GRAMMATOLOGIA DI LINGUA ALBANESE-Η ελληνική καταγωγή της ΓΡΑΜΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ της Αλβανικής Γλώσσας (Μέρος 2)


(CYNECHEIA APO 14/08/2016)

image

image

image

image

image

 

Demetrio Camarda: Η ελληνική καταγωγή της αλβανικής γλώσσας (μέρος 2)

  II.

Σημειώσεις στην γλώσσα και στις διαφορετικές διαλέκτους της Αλβανικής

Ѕ 5. Είναι γνωστό στα γραπτά διαφόρων συγγραφέων, ιδιαίτερα στου Hahn, όπως βεβαιώνεται στην δική του μελέτη, ότι η Αλβανική γλώσσα, ή Σιπική, χαρακτηρίζεται από δύο βασικές διαλέκτους, την Γκεγκική και την Τοσκική ή διαφορετικά στην βόρεια και στην νότια (διάλεκτο), όπως μπορούν στην πραγματικότητα να ονομαστούν. Από αυτές τις δύο γλωσσικές φόρμες, η μία δηλαδή αυτή των Γκεγκών, εκτείνεται από τον ποταμό Shkumbi, ο οποίος διασχίζει στο μέσον την παλιά και την νέα Ήπειρο, εκτείνεται από τα όρη Candavi, στην χαμηλότερη πλευρά της λίμνης Lichnite ή της Ωχρίδας, και ομιλείται μέχρι το Μαυροβούνιο, στα σύνορα της Βοσνίας, της Ερζεγοβίνης και της Σερβίας: Η άλλη, δηλαδή εκείνη των Τόσκων, επικρατεί στο χαμηλότερο μέρος του ίδιου ποταμού μέχρι την Αιτωλία και εκτείνεται σε πολλές τοποθεσίες και νησιά της Ελλάδας. Ο διαχωρισμός των δύο διαλέκτων από τον ποταμό φυσικά δεν είναι τόσο απόλυτος, αφού και οι δύο επικρατούν για μία σχετική ζώνη, τόσο στη μία όσο και στη άλλη πλευρά, που όμως με κάποιο τρόπο δεν μπερδεύονται, και δεν συνταυτίζονται (30), έτσι ώστε στο κεντρικό κομμάτι της Αλβανίας, να επιβιώνει ένα ιδίωμα τέτοιο που θα μπορούσε να ειπωθεί κοινό κάτω από ορισμένες θεωρήσεις. Έτσι ώστε η Σιπική γλώσσα να διατηρηθεί περισσότερο αγνή, και ελεύθερη από τα “περισσεύματα”, όπως θα πω, των Γκεκγκικών και Τοσκικών “συνηθειών”, από όπου επίσης θα μπορούσε να θεωρείται περισσότερο σύμφωνη στον αυθεντικό της τύπο, στο σύνολο τουλάχιστον των τμημάτων της, εάν όχι σε όλες τις λέξεις και τις ειδικές φόρμες. Γεγονότα τα οποία, κατά την κρίση μου, πρέπει να αναζητηθούν σποραδικά και στις δύο κύριες διαλέκτους, και μερικώς στις δευτερεύουσες ιδιαίτερα στην Ιταλική και στην Ελληνοαλβανική (31).

Μια τέτοια πορεία έρευνας μου φαίνεται φυσιολογική για όλες τις γλώσσες, όπως θα μπορούσε, μέσα από παραδείγματα παρμένα ειδικά από τα ιδιώματα της Ιταλίας και της Γερμανίας, εύκολα να αποδειχθεί. Αλλά είναι ένα θέμα μεγάλης σημασίας η παρατήρηση, ότι η Σιπική γλώσσα, όπως μας παρουσιάζεται στα ελάχιστα κείμενα που έχουν δημοσιευτεί, ότι εμφανίζεται διαταραγμένη από Τούρκικες λέξεις. Από αυτή την πραμάτεια αφθονούν ακόμη το λεξικό, και τα δοκίμια της γλώσσας γραμμένα από τον Hahn, ο οποίος είχε τις περισσότερες φορές εκφράσει την προέλευση των λέξεων από την Τουρκική, χωρίς πάντοτε να μπορεί να το αποδεικνύει (32). Και σε αυτή την αναλογία επινοήθηκε εκείνο το στοιχείο στα αρχικά γραπτά, ότι ίσως το ένα τέταρτο ή ένα πέμπτο των λέξεων που εκεί περιέχονται θα πρέπει να θεωρούνται ξένες ως προς το πραγματικό Σιπικό λεξιλόγιο, και αυτό επειδή ο Hahn κατέγραφε το ομιλούμενο ιδίωμα σε περιοχές όπου κατοικούσαν Τούρκοι, και η καθόλου αμελητέα αναλογία των ίδιων Αλβανών ήταν ατυχώς μουσουλμανικής θρησκείας. Σε πολύ μικρότερη αναλογία βρίσκεται το τούρκικο στοιχείο στην μετάφραση της Καινής Διαθήκης (33) που έγινε στην Τοσκική χριστιανική διάλεκτο: θα μπορούσε να λεχθεί τελείως ελεύθερα ότι είναι η διάλεκτος των αποίκων της Ιταλίας που άφησαν την Ήπειρο πριν από την τουρκική επιδρομή, ή ήταν αυτή που (χρονολογικά) πολύ πιο πριν ήταν εκτεταμένη και παγιωμένη.

Ѕ 6. Λιγότερο γνωστή από την Τοσκική είναι στην φιλολογική Ευρώπη η Γκεγκική διάλεκτος, περιμένοντας τον πρώτο θα την επεξεργαστεί και ιδιαίτερα τον Hahn. Σε αυτήν μεταφράστηκαν τα βιβλία Κενής Διαθήκης, αλλά ελάχιστα ήταν τα γνωστά κείμενα στην Γκεγκική διάλεκτο. Εγώ ενδιαφέρομαι για την γνώση της δεύτερης, δηλαδή της περισσότερο δυτικής Γκεγκικής, όχι μόνο της γραμματικής P. F. M. του daLecce (34), που είχε αρκετά χρησιμοποιηθεί από τον Bopp, επιπρόσθετα τα δύο μικρά πνευματικά έργα εκτυπωμένα στην Ρώμη το 1845 από Ιησουίτες ιεραπόστολους, τα οποία περιέχουν το πρώτο την Χριστιανική Διδασκαλία στην Αλβανική και στην Ιταλική, και το άλλο τον τίτλο Οδός του Παραδείσου στην Αλβανική. Αυτά τα δύο βιβλιαράκια παρόλο που είναι γεμάτα με τούρκικες λέξεις, με ιταλικές και Σλάβικες αρκετές, μας προσφέρουν ένα κείμενο της επίκαιρης γλώσσας της ανώτερης Αλβανίας, ιδιαίτερα της πόλης τουScutari, ή Scorda, και της επαρχίας της, ενώ εξάλλου η γραμματική του P. daLecce εκτυπωμένη στην Ρώμη το 1716, σαν το μικρό λεξικό Λατίνο-Ηπειρώτικο του Bianchi (Ρώμη 1633), θα μπορούσε να ειπωθεί ότι παρουσιάζουν την γλώσσα ενός ή δύο αιώνων πριν, λιγότεροαλλοιωμένη από τα τουρκικά στοιχεία (36). Με παρόμοιο τρόπο έχουμε στην Κενή Διαθήκη, και στο βιβλίο του Hahn το Τοσκικό ιδίωμα, το οποίο τώρα ομιλείται στην Ήπειρο, με μερικά δείγματα του σημερινού κεντρικού ιδιώματος καλούμενο από τον Hahn απλά ως Γκεγκική, η οποία είναι αρκετά διαφορετική από την Scordiano, ή Γκεγκική περισσότερο δυτική, που καλύτερα αντιστοιχεί με την Τοσκική: αλλά η παλαιότερη διάλεκτος Τοσκική, και πιθανότατα κάποιο υπόλοιπο του κεντρικού ιδιώματος, βρίσκεται, για ένα μέρος τουλάχιστον, στις Ελληνοαλβανικές αποικίες της Ιταλίας, και της Ελλάδας, τροποποιημένο ίσως, όπως μπορεί να υποτεθεί, από τον χρόνο και τις συγκυρίες. Όντως ο χρόνος έχει διαγράψει από την μνήμη των προσφύγων των ιταλικών αποικιών ένα μέρος από την δικιά τους αυθεντική γλώσσα, που στα σίγουρα είναι γνωστή και ομιλείται με μεγαλύτερη πληρότητα στην κυρίως χώρα των Schipi, και ιδιαιτέρως του κέντρου.

Όμως στην γλώσσα των επαρχιών επίσης της Ελλάδας και της Ιταλίας εμφανίζεται διατηρημένο τμήμα του αρχαίου ιδιώματος που δεν επιβιώνει σήμερα στην ίδια την Αλβανία, ή τουλάχιστον στις πιο κοινές και γνωστές διαλέκτους εκείνης της περιοχής.

Στην Ιταλο-ελληνική έχουν δημοσιευτεί αρκετά ποιήματα, από τα οποία αρκετά λαϊκά, και κάποια γνωστών δημιουργών. Και από αυτά πρέπει να θυμηθούμε τον GiulioVariboba που τον προηγούμενο αιώνα δημοσίευε στην Ρώμη μερικά ιερά ποιήματα που ενός σημείου έγιναν λαϊκά στις αποικίες της Καλαβρίας (37). OGirolamoDe-Rada, στις μέρες μας εκτύπωσε ουκ ολίγα σημαντικά αυθεντικά ποιήματα στην Καλαβρο-αλβανική διάλεκτο (38), την οποία προσπάθησε να εμπλουτίσει, και να την αναπτύξει σύμφωνα με τον δικό του ξεχωριστό τρόπο να τις βλέπει. Αυτός όμως έπραξε πολύ συχνά ασάφειες στην δομή, δοκίμασε επίσης και την ιταλική μετάφραση ομοίως προστιθέμενη στα ποιήματά του, και κάποιες από τις φόρμες των λέξεων , ή της γραμματικής από αυτόν χρησιμοποιούμενες ίσως δεν είναι και οι πιο αποδεκτές. Αλλά από άλλη σκοπιά, πέρα από την αξία, της καθόλου κοινής ποίησης από όπου αισθάνεται εμπνευσμένος, τα γραπτά από αυτόν τον επιμελή καλλιεργημένο του μητρικού ιδιώματος είναι σημαντικά για την συλλογή των αλβανικών λέξεων, συλλογή που πραγματοποιείται με διανοητική κρίση.

Ένα δοκίμιο από αρχαία λαϊκά τραγούδια, ανολοκλήρωτο ως ένα σημείο επειδή ξεχάστηκαν από τον λαό, στην Σικελο-αλβανική διάλεκτο, δημοσιεύτηκαν από τον Crispi, που συμπεριλήφθηκαν στα Λαϊκά Τραγούδια της Σικελίας Συλλεγμένα και εικονογραφημένα από τον LeonardoVigo (39). Όμοια τραγούδια βρίσκονται στο μεγαλύτερο μέρος περισσότερο ολοκληρωμένα στην Καλαβρία, μαζί με πολλά άλλα, από τα οποία ο De-Rada, βοηθούμενος από τον Dorsa, υπόσχεται μία έκδοση, που δεν θα είναι χωρίς μεγάλη σημασία.

Ѕ 7. Η διάλεκτος των Αλβανικών αποικιών της Ιταλίας, όχι λιγότερο εκείνων του Βασιλείου Ελλάδας, ανήκει στο Τοσκικό ιδίωμα, αφού παρουσιάζεται φανερά στον καθένα, που γνωρίζει ελάχιστα Αλβανικά. Και είναι αξιέπαινη η παρατήρηση ότι οι Ιταλο-αλβανοί, ακόλουθοι του ιδίου εκκλησιαστικού δόγματος των Αλβανών της Ελλάδας, όπως μία φορά το έκαναν όλοι οι Schipetari (40), ονομαζόντουσαν οι ίδιοι, όμοιοι με τους Ελληνο-αλβανούς, Αρbρέσςe (Arbrèsh), ή Ἀρbeρεσςe και λένε ότι μιλάνε Ἀρbρίσςτe, ή Ἀρbeρίσςτe, από τις όποιες λέξεις επιχειρηματολογούσε ο Fallmerayer (41), ότι θα έπρεπε γενικά να θεωρούνται οι Αλβανοί της Ελλάδας ότι αρχικά βγήκαν από το κέντρο της Αρχαίας Caonia, ή από τις γειτονικές συνοικίες, όπου μοναχά ακούγεται ακόμα και σήμερα η εθνική ονομασία στην γλώσσα του λαού, την οποία επιβεβαιώνει και ο Hahn (I. Σελ. 250.) (42): ή όμοια παρατήρηση πρέπει να εφαρμοστεί στους Αλβανούς της Ιταλίας (43). Στις διαλέκτους Αλβανο-τοσκικές των αποικιών της Ιταλίας και της Ελλάδας υπάρχουν και διαφορές, μεταξύ τους, όπως αυτών και των άλλων της Ηπείρου. Οι όποιες διαφορές μπορούν να καταλογιστούν στην διαφορά των τόπων, και στα γεγονότα που συνάντησαν πριν κάποιους αιώνες οι διάφοροι εκείνοι λαοί, και μερικώς γίνεται λόγος για κατάλοιπα του πιο αρχαίου δικού τους ιδιώματος σύμφωνα με τις περιοχές από τις οποίες προέρχονται. Σε αυτό θα πρέπει να προστεθούν σημαντικές ποικιλίες μεταξύ των διαλέκτων από μερικές όμοιες επαρχίες της Σικελίας (πιθανότατα επίσης και της Καλαβρίας, για την οποία όμως δεν είμαι αρκετά ενημερωμένος), και θέλω να μιλήσω ειδικότερα για την διάλεκτο τηςPianadeiGreci σε σύγκριση αυτές των άλλων Ελληνο-αλβανικών περιοχών της Σικελίας. Επειδή αυτή η διάλεκτος πράγματι φυλάει μερικές ιδιότητες που σίγουρα μπορούν να θεωρηθούν υπόδειγμα, αφού σε πολλές λέξεις πλησιάζει με μεγαλύτερη ακρίβεια τις αυθεντικές φόρμες. Αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντικό στην προφορά του ρέοντος συμφώνου λ = l, και σε αυτό συγκρατείται γενικά o κύριος απλός ήχος όπως στην Ελληνική, εξάλλου στην Γκεγκική, και στην κοινή Τοσκική διάλεκτο, συμπεριλαμβανομένης και εκείνης των Ίταλο-αλβανικών αποικιών, η ονομαζόμενη ρέουσα συνήθως μαλακώνει σε gliιταλικό ή σε limouillé γαλλικό(44). Για μια αιτία σχετική με αυτό το γεγονός τα γκρουπ γλ, και κλ, ομοίως με αυτό που συμβαίνει συχνά στην Ιταλική σε σχέση με την Λατινική, μαλακώνουν σε γj, κj, = ghi, chi, Ιταλική., π.χ. Στοchiaro, = clarus, τοghiotto, conferendumglutio, αλλά συγκρατούν τον δυνατό ήχο στην διάλεκτο της Piana δηλ γλ, κλ, π.χ. Στην γλούχα, κλίτςe= γλώσσα (γλωχ-ίν), κλείς (*κλείδ-ς), όπως στα ελληνικά. Αυτές οι ιδιότητες, που μας δίνουν το κλειδί σε όχι λίγες ετυμολογίες, και άλλες που συναντιούνται στα Ίταλο-αλβανικά ιδιώματα, μου φάνηκαν ότι άξιζαν ιδιαίτερης προσοχής.

Παρόλο που δεν μπόρεσα με βεβαιότητα να ανακαλύψω από ποιο μέρος της Ηπείρου ή της Αλβανίας διατηρήθηκε μια παρόμοια προφορά, και φόρμα των λέξεων για ορισμένες από αυτές που σημειώθηκαν από τον Hahn, όμως είναι να υποθέσεις ότι διατηρούνται σε κάποια περιοχή της κεντρικής Αλβανίας ειδικά στην Caonia. Έτσι θα αναφερθώ σε μερικές από τις αποικίες της Πελοποννήσου και στα νησιά της Ελλάδας (45) όπου είναι ακόμα σε ισχύ αυτή η παλιά προφορά με κατάλοιπο αρχαίας Τοσκικής (α.τ.) σχετικά με το θέμα αναφέρονται δύο στροφές από ένα λαϊκό τραγούδι γύρω απο τον Αλί Πασσά, πού αναφέρουν: Ἀτjέ λάρτe, ‘νd’ άτe μάλε μέ bόρe, – ‘Mbέτ Αλi μέ κλύτς ‘ωdé dόρe. «Εκεί ψηλά σε αυτό το βουνό γεμάτο χιόνι – βρίσκεται ο Αλί (Πασάς) με το κλειδί στο χέρι». Τώρα η ακριβής προφορά που ειπώθηκε από εμένα με αιτιολογία πιο αρχαία, αντιστοιχούν σε αυτές τις στροφές (46). Ένα παρόμοιο γεγονός, που αρχικώς είχα, έτσι για να ειπωθεί, μαντέψει, το συνάντησα ολοκληρωτικά επιβεβαιωμένο από τον Reinhold (Πελασγικά), και από τα τραγούδια των νήσων Πόρος,Ύδρα, Σπέτσες, που αυτός εκεί είχε δημοσιεύσει.

 

(SYNECHIZETAI)

 

ANNOTAZIONI ( A )

image

image

image

image

image

image

image

image

image

image

–Σημειώσεις (Α)–

(1) Βλέπε το μικρό βιβλίο «Brevisdesignatiomeditationumdeoriginibusgentium», και τις επιστολές.

(2) Untrsuchungen ueber die geschichte der östlichen europopäischen Völker. Δηλαδή «Έρευνες στην Ιστορία των Ανατολικών Λαών» Λιψία 1774.

(3) Annalesdesvoyages. Τόμος ΙΙΙ. Παρίσι 1808, όπου αυτός παραθέτει ολόκληρο το έμπειρο μικρό βιβλίο της Ιταλο-αλβανικής AngeloMasci, Sull’origine , ecostumi κλπ., degliAlbanesi, (Η προέλευση, τα κουστούμια…. των Αλβανών), που εκτυπώθηκε στην Νάπολη το 1807, και στην συνέχεια αναδημοσιευμένο το 1847. Ο Maltebrun ασχολήθηκε με το Αλβανικό ζήτημα ακόμα πιο πλατιά στο δικό του Géogr. Univ. I. 119.

(4) Leake « Reseerches in Grece» London 1814.

(5) Die Sprache der Albanesen, oder Schkipetaren. Franckfort am Main 1833. (Von I. Ritter von Xylander.)

(6) Das Albanesiche element in Griechenland. – I. Abtheilung. Ursprung und Alterthum der Albanesen. Von D.I.F. Fallmerayer. München 1857. (βλέπεσελ. 19)

(7) Οτίτλοςτουέργουτου Hahn είναι «Albanesische Studien von Dr. Iohann Georg von Hahn k. k. Consul. Fürdas östlicheGriechenland» . Jena1854. Ένας μεγάλος τόμος σε 8.gr με περισσότερες από 750 σελίδες. Το έργο διαιρείται σε τρία μέρη. Το πρώτο περιλαμβάνει γεωγραφική, ιστορική και φιλολογική πραγματεία περιλαμβάνει 347 σελ, με χαρακτήρα λεπτομερή: το Δεύτερο μέρος μια γραμματική της Αλβανικής, ειδικά της Τοσκικής διαλέκτου, με μερικά δοκίμια της γλώσσας, όπως τραγούδια, παροιμίες κλπ., με 169 σελίδες: το τρίτο μέρος το λεξικό αλβανό-γερμανικό και Γερμανό-αλβανικό με 241 σελίδες.

(8) Στις απόψεις των προηγουμένων συγγραφέων μπορούν να υπολογιστούν Xylander σελ. 276 και μετά, και Fallmerayer σελ. 114, και μετά. Αυτοί οι δύο συγγραφείς στις αναφερόμενες εργασίες τους έχουν καταρρίψει τις ιδιαίτερες ιδέες, και στερούμενες βάσης, που παρουσιάστηκαν απο μερικούς, μεταξύ των άλλων και του Adelung, και του Pouqueville(βλέπε Xylander σελ. 278 και μετά και σελ 280), γύρω απο την προέλευση των Αλβανών.

Οι ίδιες απόψεις σχεδόν που πάρθηκαν να υποστηριχτούν από κάποιο Nicolclesεμφανίστηκαν αρνητικές σε αυτόν μέσα από εσφαλμένες δοκιμασίες, που τοποθετήθηκαν στα τραγούδια από τον Fallmerayer. Στον οποίο αν θα πρέπει να επαναπροσδιοριστεί η επιθυμία να υποστηριχθεί το παράδοξο, όλο δικό του, delloSlavismo (Του Σλαβισμού) των Μοντέρνων Ελλήνων, κανένας δεν θα μπορέσει να αρνηθεί την γνώση και την οξύνοια της εφυϊας.

Ο Adelung ήθελε να ανακατέψει τους Αλβανούς με τους Βούλγαρους, ή με τους Αλανούς (τους οποίους ήδη παρουσίασε ο Klaproth στο AsiaPoliglotta (Πολυγλωσσική Ασία), ότι δεν είναι διαφορετικοί από τους τωρινούς Osseti), αλλά αυτοί όμοια απομακρύνονταν μετά στο δεύτερο μέρος του δικού του Mithridatesαπό αυτή την άποψη, όπως παρατήρησε ο Xylander, πλησιάζοντας στην γενική άποψη.

Ο Pouqueville, χωρίς να συνδέει καμία βασική αιτιολογία, τους υπέθεσε ώς απόγονους των Σιτών που παρουσιάζονται από αρχαίους συγγραφείς, ή από τους Κόλχες, και τους Αλβανούς της Ασίας (βλέπε Fallmerayer σελ. 17. 33: Αραβαντινός χρονολ. Ηπείρου Τ. ΙΙ) και σε άλλους πριν από αυτόν, ίσως ξεγελασμένος από την ομοιότητα των ονομάτων, όπου έπεσε στις ίδιες ελεύθερες εικασίες με τον ήδη αναφερθέντα A. Masci που έφερε αποδείξεις ανύπαρκτες. – Ο Nicocles, μέσα από την πραγματεία του Ελληνο-λατινική, που τυπώθηκε στην Gottinga το 1855, που έφερε τίτλο «DeAlbanensiumsiveSchipitarorigineetprosapia»Περί αυτοχθονίας των Αλβανών, ἣτοι Σκιπιτάρ, είχε την απαίτηση να απορρίψει το συμπέρασμα του μεγάλου έργου του Hahn στην autoctonia των Αλβανών θέτοντας εκτός την ιδέα, κατά ένα μέρος κοινή για τον Pouqesville, ότι αυτοί ήταν ένας (δεν γνωρίζεται ποιος) εκ των βάρβαρων λαών που ήρθαν κατά τον Μεσαίωνα από τον Καύκασο, και από το έλοςMaotide, να επιτεθούν στην Ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Αλλά αυτό το νεανικό έργο του ΈλληναNicoclesNiccola, του Γεωργίου, από την Κοζάνη στην Μακεδονία, που περιέπεσε κάτω από την οξύνοια και ικανή γραφή του Fallmerayer “βγήκε”ολοκληρωτικά εκμηδενισμένο (Ι.Confer από σελ. 25-71), και αντίθετα αυτά υπήρξαν νέα απόδειξη της διδασκαλίας του εξαίρετου Hahn.

(9) Έτσι σκέφτονται και σχετικά με τις προελεύσεις και με τις συγγένειες της Γλώσσας, M.Crispi στην δική του «Memoriasullalinguaalbanese» Παλέρμο 1836: και περισσότερο στο παρόν ο φίλος μου DorsaVincenzo μέσα από την εργασία του στους Αλβανούς «RicercheePensieri»Napoli 1847 και στο «Studiietimologicisullalinguaalbanesemessaaconfrontocollagrecaelalatina»Cosenza 1862.

Όχι αρκετά διαφορετικές είναι οι ιδέες κάποιων άλλων συγγραφέων Ελλήνων όπως τουΑραβαντινός στην χρονολογία της Ηπείρου Τ.ΙΙ Αθήνα 1857, του Πάλλη Αλέξιος στο βιβλιαράκι, μελέται επί χωρογραφίας και ιστορίας (αρχαίας) της Ηπείρου. Αθήνα 1858, τουKupetoris από την Ύδρα, σε μία εργασία δημοσιευμένη πριν απο εκείνη του Hahn (βλέπεZeitsche κλπ. KuhnB. XII 3. heft). Σε αυτά μπορεί να προστεθεί Reinhold στις «NoctesPelasgicae» ή πελασγικά , Αθήνα 1855. Επίσης οι ονομασμένοι συγγραφείς, εκτός του Reinhold, δεν φαίνεται να έχουν γνώση του έργου του Hahn, και μερικοί προγενέστεροι δεν μπορούσαν να έχουν.

(10) Στον επιφανή κύριο που κατονόμασα και για την φιλία του οποίου περηφανεύομαι, πρέπει αν αποδώσω δημόσια τις ευχαριστίες μου, και να του δηλώσω ότι αναγνωρίζω τις πολλές βοήθειες που μου πρόσφερε, ειδικά με το να μου διαθέσει αρκετά γλωσσολογικά έργα από τα πιο σύγχρονα και πιο σημαντικά που κυκλοφόρησαν στην Γερμανία. Έτσι δεν θα παραμελήσω να μνημονεύσω για τους ίδιους λόγους τον καθηγητή FaustoLasinio, συνάδελφο στο Πανεπιστήμιο της Πίζας που πριν λίγο καιρό ονομάστηκε καθηγητής.

)(24)(

Σχετικά με την αναφορά μέσα στο κείμενο εξετάζεται το έμπειρο άρθρο του καθηγητήDomenicoComparetti «inpropositodegliStudiCriticidelProf. Ascoli, (απόσπασμα απόRivistaItaliana νούμερο 126, 134, 140. 1863)» Πίζα 1863. Στο οποίο δίνονται πολλές και σημαντικές πληροφορίες στους συγγραφείς με πραγματείες Αλβανικές (βλέπε σελ 23 και συνέχεια) και ενθαρρύνονται οι ίδιοι Αλβανοί να κινηθούν σε βοήθεια της επιστήμης στον ανοιχτό αγώνα της μελέτης της δικής τους γλώσσας.

(11) Μια τέτοια εικασία παρουσιάζεται ανοιχτά στους paralleligeografici, και περισσότερο στα mitologici, με τις σχετικές σημειώσεις αυτού του τέταρτου τμήματος του πρώτου μέρους, όπου ο συγγραφέας κάνει πολλές συγκρίσεις αλβανικών λέξεων με Ελληνικές και κάποιες φορές με Λατινικές.

(12) Das Albanesische in seinen Verwandschafilichen Beziechungen. Von Franz Bopp. Berlin 1855.

Προσθέτωνταςτον Stier: Ist die alban.Sprache eine indogermaniche? Στο A.D. Monatschr. 1854. S. 860, καισυνέχεια.

(13) Βlätter für litterarischen Unterhallung. 1855. Zeitschrift der Morgenländische Gesellschaft.1855. Βλέπε Comparetti καιτοπροαναφερόμενοτουάρθρο.

(14) ONiebhur στο St. R. πιστεύει ότι οι Αλβανοί και η Σιπική τους γλώσσα είναι ένα υπόλειμμα των αρχαίων Ιλλυρο-μακεδόνων. OGioberti στο «Primato» Bruselle 1844, Τ. ΙΙ. Σελ. 153, σημειώνει ότι η Αλβανική γλώσσα ή η Σιπική, περιέχει ίχνη από γλώσσες που ήταν σε χρήση στην Ελλάδα πριν από την επιδρομή deucalioniche, δηλ. πριν την μορφοποίηση του λαού βασικώς ονομαζόμενου Ελληνικού.

(15) The languages of the seat of war. V.Comparetti αναφερόμενοστηνσελ. 27, 30. Max Müller, letture sopra la scienza del linguaggio, μεταφρασμένο G. Nerucci. Milano 1864, σελ. 200, καιγενεαλογικοίπίνακεςτωνγλωσσών.

(16) Έργο «sulle lingue dell’Europa moderna» καιστοτελευταίοέργοπουτιτλοφορείται«Compendium der vergleichenden Grammatik der Indogermanischen Sprachen. VonAug.Schleicher» Weimar 1861-62, στο Ι. Τόμο στην έναρξη, και σε άλλα γραπτά όπως παρατηρεί ο Comparetti (όπως παραπάνω).

(17) Στην σημαντική εργασία «GrundzügederGriechischenEtymologie.VonGeorgCurtius».Leipzig 1862. Τ. ΙΙ. Σελ.35, όπου λέει ότι η Αλβανική όπως η messapico (απο την οποία είναι γνωστά ελάχιστα μνημεία), γλώσσες αρκετά κοντά στην Ελληνική, και σημειώνει ο Stier: «HieronnymiDe-Radacarminaalbanica» Brunsw 1856: Bopp überdasAlbanesische.

(18) Benloew Louis «Aperçu géneral de la science comparative des langues etc.» Paris 1858, στους πίνακες στο τέλος του μικρού αυτού βιβλίου.

(19) G.I.Ascoli «StudiiCritici» Milano 1861, όπου σε περισσότερα σημεία θέτει σε σχέση την Αλβανική με τις Ελληνο-λατινικές γλώσσες.

(20) Σύμφωνα με άρθρο του TeodoroKind στο Zeitschr κλπ. AdKuhn. B. XII. Dritt. Heft 1863, σελ. 207 και μετά, ο Kupetoris θέλησε να θέση σε δοκιμή τους δεσμούς της Αλβανικής ειδικότερα με την Εολική Ελληνική.

(21) Die Albanesischen hiernamen, στοZeitschrift für vergleih.

Sprachforschungκλπ. Von Adalbert Kuhn. Band. XI, Heft 2, Berlin 1862, σελ 132, και μετά: Συνεχίζει μετά σε άλλο φυλάδιο (βλέπε επίσης n. 12).

)(25)(

(22) Πριν και μετά τον Stier άλλοι σκεφτόντουσαν με τον ίδιο τρόπο. Επειδή αρχικά ονόμασα τον Reinhold, αυτοί, από μαρτυρία του Kind (βλέπε άρθρο του Zeitschr, Kuhn που έγινε αναφορά αλλού), ονομάζει την Αλβανική γλώσσα μητέρα της Λατινικής. Το μικρό βιβλίο αναφερόμενο πιο πάνω του Reinhold, που εγώ είχα την δυνατότητα να συμβουλευτώ τελευταία, που φέρει τίτλο «Πελασγικά» δηλαδή «NoctesPelasgicae», περιέχεται σε περίπου 150 σελίδες, των 8. μικρό, μία αναφορά στην γραμματική, και μία συλλογή από λέξεις και φράσεις της Έλληνο-αλβανικής, μαζί με άλλα τόσα ποιήματα, από το ίδιο νησιώτικο ιδίωμα της Ελλάδας, που κατέχουν περίπου 26 σελίδες. Αυτό μπορεί να θεωρηθεί, σύμφωνα με τον ίδιο τον συγγραφέα, (μπορεί να ληφθεί) σαν ενδιαφέρον ως προς την σημαντική εργασία τουHahn. Πέρα από την παραξενιά της αλφαβητικής αλληλουχίας στο δικό του «Πρόδρομος λεξικού» που υιοθετήθηκε, ο Reinhold δεν χρησιμοποιεί ως επί το πλείστον την πέννα του για την επεξήγηση των λέξεων, και των καταγεγραμμένων φράσεων, ούτε θέτει κάποια μετάφραση από το τραγούδια που παρουσιάζει στο κοινό. Τα τρία συμπληρώματα του 1856, για τα οποία μιλάει ο Kind μέσα στα αναφερθέντα άρθρα μου είναι άγνωστα.

(23) Conferκλαίω, και κλάω της Αττικής, σε σχέση με την φόρμα άω=αίω.

(24) Βλέπε Bopp. op. confer σελ. 70. σημείωση 30 -σελ.7, και 8 n. 13. -σελ.31 και μετά.

(25) Με αυτή την άποψη το θεωρούσαν ο Ascoli και ο Stier, ο πρώτος σε σχέση με την Ετρουσκική, και ο δεύτερος με τις ιταλικές γλώσσες, σε ένα άρθρο του RheinischesMuseum1859, σελ. 329. και μετά. (KurzerabrissderGeschichtedelItal. Spr.), όπως παρατηρούσε οComparetti, op. confer, σελ 30. Ήδη ο Crispi, μέσα από την ήδη παρουσιασμένη μνήμη σελ. 187 και μετά, στην σημείωση, είχε προσπαθήσει, με τον τρόπο του, ένα παρόμοιο πράγμα.

Τελευταίαο Dr. Blau στοZeitscrift der Deutsch. Morgenländ. Gesellschaft, τεύχος XVII. φυλάδιο ΙΙΙ. IV. Σελ. 649-72, Lipsia 1863, προσπάθησε να εξηγήσει τις γραφές Licie με την βοήθεια των Αλβανικών: αλλά, κατά την γνώμη μου, απέχει από το να αποδειχτεί, η εργασία του δεν μπορεί να θεωρηθεί πιθανή, και σίγουρα αυτός επιχειρεί να αποδείξει πολλά.

Αξίζει, για την αλήθεια, ότι οι Ιλλυρο-μακεδόνες, και οι Ηπειρώτες μίας περιόδου ήταν Πελασγικής προέλευσης, και Λελεγικής ομοπάτριοι με τους Πελασγούς και τους Λέλεγους της Ελλάδας τους οποίους οι αρχαίοι μας παρουσιάζουν σαν πρόγονους των Ελλήνων (ΗρόδοτοςL.I. 56-58.-Θουκιδίδης L.I 3. – Στράβων L. V. VII. -Διονύσιος Αλικαρνασσεύς Ant. Rom. I. 17. Ησίοδος σε ένα απόσπασμα παρουσιασμένο από τον Στράβωνα L. VII. και άλλους), Όπως οι Λέλεγες, Καύκωνες, ή οι Πελασγοί διαφορετικών φυλών, εκ των οποίων πιθανότατα οι Liciκαι οι Φρύγοι, που καταλάμβαναν μεγάλα τμήματα της Μικράς Ασίας, που μνημονεύτηκαν από τον Όμηρο (καί Λέλεγες καί Καύκωνες, δῑοι τε Πελασγοί, ΙΙ. X. v. 427-8), από τον Στράβωνα, και από άλλους αρχαίους, είναι πράγμα που έχει την μεγαλύτερη πιθανότητα και αποδοχή: αυτός όμως μπορεί να πει άλλα τόσα πάνω στον Σημιτισμό των Λέλεγων, ή των Πελασγών γενικά, και διαφόρων λαών της Μικράς Ασίας? Είναι γνωστό όπως και οι γνώμες των έμπειρων είναι συνολικά ασύμφωνες σε αυτό το ζήτημα, (έλεγξε Risi στηνRivistaItaliana, σε εφημερίδες κλπ. Α. ΙΙΙ. 1862, n. 93, 99, «Delle antiche lingue italiche e specialmente della Etrusca». Είναι πιθανό ότι μεταξύ αυτών των λαών υπήρξε μια ανάμειξη του Σημιτικού στοιχείου με το Αριάνο, και αυτό ίσως ήταν σε ένα σημείο Ιρανικό, όπως του Λυκείου, όμοιο με το Cario, όπως εμφανίζεται να πιστεύει ο Blau. Δεν απέχει πολύ να ερευνώνται οι αναλογίες μεταξύ των Δυτικών Ασιατικών γλωσσών, και των Θρακο-πελασγικών, επίσης μεταξύ της Licia και την Ηπειρωτικής. Πράγματι άλλοι θεωρούν τηνLicio σε σχέση με την Αιολική διάλεκτο της Κρήτης (J. J. Bachofen «daslykischeVolk,undseineBedeutungfürdieEntwikelungAlterthums». Friburg σε Br. 1862), με διαφορετικές ιδέες από εκείνες του Blau. Αυτοι για την ακρίβεια δεν έχουν την δύναμη να αρνηθούν την εξάρτηση της Αλβανικής από την Ίνδο-ευρωπαϊκή βάση οτιδήποτε και είχε ειπωθεί γύρω απο τους Λέλεγους, μα θέλει να δεί στην Αλβανική ένα ιδίωμα περισσότερο Ιρανικό, και Ελληνο-ιταλικό. Αυτό το πράγμα δεν είναι εύκολα κατανοητό μέσα από τους χρόνους και τις τοποθεσίες, περισσότερο από ότι η εθνογραφία και η φιλολογία. Από την άλλη ένα ή δύο σημεία επαφής μεταξύ των κουστουμιών των Αλβανών και με αυτά των αρχαίων Lici ή Cariμπορούν να έχουν ελάχιστη σημασία, όπως σωστά παρατηρεί ο καθηγητής Ascoli (st. Cr. Σελ.88 και μετά) σε σχέση με τους Αλβανούς σε σύγκριση με τους Cốrsi, και με άλλος λαούς, προσεκτικός ότι μερικές συνήθειες επαναλαμβάνονται μεταξύ πολύ διαφορετικών εθνών. Σε αυτά ένας όμοιος αριθμός λίγο πριν σημειωμένος από μυθικές παραδόσεις κοινές μεταξύ των Ιρανικών λαών και των Ηπειρωτών (καθόλου ξένες στους Έλληνες)μπορούν να έχουν μία μεγαλύτερη βαρύτητα, επειδή όμοιες συγκοιρίες μπορούν να βρεθούν σε όλους σχεδόν τους Ινδοευρωπαίους λαούς (βλέπε HahnGriech.undAlbmärchenLeipzig. 1884). Τόσο περισσότερο πρέπει να υποστηριχθεί, όσο είναι ασύγκριτες σε νούμερο και ποιότητα σε αναλογία με τα αρχαία Ελληνικά κουστούμια, και οι σημερινοί Αλβανοί και σε πολλά άλλα πράγματα σχετικά με τους δύο διπλανούς λαούς (βλέπε Hahn. Alb.Stud. Τμήμα Ι). Στους συνδυασμούς των γεωγραφικών ονομασιών αρκεί να υπενθυμιστεί ότι υπάρχουν πάμπολλες ομωνυμίες σε όλα τα μέρη της Ευρώπης, και εκείνα της Ασίας.

Αν σταθούμε να εξετάσουμε τις δοκιμές της γλώσσας δηλαδή τις ελάχιστες λέξεις σε κάποια σχέση Αλβανικής και Ιρακινής γλώσσας που παρουσιάστηκαν από αυτόν, θα δούμε ότι δεν θα μπορούσε να ειπωθεί μια ιδιαίτερη συγγένεια μεταξύ τους, αρκούμενοι να δοθεί απόδειξη η ταυτότητα του αρχικού κορμού. Σχετικά όλες οι συγκρίσεις από τον Blau επιβεβαιωμένες είναι στην συνέχεια για να συλλεχθούν: για το γεγονός ότι αυτός συχνά δεν τηρεί τις σχετικές αναλογίες της Ελληνικής και της Λατινικής, απασχολημένος όπως είναι με το να ψάχνει αλλού. Π.χ. Αυτής της ανάγκης είναι η προσφυγή στο Σανσκριτικό g‘ihvâ για το αλβανικό γλούχα, η γλώσσα (κοινώς γjούχα), ενώ έχουμε το ελληνικό γλῶσσα=*γλώκjα,conferγλωχίν, γλώξ, χός, στα περσικά bîva για το αλβανικό ἐ βέε, jα, που μπορεί να θεωρηθεί μία συγκοπή του λατινικού vidua (Σανσκριτικά vidhavâ), χήρα, όταν δεν είναι το προηγούμενο ελληνικό βαι-ός, -ή jon., μόνο, χωρίς συνοδεία, στην Αρμένικη poc’ για την Αλβανική bίσςτe, η ουρά, ενώ κάνει ὀ-πίσθι-ον, confer στα μοντέρνα ελληνικά ὀ-πιστι-νό, στην ZendoVehrka, Περσική gurg, στην Αλβανική οὒλκου, μετάθεση του λύκο-ς, = lupus, στηνZendovakhshata, καλλιέργεια, βλάστηση, για την γκεγκική βέν’σςτα (τοσκική βeρέσςτα), το αμπέλι, που γίνεται από το ουσιαστικό βέενα γκεγκική, τοσκική βέερα)=οἶνος, foῑνος, λατινική vinum, akûza περσικό, Kovz’ αρμενική, για κούθ, pignatta, =κύθρα, χύτρα, στην περσική gosch στην Αλβανική βέσς, αυτί, =οὒας, στην περσική angûr, uva, για την αλβανική αγουρίδα (ο οποίος γράφει λανθασμένα αγουρί), που είναι στην μοντέρνα ελληνική ἀγουρίδααπό το ἄγουρος= ἄγριος, στην αλβανική ἔγere? Το ίδιο και για πολλές άλλες λέξεις. Από αυτές μπορεί να σημειωθεί ότι ο Blau αλλοιώνει καμιά φορά τις αλβανικές λέξεις, όπωςαγουρί, ή δίνει ένα διαφορετικό νόημα σε αυτές, όπως όταν θέλει να συμπεράνει το παράγωγο του πρέβε, (που αυτός το συγχέει επιδέξια με το γκεγκικό βέπρe) από το ρήμαπρέες, και σε αυτό δίνει ένα νόημα του fare (κάνω), ενώ ακούγεται tagliare (κόβω), έτσι ομοίως να εξηγήσει το πρέβe μνημείο, όπου βέπρe=opuseris (Σανσκριτικά aparas) ισοδυναμεί έργο, το ουσιαστικό πρέβe είναι όμοιο με τρέβe, μέσω κτυπημάτων, conferελληνικό τρίβο-ς. Έιναι επίσης μοναδικό και ο δικός μας συγγραφέας το παρουσιάζει σαν δοκίμιο σημιτισμού των λέξεων, αρ’ρ’αβονιάσe=αρ’ρ’αβωνιάζω, ίζω, σάκ (ο σάκκe)=σάκκο-ς,ἄβελe ή ἄβουλe,conferαὔελλα, αὔω, κjίμινο=κύμινον, κjινάμομο=κινάμωμον, κάποιες άλλες εάν συνδέονται με τα εβραϊκά, είναι επίσης Ελληνικές. Σε γραμματική σύγκριση αυτός δεν βρίσκει άλλο από την θηλυκή αόριστη κλήση, δηλαδή την ελλιπής, όπου η Αλβανική πλησιάζει στην θεωρούμενη θηλυκή κλήση της Licia. Αλλά αυτό είναι ελάχιστα και ούτε αρκετά σίγουρο. Πως θα μπορούσε να μείνει απαρατήρητη η πλήρης κλήση της Αλβανικής, με όλο το υπόλοιπο της γραμματικής? -Στους δύο κανόνες της φωνολογίας που ο Blauεπιδιώκει να διαπιστώσει στην Αλβανική και στις Ιρανικές γλώσσες δεν είναι μικρότερης παρατήρησης. Αυτός λέει ότι το αυθεντικό Η, έγινε το ελληνικό Χ, είναι στην αλβανική d, όπως στην Περσική και σε άλλες γλώσσες συγγενείς d, z, dz. Τώρα ίσως κανέναν από τα παραδείγματα που φέρει, κάνει τυχαία, εκτός από την λέξη djέ, ελλήνικά χθές, Σανσκριτικάhjas, η οποία θα εξεταστεί αλλού. Όπως αλήθεια θα μπορέσει να γίνει η παραβολή της αλβανικής dòρα, το χέρι, με την ελληνική χείρ, που κάνει δῶρον (το πενταδάκτυλον Esich.) αναφερόμενο στο Σανσκριτικό dἁras, όπου dέελ, νεύρο , ahard στα Σανσκριτικά, καρδιά στα ελλην., ενώ είναι επίσης στα αλβανικά κeρθία? Σχετικά με άλλο κανόνα όπου αυτός σημειώνει του Σανσκριτικού γκρουπ sv , που έγινε αλβανικό β , δεν είναι για αυτόν το Αιολικό διγάμμα; Εάν όπως ο ίδιος μας δείχνει, sv γίνεται khr, ή q, στις Ιρανικές γλώσσες, αυτή η κοινοτυπία είναι σε αυτό με β=F αλβανικό; που έχει να κάνει με το αλβανικό βάπe, ζέστη, (όχι με τον ύπνο, όπως αυτός άσχημα μεταφράζει) με το Ελληνικό ὒπνος, σανσκριτικόsvapnas, quafna στην Zendo, khvâb περσικό; που αν θα έπρεπε το βάπe να αναφέρεται στο ὒπ-νο-ς svap-na-s, όχι στο ἄπ-τ-ω, confer το λατινικό vap-or, θα είναι πάντα πιό κοντά στις ελληνικές, λατινικές ή σανσκριτικές λέξεις και όχι στις Ιρανικές. -Ωστόσο ο Blau δεν θεωρεί το κ λατινικό και Ελληνικό κάτι λιγότερο το από αλβανικό, τοποθετημένο σαν ḉ(σημ.μεταφραστή χωρίς τον επάνω τόνο) ή το Σανσκριτικό Sτο οποίο ομοίως αντιστοιχεί με το συριστικό κύων, cani-s, κjένι, σανσκριτικό ḉpan, νεο-περσικό äsp: ἑ-κατόν, centum, κjiντe, Σανσκριτικό ḉatam, στην zendoḉatem, περσική ssad: για αυτά πιστεύει σε άλλες πολυάριθμες αλβανικές αναλογίες, λατινικές και Ελληνικές. – Τελικώς για την ολοκλήρωση αυτού του ζητήματος, ήδη πολύ μεγάλο για σημείωση, αναγνωρίζοντας ακόμα ότι ο Blau είχε προβλέψει σωστά το Licio αλφάβητο, και σωστά συνδυάζοντας το με το Αλβανικό, δεν γνωρίζω ποιος μπορεί έυκολα να αναγνωρίσει αλβανικές λέξεις μέσα από τις Licie από αυτόν μεταγραμμένες « εβωηνω πρηνωφο- μετe πρηναφατω, – Εγττα θλαθ τedεεμe θρυε λαδe εθβe» με αυτό που ακολουθεί. Ωστόσο μεταξύ του Licio, ή άλλου ευρωπαϊκού Θρακο-πελασγικού ιδιώματος μπορούν να βρεθούν αναλογίες, όπου δεν μου φαίνεται θεμιτό να αντιτίθεμαι, αλλά δεν μου βγαίνει η πειθώ ότι η υπόθεση του Blau είναι αποδεχτή ή οποία θα ήθελε να αναβιώσει την Licio στην Αλβανική. Όμως είναι σημαντικό να εκτιμηθεί η προσπάθεια του λόγιου Γερμανού, ο οποίος δεν στερείται της φιλολογικής κληρονομιάς, καθώς είναι μία από εκείνες τις πρόβες διάνοιας και διδασκαλίας, παρόλο που το στόχαστρο ήταν να δικαιώσει ένα παράδοξο, ανήκουν στις συχνές πρόβες, που συγκεντρώθηκαν στην Γερμανία.

(26) Θεωρώ σημαντικό να προειδοποιήσω τον αναγνώστη, ότι μου έπρεπε συχνά να αναφέρω τον Schleicher, τον Curtius, ή κάποιο άλλο συγγραφέα, ο οποίος δεν είχε ασχοληθεί άμεσα με την Αλβανική γλώσσα, των οποίων το κύρος γίνεται αντιληπτό με τις επίκλησεις σχετικά με την Ελληνική ή την Λατινική ή γενικές ύλες, ακόμα και αν δεν εκφράζεται καθαρά ότι αυτοί μιλάγανε για πράγματα ή λέξεις αλβανικές.

(27) Στην Ελληνική εφημερίδα ‘Η ’Ελπίς Ν.1077, Αθήνα 15 (27) Νοέμβρ. 1860., θεωρείται η Αλβανική μία αρχαιότατη διάλεκτος της Ελληνικής όμοια με τη Τσακώνικη που ομιλείται στην Κυνουρία, επαρχεία της Πελοποννήσου, που ονομάζονταν παλαιότερα Τσακωνία, η οποία είναι ένα ιδίωμα φθαρμένο Αιολο-δώρικο.

(28) Σε αυτή την κρίση βρήκα στην συνέχεια μαζί με εμένα σύμφωνο και τον καθηγητήAng.De-Gubernatis σε ένα φιλολογικό γράμμα νέο-δημοσιευμένο στην εφημερίδα «LaNazione» που θα παρουσιαστεί αλλού.

(29) Βλέπε Comparetti, άρθρο παρουσιασμένο σελ. 32, όπου μιλάει για μία παράβλεψη που υπέδειξα, στην οποία είχε πέσει ο Bopp στην πραγμάτευση του σχετικά με το αλβαν. ρήμαbριττάσe (britas). Αλλόύ θα είναι παρουσιασμένη η ετυμολογία, και επεξηγημένη η φόρμα αυτής της λέξης.

(30) Η αλήθεια ενός τέτοιου γεγονότος, που μπορεί που ο καθένας μπορεί να συμπεράνει, πιστοποιείται από τον Hahn. I. σελ. 218.

(31) Πράγματι οι πολυάριθμες αποικίες στην Ελλάδας που σχημάτιζαν έναν πληθυσμό περίπου 200 χιλιάδων κατοίκων, και εκείνες της Ιταλίας που πλησίαζαν τις 100 χιλιάδες, αξίζουν ιδιαίτερης προσοχής ως προς τις διαλέκτους τους παρατηρώντας την επίμονη σταθερότητα αυτών των λαών στα κουστούμια και στην αρχαία ομιλία, που δεν μπορεί παρά να είναι μεγάλης σημασίας.

(32) Για την δοκιμασία αυτού που λέω, θα είναι ωφέλιμο να μεταφέρω εδώ αρκετές λέξεις στις οποίες ο Hahn δεν υπέδειξε τουρκική προέλευση. Μερικές από αυτές λείπουν ακόμα και από το λεξικό, αλλά μπορούν να βρεθούν σε τραγούδια. -̓Ασςίκ εραστής (λέξη Αραβο-τουρκική) -bάχτ τύχη, bεχάρ εποχή, ή καλοκαίρι, bέλα ενόχληση, -bιdςάκ, μαχαίρι, -bουτζάκ εσωτερική γωνία, bόje χρώμα, (ελληνικά μπογιά), – βατάν πατρίδα (Τουρκο-περσική), -βλjαέτ χωριό, γαιρέτ ετοιμότητα, κουράγιο, -jετίμ ορφανό, -jεσςίλ πράσινος,dίν, και ιμάν θρησκεία και πίστη, -dσςεβάπ είδηση, ρητό, -κασάπ κρεοπώλης, -κjεχριbάρ κεχριμπάρι, – κονdάκ λαβή όπλου, -κjοσςέ γωνιά, εξωτερική γωνία, -κουρbέτ άγνωστο μέρος, μαζeν κουκούτσι κυπαρισσιού, -νεκjέζ φιλάργυρος, -ομούθ εμπιστοσύνη, -πενdςέρ παράθυρο, -πεσςκές δώρο, – ουσςτάι, πληθυντικός ουσςταλάρ, βιοτέχνης, -ούμeρ, ύμeρ ζωή, -σούρ βλεφαρύδα, -τςατί οροφή, -χάλ κατάσταση θλίψης, -χάσμ εχθρός, -χάλκ τρέλα, -χυσμέτ εξυπηρέτηση, -χυσμεκjάρ υπηρέτης, χαζίρ έτοιμος, -χαψάν, φυλακές. Αυτά που ανάφερα δεν είναι σίγουρα όλες οι τούρκικες λέξεις που δεν ανάφερε για τέτοιες ο Hahn, ειδικά στις πρόβες της γλώσσας. Πράγματι ο Blau στο άρθρο του, για το οποίο έγινε αρκετή αναφορά (dasAlban.alsHülfsmittelzurErklärungderLykischenInschriften), σε. 656-7. όπου θέτει μία σημείωση περίπου 200 τούρκικων λέξεων που δεν αναφέρθηκαν από τον Hahn σαν τέτοιες. Μεταξύ αυτών που δεν συμπεριλαμβάνονται είναι οι παραπάνω: αλλά για κάποιους μπορεί να είναι αμφίβολη η Τουρκική προέλευση.

(33) Ολόκληρος ο τίτλος της Έλληνο-αλβανικής Καινής Διαθήκης είναι ο ακόλουθος: ʼΗ καινή Διαθήκη τοῡ κυρίου καί Σωτῆρος ημῶν ʼΙησοῡ χριστοῡ δίγλωττος, τουτέστι γραικική, καί ἀλβανιτική. -ʼΕπιστασίᾳ, Γρηγορίου ʼΑρχιεπισκόπου τῆς ʼΕỦβοίας -Κορφοί. ʼΕν τη τυπογραφία τῆς Διοικήσεω;. 1827. Στα Αλβανικά αναφέρεται σύμφωνα με την τυπογραφία που υιοθετήθηκε από τους συγγραφείς: Δγιάτα ἐ ρέ ἐ Ζότιτ σόνέ κέ νά σπετόϊ (το σ με 2 διαλυτικά) ̕Ιησοῡ χριστόϊτ. μπέ δί Fιούχε, δό μέ θένε Fέρκίστε (το σ με 2 διαλυτικά), ἐωδέ Σκιπετάρτζε (το Σ με 2 διαλυτικά).

(34) Osservazionigrammaticalinellalinguaalbanese (Γραμματικές παρατηρήσεις της Αλβανικής Γλώσσας) του P. FrancescoMariadaLeccemin.oss. αναφορά Ρώμη 1716 από την τυπογραφία S.C. της προπαγάνδας.

(35) Dottrina Cristinana del Card Bellarmino della società di Gesù tradotta in Albanese dal p.Giuseppe Guagliata della società medesima, Roma dalla stamperia della prop.(Χριστινανική διδασκαλία του Καρδινάλιου Bellarmino της κοινότητας των Ιησουιτών μεταφρασμένη στην Αλβανική από τον πατέρα G.Guagliata της ίδιας κοινότητας.Ρώμηαπότηντυπογραφίατηςπροπαγάνδας).

Via del Paradiso spiegata ai Cristiani dell’Albania dal p. Vincenzo Basile della Soc. DiGesù (ib.) 1845. (Η οδός του Παραδείσου ερμηνευμένη στους Χριστιανούς της Αλβανίας από τον πατέρα V.Basile από την κοινότητα του Ιησού (όπως επάνω) 1845.

Οι Αλβανικοί τίτλοι είναι σωστή αντιγραφή των συγγραφέων:

DottrinaeKersctenCardinalitBellarminot’sciochniêtJesuscsieλunm’schȣppreiP.ZefitGuagliatat’scioshnîetevét.

RugaeParrisitcalzuemKersclénvetArbniispreiP.VincenzitBasilet’sciochnîetJesus.

(36) Στο λεξικό που πραγματεύτηκε ο Bianchi, και ο P.D.L., δηλαδή στην Βόριο-δυτική Γκεγκική, είανι το έργο του Αρχιεπισκόπου των Σκοπίων M.PetroBogdan, που τιτλοφορείται « Cuneusprophetarum» τυπωμένο στην Ρώμη το 1685, και η Χριστιανική διδασκαλία μεταφρασμένη από τον πατέρα PietroBuda από την Pietrabianca. (όπως παραπάνω) 1664.

(37) Βλέπε Dorsa «Sugli Albanesi» κλπ. Σελ 152., όπου παρουσιάζει κάποιες πληροφορίες προς τιμή αυτού του συγγραφέα.

(38) Οιτίτλοιείναι «Canti di Milosao figlio del Despota di Scutari» Napoli 1836. (Τραγούδια του Milosao γιού του δεσπότη του Σκουτάρι) Τα ίδια τραγούδια πιο πλούσια και με πολλά άλλα «l’Albaniadal 1460, al 1485,» (η Αλβανία από το 1460 έως το 1485), που περιλαμβάνειl’Annamaria, και άλλα ποιήματα, κυκλοφόρησαν στην Νάπολη το 1847. -«SerafinaThopia:Canti»Napoli 1843. Βλέπε επίσης DorsaI., όπως παραπάνω, που στην συνέχεια αναφέρεται σε κάποια άλλη δημοσίευση Αλβανικών ποιημάτων.

(39) Τα Σικελικά τραγούδια δημοσιεύτηκαν στην Κατάνια το 1857. Τα Αλβανικά τραγούδια που συμπεριλήφθηκαν στα παραπάνω, πέρα του ότι είναι εδώ και εκεί ατελείωτα, παρουσιάστηκαν δυστυχώς και γεμάτα με τυπογραφικά λάθη. Αυτά συμπληρώνονται με μερικές παρατηρήσεις από τον M. Crispi, και την Ιταλική μετάφραση.

Μερικά από τα παραπάνω τραγούδια είχαν εκδοθεί στην μοναδική ιταλική μετάφραση, από τον Dorsa (όπως επάνω), και από τον Biondelli (Studiilinguistici) «Trattatosullaletteraturapopolared’Epiro» Milano 1856, όπου ο συγγραφέας παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον για τον Αλβανο-μακεδονικό λαό, που λέει, και καυχιέται να ερμηνεύσει στους αρχαίους χρόνους και στους μοντέρνους με το να μνημονεύει τον Αλέξανδρο, τον Πύρο, και τον Scanderbeg.

(40) Βλέπε Hahn (A.S.) σελ. 325 όπου μιλάει για το πέρασμα των βόρειων Γκέγκων στην Λατινική Εκκλησία γύρω στο 1250, που συνέβη, όπως φαίνεται, (εξαιτίας) της έχθρας για την επικράτηση Σέρβων ακόλουθων του ανατολικού σχίσματος, που ήταν οι ίδιοι οι Γκέγκοι και όλοι οι Αλβανοί.

(41) Βλέπε Fallm. Όπως παραπάνω ΙΙ., Abtheilung, σελ . 31.

(42) ’Αρbeρία, λέει ο Hahn, με ακριβές νόημα ονομάζεται στην Τοσκική διάλεκτο η κάτω ορεινή χώρα του Αυλώνα, που σχημάτιζε το κέντρο της Αρχαίας Caonia, και είναι γνωστή κοινώς με το όνομα Κουρβελjέσς, ή με εκείνο του Λjαbeρία, στην Ελληνική Λιαπουργιά. Σε πιο ευρή νόημα αυτό το όνομα περιέχει και τη Chimara (Acroceraunia (όπου το Α φέρει τελεία από πάνω)), και την γή του Delvino, δηλαδή ολόκληρης της Caonia: ’Αρbeρι, και ’Αρbeρέσςι είναι το όνομα του κάτοικου. Η γκεγκική φόρμα κάνει ’Αρbeνία (Arbenia=Arberia) που ισχύει εκφράζει όλη την Αλβανία, αλλά είναι πιο χρησιμοποιημένη με αυτό το νόημα το ουσιαστικό Σςκjιπeνία (Shkjipenia) παρόλο που στους δυτικούς επικρατεί εκείνο της Αλβανία, και μεταξύ των Ελλήνων ’Αρβανιτιά από το ’Αρβανίτης, δηλαδή ’Αλβανία από το ’Αλβανός, με πιο παλιά και κλασσική φόρμα. Σχετικά με την χρήση, όχι λιγότερο από την σημασία και τις αναλογίες αυτών των ουσιαστικών, όπως εκείνο των Γκέγκων, και των Τόσκων, και των άλλων Αλβανικών ουσιαστικών, με τα αρχαία, από τον ίδιο συγγραφέα (Ι. 229, και μετά) μπορούν να βρεθούν έμπειρες και καλές έρευνες.

Εδώ όμως πρέπει να τονίσω ότι αντιλαμβάνομαι σαν πιο σωστό να δώσω στην λέξη “λαός” την προσθήκη βόρειος, και στην “Γκεγκική διάλεκτο”, το νότιος στην Τοσκική, ή το Βορειο-δυτικό στο λαός και νότιο-ανατολικό στην Τοσκική, καλύτερα εκείνο του Δυτικός ήΑνατολικός, όπως έχω πράξει σε περισσότερα από ένα σημείο.

(43) Αυτό δεν αφαιρεί ωστόσο ότι οι Ελληνο-αλβανικές αποικίες της Ιταλίας που ήρθαν εν μέρη από τον Μοριά, όπως σημειώνει η παράδοση, και επιβεβαιώνει εκείνο το τραγούδι που ξεκινάει: ὦ ἐ bούκουρα Μορέε, τςè κούρ τe λjέε (λjάσςe) μῆ νήκ’ τe πέε «Ω όμορφε Μοριά από τότε που σε άφησα, άλλο δε σε έχω δεί». Σχετικά με τις οικογένειες που ήρθαν απο την Κορώνη το 1533, και νωρίτερα, κάτω από τον Κάρλο τον Ε’, υπάρχουν όντως ιστορικά ντοκουμέντα, (βλέπε PompilioRodotà delritogrecoinItaliaL.III. Έναρξη του 3ου και 4ου. Dorsaόπως παραπάνω σελ 63 και μετά). Φαίνεται επιπλέον ότι οι αποικίες ποικίλλων τοποθεσιών ήταν ανάμεικτες από Έλληνες και Αλβανούς, γιαυτό, για παράδειγμα, στην PianadeiGreciτης Σικελίας έχουν ονόματα τοποθεσιών, τα οποία είναι περισσότερο Ελληνικά παρά Αλβανικά, όπως ξεραβούνι, διορθωμένο ξεραβούνι=ξερό-βουνό, που είναι επίσης όνομα όρους στην Ήπειρο, λάσι (ή, γάζι), ένας τόπος καλυμμένος από δάση, που φαίνεται να προέρχεται από λάσιος, χόνι, ένα βάραθρο, χωνί, confer χοάνη, χώνη, παρόλο που υπάρχει στην Αλβανική γλώσσα (βλεπε Hahndizion.) η λέξη χόν-e με σημασία κοιλάδας, άνοιγμα του βουνού και παρόμοια, ειδικότερα χρησιμοποιούμενα στην Caonia. Το όνομα λάσι σημαίνει τοποθεσία κενή από δέντρα εξαιτίας πυρκαϊάς: μα σχετικά με όλα αυτά το λάσιος θα μπορούσε να συσχετίζεται με αυτό που προϋπήρχε (πριν την πυρκαϊά) ή παραπέμπει στο ληΐζω, ή στο λήϊον, πεδίο?

(44) Έχει σε κάποιες αλβανικές διαλέκτους ένα λ παχύ, του οποίου ο ήχος είναι δύσκολος, και σημειώνεται στην Καινή Διαθήκη με τελεία. Αυτό μπορεί να αντικατασταθεί με λ’ που φέρει απόστροφο. Ο Hahn δεν θεώρησε ότι έπρεπε να το σημειώσει ιδιαίτερα.

(45) Είναι επίσης προς σημείωση στην Καινή Διαθήκη ότι το λ ως επί το πλείστον έχει έναν ισχυρό ήχο και όταν χρησιμοποιείται ως μαλακό γράφεται λι, όπως λιαρτe ψηλό=λjάρτe.

(46) Η αρχαιότερη αίσθηση αυτού του τρόπου προφοράς εκφράζεται από μόνη της: όπου είναι προτιμότερο να ειπωθεί με άλλο πιο κοινό (τρόπο), και εμφανίζεται πολύ πιο μαλακό, περισσότερο απομακρύνεται από την αυθεντική φόρμα των λέξεων.

 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΙΣ ΠΑΡΑ ΤΟΥ

Μάριου Δημόπουλου

Γλωσσολόγου-Εθνολόγου

ΠΗΓΗ

 image

Advertisements

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in Books and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

1 Response to GRAMMATOLOGIA DI LINGUA ALBANESE-Η ελληνική καταγωγή της ΓΡΑΜΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ της Αλβανικής Γλώσσας (Μέρος 2)

  1. je me plaisent beaucoup! C’est super!!!
    voyance par mail rapide

Leave a Reply to Audrey Maurice Cancel reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.