ΣΤΟΝ ΔΡΟΜΟ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΝΝΕΤ,ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ (D)


(ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ 7/04/17)

Μοντέλο Εκπαιδευόµενου για Κατανόηση Κειµένου Πληροφορικής-Χαρακτηριστικά ∆ικτύων Υπολογιστών

Νικολέττα Λαλάκου1 , Παναγιώτα Ανδρινοπούλου1 , Γραµµατική Τσαγκάνου2 , Μαρία Γρηγοριάδου2 1 Εκπαιδευτικός ∆Ε 2 Τµήµα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών, Πανεπιστήµιο Αθήνας nlalakou@yahoo.com, anyiota@yahoo.com, gram@di.uoa.gr, gregor@di.uoa.gr

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η εργασία αυτή παρουσιάζει το MODINF (MOdel of learner Diagnosis of INFormational text comprehension) – ένα µοντέλο εκπαιδευόµενου για κατανόηση κειµένου πληροφορικής σχετικά µε τα χαρακτηριστικά των δικτύων υπολογιστών.

Το µοντέλο αυτό πραγµατοποιεί διάγνωση της κατανόησης του κειµένου πληροφορικής µε βάση την αναγνώριση από τον εκπαιδευόµενο των θεµελιωδών γνωστικών κατηγοριών κατά την κατανόηση του κειµένου (Baudet & Denhiere 1992) και εξάγει το γνωστικό προφίλ του. Παρουσιάζεται η πειραµατική έρευνα, που έγινε µε τη συµµετοχή µαθητών και οδήγησε στη κατασκευή του µοντέλου εκπαιδευόµενου καθώς και τα αποτελέσµατα εφαρµογής του MODINF.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Κατανόηση κειµένου είναι µία διαδικασία κατασκευής νοήµατος µέσω της αλληλεπίδρασης αναγνώστη και κειµένου (Rand Group 2002). Η κατανόηση κειµένου προϋποθέτει την ύπαρξη τριών οντοτήτων: του αναγνώστη που κατανοεί, του κειµένου προς κατανόηση και της δραστηριότητας αλληλεπίδρασης η οποία είναι µέρος της κατανόησης. Οι σύγχρονες θεωρίες και µοντέλα κατανόησης κειµένου εστιάζουν στα βαθύτερα επίπεδα κατανόησης (όπως σε µηχανισµούς συµπερασµού βάσει γνώσης, στη γνώση του πραγµατικού κόσµου, στην επίλυση προβλήµατος) και όχι στα επιφανειακά επίπεδα κατανόησης (όπως η λεκτική επεξεργασία, η συντακτική ανάλυση, και η ρητή ερµηνεία του κειµένου) (Kintsch 1998, Trabasso & Van Den Broek 1985, Johnson- 3ο Πανελλήνιο Συνέδριο Laird 1983). Η κατανόηση κειµένου είναι µια πολύπλοκη διαδικασία ιδιαίτερα όταν πρόκειται για κατανόηση επιστηµονικών ή τεχνικών κειµένων. Στη διεθνή βιβλιογραφία, έχουν προταθεί διάφορα µοντέλα κατανόησης κειµένου που να περιγράφουν τις γνωστικές διεργασίες που συντελούνται από τους αναγνώστες κατά την κατανόηση ενός κειµένου. Τα µοντέλα αυτά µπορούν να υποστηρίξουν συστήµατα µοντελοποίησης εκπαιδευόµενου για κατανόηση κειµένου που αφορά διάφορα γνωστικά αντικείµενα.

Χαρακτηριστικά συστήµατα είναι τα TAGUS, UM, Mr Collins, PACMOD, StyLE-OLM, See Yourself Write, SQL-TUTOR (Dimitrova 2001, Bull & Nghien 2002), ReTuDiS (Tsaganou et al. 2003a, Grigoriadou et al. 2004). Το µοντέλο MODINF που παρουσιάζεται στη παρούσα εργασία, στηρίζεται στο σύστηµα ReTuDiS (Tsaganou et al. 2003a). Αρχικά στην εργασία παρουσιάζεται το θεωρητικό υπόβαθρο για κατανόηση κειµένου, στη συνέχεια περιγράφεται η έρευνα και τα αποτελέσµατά της που χρησιµοποιήθηκαν για τη κατασκευή του µοντέλου εκπαιδευόµενου. Περιγράφεται το µοντέλο εκπαιδευόµενου και η µηχανισµός διάγνωσης του γνωστικού προφίλ του εκπαιδευόµενου. Τέλος εκτίθενται αποτελέσµατα εφαρµογής του MODINF, συµπεράσµατα και τα µελλοντικά σχέδια.

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ

Η κατανόηση του τρόπου µε τον οποίο ένας εκπαιδευόµενος δοµεί τη γνώση του κατά τη διάρκεια ανάγνωσης ενός κειµένου έχει ερευνηθεί πολύπλευρα τα τελευταία χρόνια. Γενικά γίνεται αποδεκτό ότι κατά τη διάρκεια της κατανόησης ενός κειµένου οι εκπαιδευόµενοι κατασκευάζουν µια ή περισσότερες αναπαραστάσεις του και οι αναπαραστάσεις αυτές περιλαµβάνουν ένα µικρόκοσµο από χαρακτήρες, αντικείµενα, χωρικές διατάξεις, ενέργειες, γεγονότα, συναισθήµατα κ.λπ. (Graesser & Tipping 1999, Graesser et al. 2002). Ο Kintsch επικεντρώνεται σε δύο βασικές αναπαραστάσεις που δηµιουργούνται κατά την µελέτη ενός κειµένου το µοντέλο (ή πρότυπο) κειµένου (textbase model) και το µοντέλο (ή πρότυπο) κατάστασης (situation model) (Kintsch 1989). Το µοντέλο κατανόησης κειµένου των Fletcher, Van Den Broek, Arthur εµπνεύστηκε από τον τρόπο µε τον οποίο οι αναγνώστες ανακαλύπτουν τις αιτιακές σχέσεις σε µια ιστορία (Fletcher et al. 1996). Σύµφωνα µε την θεωρία αυτή, η διαδικασία κατανόησης κειµένου προσοµοιάζει µε την διαδικασία επίλυσης ενός προβλήµατος, κατά την οποία οι αναγνώστες αναζητούν τις αιτίες και τα αποτελέσµατα µιας συγκεκριµένης πρότασης. Η διαδικασία αυτή βέβαια υπόκειται σε περιορισµούς, όπως ότι οι αναγνώστες εστιάζουν την προσοχή τους στην πιο πρόσφατη πρόταση που έχει προηγούµενη πρόταση ως αιτία αλλά όχι επόµενη.

Η θεωρία των Baudet & Denhiere (1992) για κατανόηση κειµένου υποστηρίζει ότι η κατανόηση ενός κειµένου συνίσταται στην κατανόηση θεµελιωδών γνωστικών κατηγοριών και ο αναγνώστης κατά την κατανόηση ενός κειµένου κατασκευάζει κάποιες νοητικές αναπαραστάσεις στην προσπάθειά του να αναπαραστήσει τον κόσµο που αντιπροσωπεύεται από το κείµενο. Στο µοντέλο αυτό βασικό ρόλο έχουν οι εννοιολογικές κατηγορίες κατάσταση, γεγονός και πράξη. Ο όρος κατάσταση είναι ∆ιδακτική της Πληροφορικής στατικός και περιγράφει µια κατάσταση κατά την οποία δεν υφίσταται καµία αλλαγή στη διάρκεια του χρόνου. Ο όρος γεγονός περιγράφει µια δράση που προκαλεί αλλαγές αλλά δεν προέρχεται από τον άνθρωπο. Το γεγονός µπορεί να είναι τυχαίο ή να προκαλείται από µη ανθρώπινη ενέργεια π.χ από κάποια µηχανή. Η πράξη είναι µια δράση που προκαλεί αλλαγές αλλά προέρχεται από τον άνθρωπο. Η γλώσσα χρησιµοποιεί ορισµένες συγκεκριµένες και θεµελιώδεις σηµασιολογικές κατηγορίες για να καθορίσει και να οργανώσει τη σηµασία. Οι κατηγορίες αυτές είναι: του αντικειµένου (ή του ατόµου), της κατάστασης, του γεγονότος, της ενέργειας και των σχέσεων (αιτιακές, χρονικές, τοπικές κ.τ.λ.). Αυτές οι θεµελιώδεις κατηγορίες καθορίζονται από τα χαρακτηριστικά του γνωστικού συστήµατος του ατόµου.

Η κατανόηση ενός κειµένου εξαρτάται από το κατά πόσο ο αναγνώστης αναγνωρίζει αυτές τις γνωστικές κατηγορίες και τις συµπεριλαµβάνει στις αναπαραστάσεις του σαν γνωστικές σταθερές. Οι Baudet & Denhiere (1992) διατυπώνουν την άποψη ότι για να εξεταστεί η αναπαράσταση που δοµούν οι σπουδαστές κατά την διαδικασία κατανόησης ενός κειµένου, δεν αρκεί η ανάλυση τον κειµένου στις εννοιολογικές κατηγορίες κατάσταση, γεγονός, ενέργεια. Θα πρέπει να εξεταστεί η οργάνωση και η δόµηση της γνωσιακής αναπαράστασης σε µίκρο και µάκρο-επίπεδο. Το άτοµο που διαβάζει ένα κείµενο κατασκευάζει σταδιακά τη µικροδοµή της αναπαράστασής του κειµένου, δηλαδή τις καταστάσεις τα γεγονότα και τις σύνθετες δράσεις του κόσµου που περιγράφεται από το κείµενο καθώς επίσης και τις χρονικές και αιτιοκρατικές σχέσεις που συνδέουν τις δοµές αυτές. Στο µάκρο- επίπεδο η κατασκευή της µακροδοµής από τον αναγνώστη του κειµένου επιτυγχάνεται µε µια αναδόµηση της µικροδοµής και την κατασκευή µιας ιεραρχικής δοµής ανάλογα µε τον τύπο του συστήµατος που αναφέρεται στο κείµενο και περιλαµβάνει σύνθετες στατικές καταστάσεις, σχέσεις µέρους -όλου, χρονικές και αιτιοκρατικές σχέσεις ακολουθίας γεγονότων, και σχέσεις σκοπού και υποσκοπών. Οι Baudet & Denhiere υποστηρίζουν ότι ένα άτοµο που θέλει να εξηγήσει τη λειτουργία ενός τεχνικού συστήµατος οφείλει να κατασκευάσει µια αναπαράσταση της “φυσικής ροής των πραγµάτων” όπου το κάθε καινούργιο γεγονός να εξηγείται αιτιολογικά από τις συνθήκες των γεγονότων που ήδη έχουν συµβεί.

Ένα τεχνικό σύστηµα που διαθέτει ένα σύνολο αλληλοσυσχετιζόµενων µονάδων που ορίζονται από ιεραρχικές σχέσεις τύπου µέρους -όλου και µπορούν να οργανωθούν σε ένα δέντρο σκοπού-υποσκοπών ονοµάζεται λειτουργικό σύστηµα. Η δηµιουργία ενός κειµένου το οποίο να επιτρέπει µια ακριβή περιγραφή του τεχνικού συστήµατος και διευκολύνει τον αναγνώστη στην κατασκευή της µακροδοµής του ονοµάζεται ανάλυση του τεχνικού αντικειµένου σε λειτουργικό σύστηµα. Η ανάλυση σε λειτουργικό σύστηµα ενός τεχνικού αντικειµένου έχει τρεις όψεις: την αιτιότητα, την περιγραφή της ακολουθίας των γεγονότων που εκτελούνται και την τελεολογική. Ειδικότερα το κείµενο που θα χρησιµοποιηθεί θα πρέπει να παρέχει περιγραφές οι οποίες να περιλαµβάνουν

• Περιγραφή των µονάδων που συνθέτουν το σύστηµα µε βάση την αιτιολογική σχέση που τις συνδέει.

• Περιγραφή της ακολουθίας των γεγονότων που εκτελούνται σ’ αυτές τις µονάδες σε σχέση µε την αιτία που τα προκαλεί καθώς και τις αλλαγές που προκαλούν στις στατικές καταστάσεις του συστήµατος.

Ο εκπαιδευόµενος, προκειµένου να κατανοήσει ένα κείµενο ενεργοποιεί δεξιότητες. Η θεωρία µάθησης του Bloom (1956) αναφορικά µε τις γνωστικές διεργασίες-δεξιότητες που ενεργοποιούν οι εκπαιδευόµενοι κατά την µάθηση υποστηρίζει ότι αυτές διακρίνονται σε έξι επίπεδα: (1) αναγνώριση ή ανάκληση, (2) κατανόηση: οι εκπαιδευόµενοι συγκρίνουν, εξηγούν, καταλήγουν σε λογικά συµπεράσµατα χρησιµοποιώντας το υλικό που τους δίνεται (3) ανάλυση: οι εκπαιδευόµενοι διακρίνουν σηµαντικά από µη σηµαντικά, (4) εφαρµογή, (5) ανάλυση και (6) σύνθεση και αξιολόγηση. Οι γνωστικές διεργασίες ταξινοµούνται κατά βαθµό δυσκολίας, που σηµαίνει ότι οι γνωστικές διεργασίες ανώτερου επιπέδου είναι δυσκολότερο να ενεργοποιηθούν και απαιτούν µεγαλύτερη προσπάθεια από αυτόν που µαθαίνει (Anderson et al. 2001).

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ MODINF

Πειραµατική κατασκευή µοντέλου

Στην έρευνα µας για την κατανόηση κειµένου πληροφορικής από εκπαιδευόµενους, χρησιµοποιήθηκε το µοντέλο κατανόησης κειµένου των Baudet & Denhiere (1992). Οι γνωστικές κατηγορίες που µπορεί να αναγνωριστούν σε ένα κείµενο πληροφορικής αντιστοιχούν στις γνωστικές κατηγορίες γεγονός και κατάσταση. Το φύλλο δραστηριοτήτων που χρησιµοποιήθηκε κατασκευάστηκε µε στόχο να βοηθήσει τους εκπαιδευόµενους να ενεργοποιήσουν δεξιότητες. Οι γνωστικές διαδικασίες που αναµένεται να ενεργοποιήσουν οι εκπαιδευόµενοι καθώς πραγµατοποιούν δραστηριότητες κατά τη κατανόηση κειµένου πληροφορικής αντιστοιχούν σύµφωνα µε τη θεωρία του Bloom στα τρία πρώτα επίπεδα. Η πειραµατική έρευνα έγινε µε τη συµµετοχή 60 µαθητών Γ’ τάξης δηµόσιου γυµνασίου. Φύλλο δραστηριοτήτων Το φύλλο δραστηριοτήτων που χρησιµοποιήθηκε περιλάµβανε κείµενο συνοδευόµενο από ερωτήσεις και µια λευκή κόλλα αναφοράς. Οι µαθητές κλήθηκαν να διαβάσουν το κείµενο που επιλέχθηκε και να απαντήσουν σε όλες τις ανοικτού τύπου ερωτήσεις που τέθηκαν. Το κείµενο πληροφορικής που χρησιµοποιήθηκε αφορούσε τα δίκτυα υπολογιστών. Το δίκτυο περιγράφεται ως ένα σύστηµα µε µονάδες: τον εξυπηρετητή, τους σταθµούς και τα περιφερειακά (π.χ. εκτυπωτές) που συνδέονται µεταξύ τους σύµφωνα µε µία τοπολογία. Τα µηνύµατα που στέλνονται και λαµβάνονται µεταξύ των µονάδων αποτελούν αιτίες γεγονότων που οδηγούν το σύστηµα να µεταπέσει από µία κατάσταση σε µία άλλη. Ακολουθεί απόσπασµα του κειµένου που χρησιµοποιήθηκε και ενδεικτικές ερωτήσεις (Σχήµα 1).

image

Μετά την ολοκλήρωση της φάσης αυτής έγινε αναθεώρηση και αναδιατύπωση των ερωτήσεων ενώ λήφθηκαν υπ’ όψη οι απαντήσεις των µαθητών στη διατύπωση των τελικών εναλλακτικών απαντήσεων επιλογής για την κατασκευή του φύλλου δραστηριοτήτων του υπολογιστικού µοντέλου (Tsaganou et al. 2003a).

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

 

ΠΗΓΗ  Πρακτικά Εργασιών 3ου Πανελλήνιου Συνεδρίου «∆ιδακτική της Πληροφορικής» Α. Τζιµογιάννης (επιµ.) Πανεπιστήµιο Πελοποννήσου Κόρινθος, 7-9 Οκτωβρίου 2005

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in Computers and Internet and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.