ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ (Z)


(CYNECHIZETAI APO  23/07/17)

3 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ LEV VYGOTSKY
Ο Lev Vygotsky, γεννημένος στην ΕΣΣΔ το 1896, είναι ο δημιουργός της θεωρίας της κοινωνικής ανάπτυξης της εκμάθησης. Πρότεινε ότι η κοινωνική αλληλεπίδραση επηρεάζει βαθιά τη γνωστική ανάπτυξη. Κεντρική θεωρία του Vygotsky είναι η πεποίθησή του ότι η βιολογική και πολιτιστική εξέλιξη δεν εμφανίζονται απομονωμένες (Driscoll, 1994). Ο Vygotsky προσέγγισε την ανάπτυξη διαφορετικά από τον Piaget. Ο Piaget πίστευε ότι η γνωστική ανάπτυξη αποτελείται από τέσσερις κύριες περιόδους γνωστικής εξέλιξης: αισθητικοκινητική περίοδος, προλειτουργική περίοδος, περίοδος των συγκεκριμένων λειτουργιών και περίοδος των τυπικών λειτουργιών (Saettler, 331). Η θεωρία του Piaget προτείνει ότι η ανάπτυξη έχει ένα σημείο τερματισμού σαν στόχο. Ο Vygotsky, σε αντίθεση, πίστευε ότι η ανάπτυξη είναι μια διαδικασία που πρέπει να αναλυθεί, και όχι ένα προϊόν που μπορούμε ν αποκτήσουμε. Σύμφωνα με τον Vygotsky, η διαδικασία ανάπτυξης που αρχίζει με τη γέννηση και συνεχίζεται έως το θάνατο, είναι πάρα πολύ σύνθετη για να καθοριστεί από στάδια (Driscoll, 1994 Hausfather, 1996). Ο Vygotsky πίστευε ότι αυτή η μακροχρόνια διαδικασία της ανάπτυξης εξαρτάται από την κοινωνική αλληλεπίδραση και ότι η κοινωνική εκμάθηση οδηγεί πραγματικά στη γνωστική ανάπτυξη. Αυτό το φαινόμενο το ονομάζει ζώνη της επικείμενης ανάπτυξης. Ο Vygotsky το περιγράφει ως «απόσταση μεταξύ του πραγματικού επιπέδου ανάπτυξης όπως καθορίζεται με την ανεξάρτητη επίλυση προβλήματος και του επιπέδου πιθανής ανάπτυξης όπως καθορίζεται μέσω της επίλυσης προβλήματος κάτω από την ενήλικη καθοδήγηση ή σε συνεργασία με ικανότερους συνομήλικος» (Vygotsky, 1978). Με άλλα λόγια, ένας σπουδαστής μπορεί να εκτελέσει έναν στόχο κάτω από την ενήλικη καθοδήγηση ή με την συνεργασία ενός συνομήλικου, κάτι που δεν θα μπορούσε να επιτύχει μόνος του. Η ζώνη της επικείμενης ανάπτυξης γεφυρώνει το χάσμα μεταξύ αυτού που είναι γνωστό και αυτού που μπορεί να γίνει γνωστό. Ο Vygotsky εμφανίζει τη μάθηση να εμφανίζεται σε αυτήν την ζώνη.

Επομένως, ο Vygotsky εστίασε στις συνδέσεις μεταξύ των ανθρώπων και του πολιτιστικού πλαισίου στις οποίες ενεργούν και αλληλεπιδρούν στην κοινή εμπειρία (Crawford, 1996). Σύμφωνα με τον Vygotsky, οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τα εργαλεία που αναπτύσσονται από έναν πολιτισμό, όπως η ομιλία και το γράψιμο, για να μεσολαβήσουν με τα κοινωνικό περιβάλλον τους. Αρχικά τα παιδιά αναπτύσσουν αυτά τα εργαλεία που θα τους χρησιμεύσουν απλώς ως οι κοινωνικές λειτουργίες, τρόποι δηλαδή για να επικοινωνηθούν οι ανάγκες. Ο Vygotsky θεώρησε ότι η εσωτερικοποίηση αυτών των εργαλείων οδήγησε σε υψηλότερες δεξιότητες σκέψης. Όταν ο Piaget παρατήρησε τα μικρά παιδιά στην εγωκεντρική ομιλία στο προλειτουργικό στάδιό τους, θεώρησε ότι αυτή ήταν μια φάση που εξαφανίστηκε μόλις έφθασε το παιδί στο στάδιο των συγκεκριμένων διαδικασιών. Αντίθετα, ο Vygotsky είδε αυτήν την εγωκεντρική ομιλία ως μετάβαση από την κοινωνική ομιλία στις εσωτερικοποιημένες σκέψεις (Driscoll, 1994). Κατά συνέπεια, ο Vygotsky θεώρησε ότι η σκέψη και η γλώσσα δεν θα μπορούσαν να υπάρξουν η μια χωρίς την άλλη.

3.1 Εφαρμογή της θεωρίας της κοινωνικής ανάπτυξης στον εκπαιδευτικό χώρο

Παραδοσιακά, τα σχολεία δεν είναι ο χώρος στον οποίο οι μαθητές διαδραματίζουν έναν ενεργό ρόλο στην εκπαίδευσή τόσο την δική τους όσο και των συνομηλίκων τους. Η θεωρία του Vygotsky, εντούτοις, θέλει το δάσκαλο και τους μαθητές να διαδραματίζουν έναν μη παραδοσιακό ρόλο όταν συνεργάζονται μεταξύ τους. Αντί ενός δασκάλου που υπαγορεύει την έννοια στους μαθητές για μια μελλοντική αποστήθιση, ένας δάσκαλος πρέπει να συνεργαστεί μαζί τους προκειμένου να δημιουργηθεί η έννοια με τρόπους που οι μαθητές μπορούν να κάνουν μόνοι τους (Hausfather, 1996). Η εκμάθηση γίνεται μια αμοιβαία εμπειρία για τους μαθητές και το δάσκαλο. Η φυσική τάξη, βασισμένη στη θεωρία του Vygotsky, θα είναι εφοδιασμένη με γραφεία και πίνακες και ως χώρος εργασίας θα ευνοεί την ισότιμη συνεργασία και διδασκαλία σε μικρές ομάδες. Όπως το περιβάλλον, έτσι και το εκπαιδευτικό σχέδιο του περιεχομένου της μάθησης θα πρέπει να δομηθεί για να προωθήσει και να ενθαρρύνει την αλληλεπίδραση και τη συνεργασία των μαθητών. Κατά συνέπεια η τάξη γίνεται η κοινότητα της εκμάθησης. Επειδή ο Vygotsky βεβαιώνει ότι η γνωστική αλλαγή εμφανίζεται μέσα στη ζώνη της επικείμενης ανάπτυξης, η διδασκαλία έχει ως σκοπό να φθάσει σε ένα αναπτυξιακό επίπεδο που είναι ακριβώς επάνω από το τρέχον αναπτυξιακό επίπεδο του μαθητή. Ο Vygotsky τονίζει, «η μάθηση που είναι προσανατολισμένη προς τα αναπτυξιακά επίπεδα που έχουν επιτευχθεί ήδη, είναι ατελέσφορη από την άποψη της γενικής ανάπτυξης του παιδιού. Δεν στοχεύει σ’ ένα νέο στάδιο της αναπτυξιακής διαδικασίας αλλά μάλλον καθυστερεί πίσω από αυτήν την διαδικασία» (Vygotsky, 1978).

Η οικειοποίηση είναι απαραίτητη για τη γνωστική ανάπτυξη μέσα στη ζώνη της επικείμενης ανάπτυξης. Τα άτομα που συμμετέχουν στην ισότιμη συνεργασία ή την καθοδηγημένη από τους δασκάλους διδασκαλία πρέπει να μοιραστούν την ίδια εστίαση προκειμένου να προσεγγιστεί η ζώνη της επικείμενης ανάπτυξης. Η «κοινή προσοχή και η κοινή επίλυση προβλήματος απαιτούνται για την δημιουργία μιας διαδικασίας γνωστικής, κοινωνικής, και συναισθηματικής ανταλλαγής» (Hausfather, 1996). Επιπλέον, είναι ουσιαστικό ότι οι συνεργάτες είναι σε διαφορετικά αναπτυξιακά επίπεδα και ο υψηλότερου επιπέδου συνεργάτης γνωρίζει το χαμηλότερο επίπεδο. Εάν αυτό δεν εμφανίζεται, ή εάν ένας συνεργάτης εξουσιάζει, η αλληλεπίδραση είναι λιγότερο επιτυχής (Driscoll, 1994 Hausfather, 1996)

3.2 Εκπαιδευτικές στρατηγικές και η εφαρμογή τους στην διδασκαλία

Τα υλικά «σκαλωσιάς» και η αμοιβαία διδασκαλία είναι αποτελεσματικές στρατηγικές για την πρόσβαση στη ζώνη της επικείμενης ανάπτυξης. Τα υλικά «σκαλωσιάς» απαιτούν ο δάσκαλος να παρέχει στους μαθητές την ευκαιρία να επεκταθούν οι τρέχουσες δεξιότητες και η γνώση τους. Ο δάσκαλος πρέπει να δεσμεύσει το ενδιαφέρον των μαθητών, να απλοποιήσει τους στόχους έτσι ώστε να είναι εύχρηστοι, και να τους παρακινεί για να ακολουθήσουν τον εκπαιδευτικό στόχο. Επιπλέον, θα πρέπει να ψάξει τις αποκλίσεις μεταξύ των προσπαθειών των μαθητών και της λύσης, να ελέγχει την απογοήτευση και τον κίνδυνο, και να διαμορφώνει μια ιδανική εκδοχή της δράσης (Hausfather, 1996). Η αμοιβαία διδασκαλία επιτρέπει τη δημιουργία ενός διαλόγου μεταξύ των μαθητών και των δασκάλων. Αυτή η αμφίδρομη επικοινωνία γίνεται μια εκπαιδευτική στρατηγική με την ενθάρρυνση των μαθητών να πάνε πέρα από την απάντηση των ερωτήσεων και να συμμετέχουν στην συζήτηση (Driscoll, 1994 Hausfather, 1996). Μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε από τους Brown και Palincsar (1989), κατέδειξε την προσέγγιση του Vygotsky με την μέθοδο της αμοιβαίας διδασκαλίας, στο επιτυχές πρόγραμμά τους για την διδασκαλία στρατηγικών ανάγνωσης. Ο δάσκαλος και οι μαθητές με εναλλαγή σειράς οδηγούν μικρές ομάδες συζήτησης στην ανάγνωση. Μετά την διαμόρφωση τεσσάρων στρατηγικών ανάγνωσης, οι μαθητές άρχισαν να αναλαμβάνουν τον ρόλο της διδασκαλίας. Τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης παρουσίασαν σημαντικά αποτελέσματα σε σχέση με άλλες εκπαιδευτικές στρατηγικές (Driscoll, 1994 Hausfather, 1996). Η γνωστικά καθοδηγημένη διδασκαλία είναι μια άλλη στρατηγική για την εφαρμογή τη θεωρίας του Vygotsky. Αυτή η στρατηγική απαιτεί από τον δάσκαλο και τους μαθητές την έρευνα των μαθηματικών προβλημάτων και έπειτα την ανταλλαγή των διαφορετικών στρατηγικών τους, επίλυσης του προβλήματος σε έναν ανοικτό διάλογο (Hausfather, 1996).

3.3 Η αποτελεσματικότητα της θεωρίας της κοινωνικής ανάπτυξης στην επίτευξη των στόχων της

Η θεωρία της κοινωνικής ανάπτυξης του Vygotsky είναι μια πρόκληση για τις παραδοσιακές μεθόδους διδασκαλίας. Ιστορικά, τα σχολεία έχουν οργανωθεί γύρω από την διδασκαλία μέσω της απαγγελίας. Ο δάσκαλος παραδίδει τη γνώση, που απομνημονεύεται από τους μαθητές, οι οποίοι εκθέτουν στη συνέχεια τις πληροφορίες πίσω στο δάσκαλο (Hausfather, 1996). Εντούτοις, οι μελέτες που περιγράφονται παραπάνω προσφέρουν εμπειρικά στοιχεία σύμφωνα με τα οποία η εκμάθηση που βασίζεται στη θεωρία της κοινωνικής ανάπτυξης διευκολύνει τη γνωστική ανάπτυξη πέρα από άλλες εκπαιδευτικές στρατηγικές. Η δομή των σχολείων μας δεν απεικονίζει τις γρήγορες αλλαγές που η κοινωνία μας δοκιμάζει. Η εισαγωγή και η ενσωμάτωση της τεχνολογίας των υπολογιστών στην κοινωνία έχουν αυξήσει παρά πολύ τις ευκαιρίες για την κοινωνική αλληλεπίδραση. Επομένως, το κοινωνικό πλαίσιο για την εκμάθηση μετασχηματίζει επίσης. Εκτιμώντας ότι η συνεργασία και η ισότιμη διδασκαλία ήταν πιθανή μόνο σε ένα κοινό φυσικό χώρο, οι σχέσεις εκμάθησης μπορούν τώρα να διαμορφωθούν από απόσταση μέσω του κυβερνοχώρου. Η τεχνολογία των υπολογιστών είναι ένα πολιτιστικό εργαλείο που οι μαθητές μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να μεσολαβήσουν και να εσωτερικοποιήσουν την γνώση. Η πρόσφατη έρευνα προτείνει ότι η αλλαγή των πλαισίων εκμάθησης με την τεχνολογία είναι μια ισχυρή δραστηριότητα εκμάθησης (Crawford, 1996). Εάν τα σχολεία συνεχίσουν να αντιστέκονται στη δομική αλλαγή, οι μαθητές θα είναι ανεπαρκώς προετοιμασμένοι για τον κόσμο που θα ζήσουν. Ο Lev Vygotsky έζησε κατά τη διάρκεια της ρωσικής επανάστασης, μια εποχή μεγάλης αλλαγής στον πολιτισμό του. Εάν ο ισχυρισμός του Vygotsky ότι η βιολογική και γνωστική ανάπτυξη δεν εμφανίζονται απομονωμένες, τότε το περιβάλλον του, ένα περιβάλλον αλλαγής, επηρέασε πολύ τις γνωστικές διαδικασίες του. Προς το παρόν η κοινωνία μας περνά επίσης από έναν πολιτισμό αλλαγής λόγω της διάχυσης της τεχνολογίας των υπολογιστών. Ίσως αυτό να είναι μια εξήγηση γιατί η θεωρία της κοινωνικής ανάπτυξης του Vygotsky τυγχάνει αυξημένης προσοχής, ογδόντα χρόνια μετά την σύλληψη της

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

Αλέξανδρος Α. Αλεξανδρίδης

Επιβλέπων Καθηγητής
Παναγιώτης Σπύρου

Αθήνα, Ιούνιος 2010

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ
ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ
ΤΜΗΜΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ, ΙΣΤΟΡΙΑΣ &
ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ
ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ – ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ & ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ
ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ & ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ
ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ

Advertisements

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in GLOSSOLOGY and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.