Περί κράτους και δη Ελλαδικού…


Έλλην και φιλοσοφία εισί δύο τινά αναπόσπαστα· μαρτυρεί δε και ο Απόστολος των εθνών Παύλος λέγων: Έλληνες σοφίαν ζητούσιν. Ο Έλλην αληθώς εγεννήθη, ίνα φιλοσοφή· διότι εγεννήθη διδάσκαλος της ανθρωπότητος. Αλλ’ εάν η φιλοσοφία εγένετο παιδαγωγός εις Χριστόν έπεται ότι ο Έλλην πλασθείς φιλόσοφος επλάσθη χριστιανός, επλάσθη ίνα γνωρίση την αλήθειαν καί διαδώ αυτήν τοις έθνεσιν.


Ναι ο Έλλην εγεννήθη κατά θείαν πρόνοιαν διδάσκαλος της ανθρωπότητος· τούτο το έργον εκληρώθη αυτώ· αύτη ην η αποστολή αυτού· αύτη η κλήσις αυτού εν τοις έθνεσιν· μαρτύριον η εθνική αυτού ιστορία· μαρτύριον η φιλοσοφία αυτού· μαρτύριον η κλίσις αυτού· μαρτύριον αι ευγενείς αυτού διαθέσεις· μαρτύριον η παγκόσμιος ιστορία· μαρτύριον η μακροβιότης αυτού, εξ ης δυνάμεθα αδιστάκτως να συμπεράνωμεν και την αιωνιότητα αυτού, διά το αιώνιον έργον του Χριστιανισμού μεθ’ ου συνεδέθη ο Ελληνισμός·

Αγίου Νεκταρίου

Πολλοί σήμερα μιλάμε για τη μεγάλη κρίση του τέλους του αιώνα μας. Έτσι τολμάμε πολλοί να εκτιμήσουμε την πιο πιθανή εκδοχή της έκβασης αυτής της κρίσης. Και άλλοι πιο ριψοκίνδυνοι να προβλέψουμε…  

Στο κοινωνιολογικό – πολιτικό επίπεδο διακρίνουμε τους διανοουμένους που συναρθρούν  όλες τις πιθανές ανατροπές του συστήματος ή του κρά­τους. Διακρίνουμε τους εργαζόμενους, που ονειρεύονται τη μεγάλη επαναστατική νύχτα, δηλαδή το Βατερλό του αστικού ή σοσιαλδημοκρατικού κράτους. Διακρίνουμε τους αντιεξουσιαστές πού ελπίζουν στην ίδια την ανατροπή του κράτους,

Το κράτος όμως (εποχή Όργουελ) (1) πορεύεται στη δική του δυναμική. Τη δυναμική πού είχε τα πάντα. Να γίνει Θεός επί της Γης. Ένας όμως Θεός αφέντης, σκληρός, ιδιότροπος, γραφειοκρατικός, απόλυτος, γραμμικός, απλησίαστος, άπληστος, πανταχού παρών και τα πάντα ελέγχων, ένας Θεός απάνθρωπος. Ο Θεός όμως αυτός εύκολα αμφισβητείται, αλλά δύσκολα αντιμετωπίζεται.  

Και η αντιμετώπιση αυτή δεν έχει να κάνει τόσο με την κλασσική αντίθεση εξουσιαστών – εξουσιαζόμενων, κράτους – πολιτών, όσο με την αντίστοιχη στην μικροομάδα και τέλος στον εσωτερικό κόσμο του καθενός μας.

Πάντως «στην κοινωνιολογική – πολιτική» διάσταση του ζητήματος οι πιο σύγχρονοι «επαναστατημένοι μιλάμε «για μια νέα επαναστατική διαδικασία, σε μια μακρόχρονη πάλη». (2)
Γι’ αυτή πού αναφέρεται στο «ίδιο το άτομο, όσο και στην επί μέρους ομάδα και κοινωνι­κό στρώμα». (2). Από το όσο – όποιο πρόσωπο, ως την κρατική μηχανή θα λέγαμε εμείς.

Βέβαια μπορεί να γλυτώσουμε από «τον εκατονταετή πόλεμο, συνέπεια έκρηξης συνόλου επαναστάσεων» (2),  που προβλέπονταν λόγω «ενέργειας», «απασχόλησης», «οικολογίας», «δημογραφίας», «διεθνών σχέσεων», «εξοπλισμού του διαστήματος», «περιθωριοποίησης της Εκκλησίας», «ομαδικής νεύρωσης», κ.λ,π. Αυτό όμως δεν σημαίνει πώς δεν μπορούμε να συζητήσουμε λίγο για το κράτος – από την αρχή και εφ’ όλης της ύλης – και δη για το Ελλαδικό. 
Αυτό πού θεμελιώθηκε μετά την σχεδιασμένη δολοφονία του Ιω. Καποδίστρια (μιας και δεν βόλευε η παρουσία του στο σκηνικό). Στα 1833 και εξής Βαυαροί (Ευρωπαίγοι) και Έλληνες (όχι Ρωμηοί) έκαναν κακέκτυπο «γραμμικό» συνδυασμό κρατισμού (Δύση) και κοινοτισμού (Ανατολή), όπου ο πρώτος είχε ήδη κερδίσει τον μεταξύ τους «αγώνα» από πριν στα χαρτιά…

Για μια πρώτη αίσθηση της απόστασης μεταξύ κράτους χαλαρού (κοινοτισμός) και κρά­τους σκληρού (κρατισμός) μπορούμε να αυτοσχεδιάσουμε την εξής πρόταση: «…Κράτος είναι ο μονοπωλιακός διαχειριστής νομίμου φυσικού καταναγκασμού (Max weber) που τον ασκεί (τον καταναγκασμό) για εξασφάλιση της ελευθερίας του ανθρώπου (Απόστολος Παύ­λος) και πού επιτυγχάνει τελικά να μη διασπαστεί μια κοινωνία απ’ την εγωιστική και αυ­θαίρετη συμπεριφορά ατόμων, ομάδων και τάξεων (Ένγκελς)». (3)

Και γιο να αμφισβητήσουμε την απόλυτη άποψη πού έχουμε, ότι το «Βυζάντιο» ταυτίζεται με τη Δύση, δεν έχουμε παρά να πυροδοτηθούμε για έρευνα από τα εξής αποσπάσματα:

α) «…Ο ίδιος ο Μαρξ στις αναλύσεις του, που αφορούν την Αγγλία ύστερα από τα 1680 διαπιστώνει ότι μια τάξη μπορεί να είναι οικονομικά κυρίαρχη, χωρίς να είναι πολιτικά κυρίαρχη, ιδεολογικά κυρίαρχη χωρίς να είναι κυρίαρχη πολιτικά ή οικονομικά… Έπειτα  έχω αντιρρήσεις και γι’ αυτόν τον όρο κοινωνική τάξη. Τι κριτήριο θα χρησιμοποιήσουμε για να διακρίνουμε μια κοινωνία σε κοινωνικές τάξεις; Την καταγωγή, το χρώμα,  την φυλή, τον πλούτο, την εξουσία, την μόρφωση;…

…Σωστά (λοιπόν) έχει τονιστεί πως η κοινωνική-ιστορία του «Βυζαντίου» δεν ήταν παρά μια αδιάκοπη πάλη ανάμεσα στην κεντρική εξουσία και τη μεγάλη ιδιοκτησία. Τελικά επει­δή η άρχουσα πολιτική τάξη δεν είχε ταυτιστεί με την άρχουσα οικονομική τάξη, δεν είχαμε φεουδαρχία στο «Βυζάντιο»…» (3).                                  
β) «…Οι ρωμαϊκές παραδόσεις συνεχίστηκαν για να τον απαλύνουν (Σ. Σ τον θεσμό του Αυτοκράτορα) και να θυμίζουν στον Αυτοκράτορα ότι, ενώ αντιπροσωπεύει το Θεό ενώπιον του λάου, συγχρόνως είχε καθήκον να αντιπροσωπεύει το λαό ενώπιον του θεού. Ποτέ δεν ρίζωσε στη Δύση αυτός ο θεσμός, όπου έσβησε όταν η πρακτική δύναμη της αυτοκρατορίας παρήκμασε.

Η δυτική σκέψη επέλεξε την αντίθετη άποψη του Ιερού Αυγουστίνου για την Πολιτεία του Θεού…» (4) 

Αυτά τα κείμενα σημαίνουν στην πολιτική γλωσσά δύο βασικά πράγματα. Ότι στο Βυζάντιο δεν είχαμε φεουδαρχία, γιατί το κράτος (αυτοκρατορική αυλή) δεν ήταν απόλυτο. Εδώ ο λαός είχε εθιμικό δικαίωμα να εκφράζεται και να αντιπροσωπεύεται δια του κράτους τόσο στη μάχη απέναντι στην οικονομική τάξη, όσο και στη σχέση με την Ορθόδοξη Ιεραρχία. Έτσι ο Αυτοκράτορας (συν ή αυλή του) έδινε ορατά λόγο για την κεντρική στρατηγική του σε μια άλλη και αλλού είδους, Κοινωνική-Δύναμη.

Σε κοινωνιολογικό και πολιτισμικό επίπεδο αυτή ή τεράστια διαφορά Μεσαίωνα – Βυζάν­τιου εκδηλώνεται μέχρι την τελευταία έκφραση της ζωής. Εδώ θα επαναλάβω ένα σχολιασμό μου, για να δοθεί έμφαση σ’ αυτόν τον Ισχυρισμό:
«… Στη Δύση ήταν διαλεκτικά και ιστορικά αναγκαίο οι ζωντανές κοινωνικές δυνάμεις νάρθουν σε ρήξη με την τυρρανική ψευτοθεοκρατική κοινωνία, πού συμπορεύονταν ταυτόχρονα και αρμονικά με τη λατρεία της συσσώρευσης του κεφαλαίου και μεγέθυνε την κοινωνική αδικία. Με το διαφωτισμό πρώτα, το μαρξισμό αργότερα και τις αναρχίζουσες ή οικολογικές αντιλήψεις σήμερα, συγκροτείται ή ρήξη. Στο κέντρο της ζωής αντί για το «είδωλο Θεός», προσπάθησαν να τοποθετήσουν τον άνθρωπο, στη θέση του κεφαλαίου το «λαό». Μα χωρίς καθολικές προϋποθέσεις, απέμειναν οπό τον άνθρωπο τα συντρίμμια του, ένστικτα και νους, από το λαό τα συστήματα συγκρότησης του. Έχουμε δηλαδή μια Δύση συστηματοκεντρική και ταυτόχρονα διασπαστική.

Αν αυτό όμως μπορεί να είναι πρόοδος μπροστά στο σκοταδισμό του Μεσαίωνα της Δύσης, στην Ορθόδοξη Ανατολή είναι έκπτωση. Γιατί στην Ανατολή το καθόλου και τα συντρίμμια πάλευαν ισοδύναμα. Ο κάθε λαός είχε δύο επιλογές: ή με τα συντρίμμια ή με το καθόλου. Φαίνεται πώς ιστορικά και η Ανατολή έχασε τη δυνατότητα επιλογής  και κατρακυλούσε στο δικό της σκοταδισμό, στη δική της πνευματική και κοινωνική φτώχεια. Έτσι οι δυτικογεννημένες αντιλήψεις, θεσμοί και μοντέλα, φυσιολογικά εισχώρησαν και στην Ανατολή. Η Βαυαροκρατία σήμανε για την Ελλάδα την αρχή αυτής της μεταφοράς, εκ των άνω, με διαφορά χρόνου από «τας Ευρώπας», χωρίς γνώση στοιχειωδών ελληνικών προϋποθέσεων. Λαός και Κράτος αναγκάστηκαν να επιβιώσουν συγκολλημένα χωρίς τουλάχιστον κοινή τήξη και πήξη…» (5).

Εκατόν πενήντα χρόνια μετά, στη χρόνια του Όργουελ (Ι), οι ερευνητές επισημαίνουν τη χαμένη Ρωμηοσύνη (6) και οι επαναστάτες προσπαθούν να βρουν κάτι, για άκρη του μίτου, (7) σ’ ολόκληρο τον κόσμο, πού είναι πια όλος Δύση. 

Εμείς λίγο ανατολικο-θρεμμένοι, λίγο δυτικο-θρεμμένοι, αλλά μπόλικα μπερδεμένοι, μέσα σ’ ένα μπασταρδεμένο κράτος χωριζόμαστε σε φιλοδυτικούς καί φιλοανατολικούς. Είτε συντηρητικά είτε προοδευτικά στη μια ή την άλλη «παράταξη». «Όλοι εμείς πού πορευόμαστε στη ζωή και το θάνατο» (8), δυσκολευόμαστε να δούμε τον πραγματικό εαυτό μας, τον πραγματικό κόσμο μέσα στον οποίο ζούμε, τις πραγματικές δυνάμεις πού θα στηριχτούμε, ώστε και «επαναστατική διαδικασία» να έχουμε και βίωση της «όντως Ζωής» να αγγίξουμε. 

Στην κατάσταση πού φτάσαμε, η αφή «του όλου ελλαδικού κράτους» (9) ίσως μας προσδώσει τη δυνατότητα να ψιθυρίσουμε τραυλά και φοβισμένα μερικές καυτές λέξεις. Ίσως οι λέξεις, αυτές μπορέσουν να αποτελέσουν μια έκρηξη και μιαν αρχή νέας προσωπικής πορείας, σε μια αναπτυσσόμενη κοινότητα, συσχετιζόμενη με μια κοινωνία και ένα κράτος χαλαρό: «Αυτό λοιπόν το ελληνικό κράτος είναι στην εξέλιξη του. Άλλα πρέπει να σκεφτούμε πριν το πούμε κράτος. 

Είναι μάλλον ένα κράτος έκτρωμα. Και για να φτάσουμε σ’ αυτό το τέρας το θέλαμε πολύ φαίνεται. Για να καταλάβουμε ας δούμε τους Γάλλους, τους Ιταλούς, τους Ισπανούς… …Έτσι ο Άνθρωπος, γίνεται περισσότερο ένα εργαλείο στα χέρια του κράτους, της βιομηχανίας, της επιστήμης ακόμα και της επίσημης Εκκλησίας, πού υποτίθεται πώς τάχθηκε να τον υπηρετεί.
Κάθε λογής εξουσία έπεσε πάνω μας για να μας αποκάνει εαυτούληδες. Ή δουλειά μας, οι γυναίκες, το σπίτι, ή καλοπέραση, το ταξίδι – διακοπές, και μετά δυο μέτρα γης…» (8)
 
 


Παραπομπές
Ι. 1984. Τζώρτζ  Όργουελ (εκδ. Κάκτος- Αθήνα)
2.  Μοριακή επανάσταση, Φελίξ Γκουατταρί (εκδ. Κομμούνα – Αθήνα)
3.  Σοσιαλιστικές πλευρές του Βυζαντινού Κράτους, Δημ. Ι. Τσολάκη, Πάτρα 1984.
4.  Η Βυζαντινή θεοκρατία, Steven Runsiman  (εκδ. Δόμος – Αθήνα)     .
5.  Σύναξη Νο 8 (τεύχος Παιδεία – Αθήνα)
6.  Ρωμαιοσύνη, Ρωμανία, Ρούμελη, Ιωάννου Ρωμανίδη (εκδ. Πουρναρά – Θεσσαλονίκη)
7.  α) Αυθορμητισμός και οργάνωση, Κόλλιν Γουώρντ (εκδ. Ελεύθερος Τύπος – Αθήνα) 
β) Πολιτική και προσωπική ζωή, Μάρσαλ Κόλμαν (εκδ. Κομμούνα – Αθήνα 1985)
γ) Εκκλησία και κόσμος, Γεωργίου Π. Πατρώνου (εκδ. Ι. Μητρόπολη Θηβών και Λε6αδείας)
8.  Σημειώσεις για το πρόβλημα του πολιτισμού στην Ελλάδα, Κ. Κάλχα. (εκδ. Μήνυμα – Αθήνα)
9.  Πρβλ. Σημάδια Νο 8, κείμενο Κωστή Μοσκώφ (Αθήνα).
 


Για τα σχόλια,  τις παραπομπές,  τις αντιγραφές
Παναγιώτης Α. Γ. Μπούρδαλας, απεριοδικό «Ψωμί και κρασί», τ. 3, Πάτρα,  Οκτώβρης 1985.

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in News and politics and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.