ άλλα χρησιμοποιούν το ρεαλιστικό τρόπο γραφής. Σε αρκετές περιπτώσεις ο ίδιος ο συγγραφέας του έργου αναλαμβάνει και το ρόλο του σκηνοθέτη της παράστασης. Τα κυριότερα θέματα των έργων είναι τα εξής:
παρέμβαση των ξένων δυνάμεων, ιδιαίτερα των αμερικανικών, στα εσωτερικά μιας χώρας, η πάλη των τάξεων, οι πολιτικές διώξεις που εκφράζονται στο σχήμα: φυλακή – βασανιστήρια – παρανομία, η στάση των πολιτών σε ένα ανελεύθερο
καθεστώς. Το πολιτικό θέατρο τα δύο αυτά χρόνια αποτελεί μια σημαντική διακριτή τάση, ανταποκρίνεται στο έντονα ριζοσπαστικό κλίμα της εποχής και καλύπτει συγκεκριμένες ανάγκες του κοινού για πολιτικό προβληματισμό και διέξοδο.

Δήμητρα Γκοτοσοπούλου, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Αμερικανικής Λογοτεχνίας και Πολιτισμού, Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«Δημοκρατικές» αναθεωρήσεις στο Θέατρο των Πολυμέσων
Η ανακοίνωσή μου επικεντρώνεται στο τρόπο με τον οποίο καλλιτέχνες και ομάδες, όπως οι John Jesurun, Katie Mitchell και The Builders Association, πραγματεύονται το θέμα της δημοκρατίας στη σημερινή εποχή της τεχνολογίας. Σύμφωνα με την
άποψη πολλών ειδικών, η τεχνολογική ανάπτυξη συνδέεται άμεσα με την ανάπτυξη της δημοκρατίας. Όμως σύμφωνα με την άποψη και πολλών άλλων, η τεχνολογία κάθε άλλο παρά ευνοεί την ανάπτυξη της δημοκρατίας. Αυτό που προτίθεμαι να σχολιάσω είναι πώς οι συγκεκριμένοι καλλιτέχνες διαχειρίζονται τη σύνθετη αυτή κατάσταση που έχει δημιουργήσει η καταλυτική εισβολή της τεχνολογίας στη ζωή μας και στις τέχνες; Πώς το θέατρό τους χρησιμοποιεί τεχνολογικά μέσα για να ξεπεράσει υπάρχοντες περιορισμούς, αλλά ταυτοχρόνως πώς ασκεί κριτική στην τεχνολογία και δίνει έμφαση στους ανάλογους περιορισμούς που μπορεί να προκύψουν από την χωρίς όρια παρουσία της στην καθημερινή ζωή; Τελικός στόχος μου είναι να δείξω πώς η έννοια της δημοκρατίας αμφισβητείται, αποδομείται, και αναδομείται μέσα από μια συζήτηση
μεταξύ της γλώσσας, της εικόνας, της πραγματικότητας, και της παραπλάνησης.

Κατερίνα Γκότση, Διδάκτωρ Συγκριτικής Λογοτεχνίας, University College London, Εκπ/κός Μέσης Εκπαίδευσης

Από τον Ακτιβισμό στο Συμβιβασμό: Ο Μύθος της Αντιγόνης στην Ιρλανδία
από τον Tom Paulin (1984) στον Conall Morrison (2003)

Η σοφόκλεια Αντιγόνη υπήρξε σχεδόν άγνωστη στο ευρύ θεατρικό κοινό της Ιρλανδίας κατά το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα. Αυτό αλλάζει το 1984, χρονιά κατά την οποία γράφονται τρεις διασκευές από τρεις πολύ διαφορετικούς μεταξύ τους
συγγραφείς (Tom Paulin, Aidan Mathews, Brendan Kennelly). Στο καθένα από τα έργα αναδεικνύονται διαφορετικές πτυχές της τραγωδίας – σε όλα όμως αντανακλάται η ζοφερή πολιτική, κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα που βιώνει η
Ιρλανδία. Από τις τρεις αυτές προσεγγίσεις, το The Riot Act του Tom Paulin έχει αναμφισβήτητα τον πιο ξεκάθαρο πολιτικό προσανατολισμό. Σε μια περίοδο που η πολιτική αντιμετωπίζεται με δυσπιστία καθώς μοιάζει ανίκανη να διαχειριστεί τα
σοβαρά ζητήματα, ο Paulin (ποιητής, κριτικός και ακαδημαϊκός) προκρίνει ως μόνη λύση τον πολιτικό ακτιβισμό κι έτσι η Αντιγόνη του γίνεται σύμβολο αντίστασης σε έναν διαβρωμένο κόσμο. Η αποτελεσματικότητα της στάσης της δεν έχει καμία
σημασία – αυτό που μετράει είναι η προσωπική αντίσταση, ανεξαρτήτως συνεπειών. Η επόμενη διασκευή της Αντιγόνης στην Ιρλανδία έρχεται σχεδόν δύο δεκαετίες μετά, σε μια παγκοσμιοποιημένη εποχή και σε μία χώρα της οποίας τα πολιτικά
ζητήματα έχουν λυθεί, ενώ η οικονομία βρίσκεται σε πρωτόγνωρη άνθιση. Ο σκηνοθέτης Conall Morrison, που μεταφράζει την τραγωδία, τοποθετεί τη δράση στην βασανισμένη Μέση Ανατολή με την Αντιγόνη του να θυμίζει Παλαιστίνια
εξτρεμίστρια. Μετά από πολύ αίμα και πολύ πόνο, αποτέλεσμα «ακραίων» επιλογών, ο Morrison θεωρεί τη σύνεση ως πιο ενδεδειγμένη λύση και την πολιτική ως τον μόνο δρόμο – γιατί εδώ η πράξη κρίνεται μόνο από το αποτέλεσμα της. Τελικά, σε
ποιο βαθμό επηρεάζεται ή διαμορφώνεται η προσωπική ματιά ενός θεατρικού συγγραφέα από τις πολιτικές συνθήκες μέσα στις οποίες δημιουργεί, και πόσο συνειδητή είναι αυτή η επίδραση; Μπορεί ο συγγραφέας να δει πέρα από την εποχή του, ή παραμένει εγκλωβισμένος στον τρόπο που οι πράξεις ορίζονται ή αξιολογούνται ανάλογα με την κοινωνική συγκυρία;

Ολυμπία Γλυκιώτη, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια, Τμήμα Θεατρικών Σπουδών, Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Bernard-Marie Koltès, Στη μοναξιά των κάμπων με βαμβάκι: Η σκηνή της αναγνώρισης της δημοκρατίας
Στο έργο Στη μοναξιά των κάμπων με βαμβάκι, ο Bernard-Marie Koltès θέτει επί σκηνής τη ρητορική αναμέτρηση ενός νέγρου ντήλερ, ο οποίος διακινεί κάποιο ακατανόμαστο παράνομο αντικείμενο, κι ενός λευκού δυνητικού πελάτη, με αφορμή την
άρνηση του τελευταίου για οποιαδήποτε συναλλαγή. Στο πλαίσιο μιας μεταφορικής δόμησης του έργου και μιας εξόχως ποιητικής χρήσης τη γλώσσας, η αναμέτρηση του ντήλερ και του πελάτη μετατρέπεται σε μια μυστικιστική θεώρηση του δράματος της ανθρώπινης συνύπαρξης, με επίκεντρο τη βία, την εχθρότητα και το μίσος που καθιστούν αδύνατη τη διυποκειμενική συναλλαγή. Η προκαταρκτική επίγνωση των δραματικών προσώπων για το αδύνατο της συναλλαγής αντανακλάται στην απουσία της δράσης και την παραχώρηση της θέσης της στη διαλεκτική αναμέτρηση, μέχρι την
αινιγματική επίκληση της προσφυγής στη βία. Αντικείμενο της προτεινόμενης εισήγησης αποτελεί η ανάγνωση του έργου υπό το πρίσμα της αποδοχής της ανεξάλειπτης αρνητικότητας και της απελπισμένης προσπάθειας σύναψης ενός έσχατου δεσμού μέσα στη συνείδηση της αδυναμίας του. Η διαλεκτική αυτή φωτίζει μια νέα δυνατότητα του πολιτικού ανταγωνισμού και της διαλεκτικής πλειοψηφίας-μειοψηφίας ως ουσίας της δημοκρατίας, στο πλαίσιο μιας ηθικής εννοιολόγησης του δημοκρατικού,
που δεν εξαντλείται στη θεσμική δομή, αλλά θεσμοθετεί την ανταγωνιστικότητα ως βάση μιας αναστοχαστικής αυτοδημιουργίας της κοινωνίας. Σκοπός είναι η ανάδειξη του τρόπου με τον οποίο αυτός ο χωρίς δράση «φιλοσοφικός διάλογος» ανανεώνει τις δυνατότητες του σύγχρονου δράματος, καθώς και η μελέτη της πολιτικής εμβέλειάς του, ενόψει των τάσεων αποπολιτικοποίησης της σύγχρονης μετα-δημοκρατίας, που μετατοπίζει τη λήψη των αποφάσεων σε ουδέτερες εξωπολιτικές αρχές και παραλύει την πολιτική συμμετοχή μέσα στη σαγήνη του καταναλωτικού ύστερου καπιταλισμού,
επαναφέροντας ως απαράκαμπτο αίτημα την αναγέννηση του ζωτικού πυρήνα της δημοκρατίας, ήτοι του γνήσιου πολιτικού ανταγωνισμού, μέσα στη συνείδηση της απουσίας τελικών λύσεων. Στο επίκεντρο της προσέγγισης αυτής θα βρεθεί η έννοια
της αναγνώρισης τόσο ως δραματικής λειτουργίας όσο και υπό τη γενική σημασία της συνειδητοποίησης, της επίγνωσης και της αποδοχής.

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

ΠΗΓΗ προγραμμα Ε´ Πανελλήνιο Θεατρολογικό Συνέδριο 5-8 Νοεμβρίου 2014

(TO BE CONTINUED)

FRANCES RIFKIN  / 2010

OTES

14 During the workshop phase of the research for this structure, students formulated contractual approaches which clarified their thinking and represented their work in a way chosen by them.

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in θεα-τ-ρο=THEA-TER and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.