Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΩΝ ΡΩΜΑΙΩΝ (b)


(ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ 15/09/2016)

Με την επικράτηση του χριστιανισμού, ο τίτλος αυτός παρέμεινε προσδίδοντας στον φέροντα τη θεολογική ερμηνεία του γεφυροποιού ή οδοποιού μεταξύ Θεού και ανθρώπου. Τον τρόπο εκλογής του Ύπατου Ποντίφικα όρισαν κατά πρώτον η παράδοση, ο σχετικός νόμος του 332π.Χ., ο Δομέτιος Νόμος (Lex Domitia) του 104π.Χ. και οι νόμοι του Λεύκιου Κορνήλιου Σύλλα του 80π.Χ. Μερικές διατάξεις αυτών των νόμων σχετικά με την Ποντιφίκια λειτουργία ισχύουν μέχρι σήμερα. Στα αυτοκρατορικά χρόνια το αξίωμα του Ύπατου Ποντίφικα αναλαμβανόταν από τον εκάστοτε αυτοκράτορα, έως τον Γρατσιανό, που πρώτος το αρνήθηκε το 375. Για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε ειρωνικά από τον Τερτυλλιανό τον 3ο αιώνα μ.Χ. για να χαρακτηρίσει τον Πάπα Καλλίστο Α’. Επίσημα χρησιμοποιήθηκε τον 6ο αιώνα μ.Χ. από τον Πάπα Γρηγόριο Α’ για να δηλώσει την υπεροχή της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και την πολιτική ηγεμονία του Βατικανού. Από τότε παρέμεινε ένας από τους τίτλους των προκαθήμενων της και των Ποντιφίκιων συμβουλίων της.

Β) Στην αρχαία Ρώμη, οι Vestales ή Εστιάδες Παρθένες ήταν ιέρειες της Bέστα, θεάς της οικογενειακής εστίας, από απόδοση της ελληνικής θεάς Εστίας στη ρωμαϊκή θρησκεία. Πρωταρχικό τους καθήκον ήταν η συντήρηση της Ιερής Φωτιάς της Βέστα στο ναό της θεάς στη Ρωμαϊκή Αγορά. Το καθήκον αυτό ήταν ιδιαίτερα τιμητικό και απέδιδε μεγάλα προνόμια στις γυναίκες που το υπηρετούσαν. Οι Εστιάδες αποτελούσαν τα μοναδικά θηλυκά μέλη του αρχαίου ρωμαϊκού ιερατείου. Ιερά τους αντικείμενα ήταν η φωτιά της εστίας και το καθαρό νερό. Διάσημες Εστιάδες της ρωμαϊκής μυθολογίας είναι η Ταρπεία, κόρη του Σπούριου Ταρπήιου, που πρόδωσε τη Ρώμη στους Σαβίνους, καθώς και η Ρέα Σύλβια, που βιάστηκε από τον Μαρς (ρωμαϊκό αντίστοιχο του ελληνικού θεού ’ρη) και έφερε στον κόσμο τον Ρωμύλο και τον Ρώμο, ιδρυτές της Ρώμης.

Ο ιστορικός Πλούταρχος αποδίδει την ίδρυση του ναού της Εστίας στον Νούμα Πομπίλιο, που αρχικά όρισε δύο ιέρειες, στις οποίες αργότερα προστέθηκαν άλλες δύο, με τον Σέρβιο να ανεβάζει τον αριθμό τους σε έξη (Πλουτάρχου Βίοι, Νούμα Πομπίλιος, 9,5-10). Ο Αμβρόσιος αναφέρει και μία έβδομη προς το τέλος της παγανιστικής εποχής (Αμβρόσιος επίσκοπος Μεδιολάνων, Επιστολή 18 «Εις Αυτοκράτορα Βαλεντιανό»).Ο ιστορικός του 2ου αιώνα, ’ουλους Γέλλιους, γράφει πως η πρώτη Εστιάδα απομακρύνθηκε από τους γονείς της από τον ίδιο τον Νούμα Πομπίλιο. Ο Νούμα επίσης ανέθεσε στον Μέγιστο Ποντίφικα (Pontifix Maximus) να πρωτοστατεί στις τελετές, να ορίζει τους κανόνες των τελετών και να εποπτεύει τις Εστιάδες. Οι πρώτες Εστιάδες σύμφωνα με τον Μάρκο Τερέντιο Βάρρο ήταν: Η Γεγανία, η Βενενεία, η Κανουλεία και η Ταρπήια. Οι Εστιάδες Παρθένες έγιναν τελικά μια ισχυρή δύναμη με μεγάλη επιρροή στο ρωμαϊκό κράτος. Όταν ο δικτάτορας Σύλλας περιέλαβε τον νεαρό Ιούλιο Καίσαρα στη λίστα θανάτου των πολιτικών του αντιπάλων, οι Εστιάδες παρενέβησαν υπέρ του και εξασφάλισαν συγχώρεση προς το πρόσωπό του (Σουετόνιος, «Ιούλιος Καίσαρ», 1.2). Ο Οκταβιανός Αύγουστος περιέλαβε τις Εστιάδες σε όλες τις μεγάλες τελετές του κράτους. Η Μεγίστη Εστιάδα Παρθένα (Virgo Vestalis Maxima) επέβλεπε τις άλλες ιέρειες και ήταν παρούσα στο Κολλέγιο των Ποντίφικων (Collegium Pontificum). Η θητεία της κρατούσε 57 έτη. Σύμφωνα με τον Τάκιτο, η τελευταία γνωστή Μεγίστη Εστιάδα ήταν η Κοέλια Κονκορδία, το 380. Ο θεσμός των Εστιάδων έλαβε τέλος το 394, οπότε έσβησε οριστικά η φλόγα. Οι Εστιάδες διαλύθηκαν με διαταγή του Μεγάλου Θεοδοσίου.

Οι Εστιάδες Παρθένες και η ευημερία τους θεωρούνταν συνυφασμένες με τη δημόσια υγεία και την ευμάρεια της πόλης. Ο Σύμμαχος γράφει (Αμβροσίου επισκόπου Μεδιολάνων, Επιστολή 17): «Οι νόμοι των προγόνων μας παρέχουν στις Εστιάδες Παρθένες και στους υπηρέτες των θεών τη συντήρησή του και δίκαια προνόμια. Το δώρο αυτό διατηρήθηκε απείραχτο μέχρι την εποχή των έκφυλων αργυραμοιβών, που μετέτρεψαν τη συντήρηση της ιερής αγνότητας σε μισθούς των αχθοφόρων. Σαν αποτέλεσμα του γεγονότος ξέσπασε λιμός και κακή σοδειά που διέψευσε τις ελπίδες όλων των επαρχιών (….). Ήταν μια ιεροσυλία που έκανε στείρα τη χρονιά, γιατί ήταν απαραίτητο να χάσουν όλοι αυτό που αρνήθηκαν από τη θρησκεία.»

Ο Ζώσιμος (Ζώσιμος, Νέα Ιστορία, 5.38) καταγράφει πως μια χριστιανή ευγενής, η Σερένα, ανιψιά του Θεοδοσίου, μπήκε στο ναό και πήρε από το άγαλμα της θεάς ένα κόσμημα, φορώντας το η ίδια στο λαιμό της. Μια ηλικιωμένη γυναίκα εμφανίστηκε, η τελευταία των Εστιάδων, και επέπληξε την Σερένια ζητώντας να πέσει επάνω της βαριά τιμωρία για τη βέβηλη πράξη της. («The Curse of the last Vestal»,Melissa Barden Dowling, Biblical Archeology Society, Archeology Odyssey, Ιαν/Φεβρ. 2001). Σύμφωνα με τον Ζώσιμο, η Σερένα άρχισε να βλέπει βασανιστικά όνειρα που προέβλεπαν τον θάνατό της. Ο Αυγουστίνος εμπνεύστηκε να γράψει την «Πόλη του Θεού», από τους ψιθύρους πως η άλωση της Ρώμης και η πτώση της αυτοκρατορίας της έλαβε χώρα εξαιτίας της χριστιανικής εποχής και της αδιαλλαξίας που επέδειξε απέναντι στους παλιούς θεούς που υπεράσπιζαν την πόλη για πάνω από χίλια χρόνια.

Οι Εστιάδες Παρθένες έμπαιναν στο σχήμα σε πολύ νεαρή ηλικία, πριν την εφηβεία, και ορκίζονταν σε αγαμία για τα επόμενα 30 χρόνια της ζωής τους. Αυτά τα τριάντα χρόνια χωρίζονταν σε τρεις δεκαετίες. Δέκα για μαθητεία, δέκα για υπηρεσία και δέκα για διδασκαλία. Μετά μπορούσαν να παντρευτούν αν το ήθελαν (Πλουτάρχου Βίοι, Νούμα Πομπίλιος, 9,5-10). Ωστόσο λίγες αποφάσιζαν να αφήσουν το κύρος και τη διαβίωσή τους μέσα στην πολυτέλεια. Αυτό απαιτούσε να αφεθούν στην εξουσία ενός άντρα, με όλες τις απαγορεύσεις που επέβαλε ο ρωμαϊκός νόμος. Από την άλλη, για έναν άνδρα, ένας γάμος με μια πρώην Εστιάδα θεωρούταν μεγάλη τιμή. Ο αρχιερέας Μέγιστος Ποντίφικας έκανε τις επιλογές του μέσα από ένα μεγάλο σύνολο κοριτσιών μεταξύ έξη και δέκα ετών. Για να εξασφαλίσουν την ένταξή τους στο σχήμα έπρεπε να μην έχουν σωματικά ή ψυχικά ελαττώματα, να ζουν και οι δύο γονείς τους και να είναι κόρες κατοίκων της Ιταλίας που γεννήθηκαν ελεύθεροι. ’φηναν το πατρικό τους σπίτι, γίνονταν δεκτές από τον Μέγιστο Ποντίφικα και τα μαλλιά τους κουρεύονταν. Ο Ποντίφικας έδειχνε την επιλογή του με τα λόγια (Εστιάδες Παρθένες, Aulus Gellius, Αττικές Νύκτες 1,12):
«Σε παίρνω, ’ματα, να γίνεις Εστιάδα ιέρεια που θα τελεί τις ιερές τελετές, όπως ορίζει να κάνει μια Εστιάδα ιέρεια ο νόμος για χάρη του ρωμαϊκού λαού, με τους ίδιους όρους με εκείνη που ήταν Εστιάδα με τους καλύτερους όρους.»

Τώρα οι κοπέλες βρίσκονταν υπό την προστασία της θεάς. Αργότερα, όταν κατέστη πιο δύσκολο να βρίσκονται κατάλληλα κορίτσια, έγιναν δεκτές και κόρες πληβείων και αργότερα απελεύθερων ανδρών (Vestal Virgins, Encyclopedia Britannica, Ultimate Reference DVD, 2003). Στα καθήκοντά τους περιλαμβανόταν η συντήρηση της ιερής φλόγας της Βέστα, θεάς της εστίας και του σπιτιού, η συλλογή νερού από μια ιερή πηγή, η προετοιμασία του φαγητού που χρειαζόταν για τις τελετές, και η φροντίδα των ιερών αντικειμένων στο σκευοφυλάκιο του ναού. Συντηρώντας την ιερή φωτιά της Βέστα, από την οποία ο καθένας μπορούσε να πάρει φλόγα για προσωπική του χρήση στο σπίτι, λειτουργούσαν κατά κάποιο τρόπο ως οικονόμοι κάθε σπιτιού της Ρώμης, υπό θρησκευτικό πρίσμα. Στις Εστιάδες ανατέθηκε κατά καιρούς να φυλάξουν με ασφάλεια διαθήκες σημαντικών ανθρώπων όπως ο Ιούλιος Καίσαρ και ο Μάρκος Αντώνιος. Επιπροσθέτως, πρόσεχαν και ορισμένα ιερά αντικείμενα συμπεριλαμβανομένου του Παλλαδίου. Επίσης, έφτιαχναν ένα ειδικό αλεύρι που ονομάζεται mola salsa και το οποίο χρησιμοποιούσαν σε όλες τις δημόσιες προσφορές προς κάποιον θεό. Οι Εστιάδες απολάμβαναν σημαντικά προνόμια όπως:

•Η παρουσία τους θεωρούταν απαραίτητη σε πολυάριθμες δημόσιες εκδηλώσεις και τελετές, ενώ όπου κι αν πήγαιναν μεταφέρονταν με ένα σκεπασμένο δίτροχο, ένα carpentum, του οποίου προπορευόταν ένας ραβδούχος και είχαν προτεραιότητα.
•Στις δημόσιες εκδηλώσεις, όπως αγώνες και άλλες παραστάσεις, είχαν κρατημένη τιμητική θέση
•Αντίθετα με τις περισσότερες Ρωμαίες, δεν ήταν υποκείμενες στο patria potestas και ήταν έτσι ελεύθερες να έχουν προσωπική ιδιοκτησία, να κάνουν διαθήκη και να ψηφίζουν.
•Παρείχαν αποδείξεις χωρίς να ορκίζονται
•Με δεδομένο τον αδιάφθορο χαρακτήρα τους, τους παρέδιδαν για φύλαξη σημαντικές διαθήκες και κρατικά έγγραφα.
•Θεωρούνταν ιερές. Θάνατος ήταν η ποινή για κάποιον που τις τραυμάτιζε και είχαν συνοδούς για προστασία από επιθέσεις.
•Είχαν τη δύναμη να απελευθερώνουν καταδικασμένους και σκλάβους, αγγίζοντάς τους. Αν ένα πρόσωπο καταδικασμένο σε θάνατο συναντούσε μια Εστιάδα στο δρόμο προς το πεδίο εκτέλεσης, λάμβανε χάρη αυτοδικαίως.
•Τους επιτρεπόταν να πετούν τελετουργικά ομοιώματα από άχυρο στον ποταμό Τίβερη, στις 15 Μαΐου (Διονύσιος Αλικαρνασσεύς, Ρωμαϊκές Αρχαιότητες 1,19,38 και Γουίλιαμ Σμιθ «A Dictionary of Greek and Roman Antiquities», John Murray, London 1875)

Το να αφεθεί η ιερή φλόγα της Βέστα να σβήσει, υπονοώντας ότι η θεά απέσυρε την προστασία της από την πόλη, ήταν σημαντικό παράπτωμα και τιμωρούταν με μαστίγωμα (Vesta, Encyclopedia Britannica, 1911 Edition). H αγνότητα των Εστιάδων θεωρούταν συνυφασμένη με την υγεία του ρωμαϊκού κράτους. Όταν έμπαιναν στο σχήμα τα κορίτσια, άφηναν πίσω τους την εξουσία του πατέρα και γίνονταν κόρες του κράτους. Κατ’ επέκταση, οποιαδήποτε σαρκική σχέση με έναν πολίτη θεωρούταν αιμομιξία και πράξη προδοσίας (Vestal Virgins, Chaste Keepers of the Flame, Melissa Barden Dowling, Biblical Archeological Society, Archeology Odyssey, 2001). Η τιμωρία για την παράβαση του όρκου ήταν να θαφτούν ζωντανές στο campus sceleratus, μια υπόγεια κάμαρα, με φαγητό και νερό λίγων ημερών. Η αρχαία παράδοση απαιτούσε μια ανυπάκουη Εστιάδα να θάβεται μέσα στην πόλη, καθώς αυτός ήταν ο μοναδικός τρόπος να μην χυθεί το αίμα της, πράγμα που απαγορευόταν αυστηρά. Δυστυχώς η πράξη αυτή παραβίαζε το ρωμαϊκό νόμο που όριζε κανένα πρόσωπο να μην θάβεται μέσα στην πόλη. Για να λυθεί το ζήτημα αυτό, οι Ρωμαίοι έθαβαν την ιέρεια με μια ποσότητα τροφίμων και νερού, όχι για να επεκτείνουν την τιμωρία της αλλά ώστε να μην πεθάνει πρακτικά μέσα στην πόλη, αλλά να κατέβει σε ένα «κατοικήσιμο δωμάτιο». Επιπλέον, θα πέθαινε με τη θέλησή της. Οι περιπτώσεις τέτοιας ανομίας και τιμωρίας ήταν σπάνιες Η Εστιάδα Τουκκία κατηγορήθηκε για πορνεία, αλλά μετέφερε νερό σε ένα κόσκινο για να αποδείξει την αθωότητά της.

Η μέθοδος απόδειξης ότι μια Εστιάς διέπραξε παράπτωμα θα μπορούσε να θεωρηθεί μη επιστημονική βάση των σύγχρονων προτύπων. Επειδή η παρθενία μιας Εστιάδας θεωρούταν συνυφασμένη με την ιερή φλόγα, αν η φλόγα έσβηνε μπορεί να σήμαινε πως είτε η ιέρεια δεν συμπεριφέρθηκε σωστά ή ότι παραμέλησε τα καθήκοντά της. Ενώ ο θεσμός των Εστιάδων διατηρήθηκε για πάνω από χίλια χρόνια, υπάρχουν μόνο δέκα καταγεγραμμένες περιπτώσεις ανομίας, και οι συγκεκριμένες δίκες έλαβαν χώρα σε περιόδους πολιτικής κρίσης του κράτους. Υπάρχει η πιθανότητα οι Εστιάδες να χρησιμοποιήθηκαν σαν αποδιοπομπαίοι τράγοι. («Vestal Virgins, Chaste Keepers of the Flame», Melissa Barden Dowling). Καθώς η ευημερία του κράτους θεωρούταν ότι σχετιζόταν άμεσα με την αγνότητα και την πνευματική υγεία τους, είναι λογικό η υποψία να βρήκε πρόσφορο έδαφος σε περιόδους κρίσης.

Για τις πρώτες Εστιάδες, στην ’λμπα Λόνγκα, πιστεύεται πως μαστιγώνονταν μέχρι θανάτου αν είχαν σεξουαλικές σχέσεις. Ο ρωμαίος βασιλιάς Ταρκύνιος Πρίσκος όρισε την τιμωρία του θαψίματος, την οποία επέβαλε στην ιέρεια Πινάρια. Το μαστίγωμα με καλάμια, καμιά φορά προηγούταν της ποινής, όπως συνέβη με την Ουρμπινία, το 471πΧ. Υποψίες κίνησε η Μινούτσια εξαιτίας μιας ανεπίτρεπτης αγάπης για την εμφάνισή της και τις αποδείξεις που παρείχε ένας σκλάβος. Κρίθηκε ένοχη και θάφτηκε ζωντανή (Τίτος Λίβιος, «Ιστορία της Ρώμης», βιβλ. 8, 15). Παρομοίως η Ποστουρνία, αν και ήταν σύμφωνα με τον ιστορικό Λίβιο αθώα (βιβλ. 4,44), δικάστηκε για έλλειψη αρετής με τις υποψίες να έχει κινήσει η άσεμνη εμφάνισή της. Η Ποστουρνία τελικά έλαβε αυστηρή προειδοποίηση να συμμορφωθεί. Οι Εστιάδες Αιμιλία, Λικίνια και Ματρία εκτελέστηκαν μετά από καταγγελία του υπηρέτη ενός βάρβαρου ιππέα. Λίγες Εστιάδες Παρθένες απαλλάχθηκαν από τις κατηγορίες. Κάποιες καθάρισαν το όνομά τους μέσα από σκληρές δοκιμασίες. (Γουίλιαμ Σμιθ, «A Dictionary of Greek and Roman Antiquities», John Murray, London 1875). Ο εραστής μιας ένοχης Εστιάδας μαστιγώθηκε μέχρι θανάτου στο Forum Boarium ή στο Comitium (Howatson M. C., «Oxford Companion to Classical Literature», Oxford University Press, 1989).

Οι πρωτεύουσες τελετές προς τιμή της Βέστα ήταν τα Βεστάλια, που εορτάζονταν από τις 7 μέχρι τις 15 Ιουνίου. Μόνο στις 7 Ιουλίου, το σκευοφυλάκιο της θεάς όπου έμπαιναν συνήθως μόνο οι ιέρειες, ήταν προσβάσιμο στις μητέρες οικογενειών που έφερναν πιάτα με φαγητό. Στις απλές τελετές ιερουργούσαν οι Εστιάδες, οι οποίες μάζευαν σιτηρά και έφτιαχναν αλμυρά κέικ για τη γιορτή. Αυτή ήταν η μοναδική φορά που έφτιαχναν τη mola salsa, καθώς ήταν η ιερότερη ημέρα για την Βέστα και έπρεπε να φτιαχτεί σωστά και τέλεια επειδή χρησιμοποιούταν σε όλες τις δημόσιες θυσίες. Τα κύρια κομμάτια του ενδύματος μιας Εστιάδας ήταν μια infula, ένα suffibulum και μια palla. Infula ονομαζόταν μια μακριά καλύπτρα για το κεφάλι που έπεφτε στους ώμους. Συνήθως από κάτω υπήρχαν κόκκινες και λευκές μάλλινες κορδέλες. Το suffibulum ήταν μια πόρπη που συγκρατούσε την palla. H palla ήταν ένας απλός μανδύας καρφιτσωμένος με την πόρπη στον αριστερό ώμο.

Μετά από τις δύο αναγκαίες εκτενείς αναφορές στον Ύπατο Ποντίφικα και τις Εστιάδες Παρθένες, είναι πια καιρός να συνεχίσουμε το θέμα μας.

Συνηθισμένη ήταν η μαντεία στο πλαίσιο της αστικής λατρείας, με τη βοήθεια δημόσιων «οιωνοσκόπων» οι οποίοι ερμήνευαν θεϊκές ενδείξεις (παρόμοια με τα ελληνικά μαντεία), αλλά και η μαγεία, υπό την έννοια της τελετουργικής χειραγώγησης θεϊκών δυνάμεων.

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

ΠΗΓΗ  http://www.ideotopos.gr/

Advertisements

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in HISTORIC THEMES and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.