Η ΑΜΕΣΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΩΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΩΝ ΡΩΜΑΙΚΩΝ ΦΡΑΤΟΡΙΩΝ (E)


(ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ  15/11/17)

  1. Η τελευταία σύγκρουση Ιωάννη Καντακουζηνού και Ιωάννη Παλαιολόγου.
    0 Ιωάννης Παλαιολόγος στη Θεσσαλονίκη λαμβάνει την απόφαση ένοπλου αγώνα εναντίον του πεθερού του Ιωάννη Καντακουζηνού, δεχόμενος την βοήθεια του Σέρβου Δουσάν94. 0 Καντακουζηνός αν και απασχολημένος με τον αγώνα του εναντίον των Γενουατών, στέλνει στη Θεσσαλονίκη την μητέρα του Παλαιολόγου Άννα, για να τον μεταπείσει. Η Άννα πέτυχε να αποτρέψει τον γιό της από την διάθεση του για πόλεμο, αλλά ταυτοχρόνως κατορθώνει να απομακρύνει τους Σέρβους με χρηματικές αποζημιώσεις. Ο
    Παλαιολόγος αναλαμβάνει την διοίκηση των θρακικών πόλεων αλλά και του Διδυμοτείχου κατόπιν συμφωνίας με τον Καντακουζηνό. Το φθινόπωρο του 1352 ο Παλαιολόγος κηρύσσει τον πόλεμο στο Ματθαίο Καντακουζηνό υπευθύνου της περιοχής Αδριανουπόλεως. Τον Νοέμβριο του 1353 αναγορεύεται πατριάρχης ο επίσκοπος Ηράκλειας Φιλόθεος Κόκκινος. Λόγω της τουρκικής αρωγής η εξουσία του Κράτους βρίσκεται στα χέρια της οικογένειας των Καντακουζηνών. Έτσι τον Φεβρουάριο του 1354 ο Ματθαίος Καντακουζηνός ερχόμενος στην Κωνσταντινούπολη αναγορεύεται αυτοκράτορας, επευλογούμενος από τον πατριάρχη Φιλόθεο. Η σύμμαχος όμως δύναμη των Τούρκων σκοπό είχε να εγκατασταθεί μονίμως στα ελληνικά ευρωπαϊκά εδάφη. Εγκαθιστούν γι’ αυτό ήδη από το 1352 μόνιμη φρουρά στη περιοχή της Τζύμης και το 1354 καταλαμβάνουν την Καλλίπολη. 0 Καντακουζηνός προσπάθησε με χρηματικές αποζημιώσεις να πείσει τους Τούρκους να εγκαταλείψουν την Καλλίπολη, αλλά ο Ορχάν δεν είχε σκοπό να υποχωρήσει. Η κοινή γνώμη είχε εξεγερθεί εναντίον τον Καντακουζηνού, διότι θεωρήθηκευπεύθυνος για την ανάπτυξη του Τουρκικού κινδύνου, λησμονώντας τις ευθύνες για την δεινή θέση της αυτοκρατορίας του Ιωάννη Παλαιολόγου. Στις 22 Νοεμβρίου του 1354 ο Ιωάννης Ε’ προσεταιριζόμενος τους εχθρούς του Καντακουζηνού Γενουάτες κατόρθωσε να εισέλθει στην Κωνσταντινούπολη. Ο πατριάρχης Φιλόθεος φεύγει κρυφά από την πόλη, ενώ ο Καντακουζηνός απογοητευμένος από την εξέλιξη των γεγονότων λαμβάνει την απόφαση οριστικής παύσεως των εχθροπραξιών με τον Παλαιολόγο παρά την αντίθετη γνώμη των συμβούλων του. Μετά από διαπραγματεύσεις ο Καντακουζηνός καλεί τον γαμπρό του Ιωάννη Ε’ να συγκατοικήσουν στο ανάκτορο των Βλαχερνών επισφραγίζοντας έτσι την συμφιλίωση τους. Στις 8 Δεκεμβρίου τον 1354 οι δύο αυτοκράτορες συμφιλιώνονται και στις 10 Δεκεμβρίου του ιδίου έτους σε τελετή στο ανάκτορο των Βλαχερνών, ο Καντακουζηνός δηλώνει επισήμως την απόφαση του να παραιτηθεί από την βασιλική εξουσία, παραδίδοντας τα αυτοκρατορικά διάσημα στον Ιωάννη Ε’. Κατόπιν αυτού ο Καντακουζηνός αποσύρεται στη Μονή του Αγ. Γεωργίου των Μαγγάνων, όπου και γίνεται μοναχός με το όνομα Ιωάσαφ. Η γυναίκα του, Ειρήνη Καντακουζηνού, αποσύρεται και αυτή στη Μονή της Κυρα-Μάρθας ως μοναχή Ευγενία95. Η περιγραφή της ιστορικής καταστάσεως του 14ου αιώνα στο Βυζάντιο μας οδηγεί στο συμπέρασμα της επικρατήσεως του ιδεολογικού ρεύματοs

του Ισλαμικού Εθνικισμού λόγω ίσως των επιλογών του Ιωάννη Καντακουζηνού.
Είναι όμως δικαιολογημένη η άποψη ότι ο Καντακουζηνός δεν ήταν η
μόνη αιτία της πρώτης εγκαταστάσεως των Τούρκων στη Βαλκανική. Η κυρία αιτία – όπως και ο ιστορικός Vasiliev96 δέχεται – έγκειται στις γενικές
συνθήκες που επικρατούσαν κατά την διάρκεια της Παλαιολόγειας περιόδου (14ος αιών). Οι αλληλοσυμπλεκόμενες ιδεολογικοπολιτικές κινήσεις σε συνδυασμό με τις θρησκευτικο-κοινωνικές ανακατατάξεις (Ησυχασμός, Ζηλωτές), αλλά και η μη ύπαρξη μιας άλλης ισχυρής κρατικής αποτρεπτικής δύναμης την περίοδο εκείνη, συνέβαλαν στην ανεμπόδιστη παρουσία των Τούρκων στα Βαλκάνια. Μια εξέλιξη που απεδείχθη μοιραία τόσο για το Βυζάντιο όσο και για την Ευρώπη. Άλλωστε ούτε ο Σλαυϊκός κόσμος (Δου σάν), ούτε και ο Δυτικός (Γενουάτες-Βενετοί) έδειχναν να ανησυχούν ιδιαίτερα από την ολοένα αυξανόμενη επιρροή του Ισλαμισμού. Και οι δύο αυτές δυνάμεις, θα έλεγε κανείς, πως με την συμπεριφορά τους επεδίωκαν αν όχι την άμεση συνεργασία τους με τους Ισλαμιστές, σίγουρα όμως την ισχυρή παρουσία αυτών στη περιοχή, προκαλώντας τον Καντακουζηνό να συμμαχεί μαζί τους. Οι Τούρκοι με τις συνεχείς εισβολές τους είχαν προετοιμασθεί για την δυναμική παρουσία τους. Επομένως και αν ακόμα ο Καντακουζηνός δεν τους είχε καλέσει, αυτοί ήταν ήδη αποφασισμένοι να εμφανισθούν στις Ευρωπαϊκές περιοχές97.

Είναι λοιπόν δικαιολογημένη η επιμονή μας στη συζήτηση της Ισλαμικής
παρουσίας στα πολιτικά δρώμενα της εποχής. Διότι με αφορμή τις
εμφύλιες διενέξεις στον Βυζαντινό κόσμο ο σουνιτισμός και ο σιϊτισμός
έθεσαν τις βάσεις για την επικίνδυνη παρουσία τους στα Βαλκάνια και στην
Ευρώπη. Κατ’ αυτόν τον τρόπο αναπτύσσεται και η παρουσία του τάγματος
των Μπεκτασήδων στη Θράκη98.

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΩΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

94.Φιλόθεου Κόκκινου, Λόγος εις “Αγων Γρήγορων Παλαμαν εις Δ. Τσάμη, Φιλόθεου Κωνσταντινουπόλεως του Κόκκινου, Αγιολογικά έργα, Κέντρον Βυζαντινών Ερευνών, Θεσσαλονίκη, 1985. σ. 532.

95.Γ. Θεοχαρίδη, ό.π., σ. 412. Ι. Καντακουζηνού, III, σ. 304-308, Γρήγορα, III, σ.G. Ostrogorsky, ό.π., σ. 281-282. D. Nicol, ό.π., σ. 212. Γ. Καραγιαννόπουλου, Το Βυζαντινό Κράτος, σ. 179. Για τις εξελίξεις στη Θεσσαλονίκη μετά το τέλος του κινήματος των Ζηλωτών βλ. και το άρθρο της Β. Νεράτζη – Βαρμάζη, “Η Θεσσαλονίκη μετά το τέλος του κινήματος των Ζηλωτών”, Ιστορία της Θεσσαλονίκης, τ. 1, Θεσσαλονίκη 1985, σ. Επίσης
Φιλόθεου Κόκκινου, ό. π., σ.σ. 532-552.

96.Vasiliev, Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 324-1453, εκδ. Μπεργαδή, σ. 774.

97.Ας μην ξεχνάμε ότι ο Καντακουζηνός είχε χρησιμοποιήσει κατά το παρελθόν, και πολύ σωστά, τους Τούρκους εναντίον της εκμεταλλευτικής δυνάμεως των Ιταλικών πόλεων,
γνωρίζοντας πολύ καλά τους κινδύνους από τις αρπαχτικές διαθέσεις των Τούρκων, τις οποίες και αντιμετώπιζε όσες φορές του το επέτρεπαν οι συγκυρίες. Είναι γι’ αυτό ίσως άδικη η κριτική που ασκείται στον Καντακουζηνό, ότι δήθεν αγνοούσε εντελώς τους κινδύνους εκ του
Ισλάμ. Τέτοιου είδους αρνητική κριτική μπορούμε, για παράδειγμα, να διαπιστώσουμε στο άρθρο του Αθ. Αγγελόπουλου, “Τα ιδεολογικά ρεύματα στη Μακεδονία και στη Θράκη κατά την Παλαιολόγεια περίοδο. Το Ισλάμ στην Ευρώπη (14ος αι)”, Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης του Δήμου Θεσσαλονίκης, Επιστημονικό Συμπόσιο, Χριστιανική Θεσσαλονίκη,
Παλαιολόγειος Εποχή, Θεσσαλονίκη 1989, σ. 62.

Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι ο γνωστός Joseph Gill, επισημαίνει ότι ο Ι. Καντακουζηνός γνώριζε πολύ καλά τους κίνδυνους από τους Τούρκους, γι’ αυτό και αναφέρει ο εν λόγω μελετητής την προσπάθεια του αυτοκράτορα για να συνάψει συνθήκη με τον Πάπα και τους Λατίνους (1347-48), προκειμένου ν’ αντιμετωπισθεί από κοινού ο κίνδυνος από τους Τούρκους.
J. Gill, “John VI Cantacuzenus and the Turks”, ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ 13i (1985) 76.
Είναι χαρακτηριστική η δραστηριότητα της Βυζαντινής Κυβέρνησης, η οποία προκειμένου ν’ αντιμετωπισθεί ο Τουρκικός κίνδυνος είχε περιορισθεί αποκλειστικά στον διπλωματικό τομέα. “Μόνο με τη διπλωματία το Βυζάντιο επιζητούσε και αγωνιζόταν άλλοτε να
εξασφαλίσει συμμάχους από τα Βαλκάνια ή τη Δύση ενάντια στον ακαταμάχητο εχθρό και άλλοτε να συγκρατήσει την ορμητικότητα των Τούρκων υποχωρώντας κατά καιρούς στις απαιτήσεις τους. Ανάλογα με τις περιστάσεις επικρατούσε άλλοτε η μία και άλλοτε η άλλη από τις τάσεις αυτές. Ακόμη και ο Ιωάννης Ε’ Παλαιολόγος δεν απέφευγε κάθε συμβιβασμό με τους Τούρκους, αν και στρεφόταν περισσότερο προς τη Δύση. Το αντίστροφο συνέβαινε με τον Ιωάννη ΣΤ’ Καντακουζηνό” Β. Νεράτζη-Βφμάζη, “Κωνσταντινούπολη 1360-1370. Μία περίοδος αποθάρρυνσης”, ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ 132 (1985) 928.
Ανατρέχοντας στις πηγές της περιόδου που μας αφορά, διαπιστώνουμε ότι επιβεβαιώνονται τα παραπάνω. Δημ. Κυδώνης, Ρωμαίοις συμβουλευτικός, P.G. 154, 1001: “τοις πανταχού δυναμένοις πρέσβεις υπέρ συμμαχίας πέμποντες ενοχλείτε”, και Περί Καλλιπόλεως, P.G. 154, 1020: “εξόν άλλοις έπιτάττειν, άλλοις υπακούειν αίρήσεται”. Επίσης Ι. Καντακουζηνού, Ιστορία III, 294

98.Αθ. Αγγελόπουλου, ό.π., σ. 59ε.

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in Books and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.