Η αιτία που κάτι περνάει από την ανυπαρξία στην ύπαρξη είναι η σύνθεση ή ποίηση(4tel)


(ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ 8/09/17)

Ο ποιητής – δημιουργός 

Μπορεί η ποίηση να μη γράφεται με ιδέες, όμως ιδεολογία και αισθητική συνυφαίνονται στο έργο των ποιητών και των διανοουμένων. Ο “λαός” της ποίησης θεωρείται από τους θεράποντες της τέχνης ως ο θεματοφύλακας της γνήσιας ταυτότητας του έθνους. Ο ποιητής διδάσκεται από το λαό και έπειτα ομιλεί εξ ονόματος του λαού. Θεωρεί ότι ταυτίζεται μαζί του και συστήνεται και ο ίδιος ως “λαός”. Η ανθρώπινη Κοινωνία ως “Λαός” – “Έθνος” και η Ιστορία επέβαλαν μετά τη Γαλλική Επανάσταση μια νέα οντολογία παίρνοντας τη θέση του προσωπικού χριστιανικού θεού, ενώ οι ποιητές λειτουργούν ως ιεροφάντες του Λαού και της Ιστορίας 42. Πρόκειται για μια σχοινοβασία πραγματικά επικίνδυνη, ιδιαίτερα όταν ο ποιητής αποκομμένος από τον κόσμο της εμπειρίας επιδιώκει να εκφράσει μέσω της τέχνης του ιδέες και ιδεολογήματα. Αρχής γενομένης με το ρομαντισμό του 19 ου αιώνα, η απολυτοποίηση της αισθητικής οδηγεί στην τυραννία της τέχνης πάνω στη ζωή (Isaiah Berlin). Το ρομαντικό Εγώ του ποιητή καταλαμβάνει τότε τη θέση του θεού – δημιουργού λειτουργώντας αυθαίρετα και σε αντίθεση με την πραγματικότητα της εμπειρίας. Ο ποιητής στην περίπτωση αυτή παίζει το ρόλο που διαδραματίζει στον πλατωνικό Τίμαιο ο θεός – δημιουργός (τεχνίτης) 43.  Η γενιά του ’30 ανέλαβε το δύσκολο έργο να αποδώσει στο πεδίο της τέχνης την ελληνικότητα. Σε μια εποχή τρικυμιώδη (Μικρασιατική καταστροφή, Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, Εμφύλιος, Μετεμφυλιακή Περίοδος) έδωσε με τα μέσα της τέχνης τον ορισμό της ελληνικής ταυτότητας. Ο ορισμός αυτός βασίστηκε σε έναν τολμηρό διάλογο με την παράδοση, ο οποίος κατέληξε στην επανίδρυση της παράδοσης με όρους σύγχρονους. Οι τεχνίτες – μάστορες (έτσι αποκαλούν τους εαυτούς τους ο Σεφέρης 44 και ο Ελύτης) έχτισαν το σκαρί της νεοελληνικής ταυτότητας, προσπαθώντας να διασώσουν ενωμένη μέσα σ’ αυτό την καθημαγμένη από τους πολέμους και χωρισμένη ιδεολογικά και πολιτικά νεοελληνική κοινωνία. Τα υλικά τους, όπως οι ίδιοι διαβεβαίωναν, δεν ήταν ιδέες αλλά προέρχονταν από τη ζωντανή παράδοση του λαού και τα συστατικά στοιχεία του ελληνικού τοπίου. Το σκαρί τους αποδείχτηκε καλοτάξιδο. Άντεξε στη φουρτούνα των ιδεολογιών της μεταπολεμικής εποχής. Πέρασε τις συμπληγάδες της ιδεολογίας και της αισθητικής με μικρές ζημιές. Σήμερα φαίνεται να έχει παροπλιστεί, έχοντας εκπληρώσει πια την αποστολή του. Ανήκει πλέον στην παράδοση. Η γενιά του ’30 έχει πια αποχωρήσει από το προσκήνιο. Ο κανόνας της ελληνικότητας που αυτή η γενιά διαμόρφωσε αμφισβητείται σήμερα από πολλές μεριές. Οι ιστορικοί και οι κοινωνιολόγοι εντοπίζουν στον κανόνα αυτόν ιδεολογήματα. Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης αντιμετωπίζουν τις υποθήκες της γενιάς αυτής ως παρωχημένο μουσειακό είδος ή τις διαστρέφουν κατασκευάζοντας μια εικόνα νεοελληνικής ταυτότητας φολκλορική ,κατάλληλη για τουριστική χρήση. Ο απλός “λαός”, που λειτούργησε για τη γενιά του ’30 ως σύμβολο ενότητας, έχει υποστεί σήμερα ως σύνθημα πλέον τις συνέπειες του άκρατου λαϊκισμού μέσα στην αρένα της πολιτικής ρητορικής. Η ανάγκη επαναπροσδιορισμού της ταυτότητάς μας φαίνεται να προβάλλει και πάλι επιτακτικά στις μέρες μας.  Σε μια εποχή όπου κάθε είδος αυθεντίας αμφισβητείται, δεν μπορεί να διαδραματίσει ο ποιητής και ο διανοούμενος το ρόλο που διαδραμάτιζε κατά το παρελθόν στη διαμόρφωση της συλλογικής ταυτότητας. “Αλλ’ από τη στιγμή που παύουν ν’ ακολουθούν το νήμα της φωνής των ποιητών τους οι λαοί βαδίζουν κατευθείαν στην άβυσσο…” (Το χρονικό μιας δεκαετίας ) 45, γράφει ο Ελύτης, υπερεκτιμώντας προφανώς το λόγο των ποιητών. Σήμερα οι ποιητές και οι διανοούμενοι πρέπει να αρκεστούν σ’ έναν πιο ταπεινό ρόλο. Ο λόγος τους δεν διεκδικεί καμιά υπεροχή έναντι των άλλων. Ούτε άλλωστε μπορούν να περιφρονήσουν τους μηχανισμούς της σύγχρονης πολιτισμικής βιομηχανίας των ΜΜΕ.  Η αγορά και οι κανόνες της διέπουν στις μέρες μας και το χώρο όπου διαμορφώνεται η συλλογική ταυτότητα. Η βιομηχανία του θεάματος δημιουργώντας την ψευδαίσθηση της συμμετοχής οδηγεί σε μια πρωτόγνωρη εμπειρία βίωσης της ταυτότητας. Παλαιότερα η συλλογική ταυτότητα στηριζόταν σε ένα αίσθημα διαρκούς σύνδεσης, σήμερα παρακολουθεί την πλημμυρίδα και την άμπωτη της βιομηχανίας του θεάματος που ελέγχεται από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Η συμμετοχή σε μια διαδήλωση, η παρακολούθηση μιας συναυλίας, ακόμη και η συμμόρφωση με την τελευταία μόδα σε ό,τι αφορά το ντύσιμο αποτελούν χώρους στους οποίους βιώνει το άτομο για περιορισμένο χρόνο και σε συγκεκριμένο τόπο το αίσθημα της συλλογικής ταυτότητας 46. Και σε τέτοιους χώρους η σκηνοθεσία διαδραματίζει φυσικά σημαντικό ρόλο.  Μ’ αυτές τις συνθήκες κανείς ορισμός της συλλογικής ταυτότητας με βάση έναν συγκεκριμένο εθνικό κανόνα δεν μπορεί να διεκδικήσει πλέον καθολική ισχύ στη σύγχρονη εποχή της “παγκοσμιοποίησης”. Κανείς άλλωστε σήμερα δεν διαθέτει το κύρος της αναγνωρισμένης από όλους “αυθεντίας” (auctoritas), ώστε να ορίσει την ελληνική ταυτότητα, χωρίς να αντιμετωπίσει την καχυποψία των άλλων. Αν παραδεχτούμε το γεγονός αυτό και με ειλικρίνεια ομολογήσουμε την αδυναμία μας να συμφωνήσουμε στη διατύπωση ενός ορισμού της ελληνικότητας, έχουμε κάνει το πρώτο βήμα για τη μετάβαση από την ιδέα στο βίωμα της συλλογικής μας ταυτότητας. Παραιτούμενοι από την ατελέσφορη πια προσπάθεια προσηλυτισμού των άλλων στη δική μας “ορθή” ιδέα περί ελληνικότητας, βιώνοντας την απόγνωση της κατάρρευσης των ιδεολογιών σε μια κατακερματισμένη από την άποψη του νοήματος εποχή, επιθυμώντας ωστόσο τη συνάντησή μας με τους άλλους και αποβλέποντας στην ενότητα της κοινωνίας μας, μπορούμε να αρχίσουμε να συνομιλούμε μεταξύ μας χωρίς συνθήματα, χωρίς έπαρση, χωρίς ιδεολογική προκατάληψη. Το ζητούμενο δεν είναι σήμερα ο ορισμός της συλλογικής μας ταυτότητας, αλλά η βίωσή της. Και από τη συμμετοχή μας σ’ αυτή την ατέρμονη συζήτηση περί ταυτότητας κερδίζουμε τουλάχιστον το αίσθημα της ενότητας είτε ως βιωμένη πραγματικότητα είτε ως αίτημα προς πραγμάτωση. Κερδίζουμε το αίσθημα ότι είμαστε σε θέση συνομιλώντας να συγκροτούμε μια ολότητα, μια κοινωνία, η οποία αν και δεν είναι σε θέση να ορίσει τον εαυτό της μπορεί ωστόσο να βιώσει την ενότητά της, κάποιες στιγμές έστω… 

TELOC

Δημήτρης Βλάχος.

Η σχοινοβασία του ποιητή – δημιουργού

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

42 Carl Schmitt, Politische Romantik , Duncker & Humblot GmbH, Berlin, 1998 6, σελ. 68. 

43 Πλάτων, Τίμαιος , εισαγωγή – μετάφραση – σχόλια Βασίλης Κάλφας, εκδ. ΠΟΛΙΣ, Αθήνα 1995, σελ. 65 – 105 (Ο πλατωνικός Δημιουργός). 

44 “…Ο θεωρητικός θεωρεί. ο ποιητής, όσο και να τον κατοικούν οι θεοί, φτιάνει, είναι homo faber: πρακτικός άνθρωπος…”, Σεφέρης, Δοκιμές Α’, σελ. 159. “Είχα πάντα την ανάγκη της μαθητείας, όπως λέμε μαθητεία στη χειροτεχνία…”, Σεφέρης, Δοκιμές Β’, σελ. 249. 

45 Ελύτης, Ανοιχτά Χαρτιά , σελ. 397

 46 Giesen , Kollektive Idenditat …, σελ. 331 – 333.

Advertisements

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in POECIA=ΠΟΙΗΣΗ and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.