ΑΙ ΠΕΡΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΥ IΔΕAI (II)


(SYNECHEIA APO 1/02/16)

Α’. II ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 14ον ΚΑΙ 15ον ΑΙΩΝΑ

Ό κλονισμός, τον όποιον υπέστη τό Βυζαντινόν κράτος διά τής αλώ­ σεως τής Κώ­νσταντινουπόλεως υπό τής Δύσεως κατά τήν τετάρτην σταυ ροφορίαν (1204), είναι αισθητός καθόλον τον ύπόλοιπον βίον του. Ή άνάκτησις τής πρωτευούσης (1261) υπό του Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγου καί αί έπιτυχίαι τών διαδόχων του δέν σημαίνουν πλήρη έπαναφοράν τής Αυτοκρατορίας είς τήν προτέραν της ίσχύν καί αίγλην. Τό πολιτικόν οικοδόμημα του Βυζαντίου έχει ήδη ύποστή ρωγμάς καί ή ολοσχερής κατάρρευσίς του επισπεύδεται διά τών πολιτικών γεγονότων, τά όποια επισυμβαίνουν πέριξ καί εντός αυτού.

celic1

image

celic2

image

celic3

αυτή λήγει μέ ήτταν του Σιγισμούνδου κατά τήν μάχην τής Νικοπόλεως (1396). Κατ* αυτόν τον τρόπον ή Κωνσταντινούπολις μένει υπό τήν πο- λιορκίαν τών Τούρκων καί οί κάτοικοι της διέρχονται ημέρας αγωνίας καί άγχους. Τούτο συνεχίζεται μ,έχρι τό 1402, όποτε ώς άπό μηχανής θεός διά τό Βυζάντιον εμφανίζονται είς τήν Μ. Άσίαν οί Μογγόλοι ύπό τον Τιμούρ ή Ταμερλάνον. Ό Βαγιαζήτ σπεύδει προς άναμέτρησιν, κατά δέ τήν αίματηράν μάχην, ή οποία συνήφθη τον Ίούλιον του 1402 παρά τήν “Αγκυραν, υφίσταται ολοσχερή ήτταν, συλλαμβάνεται ό ίδιος αιχμάλωτος καί αποθνήσκει. Ακολουθεί διά τούς Τούρκους μία περίοδος αλληλοσπαραγμού καί ερίδων μεταξύ τών υιών του Βαγιαζήτ ώς προς τήν κατάληψιν τής αρχής. Ή περίοδος αύτη συνεχίζεται μέχρι τό 1413, οπότε ό Μωάμεθ Α’ μένει μόνος κυρίαρχος είς τό Όθωμανικόν κράτος. Τά επόμενα έτη παρέρχονται έν ειρήνη καί φιλία. Μόνον τό 1422 έχομεν μίαν νέαν πο- λιορκίαν τής Κωνσταντινουπόλεο^ς άπό μέρους του Μουράτ Β’, διότι ό υιός του Μανουήλ Β’ Ιωάννης Η’, ό όποιος εϊχεν όρισθή συναυτοκράτωρ, ηθέλησε νά υποστήριξη ένα άπό τούς διεκδικητάς του οθωμανικού θρό­ νου. Οί Τούρκοι εστράφησαν καί κατά τής Θεσσαλονίκης χωρίς δμως έπιτυχίαν, ακολούθως δέ κατά τής Πελοποννήσου, δπου προέβησαν είς τήν καταστροφήν τών τειχών τού Ισθμού καί φρικτάς λεηλασίας. Τέ­ λος ό Μουράτ Β’, πιεζόμενος άπό . ” έπανάστασιν τού Τζινεήτ είς τήν Μ. Άσίαν, συνωμολόγησεν είρήνην μέ τό Βυζάντιον, τό όποιον ώς αντάλ­ λαγμα του παρεχώρησεν ώρισμένας πόλεις τής Θράκης καί ήναγκάσθη νά πληρώνη φόρους. Είς τό έξης ό κλοιός περί τήν Κο^νσταντινούπολιν καθίσταται άσφυ- κτικώτερος καί ή έπιβίωσίς της μάλλον προβληματική. Ό Vasiliev 1 παρατηρεί, δτι μετά τήν πολιορκίαν τού 1422 «ή πρωτεύουσα ζούσε μιά αξιοθρήνητη ζωή, περιμένοντας τριάντα χρόνια ανήσυχα τήν αναπόφευ­ κτη πτώσι της». Τό 1430 οί Τούρκοι καταλαμβάνουν τήν Θεσσαλονίκην καί τά Ιωάννινα, τό δέ 1431 καταστρέφουν καί πάλιν τά τείχη τού Ι ­ σθμού, τά όποια εϊχεν αρχίσει νά κτίζη έν τω μεταξύ ό Κωνσταντίνος, είς τών υιών τού Μανουήλ Β’. Καί πάλιν τό Βυζάντιον προσπαθεί νά εξασφάλιση βοήθειαν άπό τήν Δύσιν. Προς τον σκοπόν αυτόν ό Ιωάννης Η’ αποφασίζει νά λάβη μέρος καί ή * Ορθόδοξος Εκκλησία είς τήν σύνο- δον τής Φερράρας – Φλωρεντίας (1438-1442). Επειδή μάλιστα τήν ιδίαν έποχήν συνεχίζετο καί έτερα σύνοδος τών Ρωμαιοκαθολικών άπό άντιτιθεμένην παράταξιν είς τήν Βαοιλείαν τής Ελβετίας, ήλπισαν οί “Ελληνες, δτι αί διαπραγματεύσεις θά έγένοντο ίσως άπό θέσεως ισχύος,

celic4

χωρίς δηλαδή τήν ταπείνωσαν καί τον πειθαναγκασμόν τής ‘Ορθοδόξου Εκκλησίας. Ή υπογραφείσα ένωσις υπό τών περισσοτέρων ‘Ορθοδόξων αντιπροσώπων δέν γίνεται τελικώς δεκτή είς τό Βυζάντιον. Εκστρατεία τής Δύσεως προς σωτηρίαν τής Αυτοκρατορίας απολήγει είς ήτταν τών σταυροφόρων άπό τούς Τούρκους κατά τήν μάχην τής Βάρνας (1444). Ό Ιωάννης Η’ προσπαθεί καί επιτυγχάνει νά διατήρηση είρηνικάς τρό­ πον τινά σχέσεις μέ τον Σουλτάνον μέχρι τέλους τής βασιλείας του (1449). Ό διάδοχος του Κωνσταντίνος ΙΑ’ άνελθών είς τον θρόνον (1449) πα­ ραλαμβάνει έν κράτος, τού όποιου εδάφη είναι μόνον ή Κωνσταν­ τινούπολις, αί πλησιέστεραι προς αυτήν εκτάσεις αής Θράκης καί μέγα μέρος τής Πελοποννήσου ύπό τήν κυριαρχίαν τών αδελφών του. Πλήν όμως τής εδαφικής στενότητος μαστίζει τό κράτος στρατιωτική έξα- σθένησις, οικονομική έξαθλίο^σις, ηθική κατάπτωσις, πνευματική άπαιδευσία καί φοβερά δεισιδαιμονία. Ή άντιμετώπισις τού πανίσχυρου αντι­ πάλου, τού νεαρού Μωάμεθ Β’, ό όποιος εμμόνως επιδιώκει τήν κατάλη- ψιν τής Βασιλίδος, δέν είναι πλέον έκ τών πραγμάτων δυνατή. Βοήθεια άπό τήν Δύσιν δέν έρχεται καί ή τελευταία σκηνή τού δράματος, ή άλωσις τής Κωνσταντινουπόλεως, εκτυλίσσεται τήν νύκτα τής 29ης Μαΐου 1453. Ό Γεώργιος Γεμιστός ζή τά γεγονότα αυτά έκ τού σύνεγγυς καί συμμετέχει ενεργώς. Δι* αυτό βλέπομεν καί ό ϊδιος νά όμιλή περί τού πανταχόθεν άπειλούντος κινδύνου καί του κρισίμου τής καταστάσεως τόσον είς τό υπόμνημα του προς τον δεσπότην Θεόδωρον 1 : «τών δέ πραγμάτων ήμΐν έν μεγάλω κινδύνω φερομένων ώς αν πολλαχόθεν μέν ημών έπιβουλευομένων καί έκ γής καί έκ θαλάττης’ προσθείην δ’ αν Οτι καί οίκοθεν έκ τής χώρας ύπό τε βαρβάρων άμα καί ομοφύλων, μάλιστα δ* ύπό τών πλησιοχώρων τανύν τούτων βαρβάρων, ύφ’ ών καί τής άλλης επικρατείας τό πλείστον καί οίκειότατον περιηρήμεθα, οί, Παροπαμισά- δαι 2 μέν τό πάλαι όντες, ύπό δέ Αλεξάνδρου τού Φιλίππου καί τών

celic5

μετ’ εκείνου Ελλήνων έπιβουλευθέντες τε καί κρατηθέντες, πάρεργον τής ες ‘Ινδούς τότε παρόδου δίκας νυν ημάς ταύτας διά μακρού μέν, πολλα­ πλάσιας δέ τών ύπηργμένων είσπράττουσιν, “Ελληνας οντάς, καί νυν πολ- λαπλασίαν τήν δύναμιν κεκτημένοι ή ήμεΐς, τά έσχατα περί ημών βου- λευόμενοι εκάστοτε διατελούσιν», όσον καί είς ετέρας του συγγραφάς 1 . Πρός τήν θλιβεράν πολιτικήν κατάστασιν, τήν κυριαρχήσασαν είς τό Βυζάντιον κατά τόν τελευταΐον αιώνα, στενήν σχέσιν καί αιτιώδη συν- άφειαν έχουν καί τά πνευματικά ρεύματα καί αί ίδεολογικαί συγκρούσεις καί αντιθέσεις, αί συγκλονίσασαι εσωτερικώς τό κράτος. Χρονικώς πρώ­ τη καί ουσιαστικώς ή σφοδρότερα σύγκρουσις τής μελετωμένης περιό­ δου εΐναι ή τών Ήσυχαστών, τών ασκητών εκείνων, οί όποιοι, διαπνεόμε­ νοι βαθύτατα ύπό τών τάσεων τού μυστικισμού, έπεζήτουντήν μετά τού Θεού ένωσιν καί τήν προαπόλαυσιν τής μελλούσης μακαριότητος είς τόν παρόντα κόσμον. Εκλήθησαν Ήσυχασταί, διότι είς τόν μυστικισμόν των έπεκράτει ή κατά τό μάλλον ή ήττον διακρίνουσα αυτόν τάσις πρός ήσυχίαν καί άπραγμοσύνην.

celic6

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

ΤΟΥ Γ. ΠΛΗΘΩΝΟΣ ΓΕΜΙΣΤΟΥ

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

celic1-1. Πρβλ . έπ’ αύτοΰ τ ά ακόλουθα εργα έκ τη ς μή αναφερομένης εις τη ν αρχήν τ ή ς παρούσης μελέτης βιβλιογραφίας: Άμάντου Κ., Ιστορί α του Βυζαντινού Κρά ­ τους, τ. 2, Αθήνα ι 1947. Μ. Α. Andreeva, Zur Reise Manuels II. Palaeologos nach Westeuropa, BZ 34 (1934) 37 έξ . Banus y Comas C., Expedicion de Catalanes y Aragoneses en Oriente en principio del siglo XIV, Madrid 1929. P. Charanis, The strife among the Palaeologi and the Ottoman Turks, 1370-1402, Β 16 (1941) 286 έξ . J. Dräseke, Zu Johannes Kantakuzenos, BZ 9 (1900) 72 έξ . Η. A. Gibbons, The foundation of the Ottoman Empire, Oxford 1916. A. Heisenberg, Aus der Geschichte und Literatur der Palaiologenzeit, München 1920. N. Jorga, Histoire de la vie byzantine. Empire et civilisation, τ. 3, Bucharest 1934. Τον αύτοϋ, Latins et Grecs dOrient et l’etablissement des Turcs en Eu ­ rope (1342-1362), BZ 15 (1906) 179 έξ . Γ. Κορδάτου, Ακμ ή κα ί παρακμή του Βυζαντίου,’Αθήν α 1953. W. Miller, The Latins in the Levant. A history of Frankish Greece (1204-1566), London 1908. J. H. Mordtmann, Die erste Eroberung von Athen durch die Türken zu Ende des 14. Jahrhunderts, BNGJ, 4 (1923) 346 έξ . Ε. Pears, The destruction of the Greek Empire and the story of the Capture of Constantinople by the Turks, London-New Tork 1903. M. Silberschmidt, Das orientalische Problem zur Zeit der Entstehung des Türkischen Reiches nach venezianischen Quellen, Leipzig-Berlin 1923. Δ. Ζακυθηνοϋ, Ol Σλαΰοι έν Ελλάδι . Συμβολαίείς τή ν ίστορίαν του μεσαιωνικού Ελ ­ ληνισμού , Αθήνα ι 1945. Έ κ τή ς έν άρχή παρατεθείσης βιβλιογραφίας βλ. είδικώ- τερον : /. Μαμαλάκη, Γεώργιο ς Γεμιστός-Πλήθων , Αθήνα ι 1939, σ. 12 έξ . L. Brehier, Le monde byzantin: I. Vie et morte de Byzance, Paris 1969, σ.303 έ ξ . G. Ostrogorsky, Geschichte des Byz. Reiches, München3 1963, σ. 372 έξ . Ό Κ. Krumbacher, Ιστορί α τή ς βυζ . λογοτεχνίας, Αθήνα ι 1964, σ. 438, αναφέρε ι τ ή ν χαράκτ η ρ ιστική ν δι ά τή ν τελευταία ν ταύτη ν περίοδον του Βυζαντίου παροιμίαν : «ό κόσμος έποντίζετο κα ί ή έμή γυν ή έστολίζετο!» .

celic2- 1. Α. Ζακυθηνοϋ, Ίδεολογικα ί συγκρούσεις είς τή ν πολιορκουμένην ΚΠολιν , ΝΕσ 47 (1950) 794. Πρβλ . /. Μαμαλάκη, Ή επίδραση τώ ν συγχρόνων γεγονότων στις Ιδέες του Γεμιστού , σ. 498 έξ . /. Μαμαλάκη, Ό Γ. Γεμιστό ς έν Πελοπόννη­ σο), σ. 12: ή εποχή, καθ ‘ ήν εζησε ν ό Γεμιστό ς «ήτα ν δυστυχώς άπό τις πιό άσχη ­ μες, πού έχε ι ν ά παρουσίασ η ή ιστορία του (τ.έ. του Βυζαντίου)» . Καζάζη, Γεώργιο ς Γεμιστό ς Πλήθων κα ί ό κοινωνισμός κατ ά τή ν Άναγέννησιν , σ. 7: Ό Πλήθων έγεν – νήθη «έν τ η θλιβερωτάτ η περιόδω του βίου του ελληνικού γένους. Ή παλαι ά δόξα κατέπιπτε , τό προαιώνιον δένδρον έφυλλορρόει, ό ουρανός έζοφουτο, απαίσιο ι οιωνοί κακ ά προεμήνυον πανταχόθεν . Ή πρωτεύουσ α του άκρωτηριασθέντος ελληνικού κρά ­ τους δεινήν όσημέραι ύφίστατ ο πολιορκίαν . . . Ουδείς ό αμφιβάλλων , δτι ή κατά – ληψις. . .ήτ ο ζήτημ α χρόνου . . .» .

celic3-1. Μαμαλάκη, Ή επίδραση τώ ν συγχρόνων γεγονότων στις ιδέες του Γεμι­ στού , σ. 502. 2. Πρβλ . τούς λόγους του τελευταίου , Μανουήλ Β’ Παλ., Διάλογος, 2, έκδ. Ε . Trapp, Manuel II . Palaiologos Dialoge… (Wiener Byz . Studien Bd. 2), Wien 1966, σ. 18, 35-42: «’Ίσθι τοίνυν , ώς ολίγοι κομιδή μετειχον άν τή ς μακάριας ζωή ς κα ί τών έν παραδείσω καλών , είπερ ό Χριστό ς ακριβώς τών ήμΐ ν πεπραγμένων τ ά ς εύθύνας άπήτει’ αυτός γάρ καθεδεΐται πάντων κριτής δικαιότατος. “Ισμεν τοΰτο πάν υ καλώς · πνοή τ ε γάρ έστι κα ί ψυχή κα ί λόγος ζώντος Θεού καί έκ Παρθένου τε – χθείς, φυλάξα ς ταύτη ν κα ί μετ ά τόκον , ώς δη κα ί πρότερον ή ν. Άλλ ά τόν Μωάμε θ πλείστ α φιλών υπέρ τών έπταικότων παραιτούμενον αίσχυνθήσετα ι καί ού κ αποπέμψε ι τούτον κενόν ελπίδων* δθεν οί πάντε ς σχεδόν σωθήσονται , λέγω δή τούς ημετέρους» . Πρβλ . έπ’ αυτού Charanis, The strife among the Palaeologi. . ., σ. 309. 3. Πρβλ . Vasiliev, Ιστορία . . σ. 783 κα ί σημ . 147. Μαμαλάκη, Ή επί­ δραση . . ., σ. 503. Silberschmidt, Das orientalische Problem. . ., σ. 78 έξ . Ζα- κυθηνοϋ, Ίδεολογικα ί συγκρούσεις. . ., σ. 798.

celic4-1. Vasiliev, Ιστορία . . ., σ. 797.

celic5-1. Πλήθωνος, Συμβουλευτικός, 2 (PG, 160, 841-844Α). 2. Τοιουτοτρόπως καλε ί ό Γεμιστό ς τού ς Τούρκους* είναι δέ ούτοι κατ’ αυτόν τό έθνος εκείνο της Ασίας , τό όποιον κατώκε ι περί τόν Γίαροπαμισόν ποταμόν κα ί ήλθ ε ν ά έκδικηθή διά τά ς γενομένας ύπό τού Μεγάλου Αλεξάνδρο υ εναντίον του έπι- βουλάς. (Πλείονα περί τώ ν Παροπαμισαδών Ι’δε Hermann Α. , s. v., RE , τ. 36, σ τ. 1778). Ό Α. Ellissen, Analekten der mittel- und neugriechischen Literatur, τ. IV, 2, σ. 146, θεωρε ί τή ν έξήγησι ν αυτή ν τού Γεμιστο ύ άνεκτοτέραν έν συγ ­ κρίσε ι πρός τή ν έτέραν έκδοχήν, κατ ά τήν οποίαν οί Τούρκοι είναι απόγονοι τώ ν Τρω ­ ώ ν , τή ν άπαντώσα ν έπί παραδείγματι παρ ά Χαλκοκονδύλη, ‘ Αποδείξεις ιστοριών VIII, Bonnae 1843, σ. 403. Έ ξ άλλου ώς πρός τόν τόπον καταγωγή ς τώ ν Τούρκων ευρίσκεται ό Πλήθων αρκούντως πλησίον . Πάντως, ουδόλως συγχέε ι τούτου ς πρός τού ς Πέρσας ή τούς ταυτίζε ι μέ αυτούς, όταν λέγη , Οτι ήλθον νά λάβου ν έκδίκησιν ,ώς νομίζε ι ό Μαμαλάκης ( Ή επίδραση . . ., σ. 525, σημ . 3). Ό Γεμιστό ς έμελέτη – σεν δσον ουδείς άλλος κατ ά τή ν έποχήν του τή ν ίστορίαν κα ί γνωρίζε ι καλώς τή ν πα – ράδοσιν περί τώ ν Περσών κα ί του Ζωροάστρου . Τόν τελευταΐον έν ούδεμιοί περιπτώ­ σε ι θεωρε ί αύθεντίαν τών Τούρκων . Α ί περί αυτού γνώσεις του είναι έν πολλοίς α­ σφαλείς, άπορρέουσαι έκ τής κρατούσης μεταξ ύ τώ ν Ελλήνω ν παραδόσεως. Βλ . πλεί­ ονα Θ. Νικολάου, Ό Ζωροάστρη ς εις τό φιλοσοφικόν σύστημ α τού Γ. Γεμίστού – Πλήθωνος, ΕΕΒΣ 38 (1971) 339.

celic6-1. Πρβλ . Πλήθωνος, Προθεωρία (PG, 156, 177ACD). Του αύτοϋ, Επιστο ­ λ ή, Λάμπρου, Παλαιολόγεια κα ί Πελοποννησιακά, τ. 3, σ. 310. Του αύτοϋ, Είς Μα ­ νουήλ, 16 (PG , 160, 833Β): ό κοινός Ολεθρος είναι «έν ύπογυίω» . Του αύτοϋ, Μονωδία α’ (PG, 160, 949G): «τ ά δεινά προκεχώρηκ ε κα ί ώς έν μεγάλω κινδύνω τ ά ημέτε ­ ρα έστι» . Του αύτοϋ, Μονωδία β’ (PG, 160, 956Α): « . . .διάτα ς ύπό τώ ν βαρβά­ ρων πολιορκίας, δεινάς τ ε κα ί χαλεπά ς γεγονυίας’ κα ί μάλιστ α τή ν μετ’ ού πολ ύ τής αρχής τής βασιλέως, ότεπερ καί μακρότατ η κα ί δεινότατη τ ή πόλε ι ημώ ν ή πολιορ­ κ ί α έγεγόνει» . Ενταύθ α ό Πλήθων αναφέρετα ι είς τή ν ύπό τού Βαγιαζή τ γενομένη ν πολιορκίαν τή ς Κωνσταντινουπόλεως κατ ά τ ά έτη 1396-1402, κατ ά τή ν διάρκειαν τής οποίας ήτ ο κα ί ό ϊδιος είς τή ν Πόλι ν (πρβλ. Μαμαλάκη/Ή. επίδραση . . ., σ. 505). Περίσσότερον χαρακτηριστικ ή είνα ι ή περιγραφ ή του Ίωάν. Αργυροπούλου, Μονωδί α είς Ίωάννη ν Παλαιολόγον , Λάμπρου, ‘Αργυροπούλεια , σ. 2, «Ούτ ε γάρ ήμΐ ν έλπίς έτι παθει ν εύ , ούτω τώ ν πραγμάτων άπολωλότων . . . Νΰν πάντ α μέν πέπτωκ ε τ ά τών Ελλήνω ν σεμνά, έλπίς δ’ έξέπτ η ουδέ πίθου ύπό χείλεσι ν έμεινεν, Αιδώς δέ κα ί Νέμεσις προλιπόντ’ ανθρώπου ς είς “Ολυμπον ώχοντο . . .» . Πρβλ . κ α ί Γενναδίου του Σχολαρίου, Πρός Πλήθων α έπί τ ή πρός τό υπέρ Αατίνω ν βιβλίον αυτού απαντήσε ι ή κατ ά Ελλήνων , Petit, τ. 4, σ. 147, 9 έξ .

Advertisements

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s