ΟΙ ΗΛΙΘΙΟΙ ΕΙΝΑΙ ΑΝΙΚΗΤΟΙ- Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ, ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΕΘΝΗ ΤΩΝ ΚΡΗΤΩΝ (ICTtel)


(ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ  17/11/17)

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ Α ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ

1669 μ.χ : Επανάσταση κατά της Οθωμανικής κυριαρχίας

ΑΙΓΥΠΤΙΟΚΡΑΤΙΑ (ΚΡΗΤΗΣ), 1830 μ.χ μ.χ. 1830: Η διοίκηση της Κρήτης παραχωρείται στην Αίγυπτο 1833: Κίνημα διαμαρτυρίας των χριστιανών κατοίκων

Β ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ ΚΡΗΤΗΣ, 1840 μ.χ μ.χ. 1840: Επαναφορά της Κρήτης στην Οθωμανική κυριαρχία 1841: Επαναστατικό κίνημα 1858: Επαναστατικό κίνημα : Μεγάλη Κρητική Επανάσταση 1868: Οργανικός Νόμος. Διοικητικές μεταρρυθμίσεις, ευνοϊκές για τους χριστιανούς 1878: Επαναστατικό κίνημα. Σύμβαση Χαλέπας, με την οποία παραχωρούνται στους χριστιανούς προνόμια 1889: Επαναστατικό κίνημα. Ανάκληση ορισμένων προνομίων της Σύμβασης της Χαλέπας : Επαναστατικό κίνημα. Επέμβαση των ευρωπαϊκών δυνάμεων

ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΗΤΕΣ

Τουρκοκρήτες λέγονταν επί Τουρκοκρατίας της Κρήτης ( ) όσοι από τους Κρήτες είχαν εξισλαμιστεί, δηλαδή είχαν ασπαστεί τη μουσουλμανική θρησκεία. Μάλιστα πολλοί από αυτούς, για να αποδείξουν στους Τούρκους ότι πράγματι ασπάστηκαν το μουσουλμανισμό, ήταν φανατικότεροι των Τούρκων και φέρονταν χειρότερα στους χριστιανούς από ότι οι Τούρκοι. Για τον ίδιο λόγο η ενδυμασία τους ήταν ίδια με αυτή των Οθωμανών μουσουλμάνων. Οι Τουρκοκρήτες φορούσαν ό,τι και οι Τούρκοι μουσουλμάνοι. Δηλαδή το χαρακτηριστικό κόκκινο Οθωμανικό φέσι, γαλάζια ή ό,τι άλλο χρώμα ήθελαν σαλβάρια κλπ, ενώ οι χριστιανοί φορούσαν μαύρο κούκο ή μαύρο μαντήλι, μαύρα σαλβάρια κλπ. Οι τουρκοκρητικές φορούσαν ό,τι και οι Τουρκάλες μουσουλμάνες. Δηλαδή βράκες (= μακρές παντελόνες), ζιπούνια, πουκαμίσες κλπ και όταν πήγαιναν επίσκεψη σε συγγενικό ή φιλικό σπίτι ή όταν πήγαιναν περίπατο κλπ, ήταν σκεπασμένες, από την κορφή της κεφαλής τους ως τους αστραγάλους των ποδιών τους, με ολόμαυρο φόρεμα που αποτελούνταν από τα εξής τρία κομμάτια: α) Το φερετζέ: Ένα λεπτό διάφανο μαύρο τούλι που σκέπαζε το πρόσωπο και που η διαφάνεια του μόλις επέτρεπε στην όραση να διακρίνει τ’ αντικείμενα σε μικρή απόσταση. Ο Ν. Κονδυλάκης στον Πατούχα λέει και ότι όταν οι μουσουλμάνες των χωριών βοηθούσαν τους άντρες τους στις γεωργικές εργασίες σπάνια φορούσαν φερετζέ, απλώς κάλυπταν το κεφάλι τους «δια τουλιού λεπτού ή δαμάσκου το οποίον κρέμεται επί των νώτων». β) Τη μελάγια: Ένα λεπτό μαύρο ύφασμα που σκέπαζε το κεφάλι, τους ώ- μους, την πλάτη και το στήθος,

125 125 γ) Τη φούστα, από μαύρο πανί, που έφτανε ως τους αστραγάλους. Οι μουσουλμάνες της πόλης, φρόντιζαν πολύ τη φιλαρέσκειά τους. Έβαφαν το πρόσωπό τους με διάφορες βαφές καθώς και τα νύχια τους με χρώμα κόκκινο. Χρησιμοποιούσαν επίσης πολλά αρώματα. Αγαπημένη τους συνήθεια ήταν και το κάπνισμα. Το πάχος και το άσπρο δέρμα θεωρούνταν κριτήρια ομορφιάς γι αυτό και όταν έβγαινε από το σπίτι τους, όσο βάδιζαν στους δρόμους, κρατούσαν μια μαύρη ομπρέλα. Ποτέ μια Τουρκάλα δεν έβγαινε από το σπίτι της ολομόναχη. Πάντα δυο, τρεις ή περισσότερες Τουρκάλες βάδιζαν στους δρόμους. Στο σπίτι ασχολούνταν με οικιακές εργασίες. Ύφαινα, έπλεκαν και κεντούσαν πάνω στο γκεργκέφι, (είδος τελάρου), με χρυσό σύρμα και μεταξωτή κλωστή

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

Στο μεγάλο αγώνα του 1821 και η Κρήτη δεν έλειψε από το μεγάλο ξεσηκωμό. Στις 27 Μαΐου 1821 πραγματοποιείται Παγκρήτια Επαναστατική Συνέλευση στη «Θυμιανή Παναγία» των Σφακίων, όπου οι εμπειρότεροι και ανδρειότεροι ορίζονται αρχηγοί των όπλων και καπεταναίους τους: Μιχαήλ Κόρακα ( Μιχάλης Καρούζος από την Πόμπια Ηρακλείου, ), Εμμ Καζάνη (Εμμ Ροβίθης από το χωριό Μαρμακέτω του Οροπεδίου Λασιθίου, ), Βασιλακογιώργη (Βασιλάκης Γεώργιος από το χωριό Άγιο Χαράλαμπο ή Γέρωντομουρί του Οροπεδίου Λασιθίου ) κ.α. Η αρχή των γεγονότων έγινε τον Ιούνιο του 1821 στο Λούλο Χανίων με νίκη των χριστιανών. Οι Τούρκοι αντιδρώντας την επόμενη κιόλας μέρα κρέμασαν τον επίσκοπο Κισάμου Μελχισεδέκ και σκότωσαν στα Χανιά 400 χριστιανούς. Στο Ρέθυμνο φυλάκισαν τον επίσκοπο, τον οποίο κρέμασαν μετά από ένα χρόνο και έσφαξαν πολλούς χριστιανούς.στο Μεγάλο Κάστρο τα πράγματα είναι χειρότερα. Οι Τούρκοι σκότωσαν το μητροπολίτη Γεράσιμο και πέντε επισκόπους. Έκαψαν τη μητρόπολη, λεηλάτησαν την πόλη και βγήκαν στα περίχωρα. Θανάτωσαν ηγουμένους μοναστηριών, άοπλους διαβάτες και αγρότες. Σε 800 υπολογίζονται οι νεκροί. Στη Σητεία σκοτώθηκαν 300 χριστιανοί, ενώ η Μονή Τοπλού κάηκε και πολλοί μοναχοί σφαγιάστηκαν. Το Νοέμβρη του 1821 ήλθε στην Κρήτη ο Μιχαήλ Αφεντούλης, απεσταλμένος του Δημ. Υψηλάντη, με το τίτλο ” Γενικός Έπαρχος και Αρχιστράτηγος Κρήτης ”, ο οποίος συγκάλεσε Γενική Συνέλευση στους Αρμένους Χανίων το Μάη του 1822, όπου ψηφίστηκε το ” Σχέδιο Προσωρινής Διοικήσεως της νήσου Κρήτης” και η Κρήτη διαιρέθηκε σε τέσσερα διαμερίσματα.το 1822 ο Σουλτάνος, ύστερα από τον πολυμέτωπο αγώνα σε όλο τον Ελληνικό χώρο, ζητά τη βοήθεια του αντιβασιλέα της Αιγύπτου Μεχμέτ Αλή [ Μωχάμετ Άλυ]. Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας οι Αιγύπτιοι θα κατέπνιγαν την επανάσταση στην Κρήτη, στην Κάσο και στην Πελοπόννησο. Στις 28 Μαΐου 1822 περίπου Αιγύπτιοι στρατιώτες και ιππείς αποβιβάστηκαν στη Σούδα υπό την αρχηγία του Χασάν Πασά και έπνιξαν την επανάσταση των Κρητών στο αίμα. Στη συνέχεια τον Ιανουάριο του 1823 ο Χασάν πέρασε στο Οροπέδιο Λασιθίου και το έκαψε πέρα ως πέρα. Τα Τουρκοαιγυπτιακά στρατεύματα κατασφάζουν όσους κατοίκους του Οροπεδίου Λασιθίου δεν είχαν φύγει στα βουνά και στήνουν πυραμίδα από τα κεφάλια τους. Οι βάρβαρες ορδές του στρατηγού Χασαν το χειμώνα πέρασαν στη συνέχεια στο Μεραμπέλλο και το Φλεβάρη του 1823 πολιόρκησαν για 15 ημέρες το σπήλαιο της Μιλάτου, σφαγιάζοντας τα γυναικόπαιδα που είχαν καταφύγει εκεί. Κατά τη διάρκεια αυτών των γεγονότων ο Α- φεντούλης τσακώστηκε με τους κρητικούς οπλαρχηγούς κι εκείνοι ζήτησαν να α- ντικατασταθεί. Το Μάη του 1823 έρχεται στην Κρήτη στη θέση του Αφεντούλη ο Υδραίος Εμμανουήλ Τομπάζης με μερικά πλοία και λίγους εθελοντές και έδωσε νέες ελπίδες στον αγώνα. Νέος Αιγύπτιος στρατηγός ορίστηκε ο Χουσε’ί’ν πασάς που έφερε 3000 ακόμη στρατιώτες και άφθονα πολεμοφόδια, συγκεντρώνοντας συνολικά στρατό. Ο Τομπάζης λόγω της αναρχίας που επικρατούσε κατάφερε να συγκεντρώσει μόλις επαναστάτες. Στη μάχη που δόθηκε στην περιοχή της Αγίας Βαρβάρας οι Έλληνες αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν και ο Χουσε’ί’ν, αφού υπέταξε τη Μεσαρά πέρασε στο Αμάρι και στο Μυλοπόταμο του Ρεθύμνου. Στις 2 και 3 Οκτωβρίου του 1823 στο σπήλαιο Μελιδονίου βρήκαν οικτρό θάνατο

126 κάτοικοι του χωριού Μελιδονίου που κρύφτηκαν, επειδή δεν ήθελαν να παραδοθούν στους επιδρομείς Τούρκους. Οι τελευταίοι πετούσαν από την είσοδο του σπηλαίου αναμμένα υλικά, που ο καπνός τους προκάλεσε ασφυξία. Οι νέοι και οι νέα, αφού κακοποιήθηκαν, πουλήθηκαν στην Αίγυπτο. Σαν από θεία δίκη, ο Χασάν σε λίγες μέρες έπεσε από το άλογό του και σκοτώθηκε. Ο Χουσε’ί’ν κινήθηκε μετά προς τα δυτικά και λεηλάτησε την επαρχία του Αποκόρωνα, κυρίεψε τα Σφακιά και τον υπόλοιπο νομό Χανίων. Είχε καταφέρει να καταπνίξει την κρητική επανάσταση, αφού λόγω του εμφύλιου πολέμου που επικρατούσε τότε στην Ελλάδα δε στάθηκε δυνατό να σταλεί βοήθεια στον Τομπάζη, ο οποίος τελικά εγκατέλειψε την Κρήτη τον Απρίλη του Ιωάννης Βλάχος ή Δασκαλογιάννης (1722 / ), από την Ανώπολη Σφακίων. Υπήρξε ο ηγέτης της πρώτης οργανωμένης εξέγερσης των κατοίκων της Κρήτης. Μετά την αποτυχία του κινήματος εκτελέστηκε από τους Οθωμανούς στο Ηράκλειο.

2. ΑΙΓΥΠΤΙΟΚΡΑΤΙΑ ΚΡΗΤΗΣ,

1830 μ.χ μ.χ. Το 1830, σε αντάλλαγμα των υπηρεσιών που προσφέρει ο αντιβασιλέας της Αιγύπτου Μεχμέτ Αλής στο Σουλτάνο, του παραχωρείται η Κρήτη στην τιμή των 21 εκατομμυρίων γροσιών. Απεικόνιση της πόλης των Χανίων το 1686, δηλαδή λίγο μετά την κατάκτηση τους απο τους οθωμανους το

127 127 Το λιμάνι Ηράκλειο (Candia) φρουρούμενο από Αιγύπτιους στρατιώτες Η παραχωρήθηκε στον Αιγύπτιο Μεχμέτ Αλή Πασά Κρήτη το 1830 ως α- ντάλλαγμα της βοήθειας που προσέφερε στο Σουλτάνο των Οθωμανών. Η αιγυπτιοκρατία της Κρήτης κράτησε από το οπότε οι Μεγάλες Δυνάμεις αποφάσισαν να επανέλθει η Κρήτη στην επικυριαρχία του Σουλτάνου.

3. Η Β ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ ΚΡΗΤΗΣ, 1840 μ.χ μ.χ. Το 1840 ξεσπά πόλεμος μεταξύ του Μεχμέτ Αλή της Αιγύπτου και της Τουρκίας με αποτέλεσμα οι Μ. Δυνάμεις, με τη Συνθήκη του Λονδίνου, επαναφέρουν και πάλι την Κρήτη στη σουλτανική κυριαρχία. To 1841 κηρύσσεται νέα επανάσταση στην Κρήτη. Στις Ανατολικές επαρχίες αρχηγός είναι ο Λασιθιώτης οπλαρχηγός Γ. Βασιλογιώργης (καπεταν Βασιλάκης Γεωργιος, ) και στις Δυτικές οι αδελφοί Χαιρέτη. Η επανάσταση όμως έχει άδοξο τέλος. Με τη συνθήκη των Παρισίων του 1856 εκδίδεται το Χάττι Χουμαγιούν, με το οποίο παραχωρούνται σημαντικά προνόμια στους Χριστιανούς υπηκόους. Οι παραβιάσεις των διατάξεών τους όμως στα επόμενα ως το 1898 χρόνια αποτελούν και τη βασική αιτία των πολλών εξεγέρσεων που σημειώνονται. Το 1858 γίνεται το κίνημα του Μαυρογένη και εξ αυτού παραχωρούνται, με ειδικό φιρμάνι, στους Κρητικούς διάφορα φορολογικά, θρησκευτικά, διοικητικά και δικαστικά προνόμια. Λίγο μετά ακολουθεί η μεγάλη κρητική επανάσταση του για Ελευθερία και Ένωση με την Ελλάδα του Κρητικού λαού. Η επανάσταση διαρκεί τρία χρόνια και δίνει θαυμαστά δείγματα ηρωισμού και αυτοθυσίας. Αποκορύφωμα της νέας επανάστασης είναι το ολοκαύτωμα του Αρκαδίου το Νοέμβριο του 1866, η γιγαντομαχία του Λασιθίου στις Μαΐου του 1867 με τον Κόρακα, καθώς και οι φονικές μάχες που σημειώνονται σε πολλά χωριά των Χανίων, του Ρεθύμνου και του Ηρακλείου.

ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΑΡΚΑΔΙΟΥ

Το Νοέμβριο του 1866 ο Μουσταφά Ναϊλή Πασάς περικυκλώνει το μοναστήρι της Ι.Μ. Αρκαδίου με μια δύναμη Τουρκοαιγυπτίων και Αλβανών και 30 κανόνια. Το διαμέτρημα μεγάλο. Η διαφορά δυνάμεων ασύγκριτη. Οι Κρήτες που είχαν καταφύγει στην Ι.Μ. Αρκαδίου ήσαν 964, από τους οποίους 259 ήσαν πολεμιστές και 705 γυναικόπαιδα. Όμως δε σκέφτονται να παραδοθούν. Προτιμούν τον τίμιο θάνατο από τον τούρκικο εξευτελισμό. Και όταν πια το Αρκάδι λυγίζει κάτω από το βάρος του εχθρού που ενισχύεται συνεχώς, και το τούρκικο ασκέρι έχει μπει στους εσωτερικούς χώρους του μοναστηριού, ο Κωστής Γιαμπουδάκης και α- νατινάσσει την πυριτιδαποθήκη. Οι θόλοι της τινάζονται στον αέρα σκορπώντας το

128 128 θάνατο σε πάνω από 2500 άτομα χωρίς διακρίσεις. Ο δραματικός επίλογος καταγράφει 864 χρ. νεκρούς και 164 αιχμαλώτους.

ΓΙΓΑΝΤΟΜΑΧΙΑ ΛΑΣΙΘΙΟΥ

Μετά το ολοκαύτωμα του Αρκαδίου και τις μάχες που επακολούθησαν σε διάφορα χωριά της Κρήτης, ο μεγάλος όγκος του τουρκοαιγυπτιακού στρατού, στρατιώτες, στρατοπέδευσε στο Καστέλλι της Πεδιάδος, με σκοπό να εξοντώσει τους επαναστάτες που βρίσκονταν στο Οροπέδιο Λασιθίου της Δίκτης και αποτελούσε το ορμητήριο τους. Το γενικό πρόσταγμα είχε ο αρχιστράτηγος Ομέρ Πασάς, τουρκοκροάτης στην καταγωγή και φημιζόμενος για την αγριότητα και θηριωδία του. Αρχηγοί των επαναστατών του Λασιθίου ήσαν ο Μιχαήλ Κόρακας (για τους ένοπλους από Ανατολική Κρήτη) από την Πόμπια της Μεσσαράς και ο Κωνσταντίνος Σφακιανάκης (για τους ένοπλους από Δυτική Κρήτη) από το Βραχάσι. Οπλαρχηγοί ήταν ο Εμμανουήλ Μηλιαράς από το Τζερμιάδω, ο Εμμανουήλ Καζανάκης από το Μαρμακέτω συγγενής προφανώς του μεγάλου πολεμιστή Εμμανουήλ Καζάνη, ο Αριστοτέλης Βασιλογιώργης από το Γεροντομουρί, ο Ηρακλής Κοκκινίδης από το Κεραμούτσι, ο Αντώνιος Τρυφίτσος από το Καστέλλι, ο Εμμανουήλ Κόκκινης από τη Νεάπολη, ο Νικόλαος Τυλλιανάκης από την Έμπορο, ο Κωνσταντίνος Κοζυράκης από το Μεραμπέλλο, ο Αντώνιος Ζωγράφος ή Ξανθουδίδης από τ’ Αβδού, ο Φραγκιάς Μαστραχάς από τη Γέργερη, ο Δημήτριος Τσικριτζής από το Ζαρό, ο Νικόλαος Αλεξάκης από τους Ποταμούς, ο αρχηγός Ρίζου, δηλαδή Βιάννου, Γεώργιος Μιχαλοδημητράκης, οι πεντακοσίαρχοι Ιωάννης Μουρελλάκης και Αντώνιος Καλλιατάκης, ο Εμμανουήλ Χατζάκης, ο Γεώργιος Μανουσάκης, Γ. Δερμιτζάκης και άλλοι. Οι εθελοντές αρχηγοί και οπλαρχηγοί που βρέθηκαν και πήραν μέρος στις μάχες του Λασιθίου ήσαν ο Δημήτριος Πετροπουλάκης και ο Ηλίας Δημητρακαράκος από τη Μάνη, ο Γεώργιος Κουρμούλης λοχαγός του Ελληνικού στρατού και ο Χρήστος Βυζάντιος συνταγματάρχης επίσης του Ελληνικού στρατού σε αποστρατεία

Στις 19 του Μάη ο Ομέρ Πασάς κάλεσε τους στρατηγούς του Ρεσίτ Πασά και Αλή Ριζά (αρχηγούς των Τουρκικών Δυνάμεων) και Φερικ Ισμαήλ Πασά ) επικεφαλής των Αιγυπτιακών δυνάμεων) και τους έδωσε εντολή για να καταλάβουν πάση θυσία το Λασίθι. Την επόμενη, 20 του Μάη, ο Ισμαήλ Φερίκ Πασάς ξεκίνησε από τον αυχένα του Τσούλη το Μνήμα και ο Ρεσίτ Πασάς βάδιδια μέσου της Γερακιανής Λαγκάδας προς κατάληψη του Λασιθίου. Οι Κρήτες επαναστάτες είχαν παρατάξει τις δυνάμεις τους (3.000 οπλοφόροι κυρίως από την Ανατολική Κρήτη και 700 εθελοντές από την άλλη Ελλάδα) στα βουνά που βρίσκονται μόλις φθάνουμε στο Λασίθι από το Καστέλι και φθάνοντας εκεί οι Τουρκοαιγύπτιοι δίδονται ομηρικές μάχες, όμως επειδή οι Τουρκοαιγύπτιοι ήσαν πολύ περισσότεροι και τακτικός στρατός μπόρεσαν τελικά και πάτησαν το Λασίθι και οι επαναστάστες υποχώρησαν στα βουνά της Δίκτης. Από τις 21 Μαΐου έως στις 29 Μαΐου οι Τούρκοαιγύπτιοι κατακαίγουν τα χωριά του Λασιθίου και την Ιερά μονή Κρυσταλλένιας και κατασφάζουν τους κατοίκους του. Στις 28 Μαΐου οι Κρήτες επαναστάτες ανασυγκροτήθηκαν στο οροπέδιο του Λιμνακάρου. Μαθαίνοντας αυτό οι Τούρκοι πάνε να τους βρουν. Ωστόσο με ελιγμό οι Κρήτες ξανακατεβαίνουν στο κάμπο του Λασιθίου. Εκεί έρχονται το πρωί

129 129 στις 29 Μαίου και οι Τούρκοι, όμως καταπονημένοι τώρα τους παραλαμβάνουν οι Κρήτες έξωθι του χωριού Τζερμιάδο προς Μαρμακέτω και τους νικούν κατά κράτος. Τουρκοαιγύπτιοι στρατιώτες νεκροί περί τους Έλληνες επαναστάτες νεκροί 150. Γράφει ο ποιητής Κωνσταντινίδης για την καταστροφή του Λασιθίου: Ευθύς αρχίζει η Τουρκιά τότε την ώρα κείνη και κανονιοβουλούσανε κι η μέρα νύχτα εγίνη. Ο ήλιος εθαμβώθηκε τρέμει και φεύγει πέρα και οι καπνοί του μπαρουτιού μαυρίζουν τον αέρα. Πέφτουν οι μπάλες σαν βροχή οι μπόμπες σαν χαλάζι κι η γη οπού δεν ήνοιωθε άρχισε να τρομάζει. «όπου στραφείς, ένα κορμί νεκρό θε ν απαντήσεις, χωριό δεν βρίσκεις να σταθείς, δέντρο για να ακουμπήσεις τα χόρτα εμαράθηκαν κι όλα τα δεντρά ακόμα και μαύροι βγαίνουν στεναγμοί απ της γης το χώμα» Και η κρητική μούσα λέει: «Πάρε τη ράχη του βουνού κι ανέβα πέτρα-πέτρα σε κάθε πέτρα που πατείς κι ένα αγώνα μέτρα» Σημειώνεται και ότι προς χάρη της εν λόγω αιματηρής 10ημερης γιγαντομαχίας Λασιθίου στις 21-30/5/1867, η Κρητική Επαναστατική Διοίκηση των Απελευθερωτικών Αγώνων κατά τα έτη ονόμασε έτσι, δηλαδή Λασίθι, και το νομό που ανήκει η επαρχία Λασιθίου όπου έγινε η Μάχη αυτή, σύμφωνα με τον Οργανικό Νόμο του 1866 (Βλέπε Κρητικός Κώδικας, έκδοση Α Χανιά , Τόμος Α, σ. 63). Πριν ο νομός Λασιθίου ονομαζόταν νομός Σητείας, στα Βενετσιάνικα TERRITORIUM SITTIA ή SETTIA Καπεταν Μιχάλης Κόρακας

ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΕΙΣ

130 130 Μετά από τις ως άνω αλλεπάλληλες εκρήξεις της κρητικής ψυχής, επηρεάζεται η ευρωπαϊκή διπλωματία και αναγκάζουν τους Τούρκους να κάνουν ορισμένες παραχωρήσεις στο λαό του αιματοκυλισμένου νησιού της Κρήτης. Με τον “Οργανικό Νόμο” του 1868 η Κρήτη ονομάζεται Γενική Διοίκηση, με διοικητή που διορίζεται από το Σουλτάνο και πλαισιώνεται από ένα μωαμεθανό και ένα χριστιανό σύμβουλο. Αποτέλεσμα των ως άνω αγώνων ήταν και η υπογραφή της Σύμβασης της Χαλέπας, τον Οκτώβρη του 1878, που αποτελεί το Νέο Οργανισμό της Κρήτης. Με τη σύμβαση αυτή δημιουργείται καθεστώς ημιαυτόνομης επαρχίας. Ο γενικός Διοικητής της Κρήτης μπορεί να είναι και Χριστιανός. Η πλειοψηφία της Βουλής αποτελείται από Κρητικούς. Όμως η ημιαυτονομία αυτή της Κρήτης καταπατείται ύστερα από την αποτυχημένη επανάσταση του 1889, που έχει και πάλι αίτημα την Ένωση με την Ελλάδα. Με την επανάσταση του 1895 και με αφορμή της βιαιότητες του τουρκικού στοιχείου, αναγκάζονται οι Μ. Δυνάμεις να επέμβουν πιο δυναμικά. Πιέζουν την Πύλη και παραχωρεί στους Χριστιανούς πληρεξουσίους το Νέο Οργανισμό της Κρήτης.

ΦΕΡΙΚ ΙΣΜΑΗΛ ΠΑΣΑΣ & ΕΥΕΡΓΕΤΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ Φ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ

Φερίκ Ισμαήλ πασάς Αυτός που κατάστρωσε το επιτελικό σχέδιο εκπόρθησης της μονής του Αρκαδίου ήταν ο Υπουργός των Στρατιωτικών της Αιγύπτου Φερίκ Ισμαήλ Σελίμ Πασάς (υπάρχει και άγαλμά του στην Αίγυπτο). Ο ίδιος ήταν και ο επικεφαλής των Αιγυπτιακών δυνάμεων που πολεμούσαν στην Κρήτη μαζί με τους Τούρκους στην επανάσταση και στη γιγαντομαχία του Λασιθίου το Μάη του Κατά την Καταστροφή του Οροπεδίου Λασιθίου τον Ιανουάριο του 1823, οι Τούρκοι κατάσφαξαν και τον παπά του χωριού Ψυχρού, το Φραγκιά Παπαδάκη και αιχμαλώτισαν τα παιδιά του, ηλικίας ετών. Το ένα από αυτά, ο Αντώνιος Φρ. Παπαδάκης ( ), μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Από εκεί, μετά από 6 έτη, δραπέτευσε και κατέφυγε στην Οδησσό όπου σπούδασε και συνάμα ασχολήθηκε με το εμπόριο. Κατά το 1839 ήρθε στην Αθήνα, όπου αναδείχθηκε ισχυρός οικονομικός παράγοντας. Άφησε διαθήκη του μεγάλα ποσά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, το οποίο τον ανακήρυξε μεγάλο ευεργέτη του. Με δαπάνες του (ήταν και στην επιτροπή των Αθηνών που εφοδίαζε με χρήματα και όπλα τον αγώνα της Κρήτης) επίσης αγοράστηκαν όπλα για τον αγώνα της Κρήτης και δη κατά του αδελφού του, κάτι που δεν ήξερε τότε. Ακόμη και σήμερα πολλά παιδιά σπουδάζουν με υποτροφίες τους. Το άλλο από αυτά, ο Εμμανουήλ Φρ. Παπαδάκης, μεταφέρθηκε στην Αίγυπτο όπου εξισλαμίστηκε και στη συνέχεια εξελίχθηκε σε πασάς, ο καλούμενος Φερίκ Ισμαήλ πασάς ( ). Ο Φερικ Ισμαήλ πασάς πέθανε στην Κρήτη την περίοδο της επανάστασης. Σύμφωνα με την παράδοση, όταν έφτασε στο Λασίθι με τον Τούρκο Ομέρ πασά, για να κατασφάξει τους επαναστατημένους Λασιθιώτες (κατά τη γιγαντομαχία Λασιθίου), γνώρισε τον τόπο της γέννησης του, θυμήθηκε τους γονείς του και επειδή στη συνέχεια δεν ήθελε να συνεχίσει τον πόλεμο, ο Τούρκος Ομέρ Πασάς έβαλε και τον δολοφόνησαν, δίνοντας του να πιει δηλητηριασμένο καφέ.

131 131 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

1. ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ, μ.χ. Οι άγριες σφαγές των χριστιανών στα Χανιά το 1897 από τον τουρκικό όχλο, προκαλούν την επίσημη επέμβαση της Ελληνικής Κυβέρνησης, που στέλνει στην Κρήτη το συνταγματάρχη Τιμολέοντα Βάσσο με εκστρατευτικό σώμα 1500 ανδρών με σκοπό να καταλάβει την Κρήτη και να κηρύξει την Ένωσή της με την Ελλάδα. Η νέα αυτή επανάσταση απλώνεται γρήγορα και σκληρές μάχες διεξάγονται σε ολόκληρη την Κρήτη. Οι ξένες Δυνάμεις παράλληλα ως λύση προτείνουν την αυτονομία της Κρήτης. Οι πρεσβευτές της Αγγλίας, Γαλλίας, Ρωσίας και Ιταλίας ζητούν από το βασιλιά Γεώργιο της Ελλάδας να εγκρίνει το διορισμό του Πρίγκιπα Γεωργίου ως ύπατου Αρμοστή των Μ. Δυνάμεων υπό ορισμένες προϋποθέσεις. Στις 9 Δεκεμβρίου 1898 και παρά τη διαμαρτυρία της Πύλης, φτάνει στα Χανιά, ως πρώτος Ύπατος Αρμοστής, ο Πρίγκιπας Γεώργιος. Με την έκρηξη του άτυχου ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897, η Ελλάδα αναγκάζεται να ανακαλέσει τις δυνάμεις της από την Κρήτη. Οι επικεφαλείς της Κρητικής επανάστασης δέχονται τη λύση της αυτονομίας υπό την επικυριαρχία του Σουλτάνου. Η Κρητική Πολιτεία αποτελεί πια μια πραγματικότητα. Στις 29 του Απρίλη, ο Πρίγκιπας σχηματίζει την πρώτη του κυβέρνηση, με την ακόλουθη σύνθεση Συμβούλων: (Υπουργοί) Ελευθέριος Βενιζέλος της Δικαιοσύνης, Μανούσος Κούνδουρος των Εσωτερικών και της Συγκοινωνίας, Νικόλαος Γιαμαλάκης της Δημόσιας Εκπαίδευσης και των Θρησκευτικών, Κωνσταντίνος Φούμης των Οικονομικών και Χασάν Σκυλλιανάκης της Δημόσιας Ασφάλειας. 1898: Η Κρήτη ανακηρύσσεται Αυτόνομη Πολιτεία με ηγεμόνα τον πρίγκιπα της Ελλάδας Γεώργιο 1905: Επαναστατικό κίνημα (Επανάσταση Θερίσου) με ηγέτη τον Ε- λευθέριο Βενιζέλο Εκτελεστική Επιτροπή Κρήτης. Μ. Πετυχάκης, Ελ. Βενιζέλος, Α. Μιχελιδάκης (πρόεδρος), Εμμ. Λογιάδης και Χ.Πωλογεώργης

2. ΕΝΩΣΗ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΠΙΣΗΜΑ 30/5/1913 Οι αυθαιρεσίες του Αρμοστή Κρήτης Πρίγκιπα Γεώργιου προκάλεσαν την οργή των Κρητικών και το 1905 εξεγέρθηκαν εναντίον του πραγματοποιώντας την περίφημη “Επανάσταση του Θέρισου”. Αποτέλεσμα ήταν να αναγκαστεί σε παραί-

132 132 τηση ο παλιός αρμοστής και να οριστεί νέος ο Αλέξανδρος Ζαϊμης. Στα γεγονότα εκείνης της εποχής αναδείχθηκε η μεγάλη πολιτική φυσιογνωμία του Ελευθέριου Βενιζέλου που σφράγισε με την παρουσία του τη νεώτερη ιστορία της Ελλάδας. Στις 24 Σεπτεμβρίου 1908 οι Κρητικοί κήρυξαν την Ένωση με την Ελλάδα, αλλά η Ελληνική Κυβέρνηση δεν τη δέχτηκε, γιατί φοβόταν πόλεμο με την Τουρκία. Η Ένωση με την Ελλάδα, που τόσο αίμα και τόσα δάκρυα κόστισε στην ηρωική Μεγαλόνησο, πραγματοποιήθηκε με την κήρυξη του Βαλκανικού πολέμου στις 12 Οκτωβρίου Στις 17/30 Μαΐου 1913 επικυρώθηκε η τελική ένωση της Κρήτης με την υπόλοιπη Ελλάδα και υψώθηκε η ελληνική σημαία στο νησί. Την 1η Δεκεμβρίου του 1913 η Κρήτη ενσωματώθηκε και επίσημα στο ελληνικό κράτος. Ακριβώς ένα μήνα νωρίτερα (1 Νοεμβρίου 1913), ο σουλτάνος Μεχμέτ ο 5ος είχε παραιτηθεί από κάθε δικαίωμα επικυριαρχίας επί της μεγαλονήσου. Αιώνες αιμάτων και δακρύων στη μαρτυρική Κρήτη έβρισκαν επιτέλους την ιστορική τους δικαίωση.η επίσημη ανακήρυξη της ένωσης έγινε στα ηλιόλουστα Χανιά την Κυριακή 1η Δεκεμβρίου 1913, παρουσία του βασιλιά Κωνσταντίνου και του πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου, μέσα σε ιδιαίτερα πανηγυρικό κλίμα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΙ & ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ

1) Α KAI B ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

Κατά το μεγαλύτερο μέρος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου η Ελλάδα παρέμεινε ουδέτερη. Όμως το 1917 η Κυβέρνηση του Ε. Βενιζέλου απεφάσισε να συμμετάσχει στον πόλεμο, στο πλευρό των Συμμάχων. Με το τέλος της παγκόσμιας σύρραξης – Οκτώβριος η Τουρκία συνθηκολόγησε (ανακωχή του Μούδρου) και η Ελλάδα βρέθηκε στην πλευρά των νικητών. Το «Γ. Αβέρωφ» κατέπλευσε στην Κωνσταντινούπολη και εκεί ύψωσε την Ελληνική σημαία ως μία από τις νικήτριες δυνάμεις του Μεγάλου Πολέμου. Μετά την υπογραφή των συνθηκών ειρήνης. το «Γ. Αβέρωφ» μαζί με τον υπόλοιπο στόλο μετέφεραν τα Ελληνικά στρατεύματα στην Ιωνία. Οι εξελίξεις των επιχειρήσεων στη Μικρά Ασία διέγραψαν γρήγορα αρνητική πορεία που κατέληξε στην Καταστροφή του ’22. Η εδαφική ακεραιότητα και η ανεξαρτησία της Ελλάδας απειλείται ξανά κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι πανίσχυρες δυνάμεις του Άξονα, η Γερμανία και η Ι- ταλία αποσκοπούν στην παγκόσμια κυριαρχία. Προτού ο Μουσολίνι ζητήσει την παράδοση της Ελλάδας θα προσπαθήσει ύπουλα να την πλήξει. Θα τορπιλίσει ανήμερα το Δεκαπενταύγουστο, στην Τήνο το εύδρομο ΕΛΛΗ, που σημαιοστολισμένο ναυλοχούσε εκεί. Η αριθμητική και τεχνολογική υπεροχή των Γερμανών και Ιταλών σε όλους τους τομείς κάνουν την ιδέα και μόνο της αντίστασης – πόσο μάλλον της νίκης – να μοιάζει χίμαιρα. Γι’ αυτό και το ΟΧΙ της ηγεσίας που ενεκολπώθη και βροντοφώναξε η ψυχή του Ελληνικού λαού στο ιταλικό τελεσίγραφο, άφησε ά- ναυδη την Παγκόσμιο κοινή γνώμη που θεωρούσε αναπόφευκτη τη νίκη του Άξονα. Η αλαζονεία του Μουσολίνι δέχεται ηχηρό κόλαφο από το ψυχωμένο στρατό μας. Ο στόλος μας με αιχμή δόρατος τα ηρωικά μας υποβρύχια διακρίνεται. Η επακόλουθη Γερμανική εισβολή καταφέρει σοβαρά πλήγματα στον Ελληνικό στόλο, όμως εκείνος δεν πτοείται. Μετά την κατάληψη της Κρήτης στις Μαΐου του 1941 από τους Γερμανούς, το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό, το μόνο

133 133 από όλα τα Ναυτικά των Ευρωπαϊκών κρατών που κατελήφθησαν από τον Άξονα, δεν παρεδόθη, αλλά και σύσσωμος ο Ελληνικός Στόλος, όσος δηλαδή διεσώθη από τις επιχειρήσεις στη Μάχη της Ελλάδας κατά του Άξονα, έπλευσε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Εκεί, μαζί με διαφυγόντες από την κατεχόμενη Ελλάδα, άνδρες του Στρατού Ξηράς και της Πολεμικής Αεροπορίας, συνέχισε τον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων όχι μόνο μέχρι την απελευθέρωση της Ελλάδας τον Οκτώβριο του 1944, αλλά μέχρι την τελική νίκη των Συμμάχων στην Ευρώπη, που πραγματοποιήθηκε με την πλήρη κατάρρευση της Γερμανίας το Μάιο του Τα επιτεύγματα και ο ηρωισμός των Ελλήνων ναυμάχων προσέδωσαν στον αγώνα αίγλη αρχαίου μεγαλείου. Τα κατορθώματα των θρυλικών πλοίων Α/Τ ΟΛΓΑ, ΑΔΡΙΑΣ και του Υ/Β ΚΑΤΣΩΝΗΣ δε λησμονιούνται. Η συμμετοχή των Ελληνικών πλοίων στις αποβάσεις της Νορμανδίας και Νότιας Γαλλίας αποτελεί την κορωνίδα της δράσης του Ελληνικού Ναυτικού εκείνη την περίοδο. Η Ελλάδα, διαθέτοντας στην περίοδο των βαλκανικών Πολέμων έναν πλήρως αναδιοργανωμένο, άρτια εκπαιδευμένο και καλά εξοπλισμένο Στρατό και έχοντας εξασφαλισμένη την υπεροπλία στη θάλασσα, χάρη στο Ναυτικό της, έμπαινε στον πόλεμο κατά της Τουρκίας στο πλευρό των Βαλκανικών Συμμάχων της Βουλγαρίας, Σερβίας και Μαυροβουνίου, με τις ευνοϊκότερες συνθήκες. Ακλόνητη πίστη ό- λων ήταν η απελευθέρωση των εθνικών εδαφών και των ομοεθνών τους που εξακολουθούσαν να βρίσκονται υπό το ζυγό των Τούρκων και καθημερινά υπέφεραν το φυλετικό και θρησκευτικό φανατισμό τους. Επιπλέον η Ελλάδα επιθυμούσε να αποπλύνει την ήττα του άτυχου πολέμου του 1897, που τόσα δεινά της είχε φέρει. Το Ελληνικό Ναυτικό, που αποτελούσε τη μόνη ναυτική δύναμη της Συμμαχίας, συντέλεσε αποφασιστικά στη νίκη των συμμαχικών όπλων. Με τις ιστορικές ναυμαχίες της Έλλης (3 Δεκεμβρίου 1912) και της Λήμνου (5 Ιανουαρίου 1913), με επικεφαλής το θρυλικό θωρηκτό “Αβέρωφ”, εξασφαλίστηκε η Ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο από τη μια και από την άλλη εξαναγκάστηκε ο Τουρκικός Στόλος να μείνει αποκλεισμένος στα Δαρδανέλια μέχρι το τέλος του Πολέμου. Το τέλος του Α Βαλκανικού Πολέμου, βρήκε την Ελλάδα να έχει απελευθερώσει την Ήπειρο, τη Θεσσαλία, τη Μακεδονία και τα νησιά του Αιγαίου μας (Κρήτη κ.τ.λ.) Το βράδυ της 18ης Οκτωβρίου 1912 το Ελληνικό τορπιλοβόλο υπ’ αριθ. 11, με κυβερνήτη τον υποπλοίαρχο Ν. Βότση, μπήκε στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης και με δυο τορπίλες βύθισε την Τουρκική κορβέτα Φετίχ-ι-Μπουλέντ. Αξίζει επίσης να σημειωθεί και ότι στις 9 Δεκεμβρίου 1912 το υποβρύχιο “Δελφίν” επιτέθηκε κατά του τουρκικού καταδρομικού “Μετζηδιέ”, γεγονός που αποτέλεσε την πρώτη τορπιλική επίθεση στον κόσμο. Οι παράγοντες των επιτυχιών του Ναυτικού μας ήταν η ποιοτική υπεροχή και η ναυτική παράδοση του προσωπικού, καθώς και η εμπνευσμένη του ηγεσία. (Από την Ιστορία Στρατού) Χανιά, 1 Δεκεμβρίου Η επίσημη τελετή της ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα.

134 134 ΣΗΜΕΙΩΝΕΤΑΙ ΟΤΙ: 1) Τα λαμπρά κατορθώματα του Ελληνικού στρατού στη Βόρειο Ήπειρο είχαν ως στήριξη το Ελληνικό εμπορικό ναυτικό, το οποίο σε μια άλλη αδιανόητη εποποιία επέτυχε τη μεταφορά μεγάλου αριθμού ανδρών και εφοδίων προς το μέτωπο χωρίς καμία απώλεια. Παράλληλα το Ελληνικό πολεμικό ναυτικό όχι μόνο προστάτευε με πλήρη ασφάλεια τις νηοπομπές, αλλά προέβαινε και σε επικίνδυνες εξορμήσεις στην Αδριατική αντιμετωπίζοντας ένα εχθρικό στόλο δεκαπλασίας ισχύος και δυνάμεως. Συνέπεια αυτών ήταν το Αιγαίο και το Ιόνιο να μείνουν απόρθητα ακόμα και από τα σχεδόν υπερσύγχρονα θωρηκτά του Ιταλικού στόλου. Οι σχετικά μικρές Ελληνικές ναυτικές δυνάμεις υπήρξαν το φόβητρο του Ιταλικού Ναυτικού Γενικού Επιτελείου. 2) Το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό είχε την τιμή να δεχθεί μόνο αυτό μαζί με τους Βρετανούς την παράδοση του Ιταλικού Στόλου μετά την ανακωχή της 8ης Σεπτεμβρίου Είχε ακόμα την τιμητική συμμετοχή του με δύο κορβέτες στη μεγάλη Συμμαχική Απόβαση της Νορμανδίας στις 6 Ιουνίου 1944 και 4 φορτηγά πλοία του Εμπορικού Ναυτικού. Το «ΑΓIOΣ ΣΠYPIΔΩN» με πλοίαρχο το Γεώργιο Σαμοθράκη, το «ΓEΩPΓIOΣ Π.» με την πλοιαρχία του Δημητρίου Παρίση, το «Α- ΜΕΡΙΚΗ» με τη διακυβέρνηση του Σπυρίδωνα Θεοφιλάτου και το «EΛΛAΣ» με την πλοιαρχία του Γεωργίου Tριλίβα. Ακόμα 8 Ελληνικά πολεμικά συμμετείχαν στην απόβαση της Νοτίου Γαλλίας την 15η Αυγούστου 1944, μάλιστα ο ίδιος ο Tσώρτσιλ που παρευρίσκονταν εκεί χαιρέτησε με μήνυμα το ηρωικό Ελληνικό ναυτικό. 3) Το Ελληνικό Εμπορικό Ναυτικό θρήνησε πάνω από άνδρες κατά τον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο και το 60% των ωκεανοπόρων πλοίων του από τα 600 ατμοκίνητα πλοία και τα 700 πετρελαιοκίνητα καΐκια. Οι Ελληνικές απώλειες των εμπορικών μας πλοίων έφθασαν στο 14% του συνόλου των συμμαχικών απωλειών σε όλες τις θαλάσσιες επιχειρήσεις ένα τεράστιο ποσοστό για μια μικρή χώρα. Το Πολεμικό Ναυτικό έχασε κατά τη διάρκεια του Πολέμου 28 μάχιμα πλοία και 700 άνδρες.

2) Ο ΕΘΝΑΡΧΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ Α. Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ Η ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

Ο σημαντικότερος Έλληνας πολιτικός, ευφυής, ρεαλιστής και οραματιστής, ευέλικτος και τολμηρός διέθετε μια εντυπωσιακή προσωπική ακτινοβολία. Γεννήθηκε στην Τουρκοκρατούμενη Κρήτη το Στα νεανικά του χρόνια η οικογένειά του κατέφυγε στην Ελλάδα, καθώς ο πατέρας του υφίστατο τις συνέπειες της επαναστατικής του δράσης. Μετά την αποφοίτησή του από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών άσκησε τη δικηγορία στα Χανιά αλλά σύντομα τον α- πορρόφησε η πολιτική ως μέλος της φιλελεύθερης παράταξης. Οι ηγετικές και πολιτικές του ικανότητες αναδείχθηκαν κατά την επανάσταση του Την περίοδο της Κρητικής πολιτείας ( ) συνέβαλε στη διαμόρφωση του Κρητικού Συντάγματος, συγκρούσθηκε με τον Αρμοστή Γεώργιο για τις φιλελεύθερες αρχές του, κατέφυγε σε ένοπλη επανάσταση στο Θέρισο (1905) και πέτυχε την αντικατάσταση του Αρμοστή. Στις μετέπειτα προσπάθειές του για ένωση με την Ελλάδα ισορροπούσε με ευελιξία α- νάμεσα στην τόλμη και στη μετριοπάθεια. Το 1910 έληξε ο ρόλος του στα πολιτικά πράγματα της Κρητικής πολιτείας, όταν ανέλαβε την πρωθυπουργία στην Ελλάδα και συγκρότησε το “Κόμμα των Φι-

135 135 λελευθέρων”. Υπήρξε ο πρωτεργάτης της πολιτικής και οικονομικής ανόρθωσης της Ελλάδας και της νικηφόρας έκβασης των Βαλκανικών Πολέμων ( ). Κατά τη διάρκεια του Α Παγκοσμίου Πολέμου ήρθε σε ρήξη με το στέμμα αλλά με κόστος τον Εθνικό Διχασμό ( ) επέβαλε την πολιτική του για είσοδο της χώρας στον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων. Η Ελλάδα ανταμείφθηκε για τη συμβολή της με την παραχώρηση της Αρμοστείας της Σμύρνης (1919). Στις κρίσιμες εκλογές του Νοεμβρίου 1920 ο Βενιζέλος ηττήθηκε, αποσύρθηκε από την πολιτική, για να επιστρέψει μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του Με δύο ριζοσπαστικές πρωτοβουλίες του (1923) -την υποχρεωτική ανταλλαγή Ελλήνων και Τούρκων και τη Συνθήκη της Λωζάννης, που καθόρισε τα σύνορα ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία- άλλαξε τον προσανατολισμό της Ελληνικής πολιτικής και έβαλε τα θεμέλια της ειρηνικής ανάπτυξης. Η τελευταία τετραετία της διακυβέρνησής του ( ) ήταν περίοδος σταθερότητας και δημιουργίας. Κορυφαία επιτυχία το Ελληνοτουρκικό σύμφωνο φιλίας (1930). Το τέλος της σταδιοδρομίας του σημαδεύτηκε από την απόπειρα κατά της ζωής του (Ιούνιος 1933) και το αποτυχημένο κίνημα του Μαρτίου Αυτοεξορίστηκε στο Παρίσι, όπου πέθανε στις 18 Μαρτίου

Β. Ο ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Ο Ε. Βενιζέλος με αφορμή τις σφαγές των Τούρκων στα Χανιά και το Ρέθυμνο, πήρε ενεργό μέρος στην επανάσταση του Το 1905 κήρυξε την επανάσταση του Θέρισου που σκοπό είχε την πολιτική ένωση της Κρήτης με τη μητέρα Ελλάδα, σε.ένα μόνο, ελεύθερο και συνταγματικό κράτος. Το 1910 η Κρητική συνέλευση εξέλεξε το Βενιζέλο σαν πρόεδρο της και μετά σαν πρωθυπουργό της Κρητικής πολιτείας. Το ίδιο διάστημα, η Αθήνα περνούσε δύσκολες ώρες. Η Βουλή είχε διαλυθεί και είχαν προκηρυχθεί εκλογές. Ο Βενιζέλος με την ενθάρρυνση των φίλων και συνεργατών του, όπως του Μιχαλακόπουλου, του Ζαβιτσιάνου και του Εμμανουήλ Μπενάκη, παραμέρισε τους αρχικούς ενδοιασμούς του και υπέβαλε υ- ποψηφιότητα. Οι εκλογές πραγματοποιήθηκαν στις 8 Αυγούστου 1910 και ο Βενιζέλος με την ομάδα του εκλέχτηκαν βουλευτές της Ελλάδας τώρα. Τότε ιδρύθηκε και το κόμμα του που ονομάστηκε ”Κόμμα Φιλελευθέρων”. Τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου σχημάτισε κυβέρνηση και αμέσως επιδόθηκε στην τακτοποίηση των πολιτικών και εθνικών υποθέσεων της Ελλάδας. Κατόπιν ο Βενιζέλος άρχισε μία εντατική προσπάθεια για την ανασυγκρότηση της διοικήσεως και την αναδιοργάνωση του στρατού και του στόλου. Έτσι, όταν άρχισαν οι Βαλκανικοί πόλεμοι ( ) η Ελλάδα βρέθηκε ανασυγκροτημένη και ισχυρή και κατόρθωσε να απελευθερώσει τις βόρειες επαρχίες της και πολλά από τα νησιά της. Τη θριαμβευτική πορεία του έθνους, όμως, προς την πλήρη αποκατάσταση του ανέκοψε η κήρυξη του Α Παγκοσμίου πολέμου, ο οποίος έγινε αιτία διαφωνίας μεταξύ Βενιζέλου και του νέου βασιλιά Κωνσταντίνου. Ο λόγος της διαφωνίας ήταν ότι ενώ ο διορατικός Βενιζέλος υποστήριζε την ένταξη της χώρας στο στρατόπεδο των Συμμάχων της Α- ντάντ, διαβλέποντας τη νίκη των Συμμάχων και τα οφέλη που θα απολάμβανε η Ελλάδα σε περίπτωση που πολεμούσε στο πλευρό τους, ο Κωνσταντίνος υποστήριζε την ουδετερότητα. Μετά από ένα κλίμα προστριβών, ο Βενιζέλος παραιτήθηκε στις Στις εκλογές που επακολούθησαν το κόμμα του Βενιζέλου νίκησε και σχημάτισε και πάλι κυβέρνηση. Ο Βενιζέλος συμφώνησε να κρατήσει ουδετερότητα αυτή τη φορά, όμως η είσοδος της Βουλγαρίας στον πόλεμο και η επίθεση της εναντίον της Σερβίας, με την οποία υπήρχε Ελληνοσερβική συνθήκη, τον υποχρέωσε να μην ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της ουδετερότητας. Μετά από αυτό ήλθε σε νέα ρήξη με το βασιλιά και παραιτήθηκε και πάλι. Στις εκλογές που επακολούθησαν ο Βενιζέλος δεν πήρε μέρος, γιατί θεώρησε τη διάλυση της Βουλής αντισυνταγματική. Στο μεταξύ, με πρόσχημα τη σωτηρία της Σερβίας, οι Σύμμαχοι α- ποβίβασαν στρατεύματα στη Θεσσαλονίκη. 3) Ο ΔΙΧΑΣΜΟΣ Η διαφωνία αυτή μεταξύ Βενιζέλου και Κωνσταντίνου έγινε η αιτία της δημιουργίας μεγάλου διχασμού, που αποτέλεσε πληγή κοινωνική για τη χώρα για πολ-

136 136 λές δεκαετίες. Το 1916 οι βενιζελικοί, με την υποστήριξη των Συμμάχων, οργάνωσαν στρατιωτικό κίνημα και ίδρυσαν ”Προσωρινή Κυβέρνηση εθνικής Αμύνης”, την οποία διεύθυνε η τριανδρία Β., Παύλου Κουντουριώτη και Παναγιώτη Δαγκλή. Η τριανδρία αυτή πήγε στη Θεσσαλονίκη και ίδρυσε νέο κράτος που περιλάμβανε τη Β. Ελλάδα και τα νησιά του Αιγαίου.

4) Η ΕΛΛΑΔΑ “ΤΩΝ ΔΥΟ ΗΠΕΙΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΝΤΕ ΘΑΛΑΣΣΩΝ”

Το Μάιο του 1917 ο Βενιζέλος, αφού οι Σύμμαχοι εξόρισαν τον Κωνσταντίνο και έβαλαν στη θέση του το δευτερότοκο γιο του, Αλέξανδρο, ξαναγύρισε στην Αθήνα και τάχθηκε στο πλευρό των Συμμάχων. Με το τέλος του πολέμου ο Βενιζέλος πήρε μέρος στη Διάσκεψη της Ειρήνης του Παρισιού και υπέγραψε, σαν εκπρόσωπος της Ελλάδας, τις συνθήκες του Νεϊγύ ( ) και των Σεβρών ( ), με τις οποίες η Ελλάδα έφτανε μέχρι την Α. Θράκη και τη Σμύρνη. Ο μεγάλος οραματιστής Βενιζέλος κατόρθωσε να δημιουργήσει τη Ελλάδα “των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών”. Καθώς ετοιμαζόταν όμως να επιστρέψει στην Ελλάδα, δέχτηκε στο σιδηροδρομικό σταθμό της Λυών δολοφονική απόπειρα από δύο αντιβενιζελικούς απότακτους αξιωματικούς του στρατού. Όταν θεραπεύτηκε από τα τραύματα του επέστρεψε στην Αθήνα θριαμβευτής, όπου του έγινε πανηγυρική υποδοχή.

5) H ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

Στις εκλογές όμως του Νοεμβρίου, ο μεγάλος πολιτικός, που είχε διακριθεί στο διεθνή διπλωματικό στίβο, ηττήθηκε από τους αντιπάλους του και έφυγε στο Παρίσι αποσυρόμενος από την πολιτική. Στις εκλογές του 1923, ύστερα από τη Μικρασιατικά Καταστροφή, πήρε πάλι μέρος, εκλέχτηκε βουλευτής και έγινε πρόεδρος της συνελεύσεως. Το 1923 υπέγραψε με την Τουρκία τη συνθήκη της Λωζάνης που αποτελούσε τον ακρωτηριασμό της Μεγάλης Ιδέας. Ο Βενιζέλος όμως κατάφερε ό,τι του επέτρεπαν οι περιστάσεις. Με τη συνθήκη αυτή προσαρτήθηκαν οριστικά στην Ελλάδα η Δ. Θράκη και τα νησιά του Αιγαίου. Στις εκλογές του 1928 ο Βενιζέλος πέτυχε μια συντριπτική πλειοψηφία. Το 1933 έγινε νέα δολοφονική απόπειρα εναντίον του. Επακολούθησαν ταραχές που κατέληξαν στο στρατιωτικό κίνημα Πλαστήρα-Βενιζέλου (1935). Το κίνημα απέτυχε και ο Βενιζέλος έφυγε για τη Γαλλία όπου και πέθανε το )

ΚΥΡΙΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΑΠΟ ΓΕΝΝΗΣΗ – ΘΑΝΑΤΟ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ

1864: Γέννηση ελευθερίου Βενιζέλου : Η μεγάλη Κρητική επανάσταση για Ελευθερία και Ένωση με την Ελλάδα του Κρητικού λαού. – Το Νοέμβριο του 1866 ο Μουσταφά Ναϊλή Πασάς περικυκλώνει το μοναστήρι της Ι.Μ. Αρκαδίου – Στις 20 Μαΐου 1867

Η ΓΙΓΑ- ΝΤΟΜΑΧΙΑ ΛΑΣΙΘΙΟΥ : (15/28 Απριλίου) Εκλογική αποτυχία Τρικούπη κυβέρνηση Δελιγάννη, (Σεπτέμβριος) Επαναστατικό κίνημα στην Κρήτη- Θάνατος Τρικούπη περιπλοκή Κρητικού ζητήματος 1897: (Φεβρουάριος) Επανάσταση στην Κρήτη (Μάρτιος Ελληνικά σώματα στη Μακεδονία-(7/19 Απριλίου Η Τουρκία κηρύσσει τον πόλεμο κατά της Ελλάδος Οι Τούρκοι στη Θεσσαλία (Μάιος) Ανακωχή- (16/28 Δεκεμβρίου η Θεσσαλία ξανά στους Έλληνες). 1898: Ο πρίγκιπας Γεώργιος ορίζεται ύπατος αρμοστής στην Κρήτη 1903: Συγκρότηση Μακεδονικού κομιτάτου στην Αθήνα Αποστολή Κρητών στο Μακεδονικό Αγώνα. 1905: Διαφωνία Βενιζέλου Πρίγκιπα Γεώργιοι Κίνημα του θερίσου Δολοφονία Δελιγιάννη (Σεπτέμβριος): Παραίτηση πρόγκημα Γεωργίου στην Κρήτη και αντικατάσταση από Ζαϊμη 1908: (12/25 Οκτωβρίου) Η Κρήτη κηρύσσει την ένωσή της με την Ελλάδα και καταργεί την αρμοστεία

137 : (Απρίλιος) Ο Βενιζέλος πρόεδρος της Ελληνικής Συνέλευσης των Κρητών και μετά πρωθυπουργός της Κρητικής Πολιτείας (Μάιος) ίδρυση του Στρατιωτικού Συνδέσμου (Αύγουστος) Κίνημα στο Γουδί Δεκέμβριος ο Βενιζέλος καλείται στην Αθήνα ως σύμβουλος του Συνδέσμου. 1910: Κιλελέρ Κυβέρνηση Δραγούμη – Εκλογές (5/10) πρώτη Κυβέρνηση Βενιζέλου 1912: (Μάρτιος) Νίκη Φιλελευθέρων στις εκλογές (22 Απριλίου / 14 Μαΐου) Κατάληψη της Ρόδου από Ιταλούς (15/28 Οκτωβρίου) έναρξη Α βαλκανικού πολέμου (26 Οκτωβρίου /8 Νοεμβρίου απελευθέρωση Θεσσαλονίκης) 1913: (21 Φεβρουάριου /6 Μαρτίου) Απελευθέρωση Ιωαννίνων (17/30 Μάιου Συνθήκη Λονδίνου (13/26 Ιουνίου) έναρξη Β Βαλκανικού πολέμου 1/14 Δεκεμβρίου προσάρτηση Κρήτης 1914: Πρώτος Παγκόσμιος πόλεμος 1916: (17/30 Αυγούστου) Κίνημα Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη) (13/26 Αυγούστου) Το Δ Σώμα Στρατού παραδίδεται στους Γερμανούς (30 Αυγούστου 12 Σεπτεμβρίου) οι Βούλγαροι στην καβάλα – (26/9 9/10) Προσωρινή Κυβέρνηση Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη (18/11 1/12) Νοεμβριανά), η Μάχη των Αθηνών/ 1917: (30/5 12 Ιουνίου Παραίτηση Κωνσταντίνου και αναχώρηση του – βασιλιάς ο Αλέξανδρος (133/26 Ιουνίου) ο Βενιζέλος ορκίζεται πρωθυπουργός. 1918: (17/30 Μαΐου) Μάχη Σκρά 17/30 Σεπτεμβρίου) Ανακωχή Βουλγαρίας 1919: (Ιανουάριος) Ελληνικός στρατός στην Οδησσό ( Μάιος) Ελληνικός στρατός στη Σμύρνη 1920 (Ιούλιος – Ιούλιος) Κατάληψη Προύσας, Ανδριανούπολης κ.τ.λ. (27 Ιουλίου /10 Αυγούστου) Συνθήκη Σεβρών, (30 Ιουλίου / 12 Αυγούστου) Απόπειρα κατά του Βενιζέλου στο σταθμό της Λυών του Παρισιού. 1921: (31 Αυγούστου / 13 Σεπτεμβρίου) Μάχη Σαγγάριου. 1922: ((27 Αυγούστου / 9 Σεπτεμβρίου) κατάληψη της από τον Τουρκικό στρατό 1923: (24 Ιουλίου) Συνθήκη της Λωζάννης, (31 Αυγούστου) ΟΙ Ιταλού βομβαρδίζουν και καταλαμβάνουν την Κέρκυρα 1925: (25 Ιουνίου) Δικτατορία Πάγκαλου. 1928: (4 Ιουλίου) Ο Βενιζέλος πρωθυπουργός 1930: (25 Οκτωβρίου) Ταξίδι Βενιζέλου στην Άγκυρα (30 Οκτωβρίου) Ελληνοτουρκική συμφωνία 1932 (21 Μάιου) Παραίτηση Βενιζέλου) – (26 Μάιου) Κυβέρνηση Παπαναστασίου) (5 Ιουνίου) Νέα κυβέρνηση Βενιζέλου 1933: (16 Ιανουαρίου) τελευταία κυβέρνηση Βενιζέλου) – (5 Μαρτίου) Εκλογές) (6 Μαρτίου) Κίνημα Πλαστήρα (6 Ιουνίου ) Απόπειρα κατά του Βενιζέλου. 1935: (12 Μαρτίου) Ο Βενιζέλος εγκαταλείπει την Κρήτη και την Ελλάδα – – (9 Οκτωβρίου ) Κίνημα Παπάγου (10 Οκτωβρίου κατάργηση της Βασιλείας) 1936: (18 Μαρτίου) Θάνατος Βενιζέλου

7) ΙΤΑΛΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΚΑΤΟΧΗ ΚΡΗΤΗΣ

O τελευταίος σταθμός της Κρητικής ιστορίας είναι η κατάληψη της Κρήτης από τους Γερμανούς και Ιταλούς, μετά από μια επική αντίσταση. Η μάχη για την κατάληψη της Κρήτης κράτησε από τις 20 ως τις 29 του Μάη Στις Μαΐου του 1941 έγινε η απόβαση των Γερμανών στο νησί, καθώς και η ταυτόχρονη ρίψη των αλεξιπτωτιστών. Οι Κρητικοί με τους συμμάχους: Βρετανούς, Νεοζηλανδούς και Αυστραλούς αντιστάθηκαν ηρωικά αλλά ηττήθηκαν. Όμως αυτή ήταν μια πύρρειος νίκη για τους Γερμανούς, γιατί τους προξένησε μεγάλες απώλειες σε έμψυχο και άψυχο δυναμικό. Μετά την κατάληψη της Κρήτης στο Νομό Λασιθίου αποβιβάστηκε ένα Σύνταγμα Ιταλών και σε λίγες μέρες, έφθασε και η Μεραρχία της Σιένας που απλώθηκε σ’ όλο το Νομό, καθώς και στα Δωδεκάνησα. Στην υπόλοιπη Κρήτη απλώθη-

138 138 καν οι Γερμανοί. Διοικητής των ιταλικών στρατευμάτων του Ν. Λασιθίου και Δωδεκανήσου έγινε ο Ιταλός Στρατηγός Άγγελος Κάρτα και Διοικητής της υπόλοιπης Κρήτης ο Γερμανός στρατηγός Κράιπε. Ωστόσο μετά τη Μάχη της Κρήτης ταυτοχρόνως αρχίζει και η υψηλόφρονα Εθνική αντίσταση του Κρητικού λαού. Ο Αρχηγός Εθνικής Αντίστασης Κρήτης Καπετάν Μανώλης Μπαντουβάς Ο Αρχηγός Λασιθίου καπεταν Αδαμ Κρασανάκης ή Κρασαναδάμης ( )

ΜΑΧΗ ΚΡΗΤΗΣ 20 ΜΑΙΟΥ 1941

Το πρωί της 20ης Μαΐου του 1941 ο ξάστερος ανοιξιάτικος ουρανός της Κρήτης μαυρίζει από εκατοντάδες σκουρόχρωμα γερμανικά αεροπλάνα, τα οποία καθώς μουγκρίζουν μοιάζουν με τέρατα της Αποκάλυψης. Η γη σείεται και αμέσως τα πρώτα κύματα των επίλεκτων γερμανικών τμημάτων αρχίζουν να πέφτουν κατά χιλιάδες, από τα αμέτρητα μεταγωγικά αεροπλάνα και ανεμόπτερα. Η μάχη για την κατάληψη της Κρήτης κράτησε από τις 20 έως στις 29 του Μάη Η γερμανική επίθεση ξεκίνησε με ανελέητο βομβαρδισμό των πόλεων και των χωριών και η απόβαση των Γερμανών στο νησί έγινε με ρίψη αλεξιπτωτιστών. Πεδίο μάχης και τα χωριά και οι πόλεις. Ο άμαχος Κρητικός λαός κτυπιέται ανελέητα. Η μάχη διεξάγεται σώμα με σώμα. Άμυνα παλλαϊκή, χωρίς σχέδιο, χωρίς πρόγραμμα. Ωστόσο οι γέροι, οι γυναίκες και τα παιδιά δημιουργούν έπος!

139 139 Οι απώλειες των Γερμανών αλεξιπτωτιστών κατά την πρώτη ημέρα είναι α- πρόσμενα γι αυτούς μεγάλες. Αυτοί όμως συνεχίζουν απτόητοι τις ρίψεις. Πολλοί σκοτώνονται στον αέρα, αλλά και αυτοί που φτάνουν στο έδαφος αποδεκατίζονται από ένα άοπλο και αδάμαστο λαό, που με την ψυχή γεμάτη Ελλάδα ορμάει με τα μαυρομάνικα, τις τσουγκράνες και τα τσαπιά, πετσοκόβοντας τους σιδερόφρακτους και πάνοπλους εισβολείς. Η άμυνα κρατάει γερά. Αλλά προς το βράδυ της πρώτης ημέρας, οι Γερμανοί πατούν πόδι στο αεροδρόμιο του Μάλεμε και το κρατούν, παρά τις επιθέσεις των υπερασπιστών του νησιού. Απόπειρα των χιτλερικών να στείλουν ενισχύσεις από τη θάλασσα συντρίβεται από τον Αγγλικό στόλο, με φοβερές απώλειες για τους Γερμανούς, αλλά και τους Άγγλους που χάνουν βαριά πολεμικά σκάφη. Την επόμενη ημέρα οι ρίψεις Γερμανών αλεξιπτωτιστών συνεχίζονται με μεγαλύτερη πυκνότητα, αλλά και περισσότερες απώλειες για τους εισβολείς. Παρά τις εκατόμβες των νεκρών με τις συνεχείς ενισχύσεις που φτάνουν ακατάπαυστα, οι Γερμανοί κατορθώνουν να δημιουργήσουν και άλλα προγεφυρώματα τα οποία ενώνονται μεταξύ τους και ετοιμάζονται για γενική επίθεση. Η κατάσταση για τους αμυνόμενους είναι πλέον απελπιστική και την εβδόμη μέρα αποφασίζεται η εκκένωση της Κρήτης από το συμμαχικό στρατό. Κυρίαρχοι καταχτητές πλέον οι υπάνθρωποι του Χίτλερ στρέφονται με λύσσα πάνω στον άμαχο πληθυσμό, για να τον τιμωρήσουν για την ηρωική του αντίσταση. Λεηλατούν, δολοφονούν, καίνε, καταστρέφουν. Οι βαρβαρότητες εναντίον του άμαχου πληθυσμού, με συλλήψεις και ομαδικές εκτελέσεις, με στρατόπεδα συγκέντρωσης κ.τ.λ, άρχισαν αμέσως με τη Γερμανική κατοχή της νήσου και ως αντίποινα. Πρώτο θύμα η Κάνδανος ( 1 Ιουνίου 1941 ), ύ- στερα τα Ανώγεια, η Βιάννος κ.τ.λ. Ο ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΔΥ- ΝΑΜΕΩΝ Κ. ΣΤΟΥΝΤΕΝΤ Ο ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ ΤΩΝ ΣΥΜΜΑΧΙΚΩΝ ΔΥ- ΝΑΜΕΩΝ ΦΡΑΙΜΠΕΡΚ

8) ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΚΡΗΤΗΣ

Ωστόσο οι Κρήτες δε δαμάζονται και συνεχίζουν την ηρωική τους αντίσταση για 4 ακόμα χρόνια από τις απόκρημνες και υπερήφανες βουνοκορφές του Ψηλορείτη, της Δίκτης και των Λευκών Ορέων. Συνεχίζουν την εθνική τους αντίσταση μέχρι που η λευτεριά ξαναγυρίζει και στεφανώνει και πάλι το ηρωικό και πανέμορφο νησί – Το νησί των γενναίων. Σημειώνεται ότι στην Κρήτη ήταν η πρώτη φορά που οι Γερμανοί αντιμετώπιζαν αντίσταση από τον τοπικό πληθυσμό, δηλαδή από αστράτευτους και απόστρατους ηλικιωμένους άνδρες, καθώς και από γυναίκες και παιδιά. Από τις αρχές Ιουνίου 1941 δημιουργούνται πλήθος από αντιστασιακές οργανώσεις σε ολόκληρη την Κρήτη, όπως του Μανώλη Μπαντουβά στον Αγ. Σύλλα, του Πετρακογιώργη στις Καμάρες, η ομάδα του Αδάμη Κρασανάκη στη Δίκτη,

140 140 η Οργάνωση Ανωγείων, η οργάνωση του Ραφτόπουλου στη Βιάννο, η Οργάνωση του Αντ Γρηγοράκη στον Κρουσώνα, η Οργάνωση του Γ Κατσιά στα Σφακιά, η οργάνωση του Μάντακα στα Λευκά όρη, του Γιώργη Κατσιρντάκη στα Χουστουλιανά, κ.α. Θυμίζουμε μόνο δυο από τα μεγάλα κατορθώματα της Εθνικής Αντίστασης, που όμως τα λένε όλα: Απαγωγή του Γερμανού στρατιωτικού Διοικητή Κρήτης Κράιπε (26 Απριλίου 1944) από Εγγλέζους και Κρήτες αντιστασιακούς Εξαναγκασμός σε παράδοση του Ιταλού στρατιωτικού διοικητή Κάρτα.(από Κρήτες αντιστασιακούς) Η Εθνική Αντίσταση Κρήτης είναι ενέργεια λαϊκών ανθρώπων και όχι στρατιωτικών, αφού αφενός ο στρατός των συμμάχων μετά τη Μάχη της Κρήτης έφυγε στη Μ. Ανατολή και αφετέρου από το Νοέμβριο του 1940 η Κρήτη ήταν αφύλακτη, χωρίς Ελληνικό στρατό, χωρίς οργανωμένη άμυνα, επειδή κατά την κήρυξη του Ελληνο-ιταλικού πολέμου η 5η Μεραρχία της Κρήτης έλειπε στο μέτωπο ο λόγος και για τον οποίο η Κρητική μούσα λέει: ”Χίτλερ να μην το καυχηθείς πως πάτησες την Κρήτη Ξαρμάτωτη την ηυρηκες και λείπαν τα παιδιά της Η 5η Η ΜΕΡΑΡΧΙΑ ΤΗΣ, ΤΟ ΑΙΜΑ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΤΗΣ” στα ξένα πολεμούσανε, πάνω στην Αλβανία, μα πάλι πολεμήσανε». (Ριζίτικο) Και μια μαντινάδα: Κρήτη μου όμορφο νησί πού γραψες ιστορία Δίχως στρατό πολέμησες μια αυτοκρατορία. ΟΙ ΔΥΝΑΜΕΙΣ Το σχέδιο για την κατάληψη της Κρήτης εκπονήθηκε από το διοικητή της 7ης Γερμανικής μεραρχίας αλεξιπτωτιστών στρατηγό Kurt Studend και παρουσιάστηκε στο Χίτλερ από το αρχηγό της Γερμανικής αεροπορίας Goring. Σύμφωνα με το σχέδιο Στούντετ και την απόφαση του Χίτλερ, στις 25 Απριλίου 1941 εκδόθηκε η υπ’ αριθμόν 28 διαταγή γενικών κατευθύνσεων (ντερεκτίβα) και την υπό συνθηματική ονομασία MERKUR ( ΕΡΜΗΣ) επιχείρηση για την κατάληψη της Κρήτης. Για την κατάληψη της Κρήτης είχαν διατεθεί από τους Γερμανούς η 7η Μεραρχία αλεξιπτωτιστών, η 5η Ορεινή μεραρχία και ένα σύνταγμα της 5ης Θωρακισμένης μεραρχίας. Επίσης κάπου γερμανικά αεροπλάνα έριξαν περίπου Γερμανούς αλεξιπτωτιστές στην Κρήτη με παντός είδους οπλισμό. Σκοπός της κατάληψης της Κρήτης από τους Γερμανούς ήταν η χρησιμοποίηση της νήσου σαν αεροπορική βάση εναντίον της Αγγλίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Ιδιαίτερα ως βάση για την προστασία των θαλάσσιων επικοινωνιών στο Αιγαίο από Βρετανικές επιθέσεις που προέρχονταν από την Αλεξάνδρεια και ιδιαίτερα για την προστασία της μεταφοράς πετρελαίου στην Ιταλία. Οι συμμαχικές δυνάμεις που έλαβαν μέρος στη Μάχη της Κρήτης ήταν στρατιώτες και 1500 αξιωματικοί, Άγγλοι, Αυστραλοί και Νεοζηλανδοί. Επίσης Έλληνες νεοσύλλεκτοι ( Υπήρχαν στο νησί οκτώ τάγματα νεοσύλλεκτων που μεταφέρθηκαν από την Τρίπολη και το Ναύπλιο αγύμναστοι και χωρίς οπλισμό) και μια αξιόμαχη δύναμη της Σχολής χωροφυλακής. Και σύσσωμος ο ηρωικός Κρητικός λαός. Επικεφαλής της Δύναμης Κρήτης (Crete force) ήταν ο στρατηγός Μπέρναρντ Φρέιμπεργκ, Νεοζηλανδός, ήρωας του Α παγκόσμιου Πολέμου, Είχε έρθει στην Κρήτη στις 29 Απριλίου του

ΤΑ ΛΑΘΗ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΤΙΜΗΜΑ

Ο Διοικητής των συμμαχικών δυνάμεων Κρήτης Φραιμπερκ έκανε το λάθος να μην υπολογίσει ότι η Κρήτη θα δεχόταν επίθεση από αέρος, κάτι που πλήρωσαν ακόμη και οι Κρήτες πολύ ακριβά. Ο Διοικητής των γερμανικών δυνάμεων Α- λεξιπτωτιστών Στιούντεντ έκανε το λάθος να λογαριάσει χωρίς τον ξενοδόχο, δηλαδή τον κρητικό λαό. Νόμισε ότι οι Κρητες θα έμεναν απαθείς, κάτι που πλήρωσαν οι γερμανοί πολύ ακριβά. Έχασαν στην Κρήτη και χρόνο και τις επίλεκτες δυ-

141 141 νάμεις τους με συνέπεια στη συνέχεια να γίνουν εύκολη λεία των συμμάχων και των Ρώσων. Στην Κρήτη ήταν η πρώτη φορά που οι Γερμανοί αντιμετώπιζαν αντίσταση από τον τοπικό πληθυσμό, δηλαδή από αστράτευτους και απόστρατους ηλικιωμένους άνδρες, καθώς και από γυναίκες και παιδιά. Το τίμημα σε αίμα που πλήρωσε η Κρήτη από την εισβολή και κατοχή των Γερμανών είναι άνδρες, γυναίκες και 869 παιδιά. Φονευθέντες και αγνοούμενοι των συμμάχων είναι Οι Γερμανικές απώλειες είναι περίπου 4000 φονευθέντες και αγνοούμενοι Γερμανοί και πάνω από 170 αεροπλάνα. Στην επιχείρηση των 10 ημερών της Μάχης της Κρήτης τα θύματα των Γερμανών ήταν περισσότερα από ολόκληρη την επιχείρηση στη Γιουγκοσλαβία και Ελλάδα. Ο στρατός πού χάθηκε θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατάληψη της Κύπρου, της Συρίας, του Ιράκ και πιθανόν της Περσίας. Η 7η αερομεταφερόμενη Μεραρχία του Γ Ράιχ, η επίλεκτη Μεραρχία των Αλεξιπτωτιστών στο μέλλον δεν θα παίξει πια κανένα ουσιαστικό ρόλο, ούτε θα επιχειρηθεί παρόμοια επιχείρηση κατά την διάρκεια του πολέμου από τους Γερμανούς. Δείτε περισσότεραΣχετικά έγγραφα

TELOC

ΠΗΓΗ  ΒΙΒΛΙΟ  «ΚΡΗΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ», Α. ΚΡΑΣΑΝΑΚΗ

Advertisements

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in Books and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.