MÉRIKA PERI CYCHRONOU ARABIKOU THEATROU


Το αραβικό θέατρο και ο αγώνας για δημοκρατία
H Μπουμπουλίνα Νικάκη είναι κριτικός θεάτρου και μεταφράστρια (το 2008 βραβεύτηκε για Το μακρύ ταξίδι της άμμου του Πιερ Πάολο Παζολίνι), μέλος των ελληνικών επιτροπών του Διεθνούς κέντρου θεατρικής μετάφρασης και του Maison d’ Europe et d’ Orient στο Παρίσι. Το 2010 ίδρυσε την εταιρεία πολιτισμού anagnosis, η οποία, μεταξύ άλλων, εκπροσώπησε τον περασμένο Ιούνιο την Ελλάδα στο Διεθνές Φεστιβάλ Σμύρνης, ενώ στις 4 Μαΐου θα συμμετάσχει στο φεστιβάλ θεάτρου της Μαύρης Θάλασσας στην Τραπεζούντα 2012 , με την παράσταση Ιχνευτές του Σοφοκλή, σε διασκευή Γ. Ανδρεάδη και σκηνοθεσία Δ. Αβδελιώδη.
“Το γόνιμο στοιχείο του κοσμοπολιτικού ελληνισμού ήταν η συνύπαρξη και η συναλλαγή με τον Άλλο. Από αυτό το χωνευτήρι προέκυψαν νέες ιδέες μέχρι και τον 19ο αιώνα. Μια μεγάλη πολιτιστική ανάπτυξη. Δεν είναι τυχαίο ότι ο μεγαλύτερος νεότερος μυθιστοριογράφος μας είναι ο Στρατής Τσίρκας, που ήταν Αιγυπτιώτης”

Έχοντας μόλις εκδώσει το βιβλίο Ταξιδεύοντας με τον Παναΐτ Ιστράτι (εκδόσεις Αιγόκερως), στο οποίο συγκεντρώνεται το υλικό στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη παράσταση (στο πλαίσιο του κύκλου “Άγνωστος ελληνισμός”) στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών τον Δεκέμβριο του 2010, είχαμε μια συνομιλία μαζί της για τον Ελληνορουμάνο λογοτέχνη, τα ταξίδια του στην “καθ’ ημάς Ανατολή” της Μεσογείου και, ακόμη, το θέατρο στον αραβικό κόσμο, που η ίδια γνωρίζει καλά, και τις δημοκρατικές επαναστάσεις εκεί.

“Η έκδοση αυτή”, λέει η Μπ. Νικάκη, “γεννήθηκε μέσα από μια διετή διαδρομή και τις αντίστοιχες πολιτισμικές εμπειρίες, από την Αίγυπτο έως τη Ρουμανία, η οποία καταστάλαξε μέσα μου όταν ήμουν προσκεκλημένη, το 2009, στη Βραΐλα, στο θέατρο Maria Filotti, στον εορτασμό των 125 χρόνων από τη γέννηση του Π. Ιστράτι. Η Βραΐλα ήταν μια κοσμοπολίτικη πόλη, στην οποία γεννήθηκαν η Παξινού, ο Ξενάκης κ.ά. Σήμερα, αν και είναι πια μια πόλη φάντασμα, φέρει τα σημάδια της αστικής ανάπτυξης και της ελληνικής παρουσίας στο παρελθόν”. Τι τη συγκίνησε όμως στον Π. Ιστράτι; “Στο κείμενό του περιγράφει συνθήκες στις οποίες ξαναγυρίζουμε σήμερα, με την κρίση. Είναι σαν να κάνουμε έναν κύκλο: μέσα σε έναν αιώνα γυρίσαμε πίσω. Οι εικόνες που περιγράφει στο ταξίδι του από τη Βραΐλα στην Αλεξάνδρεια, ο δριμύς χειμώνας και η ζωή όσων δούλευαν ή ταξίδευαν στα πλοία, όπου αν δεν ήσουν πλούσιος δεν είχες στον ήλιο μοίρα και η ζωή σου ήταν ένα τίποτα, με γοήτευσε. Είναι ένας ανθρωπιστής συγγραφέας, με βαθιά κοσμική ευγένεια, που πιστεύει στην ευθύνη του κάθε ανθρώπου απέναντι στον άλλο άνθρωπο. Ο προβληματισμός του είναι πολύ επίκαιρος. Περιγράφει το ταξίδι του και τι βλέπει στις αρχές του αιώνα σε πόλεις όπως η Κωνσταντινούπολη, η Σμύρνη, η Αθήνα και η Αλεξάνδρεια, όπου η αστική ανάπτυξη του ελληνικού στοιχείου επικεντρώνεται στις πόλεις της Ιωνίας”.

“Το γόνιμο στοιχείο του κοσμοπολιτικού ελληνισμού”, συνεχίζει, “ήταν η συνύπαρξη και η συναλλαγή με τον Άλλο. Από αυτό το χωνευτήρι προέκυψαν νέες ιδέες μέχρι και τον 19ο αιώνα. Μια μεγάλη πολιτιστική ανάπτυξη. Δεν είναι τυχαίο ότι ο μεγαλύτερος νεότερος μυθιστοριογράφος μας είναι ο Στρατής Τσίρκας, που ήταν Αιγυπτιώτης”.

Θέατρο και αραβικές επαναστάσεις

Η Μπ. Νικάκη έχει μια ευρεία εποπτεία του θεάτρου στον αραβικό κόσμο. Όπως είναι φυσικό, η συζήτηση στράφηκε στις αραβικές επαναστάσεις, μιας και η ίδια βρέθηκε, λίγο πριν και λίγο μετά το ξέσπασμά τους τόσο στην Αίγυπτο όσο και στην Τυνησία: “Ήμουν στο Κάιρο λίγο πριν ξεσπάσουν τα γεγονότα, ως μέλος της κριτικής επιτροπής του Διεθνούς Φεστιβάλ Πειραματικού Θεάτρου. Το κλίμα ήταν ήδη περίεργο: Ήμασταν αυστηρά ελεγχόμενοι, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε άμεσα. Ακόμη και η ανακοίνωση της κριτικής επιτροπής λογοκρίθηκε από το αυταρχικό καθεστώς”.

Στην Τυνησία βρέθηκε στο πρώτο θεατρικό Φεστιβάλ “Ημέρες Καρχηδόνας” που διοργανώθηκε μετά την επανάσταση. “Ο κόσμος προσπαθεί να διατηρήσει ό,τι κέρδισε, ενάντια στις δυνάμεις που προσπαθούν να συντηρήσουν τα κεκτημένα που είχαν από το προηγούμενο καθεστώς. Στα έργα που παρουσιάστηκαν εκεί αποτυπωνόταν η γενικότερη ανάγκη του κόσμου για δημοκρατία, αξιοπρέπεια, ενάντια στη διαφθορά της εξουσίας, αυτό έλεγαν οι καλύτερες παραστάσεις. Εντυπωσιακή επίσης ήταν η στάση του κοινού. Δεν έχω ξαναδεί τόσο στριμωξίδι για να μπει ο κόσμος στην αίθουσα. Το θέατρο τους αφορούσε, δεν έμπαιναν στις παραστάσεις απλά για διασκέδαση. Και τα προβλήματά τους είναι τεράστια, η φτώχεια και η ανεργία μετά την επανάσταση εκτινάχθηκαν. Οι ηθοποιοί έλεγαν πως το πρώτο διάστημα δεν είχαν να φάνε…”

Πώς όμως επηρέασαν το ίδιο το θεατρικό γεγονός οι δημοκρατικές επαναστάσεις; “Ο τίτλος του Φεστιβάλ ήταν Το θέατρο γιορτάζει την επανάσταση. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του, ένας ακαδημαϊκός, συντηρητικός άνθρωπος, έγραψε ένα θαυμάσιο κείμενο όπου τόνιζε ότι το θέατρο δεν χρειάζεται γεγονότα επαναστατικά, είναι από τη φύση του επαναστατικό, ανατρέπει, αμφισβητεί, από την Αντιγόνη κιόλας. Μπορεί τα συμπόσια που διοργανώθηκαν να αναζητούσαν την αισθητική του θεάτρου μετά την επανάσταση, όμως αν ένα πολιτιστικό γεγονός επηρεάζεται από τα γεγονότα το διαπιστώνεις, δεν το προλέγεις με μανιφέστα. Μέσα σε ένα χρόνο, άλλωστε, τι αλλαγές μπορούν να γίνουν στην αισθητική; Καινούργιες θεματικές δεν σημαίνουν και μεγάλη αλλαγή στο θέατρο…”.

Το αραβικό θέατρο είναι πρακτικά άγνωστο στη χώρα μας. Η Μπ. Νικάκη αναφέρθηκε στις χώρες εκείνες όπου είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένη και με παράδοση η θεατρική τέχνη, παρά τις αντίξοες πολιτικές και κοινωνικές περιστάσεις: “Η Τυνησία, που πέρσι πήρε το 1ο βραβείο στο Φεστιβάλ Καΐρου, έχει πολύ αναπτυγμένη και μακρά παράδοση πίσω της. Επίσης, παρά τη διάλυση της χώρας, το Ιράκ διαθέτει εξαιρετικούς ηθοποιούς, κάτι που μαρτυρεί την ύπαρξη μιας παράδοσης, καθώς τη δεκαετία του 1970 είχε πολύ καλό θέατρο. Το ίδιο και ο Λίβανος, που είναι μια κοσμοπολίτικη κοινωνία και οι άνθρωποι είναι πιο απελευθερωμένοι σε σχέση με το σώμα τους. Λόγω όμως του μακρόχρονου εμφυλίου έχουν απομείνει μόνο τρεις θεατρικές σκηνές στη Βυρηττό και δεν μπορεί να αναπτυχθεί. Μην ξεχνάτε ότι το θέατρο έχει άμεση σχέση με τη συγκρότηση της κοινωνίας και της δημοκρατίας”. “Και το παλαιστινιακό θέατρο;” την ρωτάμε. “Κι αυτό υπόκειται στους ίδιους περιορισμούς, όμως έχω παρακολουθήσει παραστάσεις εξαιρετικά ποιητικές, όπως η Μεταμόρφωσητου Κάφκα που παρουσίασε μια ομάδα από την Παλαιστίνη. Μπόρεσε τη σκληρή πραγματικότητα που σε συνθλίβει καθημερινά, σαν έντομο, να την μεταμορφώσει σε ποίηση. Η συντριβή της καθημερινής ζωής οδηγεί στην ανάγκη ύπαρξης μέσα από την ποίηση ως μόνη διέξοδο. Στο Φεστιβάλ της Τυνησίας είδα επίσης μια παράσταση από την Παλαιστίνη, θέατρο του παραλόγου, ήταν από τις πιο ποιητικές και συγκροτημένες που παρουσιάστηκαν”.

Καταλήγοντας, εντυπωσιασμένη από τη δύναμη του εξεγερμένου κόσμου στην Τυνησία, η Μπ. Νικάκη σημειώνει: “Η ανάγκη και οι διεκδικήσεις για διαφάνεια, αξιοπρέπεια, πραγματική δημοκρατία, ίσα δικαιώματα, δικαιοσύνη, είναι παντού η ίδια. Από την Τυνησία μέχρι την Ελλάδα κι από τη Ρουμανία μέχρι την Γαλλία…”

Μπουμπουλίνα Νικάκη

PAGAN  Η ΑΥΓΗ/2012

 

 

 

Advertisements

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in θεα-τ-ρο=THEA-TER and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s