ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΓΛΩΤΤΑΣ,ΛΟΓΙΚΗΣ ΤΕ (δ)


(ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ  31/07/17)

Επίσης οι Στωικοί διαχωρίζουν τη φωνή των ανθρώπων από τη ζωική φωνή. Την πρώτη τη χαρακτηρίζουν “σημαντική φωνή”, αφού μόνη η φωνή ενός ενήλικα ανθρώπου μεταφέρει μηνύματα με νόημα.
Αντιθέτως οι φωνές των ζώων και των παιδιών είναι “ασήμαντες” αφού δεν είναι παρά ήχοι χωρίς νόημα. Έτσι οι ανθρώπινες φωνές προέρχονται από τη διάνοια του υποκειμένου, ενώ οι ζωικές φωνές προκύπτουν από την ορμή, το ένστικτο των ζώων.36
Ο διαλεκτικός χρησιμοποιώντας τη φωνή του κάνει κάτι. Και αυτό το κάτι δεν είναι άλλο από το να προσπαθεί να μεταδώσει την αλήθεια στο ακροατήριό του. Γιατί όπως θα αποδείξουμε και παρακάτω η διαλεκτική είναι η επιστήμη της αλήθειας για τους Στωικούς.
Σε ό, τι έχει να κάνει τώρα με τα λεκτά οι Στωικοί τα διακρίνουν σε αυτοτελή και ελλιπή. Τα πρώτα είναι όσα εκφέρονται ολοκληρωμένα μέσα από μία πρόταση, για παράδειγμα «γράφει ο Σωκράτης». Ενώ ελλιπή θεωρούνται τα λεκτά τα οποία δεν εκφέρονται ολοκληρωμένα,δηλαδή αποτελούνται από ένα ρήμα που του λείπει το υποκείμενο, όπως
το ρήμα «γράφει».37 Ο B. Mates συγκαταλέγει και τα ονόματα στα
ελλιπή λεκτά.38
Τα αυτοτελή λεκτά αποτελούν φορείς ολοκληρωμένων νοημάτων.
Μ’ αυτά μπορεί ο ομιλητής να εκφράσει τη σκέψη του και το συλλογισμό του με αποτέλεσμα να μεταδώσει στον ακροατή του το νόημα που θέλει.
Αντίθετα τα ελλιπή λεκτά δεν είναι παρά μορφές κατηγορημάτων τα οποία δεν επαρκούν για τη μετάδοση ανάλογων νοημάτων.39
Αν θέλουμε να αναγάγουμε τη διάκριση αυτή των Στωικών στο σήμερα, θα ανακαλύψουμε ότι τα ελλιπή λεκτά αποτελούν ένα κατηγόρημα που συνίσταται μόνο από το ρήμα, χωρίς υποκείμενο, χωρίς δηλαδή την πτώση(όπως αποκαλούν οι Στωικοί το υποκείμενο), ενώ τα αυτοτελή λεκτά μεταφράζονται σε υποκείμενο και κατηγόρημα.

Τα ελλιπή λεκτά αποτελούνται από ρήματα τα οποία είτε είναι προσωπικά, χωρίς την παρουσία του υποκειμένου, είτε απρόσωπα, είτε μεταβατικά, χωρίς την παρουσία του αντικειμένου, είτε αμετάβατα.
Τα αυτοτελή λεκτά από την άλλη αποτελούνται από αξιώματα,συλλογισμούς, ερωτήσεις και έρευνες. Αξίωμα είναι η πρόταση η οποία μπορεί να επιβεβαιωθεί ή να διαψευστεί. Φέρει δηλαδή μέσα της την αλήθεια ή το ψέμα. Η διαφορά της ερώτησης με το αξίωμα είναι ότι η πρώτη, όπως και η έρευνα, απαιτεί μία απάντηση για να ολοκληρωθεί το
νόημά της. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι το αξίωμα αποτελεί μία κρίση,η οποία μπορεί να χαρακτηρισθεί αληθής ή ψευδής, ενώ η ερώτηση και η έρευνα επιδέχονται ως απάντηση η μεν πρώτη ένα ναι ή ένα όχι, η δε δεύτερη μία ολόκληρη πρόταση. Ο Διογένης ο Λαέρτιος γράφει:
«Αξίωμα είναι αυτό που παρουσιάζουμε όταν μιλάμε και που μπορεί να είναι αλήθεια ή ψέμα. Η ερώτηση είναι κάτι το αυτοτελές , όπως το αξίωμα, απαιτεί όμως απάντηση. Λέμε δηλαδή «άραγε είναι μέρα;»Αυτό δεν είναι ούτε αλήθεια, ούτε ψέμα. Επομένως, το «είναι μέρα» είναι αξίωμα, το «άραγε είναι μέρα;» είναι ερώτημα. Έρευνα είναι αυτό στο
οποίο δεν μπορούμε να απαντήσουμε συμβολικά, λέγοντας «ναι», όπως στο ερώτημα, αλλά πρέπει να πούμε «κατοικεί σ’ αυτό το μέρος».40
Θα λέγαμε ότι τα αξιώματα μοιάζουν με τις προτάσεις κρίσης που χρησιμοποιούμε σήμερα, ενώ η έρευνα και η ερώτηση με τις ερωτηματικές προτάσεις μερικής και ολικής άγνοιας αντίστοιχα.
Η αλήθεια τώρα και το ψεύδος συνδέονται μόνο με τα αξιώματα.
Τα αξιώματα παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στη στωική λογική, η οποία είναι μία λογική προτάσεων. Η έκφραση «ο Δίων περπατάει» 41 είναι ένα αξίωμα το οποίο μπορεί να επαληθευτεί ή να διαψευστεί ανάλογα με το αν όντως ο Δίων περπατάει ή όχι. Ο Michael Frede ισχυρίζεται ότι με το αξίωμα μπορεί κάποιος να εκφράζει την άποψή του για κάτι.42

Βέβαια η άποψη αυτή μπορεί να κριθεί και να επαληθευτεί ή να διαψευστεί.
Επειδή η αλήθεια δεν είναι παρά αλήθεια γεγονότων, η μόνιμη και παντοτινή αλήθεια δε φαίνεται να ισχύει από τη στιγμή που τα γεγονότα αλλάζουν. Ένα αξίωμα λοιπόν που μπορεί να είναι σήμερα αληθές, αύριο μπορεί να μην είναι αν αλλάξουν τα γεγονότα. Έτσι λέμε ότι ένα αξίωμα είναι αληθές αλλά όχι και αναγκαίο, γιατί το αναγκαίο σημαίνει ότι είναι πάντα αληθές.43
Η αστάθεια αυτή του αληθούς οδηγεί τους Στωικούς στο συμπέρασμα ότι η αλήθεια συνδέεται με το χρόνο και ότι ο μόνος χρόνος που είναι αληθινός είναι το παρόν.
44 Τα λεκτά μπορεί από αληθή που είναι σήμερα να μετατραπούν σε ψευδή αύριο. Για τον Σέξτο τον Εμπειρικό η αλήθεια του αξιώματος: «Αυτός ο άνθρωπος κάθεται»45
ισχύει μόνο για την περίπτωση που δείχνουμε τον άνθρωπο αυτό να κάθεται. Το παρόν δηλαδή παρουσιάζεται ως το μόνο αληθινό.
Πέρα από το χρόνο που αποτελεί συντελεστή αλήθειας για ένα αξίωμα, οι Στωικοί που βασίζουν τη θεωρία τους στα συμβαίνοντα, θεωρούν ότι και οι περιστάσεις όσο και η φύση του υποκειμένου επηρεάζουν την αλήθεια των λεκτών, του αξιώματος. Η αλήθεια λοιπόν δεν είναι δεδομένη, αλλάζει κατά χρόνο και κατά περίσταση.
Σε ό,τι αφορά τώρα τη λειτουργία και τη χρήση του αξιώματος, ο Διογένης ο Λαέρτιος γράφει: «Από τα αξιώματα άλλα είναι απλά και άλλα μη απλά…Απλά είναι όσα σχηματίζονται από αξιώματα μη διαφοροποιούμενα, όπως το «είναι μέρα». Μη απλά είναι όσα σχηματίζονται από αξίωμα ή από αξιώματα διαφοροποιούμενα, όπως το «αν είναι μέρα, είναι μέρα» και το «αν είναι μέρα, υπάρχει φως». Τα απλά αξιώματα διακρίνονται σε αποφατικά, αρνητικά, στερητικά,κατηγορικά, καταγορευτικά και αόριστα. Τα μη απλά διακρίνονται σε συνημμένα, παρασυνημμένα, συμπεπλεγμένα, διαζευγμένα, αιτιώδη και
σ’ αυτά που διασαφηνίζουν το περισσότερο ή το λιγότερο.»46

Ο Σέξτος ο Εμπειρικός γράφει από την άλλη: «Από τα απλά κάποια είναι ορισμένα,
κάποια αόριστα και κάποια μέσα· ορισμένα είναι όσα ορίζονται με κατάδειξη, όπως «αυτός περπατάει», «αυτός κάθεται»…Αόριστα είναι τα αξιώματα στα οποία εμπεριέχεται ένα αόριστο μόριο, όπως «κάποιος κάθεται», ενώ μέσα είναι τα αξιώματα τα οποία εκφέρονται ως εξής: «ο άνθρωπος κάθεται» ή «Ο Σωκράτης περπατάει»…Λέει ότι το αόριστο αξίωμα γίνεται αληθινό, όταν το ορισμένο θεωρείται αληθινό.»47
Ένα αόριστο αξίωμα λοιπόν δεν μπορεί να είναι αληθινό ή ψευδές εάν δεν μετατραπεί σε ορισμένο. Μέσα από την κατάδειξη του ορισμένου έρχεται και η επαλήθευση ή η διάψευση ενός αξιώματος.
Τα μη απλά αξιώματα, όταν είναι συνημμένα παίρνουν τη μορφή:
«αν είναι μέρα, υπάρχει φως». Όταν είναι παρασυνημμένα παίρνουν τη μορφή: «όταν είναι μέρα, υπάρχει φως». Τα συμπλεγμένα, διαζευγμένα και αιτιώδη αξιώματα εμπεριέχουν τους αντίστοιχους συμπλεκτικούς,διαζευκτικούς ή διαχωριστικούς και αιτιολογικούς συνδέσμους. Τέτοια αξιώματα είναι τα εξής: «και μέρα είναι και φως υπάρχει», «είτε είναι μέρα είτε είναι νύχτα», «επειδή είναι μέρα, υπάρχει φως».48

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

ΙΩΑΝΝΑ ΗΛΙΑΔΟΥ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

36 ό.π. σ.σ.21-22

37 Διογένης Λαέρτιος, Άπαντα, τόμος 3, βιβλία 6-7, Κάκτος, Αθήνα, 1994, 7.63

38 Mates, B., Stoic Logic, Berceley & Los Angeles, University of California Press, 1961, σ.16 39 Karlheinz Hülser ,Stoische Sprachphilosophie, Berlin, 1992, σ.26

40 Διογένης Λαέρτιος, Άπαντα, τόμος 3, βιβλία 6-7, Κάκτος, Αθήνα, 1994, 7.66

41 ό.π. 7.65

42 Frede, M., Die Stoiche Logik, Göttingen, 1974, σ.34

43 Μηχαηλίδης, Π.Κ., Στωικισμός, Κέντρο επιστημονικών ερευνών Κύπρου, Επετηρίς, Λευκωσία,1985, σ.175

44 Long, A.A., Hellenistic Philosophy, (μορφωτικό ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης), Λονδίνο, 1974, σ.224

45 Σέξτος Εμπειρικός, Προς Μαθηματικούς, 8.79

46 Διογένης Λαέρτιος, Άπαντα, τόμος 3, βιβλία 6-7, Κάκτος, Αθήνα, 1994, 7.68-69

47 Σέξτος Εμπειρικός, Προς Μαθηματικούς, 8.96

48 Διογένης Λαέρτιος, Άπαντα, τόμος 3, βιβλία 6-7, Κάκτος, Αθήνα, 1994, 7.72

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in GLOSSOLOGY and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.