Η αιτία που κάτι περνάει από την ανυπαρξία στην ύπαρξη είναι η σύνθεση ή ποίηση(2)


(ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ 14/03/16)

Η νεοελληνική ταυτότητα και οι εθνικοί ποιητές – δημιουργοί

Η έννοια της νεοελληνικής ταυτότητας προϋποθέτει την ενότητα και τη συνέχεια του Ελληνισμού μέσα στο χώρο και το χρόνο. Το ελληνικό κράτος που ιδρύθηκε στα 1832 δεν μπορούσε κατά κανένα τρόπο να θεωρηθεί ότι ικανοποιούσε το αίτημα της ενότητας και της συνέχειας του Ελληνισμού. Ο Ιωάννης Κωλέττης θεμελιώνει ως εισηγητής της Μεγάλης Ιδέας την ενότητα του Ελληνισμού στο χώρο (1844). Την ενότητα του Ελληνισμού στο χρόνο την αποκατέστησαν με το έργο τους ο Σπυρίδων Ζαμπέλιος (1815 – 1881) και ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος (1815-1891). Η “ΖαμπελιοΠαπαρρηγοπούλειος” ιστορική σχολή (κατά τον Στέφανο Κουμανούδη) αποκαθιστά το Βυζάντιο ως αναπόσπαστο μέλος της ελληνικής ιστορίας. Το ελληνικό έθνος ,το οποίο δεν περιορίζεται μόνο στον πληθυσμό του ελλαδικού βασιλείου, έχει σαφή εκπολιτιστική αποστολή κατά τον Κ. Παπαρρηγόπουλο (1853) :”… προώρισται να προεδρεύση εις την αναβίωσιν της Ανατολής…” 8. 

Η ήττα της Ελλάδας στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 υπήρξε το πρώτο σοβαρό πλήγμα στη Μεγάλη Ιδέα, η οποία τελικά ενταφιάστηκε με τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922). Η γενιά του ’30 ανέλαβε το επίπονο έργο να επαναπροσδιορίσει την ελληνική ταυτότητα υπακούοντας στη νεοτεριστική επιταγή για επανεργοποίηση της παράδοσης (βλ. Έλιοτ) και λαμβάνοντας υπόψη τη νέα πραγματικότητα που δημιουργούσε για τον ελληνισμό η Μικρασιατική Καταστροφή. Ο Γιώργος Σεφέρης ως ο κυριότερος εκφραστής της γενιάς αυτής συνέδεσε την προβληματική περί της αυτονομίας του έργου τέχνης με τις σταθερές αξίες του ελληνικού Ελληνισμού του 9. Η γενιά του ’30 πρόσφερε στη χώρα μας δύο νομπελίστες ποιητές (Σεφέρης, Ελύτης) και διατύπωσε με το έργο της τον “κανόνα της ελληνικότητας” , ο οποίος λειτούργησε μέχρι τις μέρες μας. Στην παγίωση αυτού του κανόνα συνέβαλαν βέβαια και οι στενοί φιλικοί δεσμοί της γενιάς του ’30 με άγγλους και αμερικανούς συγγραφείς (Λόρενς Ντάρελ, Χένρι Μίλερ) .Οι μυθοπλάστες της γενιάς του ‘ 30 αξιοποιώντας το βήμα που τους παρείχε το λογοτεχνικό περιοδικό του Γιώργου Κατσίμπαλη “Τα Νέα Γράμματα”, πρόβαλαν το μύθο της Ελλάδας μέσα στην ίδια την Ελλάδα. Ο αμερικανός συγγραφέας Χένρι Μίλερ με το έργο του Ο Κολοσσός του Μαρουσιού (1941) και ο άγγλος Λόρενς Ντάρελ με τα έργα του Στοχασμοί για μια θαλάσσια Αφροδίτη (1953), Το κελί του Πρόσπερο (1962), Τα ελληνικά νησιά (1978), πρόβαλαν στη Δύση το μύθο της Ελλάδας ως επίγειου παράδεισου και εξύμνησαν το ελληνικό φως, ακολουθώντας ουσιαστικά τις υποθήκες των ελλήνων φίλων τους (Γ. Κατσίμπαλης, Γ. Σεφέρης). Αργότερα νεότεροι έλληνες και αγγλο-αμερικανοί συγγραφείς άντλησαν στοιχεία από τον αναπλασμένο παράδεισο των καλών αυτών φίλων και τον επανεφηύραν για τις μέλλουσες γενιές 10. 

Ο ορισμός της ελληνικότητας

Ο Σεφέρης εμφανίζεται διστακτικός στον ορισμό της ελληνικότητας. Γράφει σχετικά: “Είναι μεγάλος λόγος να μιλάει κανείς για την “ελληνικότητα” ενός έργου. Μεγάλος και ωραίος. Όταν θελήσουμε όμως να καθορίσουμε τι πράγμα είναι αυτή η “ελληνικότητα”, θα δούμε πως είναι και δύσκολος και επικίνδυνος” 11. Βέβαια γνωρίζει ότι δεν μπορεί να αποφύγει στο τέλος να δώσει έναν ορισμό. Στην προσπάθειά του αυτή καταλήγει σε μια ταυτολογία: ελληνικό είναι ό,τι δημιουργείται από Έλληνες. Σε παρατήρηση του Κ. Τσάτσου διευκρινίζει ο Σεφέρης: ” Ο “ελληνισμός της λογοτεχνίας μας θα έχει ακριβώς τη σύνθεση των χαρακτηριστικών των αληθινών έργων που θα έχουν γίνει από Έλληνες” (Διάλογος). Δηλαδή τη σύνθεση όλων των άξιων, των γνήσιων, των νομοθετικών έργων που θα έχουν γίνει στην ελληνική γλώσσα από εκείνους που την έζησαν ζωντανά.” 12 Ο Σεφέρης έχει επίγνωση ότι στον ορισμό ελλοχεύει ο κίνδυνος της σχηματικής, αφηρημένης και διανοητικής σύλληψης της ελληνικότητας. Για να τον αποφύγει επιστρατεύει “τη φύση”, και εδώ έχει πλήρη επίγνωση ότι διολισθαίνει στο μυστικισμό. Γράφει σχετικά: “Όλο το ζήτημα είναι πόσο βαθιά και πόσο αληθινά ο Έλληνας θα ατενίσει τον εαυτό του και τη φύση του που δεν μπορεί να μην είναι μέσα στη μεγάλη φύση, την ελληνική. Κι εδώ βέβαια οι δρόμοι είναι σκοτεινοί, μήτε φελάν οι συνταγές.” 13

Ενώ ο Σεφέρης είναι διστακτικός στη διατύπωση του ορισμού της ελληνικότητας ο Κ. Τσάτσος εμφανίζεται πολύ πιο τολμηρός. Για τον Τσάτσο υπάρχουν συγκεκριμένα a priori κριτήρια της ελληνικότητας. Γράφει σχετικά στα 1938: ” Άλλοι πλησιάζουμε την ιδέα της ελληνικότητας από το δρόμο της φύσης, άλλοι από το δρόμο της ιστορίας. Άλλοι ερχόμαστε προς αυτήν από την ποίηση και την τέχνη της ή και από τη διαδοχή των θρησκειών της. Γι’ αυτό μπορεί σε πολλά να διαφωνούμε αναμεταξύ μας. Είναι όμως τόσον αδιάσειστη η εσωτερική της ενότητα, που δεν μπορεί να μη συναντηθούμε σε μερικά καίρια σημεία. Μια αρετή φωτός που διώχνει τις σκιές, τη θαμπάδα και το μυστήριο. που δίνει σαφήνεια στις γραμμές και στα περιγράμματα. που φέρνει τα αντικείμενα σε απόσταση μιας χειρολαβής κοντά μας. Μια αρετή μέτρου, που δεν ανέχεται τα υπερβολικά μεγέθη, που θυσιάζει τα τιτανικά και τα γιγάντια στα ολύμπια και τα ανθρώπινα. που στην ψυχή βάζει όρια σε κάθε ξέσπασμα… Ένα μέτρο σταθερό και όμως εύκαμπτο” 14. 

Ακόμη και ο ίδιος ο Σεφέρης δέκα χρόνια αργότερα δεν δίστασε να αποδώσει μια “λειτουργία ενανθρωπισμού στο ελληνικό φως”, “στα κυρίως ελληνικά τοπία”. Γράφει σχετικά (Μια σκηνοθεσία για την “Κίχλη”, 1949): 

“… έχω ένα πολύ οργανικό συναίσθημα που ταυτίζει την ανθρωπιά με την ελληνική φύση. Πρέπει να πω πως αυτό το συναίσθημα … μού είναι κάποτε αρκετά επίπονο. Είναι το αντίθετο από την κατάσταση της ανυπαρξίας, την κατάργηση του εγώ, που νιώθει κανείς μπροστά στη μεγαλοπρέπεια ορισμένων ξένων τοπίων. Δεν θα μου περνούσε ποτέ από το νου να ονομάσω “μεγαλοπρεπή” τα κυρίως ελληνικά τοπία που σκέπτομαι. Είναι ένας κόσμος: γραμμές που γίνουνται και ξεγίνουνται. σώματα και φυσιογνωμίες, η τραγική σιωπή ενός προσώπου. Τέτοια πράγματα δεν εκφράζουνται εύκολα, και βλέπω τα παιδιά έτοιμα να ξαναπιάσουν την πρόγκα: “Ο τυμβωρύχος του Γιαννόπουλου ! ” Τι να γίνει, πιστεύω πως υπάρχει μια λειτουργία ενανθρωπισμού στο ελληνικό φως…” 15. 

Και ο Ελύτης πάλι γράφει για το ελληνικό τοπίο (Τα δημόσια και τα ιδιωτικά ): “… ένα τοπίο δεν είναι, όπως το αντιλαμβάνονται μερικοί, κάποιο, απλώς σύνολο γης, φυτών και υδάτων. είναι η προβολή της ψυχής ενός λαού επάνω στην ύλη 16. Η ελληνική φύση για τον Ελύτη είναι φορέας ενός μυστικού νοήματος: “…. Αυτά όλα, ρωτάω και ρωτιέμαι ο ίδιος, ήταν τοπίο; Ήταν μονάχα φύση ; Ή μήπως όχι ; Ή μήπως ήταν η αρχή και το τέλος του κόσμου, το άλφα και το ωμέγα του ανθρώπου, ο ίδιος ο Θεός – κι ότι που ετοιμαζόμουν να πω: ο Θεός να με συγχωρέσει!” 17. Και συνεχίζει λίγο πιο κάτω: “… ή όλα αυτά ήταν κάτι άλλο, και όχι απλά και μόνο “φύση”. ή τότε… ή τότε η ελληνική φύση πραγματικά έπρεπε να ‘ναι κάτι άλλο εκείνη. Να ‘ναι φορτισμένη με μυστικά μηνύματα (όπως μας το έλεγαν μερικοί και διστάζαμε να το πιστέψουμε), και να παίρνει για τούτο δικαιωματικά μέσα μας το νόημα και το βάρος μιας μυστικής αποστολής.” 

Και ο Γιώργος Θεοτοκάς καταφεύγει σε ένα είδος εδαφικού ντετερμινισμού (Γ. Θεοτοκάς, “Η διαύγεια”, Κύκλος , Νοέμβριος 1931) 18: “Η Ελλάδα είναι όλο πνεύμα. Είναι η γη των αγνών και καθαρών ιδεών. Η θέα της Ελλάδας είναι μια απολύτρωση της σκέψης, μια κάθαρση της ψυχής. Δεν υπάρχει θέση εδώ για τα βαθειά και σκοτεινά διανοητικά οικοδομήματα, για τα συννεφιασμένα συστήματα, για τις πομπώδεις και μεγαλόστομες εξάρσεις, για τους αγέρωχους και βάναυσους χρωματισμούς. Θαρρείς πως ο τόπος μας διώχνει μακριά του ό,τι περιττό, …. και διατηρεί μονάχα την υπέρτατη ουσία της. Εδώ όλα είναι απλά, τόσο όμορφα, τόσο βαθιά απλά, που η απλότητά τους ονομάστηκε θαύμα.” 

Δεν θα υπήρχε λόγος να ασχοληθούμε με τον Περικλή Γιαννόπουλο, αν αυτός δεν ασκούσε μεγάλη επίδραση στη γενιά του ’30 και μέσω αυτής στη διαμόρφωση του εθνικού λογοτεχνικού κανόνα 19. Ο θάνατός του εντυπωσιακά ρομαντικός, όπως άλλωστε και η αισθητική του φιλοσοφία. Γαντοφορεμένος, καβάλα σ’ ένα άσπρο άλογο, καλπάζει στη θάλασσα του Σκαραμαγκά και λίγο πριν τον ζώσουν τα κύματα, φυτεύει μια σφαίρα στον κρόταφό του (10 Απριλίου 1910) 20. Το ελληνικό φυσικό τοπίο και η παράδοση διαμορφώνουν την ελληνική ταυτότητα, κατά τον Περικλή Γιαννόπουλο. Οι έλληνες καλλιτέχνες οφείλουν να υποτάσσουν κάθε καλλιτεχνική τους έκφραση στις καθοριστικές δυνάμεις του ελληνικού τοπίου, το οποίο συνδέει το έργο τους με την πολιτισμική συνέχεια και το φυλετικό υπέδαφος του Ελληνισμού. Ο Γιαννόπουλος συνδέει οργανικά τον Ελληνισμό με το ελλαδικό τοπίο και υποστηρίζει πως η Ελλάς, το μείζον ιδεώδες της δυτικής σκέψης, μπορεί να βρει την αληθινή της έκφραση μόνο στα έργα που φιλοτεχνούνται από πραγματικούς Έλληνες, τους Έλληνες της Ελλάδας. Το ανθρώπινο πνεύμα είναι οργανικά δεμένο με τη γη από την οποία κατάγεται. Αυτά υποστηρίζει ο Γιαννόπουλος στις μελέτες του Η σύγχρονος ζωγραφική (1902) και Η ελληνική γραμμή, το ελληνικό χρώμα (1904). Ιδού ο ορισμός της Ελλάδας μέσα από το όραμα του Γιαννόπουλου: “Παντού φως, παντού ημέρα, παντού τερπνότης, παντού ολιγότης, άνεσις, αραιότης. παντού ευταξία, συμμετρία, ευρυθμία. παντού ευγραμμία, ευστροφία Οδυσσέως, λιγυρότης παλληκαριού. παντού ημερότης, χάρις, ιλαρότης. παντού παίγνιον ελληνικής σοφίας, διάθεσις γελαστική, ειρωνεία σωκρατική. παντού φιλανθρωπία, συμπάθεια, αγάπη. παντού ίμερος, πόθος άσματος, φιλήματος. παντού πόθος ύλης, ύλης, ύλης. παντού ηδονή Διονύσου, πόθος φωτομέθης, δίψα ωραιότητος, λίκνισμα μακαριότητος…….” (1903). Το ιδανικό των Νεοελλήνων, κατά τον Π. Γιαννόπουλο, είναι να πλησιάζουν αυτήν την Ελλάδα και να την κάνουν ζωή. “Και όταν η ΕΛΛΑΣ σιγά, παύει κάθε ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ. Και όταν ο ΕΛΛΗΝ σιγά, καταργείται ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ. Και όταν ο ΕΛΛΗΝ μιμήται ΒΑΡΒΑΡΟΥΣ, αυτοκτονεί και ουκ έστιν επί Γης ΕΛΛΗΝ. Και ουκ έστιν επί Γης ΦΥΣΙΣ. Και ουκ έστιν ΠΝΕΥΜΑ. Και ουκ έστιν ωραίον” (1904) 21. Οι απόψεις αυτές του Γιαννόπουλου απηχούν την ορολογία και τις θέσεις του γερμανού αρχαιολόγου του 18 ου αιώνα Βίνκελμαν (Johann Joachim Winckelmann ,1717-1768), ο οποίος άλλωστε θεωρείται και ο εισηγητής του ευρωπαϊκού ελληνικού μύθου 22. Η “ευγενής απλότης και το ήρεμο μεγαλείο” (edle Einfalt und stille Größe) των αρχαίων ελληνικών έργων τέχνης αποτελούν κατά τον Winckelmann την υπέρβαση της αντίθεσης μεταξύ του ωραίου της φύσης και του ωραίου της τέχνης. Η αρχαία ελληνική τέχνη εκφράζει ,σύμφωνα με τη γνώμη του γερμανού αρχαιολόγου, τον αληθινό ανθρωπισμό. Η μίμηση των αρχαίων Ελλήνων θεωρήθηκε από τον Winckelmann ως προϋπόθεση πρωτοτυπίας και κατάκτησης αξεπέραστου μεγαλείου. Στην εξιδανίκευση της ελληνικής αρχαιότητας λάνθανε φυσικά και ένας ρουσοϊκός ρομαντισμός. Το σύνθημα για “επιστροφή στους Έλληνες” του Winckelmann αντιστοιχούσε με το σύνθημα για “επιστροφή στη Φύση” του Ρουσό. Και τα δύο συνθήματα αμφισβητούσαν την ιδέα της πολιτισμικής προόδου και ασκούσαν κριτική στο σύγχρονο πολιτισμό. Η “φυσικότητα και η απλότητα” της αρχαίας ελληνικής τέχνης βρίσκονται, κατά τον Winckelmann, στους αντίποδες του σύγχρονού του ευρωπαϊκού πολιτισμού που διακρινόταν για τον επιτηδευμένο τεχνητό χαρακτήρα του και την πολυπλοκότητά του 23. Ο αισθητικός εθνικισμός του Γιαννόπουλου διαμορφώθηκε κάτω από την επίδραση του γερμανικού ιδεαλισμού και του γερμανικού αισθητικού παγανισμού και πρόσφερε ένα κατά βάση εθνοκεντρικό μήνυμα στους σύγχρονους Έλληνες καλλιτέχνες, μια ισχυρή μυθολογία αντίστασης, ιδιαίτερα μετά την αποτυχία της επέκτασης των συνόρων της Ελλάδας (1922) 24. 

Από τα παραπάνω αποσπάσματα νομίζω ότι γίνεται σαφής ο κίνδυνος που διέτρεχαν οι ποιητές και οι διανοούμενοι στην προσπάθειά τους να ορίσουν την ελληνικότητα με όρους του αισθητικού εθνικισμού . Η ελλαδική φύση, το ελλαδικό τοπίο λειτουργούν ως μεταφυσικές – μυστηριακές σχεδόν δυνάμεις που καθορίζουν ντετερμινιστικά την ελληνικότητα και τους Έλληνες. Η φύση, στη ρομαντική της σύλληψη, καταλαμβάνει τη θέση του θεού – δημιουργού σε μια εποχή όπου εξέλιπε το μεταφυσικό κέντρο του κόσμου. Το ελληνικό τοπίο καταλαμβάνει τη θέση του “χαμένου κέντρου”, για το οποίο μας μίλησε ο Ζήσιμος Λορεντζάτος 25. Οι θεράποντες της τέχνης στην προσπάθειά τους να δημιουργήσουν μια εθνική μυθολογία, η οποία θα λειτουργούσε ως συνεκτικό στοιχείο της κατακερματισμένης νεοελληνικής κοινωνίας, δεν μπόρεσαν να αποφύγουν τους κινδύνους που εγκυμονούσε οποιαδήποτε ιδεολογία: τη σχηματοποίηση, την αφαίρεση, την εξιδανίκευση, την ουτοπία. Ζώντας όμως στην εποχή των ιδεολογιών προσπάθησαν να δώσουν όραμα στην καθημαγμένη μεταπολεμική νεοελληνική κοινωνία. Η συρρίκνωση του Ελληνισμού μέσα στα όρια του ελλαδικού κράτους μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή υπήρξε μια πραγματικότητα την οποία δεν μπορούσαν να αγνοήσουν και με την οποία θα έπρεπε να συμφιλιωθούν. Η εκδίωξη των Ελλήνων από τις πατρογονικές τους εστίες και ο αναγκαστικός περιορισμός τους εντός των ορίων της Ελλάδας θεωρήθηκε για λόγους παραμυθίας “νόστος”, επιστροφή στην πατρίδα. Το ότι σήμερα δοκιμάζεται ο εθνικός κανόνας που αυτοί οι ποιητές και οι θεωρητικοί της γενιάς του ’30 θεσμοθέτησαν δεν θα πρέπει να μας ξενίζει. Άλλωστε αυτοί έδειξαν μόνον τον δρόμο: ο επαναπροσδιορισμός της ταυτότητάς μας είναι μια διαδικασία διαρκής και προϋποθέτει συνεχή και ειλικρινή διάλογο με την παράδοση. Και στο διάλογο αυτόν οι ανάγκες της πραγματικότητας διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο. 

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

Δημήτρης Βλάχος. Η σχοινοβασία του ποιητή – δημιουργού

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

8 Έλλη Σκοπετέα, Το “Πρότυπο Βασίλειο” και η Μεγάλη Ιδέα, Όψεις του εθνικού προβλήματος στην Ελλάδα (1830 – 1880) , Αθήνα 1988 σελ. 181. 

9 Άρτεμις Λεοντή, Τοπογραφίες του Ελληνισμού , εκδ. SCRIPTA, Αθήνα 1998, σελ. 222 

10 Έντμουντ Κίλι, Αναπλάθοντας τον Παράδεισο – Το ελληνικό ταξίδι 1937 – 1947 , εκδ. Εξάντας, Αθήνα, 1999.

11Γιώργος Σεφέρης, Δοκιμές Α’ (1936 – 1947) , εκδόσεις Ίκαρος, 1999 7, σελ. 98. 

12 Σεφέρης, Δοκιμές Α ‘, σελ. 480 – 481. 

13 Σεφέρης, Δοκιμές Α ‘, σελ. 102. Δημήτρης Δημηρούλης, Ο Ποιητής ως Έθνος, Αισθητική και Ιδεολογία στο Γ. Σεφέρη , εκδ. Πλέθρον, Αθήνα 1997, σελ. 35. 

14 Γ. Σεφέρης – Κ. Τσάτσος , Ένας διάλογος για την ποίηση , εκδ. Ερμής, ΝΕΒ, Αθήνα 1979, σελ. 56. 

15Σεφέρης, Δοκιμές Β’ (1948 – 1971) , σελ. 55 

16 Οδυσσέας Ελύτης, Εν λευκώ , εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1995, σελ. 339. 

17 Οδυσσέας Ελύτης, Ανοιχτά Χαρτιά , εκδ. Ίκαρος, 1987 3, σελ. 327. 

18 Λεοντή, Τοπογραφίες …, σελ. 297 – 298. 

19 Ο Σεφέρης αρνείται την επίδραση που άσκησε στο έργο του ο Περικλής Γιαννόπολος (Δοκιμές Β’, σελ. 15), ενώ ο Ελύτης ομολογεί τις οφειλές του σ’ αυτόν (Ανοιχτά Χαρτιά, σελ. 354). Ο Γιώργος Κατσίμπαλης όμως δεν κρύβει το θαυμασμό του για τον Περικλή Γιαννόπουλο, αφιερώνοντας μάλιστα ένα ειδικό τεύχος των Νέων Γραμμάτων (1938) στα δοκίμιά του (Κίλι, Αναπλάθοντας …,σελ. 100-102). Βλ. επίσης Χένρι Μίλερ, Ο Κολοσσός του Μαρουσιού , εκδ. Κάκτος, Αθήνα 1981,σελ. 116. 

20Εγκυκλοπαίδεια Ελληνικής Πεζογραφίας Μ. Περάνθη, Εκδοτικός Οργανισμός Μαλλιάρης – Παιδεία, τόμος 8 ος, σελ. 545. 

21 Κ. Θ. Δημαρά, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας , εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1975 6, σελ. 401. 

22 Ο Winckelmann εκθέτει την περί τέχνης θεωρία του στα έργα του: ” Gedancken über die Nachahmung der griechischen Wercke in der Mahlerey und Bildhauer – Kunst ” (1755) [σε ελληνική μετάφραση του Ν. Μ. Σκουτερόπουλου: Ι.Ι. Βίνκελμαν, Σκέψεις για την μίμηση των ελληνικών έργων στη ζωγραφική και τη γλυπτική , εκδόσεις Ίνδικτος, Αθήνα 1996] και ” Geschichte der Kunst des Altertums ” (1764). 

23 Manfred Landfester, “Griechen und Deutsche: Der Mythos einer “Wahlverwandschaft”” στο Mythos und Nation , εκδότης Helmut Berding, Suhrkamp Verlag, Frankfurt am Main, 1996, σελ. 198 – 219. 

24 Άρτεμις Λεοντή, Τοπογραφίες Ελληνισμού , εκδ. Scripta, Αθήνα 1998, σελ. 155. 

25 Ζήσιμος Λορεντζάτος, “Το Χαμένο Κέντρο” (1961), Μελέτες , τόμος πρώτος, εκδ. Δόμος, σελ. 333 – 419.

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in POECIA=ΠΟΙΗΣΗ and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s