GRAMMATOLOGIA DI LINGUA ALBANESE-Η ελληνική καταγωγή της ΓΡΑΜΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ της Αλβανικής Γλώσσας (Μέρος 1)


 

 

image

image

image

image

image

image

image

image

image

image

image

image

image

image

image

image

image

image

image

image

image

 

image

 

Προοίμιο

Δημοσιεύοντας ένα βιβλίο στην Ιταλία, για μια γλώσσα στερούμενη λογοτεχνίας, την στιγμή που το ενδιαφέρον των περισσοτέρων είναι στραμμένο στην πολιτική, πρέπει να φαίνεται σε πολλούς σαν ένα όχι επιτυχές εγχείρημα. Γι’ αυτό εγώ θα έρθω σε αντίθεση με αυτούς οι οποίοι δεν εκτιμούν, ή δεν θέλουν να γνωρίσουν την σημασία που έχουν οι φιλολογικές σπουδές που αφορούν την ιστορία της εξέλιξης της ανθρωπότητας. Μα ακόμα και σε αυτούς που σκέφτονται έτσι, δεν θα φανεί μάταιη η σκέψη ότι έχοντας επιδείξει την Θρακο-πελασγική ή την Ελληνο-ιταλική φύση, όπως κάποιος θα μπορούσε να πει, του αρχαιότατου ιδιώματος ομιλούμενου στην παλαιά και νέα Ήπειρο, το οποίο συνεπάγεται το καθόλου μάταιο γεγονός της αναγνώρισης όλης της Νότιας Ευρώπης, από την Ιβηρική χερσόνησο έως το Pruth, περιοχή κατειλημμένη από το κοινώς γνωστό Ελληνο-λατινικό γένος, καθώς ο πιο ευρύς Βορράς ξεχωρίζει διαιρούμενος από τα Σλαβικά και τα Τευτονικά γένη. Όποιος έχει στην καρδιά του την τύχη να προέρχεται από την Ελλάδα θα του καταστεί εύκολα σαφές πόσο σημαντικό είναι αυτό που ειπώθηκε και αποδεκτό στον κόσμο σαν δύο εθνικά παρακλάδια διαχωρισμένα από τον ίδιο Πελασγικό κορμό, δυο παρακλάδια που δεν διαφέρουν ουσιωδώς, που διαχωρίζουν από χρόνια αμνημόνευτα, αυτόχθονες κάτοικοι της ανατολικής χερσονήσου κλειστή από την Αδριατική, το Ιόνιο, το Αιγαίο, το Βόσπορο και τον Εύξεινο, περιορισμένοι στον βορρά και στα Δυτικά από την Αλυσίδα των Ανατολικών Άλπεων που εκτείνονται από την Czernagora στο Emo.

Μα στρέφοντας το ενδιαφέρον αποκλειστικά στην φιλολογία, θα είναι πρόδηλη η εμπιστοσύνη στη σημαντική βοήθεια σε αυτήν που τυχαία αποδίδεται με τον καθορισμό της φύσης ενός ιδιώματος, το οποίο, επειδή αφορά έναν λαό καταγόμενο, δίκαια η κάθε πιθανότητα, από αρχαιότερους αυτόχθονες πληθυσμούς της πρώιμης Ελλάδας σε ισχυρούς δεσμούς με πληθυσμούς της Ιταλίας, πρέπει να έχει διατηρήσει πολλά ίχνη από τα αρχαιότερα χαμένα ιδιώματα. Επαληθεύονται οι έμπειρες έρευνες, που γίνονται εδώ και καιρό ειδικά στην Γερμανία, οι οποίες ενισχύουν μέσα από την επιστήμη, την σημασία της εξήγησης του δικού μας αντικειμένου.

Τώρα ακόμα και αν άλλα έθνη έχουν προφτάσει την Ιταλία στις γλωσσικές έρευνες, και στην εξέχουσα πρόοδο της συγκριτικής φιλολογίας, δεν λείπουν από εμάς επιφανείς μελετητές, οι οποίοι έχουν αφιερωθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να συναγωνίζονται τις δόξες της Γερμανίας. Η ιταλική νεότητα υπόσχεται να δώσει αξιόλογη βοήθεια στην αύξηση της καινούργιας επιστήμης προορισμένη να προσφέρει την πιο σημαντική υπηρεσία στην ιστορία, βοηθώντας μαζί τα γράμματα και την φιλοσοφία.

iv

Δεν ήταν η επιθυμία της χρησιμοποίησης ασυνήθιστων όρων που με προέτρεψε στο να προτάσσω στο βιβλίο μου τον τίτλοΓραμματολογία. Εξάλλου να τονιστεί ότι θα προξενούσε κακό ο τίτλος Συγκριτική Γραμματική, καθώς θα παραλληλίζονταν με σημαντικά έργα φιλολόγων που φέρουν τον ίδιο διακοσμητικό τίτλο. Πιστεύω ωστόσο για χάρη του κοινού ότι πρέπει να κάνω βήμα προς τα πίσω παρουσιάζοντας μία πραγματεία για την φύση και για τις φόρμες του ιδιώματος των Schipetariεγγόνια και ξαδέλφια των πολεμιστών του Αλεξάνδρου, του Πύρρου, του Scanderbeg και του Bozzari (Μπότσαρη).

Το παράρτημα που θα ακολουθεί πίσω από την Γραμματολογία, αποτελούμενο από επιλεγμένα αποσπάσματα λαϊκής Αλβανικής ποίησης ποικίλων τοποθεσιών και διαλέκτων, με κάποιο δοκίμιο πεζού λόγου: συνοδευόμενο όλο από μια πειστική μετάφραση και φιλολογικές σημειώσεις: θα μπορούσε να είναι ευχάριστο και χρήσιμο όχι μόνο στους μελετητές της γλώσσας, μα και σε άλλους, καθώς πρόκειται για δοκίμια λαϊκής λογοτεχνίας ενός λαού σχεδόν άγνωστου στον χώρο των γραμμάτων αλλά λαμπρό στον πολεμικό τομέα.

Σίγουρα θα είναι λίγοι από τους ίδιους τους Αλβανούς αν όχι και μεταξύ των ξένων, αυτοί που μπορούν να συμφωνήσουν με τον Γερμανό Reinhold, για τον οποίο το όνομα Πελασγικό είναι συνώνυμο των Αλβανικών, ˵tantumsuavieorum(Pelasgorum) linguaeanimunadverti, tantumquedivitiariumejusdesideriumconcepi, ut, quodmihiessetarebusmedicisotium,elegantisociorum (classisregiaehelenicae) idiomatiediscendoimpenderem,jamqueipsumalbanicisermonissonumdeliciashabeam˶ (βλέπε Praefat.adNoctesPelasgicas): ακόμα και αν στην εργασία μου το ενδιαφέρον για την φιλολογία γενικά, και την εθνογραφία δεν θα φανεί ολοκληρωτικά άσκοπο και πλεονασματικό στους επιστήμονες, για τους Αλβανούς της Ιταλίας και για αυτούς των άλλων τόπων θα έχει σίγουρα μια ξεχωριστή σημασία. Στους Ιταλούς, μεταξύ της ποθούμενης Ένωσης των Ιταλικών (ιστορικών) συγκυριών, θα ευχαριστήσει ξεχωριστά το να γνωρίζουν ότι σημαντικές πολυάριθμες αλβανικές αποικίες εδραιώθηκαν από αιώνες στην Νότια Ιταλία απέναντι από την όχθη της περιοχής της Ηπείρου, στην οποία η Ιταλία θα πρέπει μια ημέρα να απλώσει τα χέρια υπαγορεύοντας με τονVirgilio ˵cognatasqueurbesolimpopulosquepropinquos, Epiro, Hesperia, quibusidemDardanusauctor, atqueidemcasus….˶ (Aeneid. III. 502, seg.).

Σε αυτούς που έχουν γνώση του Σιπικού ιδιώματος, και ειδικά στους δικούς μου ομοεθνείς Ελληνοαλβανικής καταγωγής της Ιταλίας, στρέφονται αυτές οι προειδοποιήσεις: Η ανάγκη να έχουν υπόψιν, καθώς διατρέχουν τις σελίδες αυτού του βιβλίου, ότι θα βρουν διατυπωμένες όχι μια ιδιαίτερη διάλεκτο, περισσότερο ή λιγότερο γνήσια, αλλά βεβαίως όλο τοσώμα του Ηπειρωτικού ιδιώματος που να συλλέγει τις πιο ειλικρινείς (πραγματικές) και γνήσιες φόρμες. Κατόπιν είναι οι λέξεις που θα συναντιούνται τυχαία και δεν πρέπει να κρίνονται με βάση την επιμέρους χρήση κάθε τόπου τους, ή βάση ιδιαίτερων σημασιών, αλλά πείθουν ότι το επιλεγμένο κομμάτι της εσωτερικής ικανότητας της ομιλίας, έχοντας υπόψιν τις πιο σημαντικές διαλέκτους, είναι τότε στερημένο της δυνατότητας να διαφωτιστεί με την σύγχρονη επιστήμη της γλωσσολογίας, στις βασικές προφορές που ασπάζεται ο επιστημονικός και φιλολογικός κόσμος.

v

Με συμφέρει να ειδοποιήσω ότι λέγοντας σώμα δεν περιλαμβάνω το όλο σώμα της γλώσσας, για το οποίο θα απαιτούνταν πολύ περισσότερα, τόσο που ούτε ο ίδιος ο Hahn με μεγάλο κόστος θα μπορούσε να κάνει, ούτε και άλλοι πολύ λιγότερο. Γι αυτή την εργασία απαιτούνται μεγάλοι κόποι μέχρι την περάτωσή της και ορθό επιστημονικό κριτήριο, ώστε να απαλείφεται ότι είναι νόθο, φθαρμένο, και ατελές. Και αν στο έργο μου μεγαλύτερο μέρος καταλαμβάνει η Τοσκική διάλεκτος, εδώ να τεθεί σε σχέση με την Κεντρική Γκεγκική, αυτό συμβαίνει όχι μόνο γιατί (το έργο μου) αγκαλιάζει την λιγότερο παραμελημένη μερίδα του Αλβανικού ιδιώματος, αλλά ακόμα πρέπει να φανεί πιο σημαντικό στην φιλολογία, ειδικά μετά τις εργασίες του Hahn και περισσότερο απαλλαγμένο από ξένες επιρροές: μεταξύ των οποίων εγώ δεν θέτω τις ελληνικές, όταν σε σωστά όρια περιέχουν, αφού ως ένα σημαντικό βαθμό ο ελληνισμός είναι ουσία του δικού μας ιδιώματος.

Και αυτή η συγγένεια αρκετά στενή με έχει κατεξοχήν πείσει να προτιμώ, στο να γράψω τα Αλβανικά, στο Ελληνικό αλφάβητο από το Ιταλικό, το οποίο πολύ λιγότερο από κάθε άποψη, να το θεωρώ δικό μου προορίζεται. Από άλλη άποψη είχε θεωρηθεί ότι, ενώ σε κανέναν από τους Ιταλούς μελετητές, ή άλλους, και σε πολύ λίγους από τους Ελληνοαλβανούς ικανούς να διαβάζουν, θα μπορούσε να γίνει ακατανόητο το Ελληνικό αλφάβητο, έτσι για την εφαρμογή του βασίστηκα στην πρακτική των ίδιων των Schipetari, που γενικά υιοθετούν τα γράμματα αυτά (εκτός των Scordiani) και είναι αυτά που μιμούνται οι επιστήμονες της Ευρώπης.

Οι βάσεις και η λογική που μπορώ να προτείνω, ή να συμφωνήσω, βρίσκονται στον ίδιο χώρο, ερμηνευμένες ή τουλάχιστον απλά αναφέρονται. Έτσι τι καλά που θα μπορεί να τις ανακαλύψει και να τις αναγνωρίσει όποιος δεν αγνοεί την επιστήμη και την μελέτη. Μετά εκείνοι μεταξύ των ομογενών που ελάχιστα καταφέρνουν να αποκομίσουν κάποια πρακτική χρησιμότητα, ακόμα και ψίχουλα από αυτό το βιβλίο, μου φαίνεται ότι ακόμα με μόνο μέσο την διαίσθηση μπορούν να συμμετάσχουν. Αφού στα σίγουρα, περισσότερο από άλλους, στους καλλιεργημένους και μελετητές της φιλολογίας είναι προσαρμοσμένο.

Εμένα με αφορά να βεβαιώσω με πνεύμα σίγουρο ότι έχω δουλέψει με αγάπη για την επιστήμη, και με τα καλύτερα μέσα που η παρούσα κατάσταση αυτών των σπουδών μου πρόσφερε.

Μου αξίζει στο τέλος η καλή θέληση έχοντας επιχειρήσει με περιορισμένες δυνάμεις ένα έργο όχι εύκολο, που λίγοι, εάν δεν ήμουν εγώ, ήταν σίγουρο ότι μπορούσαν να αναλάβουν.

Δήλωση  των πιο απαραίτητων συντομογραφιών που πρέπει να αναγνωρίζονται  οι υπόλοιπες θα μπορούν εύκολα να κατανοηθούν από το νόημα

Albanese αντιστοιχεί με Αλβανικό

Albano-calabro Αλβανο-καλαβρέζικη

Albano-greco (di Grecia) Ελληνοαλβανική (Ελλάδας)

Albano-sicolo

antico indiano Αρχαίοινδικό

antiquato Αρχαίο που τώρα δεν είναι σε χρήση

aoristo

armeno

avverbio επίρρημα

beotico της Βοιωτίας

confer, ή conferendum

citato, – i αναφερόμενο

comune, -mente κοινός

Curtius (nell’opera sulla etimologia greca)

Da Lecce (Padre) Da Lecce (κληρικός)

detto αυτό που έχει λεχθεί

determinato καθορισμένο

dialetto ειδική και χαρακτηριστική φόρμα απο την γλώσσα ενός λαού που μιλιέται σε μια

περιοχή ή επαρχία.

dorico

eolico

feminile Θυλυκό

francese Γαλλικά

forse ίσως

ghego Γκεγκική

greco-moderno Νέα Ελληνικά

Hahn (studi Albanesi)

Idem Τοίδιομε…

Indiano Ινδικά

indeterminato αόριστο / ασαφές

indicativo (γραμμ.) Οριστική

italiano

luogo,-ghi τόπος – τόποι

latino

maschile αρσενικός

medio μέσος

nοta, note σημείωση – εις

numero νούμερο

originale αρχικός / αυθεντικός

ottavino (έγκλιση) Ευκτική

persona, ή personale πρόσωπο / προσωπικό

persiano Περσικά

probabile, -mente Πιθανός – πιθανώς

radice, radicale ρίζατηςλέξης, ριζικός

riflesso συλλογισμός

Reinhold (Noctes Pelasgicae)

Schleicher (Compend.Gram.Comp.)

scordiano, ή scodrense

sostantivo Ουσιαστικό

sanskrito

suddetto Προαναφερθείς

suffisso Επίθεμα / κατάληξη

tosko

vedi, vedi sopra Βλέπε / βλέπεπάνω

verbo Ρήμα

zendo

 

Ανάλυση των συμβόλων

= Σημαίνει ισοδύναμο ή ισοδύναμο με.

* Εκφράζει έναν όρο που δεν χρησιμοποιείται ή ότι ήταν πολύ παλιός και τώρα δεν είναι σε χρήση ή ότι έχει γίνει υπόθεση του σύμφωνα με την σχέση και την ομοιότητά τους με άλλους όρους: εάν κάποια φορά αυτό το σύμβολο λείπει, η πληροφορία μπορεί να νοηθεί από τα συμφραζόμενα.

¬ Για τις λέξεις διαχωρισμένες σε περισσότερα μέρη με αυτή την γραμμή, όταν μετά από ένα κόμμα προστίθεται κάποια συλλαβή, ζητείται η επανάληψη της λέξης μέχρι την τελευταία γραμμή της ένωσης, ή μέχρι το γράμμα που εμφανίζεται σε επανάληψη: έτσι πικλούα-μι, -ούομι -ούεμι, αντιστοιχεί πικλούαμι, ή πικολούομι, ή πικλούεμι.

Σημ.: Βεβαίως σε αυτούς που δεν είναι καθόλου ξένοι σε αυτό το είδος των σπουδών θα μπορούσε να φανεί επιφανειακό επισημαίνοντας ότι οι λέξεις των διαφόρων γλωσσών που θα τεθούν σε σύγκριση μεταξύ τους, όπως τα Σανσκριτικά, τα Ελληνικά και τα Αλβανικά, δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να θεωρούνται και συνώνυμες ή ισοδύναμες, αρκούμενοι στην σύγκριση της ομοιότητα των ριζών τους, όπου αυτές δεν είναι ποτέ χωρίς κάποια αντίστοιχη αναλογία με το νόημά τους.

Είτε στην μία είτε στην άλλη περίπτωση επιδιώκεται η αναγραφή της σημασίας των διαφορετικών λέξεων, αλλά δεν κρίθηκε απαραίτητο να ξαναειπωθεί σε όλες τις περιπτώσεις.

Αν κάποιες φορές δεν παρουσιάζονται ευδιάκριτα οι αλβανικές λέξεις από τις ελληνικές θα αναγνωρίζονται εύκολα από τους νοήμονες και για την φόρμα τους και για την διαφορετική ορθογραφία τους.

Πληροφορίες γύρω από το αντικείμενο και τους συγγραφείς που έχουν ασχοληθεί με αυτό.

Ѕ 1. Η γλώσσα του Αλβανικού λαού ή Schipetro, δικαίως θεωρημένου σαν ένα από τους πιο παλιούς της Ευρώπης, ήδη από Αρχαιοτάτων χρόνων κάτοικου επιφανών περιοχών, και που είχε θαυμαστές ιστορικές εποχές, έμενε μέχρι πριν λίγων ετών ή είναι σχεδόν αγνοημένος από την ερευνητική επιστήμη των ανθρώπινων ομιλιών, δηλαδή από την φιλολογία.

Μολονότι από τότε που έγιναν τα πρώτα βήματα στην συγκριτική μελέτη των γλωσσών ο περίφημος Leibnitz (1) της είχε στρέψει το ενδιαφέρον του σε τίποτε περισσότερο από ελάχιστες ανακριβείς λέξεις, από όπου οδηγήθηκε σε πλάνη: ωστόσο μετά από αυτόν με καλύτερα θεμέλια, την είχε επεξεργαστεί ο Thunmann (2) και ο Maltebrun (3) : και καλύτερα ο Άγγλος Leake (4) μετά από την παραμονή του στην Ήπειρο για αρκετά χρόνια, αλλά περισσότερο ο Xylander (5), και που επίσης δεν είχε ακούσει να προφέρεται μια αλβανική λέξη, (όλοι μαζί) είχαν συγκεντρώσει και είχαν θέσει κάτω από την προσοχή των γλωσσολόγων ουκ ολίγα εφόδια με λέξεις και φόρμες αλβανικές: Παρόλα ταύτα ο μελετητής της φιλολογίας ήταν αρκετά μακριά από το να μπορεί εξασφαλίσει μια γνώση κατά κάποιο τρόπο ικανή του κυρίου ιδιώματος της Ηπείρου και μέρους της Μακεδονίας.

Στον επιφανή Hahn επιφυλάσσονταν η δόξα να συλλέξει πληρέστερα από οποιονδήποτε άλλο το σημαντικό αυτό λεξιλόγιο για την επιστήμη, ο οποίος με την βαθιά και έμπειρη γνώση του, πέρα από την περιγραφή των κουστουμιών, τις τότε συνθήκες του Αλβανικού λαού, και τις συνοικίες όπου κατοικούσε, συνέχισε με αγάπη το αντικείμενό του ζώντας για πολλά χρόνια στον ίδιο τον χώρο του οποίου την ιστορία και την γλώσσα ήθελε να ερμηνεύσει. Έτσι κατάφερνε να φέρει σε πέρας τις εργασίες των άλλων, και ειδικά αυτή που είχε ξεκινήσει ο Xylander. Μα αυτό που είναι σημαντικότερο (χρησιμοποιώντας μια ανάλογη (έκφραση) του Falmmerayer), αυτός ήξερε να δίνει ζωή, ενθουσιασμό και κίνηση σε αυτά που πριν από αυτόν ήταν σαν ένα ψυχρό άγαλμα στερούμενο πραγματικής και κύριας προσωπικότητας (6). Πραγματικά μετά την δημοσίευση του βιβλίου του (7), οι ειδικοί στην Γερμανία παρουσιάζονταν απασχολημένοι στο να εμβαθύνουν τις δικές τους έρευνες πάνω στους Αλβανούς, και στο να θέσουν την γλώσσα αυτών στο αυστηρό συνδικάτο της επιστήμης.

Ο Hahn, οφείλει κυρίως, κατά την γνώμη μου, την πρόκληση του ενδιαφέροντος του έργο του στο πρώτο ιστορικό και φιλολογικό μέρος, όπου συνέταξε το βέλτιστο από πλευράς έκτασης και βάθους της διδασκαλίας από όσα έχουν γραφτεί μέχρι τώρα, γύρω από την καταγωγή και τα κουστούμια των Schipetari. Των οποίων θεμελίωσε, κατά την γνώμη του ιδίου και καθόλου εύκολου Fallmerayer, την προέλευση από τους αρχαίους Ιλλυρο-μακεδόνες, και Ηπειρώτες, δηλαδή για να ειπωθεί, την δική τους αυτοχθονία σε ελληνικό έδαφος. Ο μεγάλος αλβανολόγος o πριν λίγο εγκωμιασθείς, δεν παρουσίαζε, για να πούμε την αλήθεια, με αυτό μια καινούργια θεωρία στον επιστημονικό κόσμο, καθώς την ίδια ιδέα ουσιαστικά είχε αρχικά ασπαστεί ο Thunmann και οι προαναφερόμενοι συγγραφείς: αλλά ο Hahn όπως μνημόνευσε οFallmerayer, την περιόρισε σε ένα έγκυρο και καλά υπερασπισμένο ιστορικό-φιλολογικό αξίωμα (8).

Και ούτε ολοκληρωτικά καινοτόμος, με άλλα λόγια μπορεί να ειπωθεί κατά την κρίση μου, όχι τόσο (καινοτόμος) για εκείνο το κομμάτι της διδασκαλίας του Hahn, όπου εκφράζει την άποψη ότι ο αλβανικός λαός είναι όμοιας αρχαιότητας με τους πρώτους Έλληνες, και με τους πρώτους Ρωμαίους (Λατίνους), αλλά κυρίως για το ότι πιστεύει ότι είναι βαθύτατα συνδεδεμένος σε αναλογία γένους, γλώσσας και κουστουμιών με τους προηγούμενους: ώστε μια τέτοια κρίση, να μου φαίνεται ως αποτέλεσμα των ιδεών του Maltebrun, και άλλων συγγραφέων (9).

Ѕ 2. Σημαντικότατο σημείο απορίας είναι εκείνο που αναφέρεται στην κυρίως γλώσσα των Schipetari. Από την επιστημονική εξέταση που αναμένεται, πρέπει να της ζητηθεί το πιο έγκυρο συμπέρασμα πάνω στο αντικείμενο παρμένο και μελετημένο ήδη πριν αρκετό καιρό από εθνογράφους και φιλόλογους. Ο Hahn όπως σωστά ειδοποιεί ο καθηγητήςComparetti (10), εικάζει την συγγένεια της Scipica γλώσσας με την ελληνική, και την λατινική (11). Αυτή η γνώμη θα έπρεπε βασικά να προκύπτει από την κύρια σπουδή που αυτός διευκρίνισε, αλλά δεν στάθηκε στο να διευκρινίσει την λογική, ικανοποιημένος ότι έχει προετοιμάσει το υλικό για να το εξακριβώσουν άλλοι.

Και δεν είναι μόνο ο διαπρεπής συγγραφέας των «StudiiAlbanesi» αλλά και πολλοί άλλοι και πριν και μετά αυτού, που διατηρούσαν αυτή την προτροπή για την επιστημονική απόδειξη την οποία πολύ της έμελλε να αναμένει. Εν τω μεταξύ μετά από το σημαντικό βιβλίο του Hahn, και για μεγαλύτερη ακρίβεια μετά τον διάσημο Bopp και την έμπειρη του σημείωση στην αλβανική γλώσσα (12), ολοκληρωτικά ανέδειξε τον δεσμό του Schipico ιδιώματος με την κοινή Ceppo των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών, (έτσι ώστε) φαίνεται να μην τίθεται άλλο σε ζήτημα αυτή η άποψη, που τώρα βρίσκεται στις σίγουρες διακηρύξεις της επιστήμης. Ούτε η αυθεντία του FederigoPott, που χωρίς μια ιδιαίτερη μελέτη των Αλβανικών θέλησε να το θέσει σε αμφιβολία, έχοντας μείνει ανικανοποίητος με την μη συγγένεια του ιδιώματος αυτού με τα Ελληνικά και τα Λατινικά (13). Μπορούν (αυτά) να είναι αρκετά να μειώσουν την γνώμη ανθρώπων ικανών και τις ειδικές γνώσεις του αντικειμένου. Με όλα αυτά δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι οι μελέτες μέχρι τώρα δημοσιευμένες δεν έχουν ακόμα διευκρινίσει με ποια από τις Άριες οικογένειες ή ινδοευρωπαϊκές συνδέεται πιο στενά η γλώσσα των Αλβανών. Αλήθεια είναι ότι με τη γενική γνώμη των έμπειρων, οι οποίοι έχουν εκφράσει, είτε εμπεριστατωμένα είτε σποραδικά την προέλευση αυτού του λαού και της ομιλίας του, τείνει να γίνει πιστευτό ότι ανήκει στην βάση θρακο-πελασγικής ή Ελληνο-λατινικής, όπως σωστά ως προς το θέμα πληροφορεί ο Fallmerayer (βλέπε όπως προηγουμένως), αφού πρώτα πέρασε από επανεξέταση τα έργα που είχαν ασχολήθηκαν σχετικά με αυτό. Και από αυτή την άποψη ευκρινώς περισσότεροι από τους ονομαστούς συγγραφείς, ακόμα και ο Balbi (στον Άτλαντα των γλωσσών, ή etnograf.), oNiebhur, oGioberti (14). Αλλά να θυμίσουμε ότι σημαντικοί γλωσσολόγοι Max-Müller (15), Schleicher (16), Curtius (17), Benloew (18), και τελευταίος ο Ascoli (19) από την Ιταλία, συγγραφείς που συνεισφέρουν στην πρόοδο της συγκριτικής φιλολογίας, και μερικοί από αυτούς σημειώνονται ως ξεχωριστοί διδάσκαλοι. Παρόλα αυτά κανένας τους δεν ανέλαβε την εξήγηση, που για την αλήθεια αυτή είχε πραγματοποιηθεί νωρίτερα, ειδικά στο ετυμολογικό μέρος, από τον Crispi και στην συνέχεια από τον Dorsa μέσα από τα μικρά βιβλία τους (βλέπε Ѕ 1, σημείωση), αλλά με μεθόδους και κριτήρια ακατάλληλα για την παρούσα κατάσταση και για τις απαιτήσεις της επιστήμης της γλωσσολογίας. Οι εργασίες του Kupetoris (20), και του Reinhold είναι ελάχιστα γνωστές, από τις οποίες κατάφερα να εξετάσω την πρώτη. Του Reinhold όμως θα την εκτιμήσω και εγώ όπως έπραξε οStier στο πολύτιμο έργο του στα ακατέργαστα αλβανικά ονόματα (21), όπου αυτός ο επιφανής φιλο-αλβανός προόδευσε το ζήτημα ένα βήμα παραπάνω, παρουσιάζοντας, μέσα στα όρια που ο ίδιος έθεσε, την υπερίσχυση του Ελληνικού στοιχείου, και όχι του Ελληνο-λατινικού, στο Αλβανικό ιδίωμα, και αυτό μιλώντας γενικά, όχι για ένα (ιδίωμα) παράγωγο της αρχαίας ελληνικής, αλλά για κοινή καταγωγή και για τα δύο ιδιώματα. Ακολούθως ο Stier δηλώνει ότι πρέπει με σιγουριά να ανατρέξουμε την καταγωγή της Αλβανικής σε έναν χρόνο όπου δεν ομιλούνταν ούτε η πραγματική Ελληνική σαν αρχαία ή σαν νεώτερη είτε η λατινική ούτε κάποιο άλλο από τα ιδιώματα τώρα γνωστά ή επιζήσαντα.

Ѕ 3. Ο Bopp, ωστόσο δεν θέλει να αναγνωρίσει σε πολλά μέρη της πραγματείας του, που έχουμε ήδη αναφέρει, τις πολλαπλές σχέσεις μεταξύ των δύο γλωσσών Αλβανικής και Ελληνικής, ούτε επίσης εμφανίζεται ανήσυχος στην ιδέα να ανακαλύψει, και να φέρει στο φως μέσω των συγγενειών του Σιπικού ιδιώματος με το Σανσκριτικο, το αρχαιότερο τμήμα της ευρείας Αρίας οικογένειας, ή Ινδοερωπαϊκής, αφού τις περισσότερες φορές δεν ενδιαφέρεται να συλλέξει εκείνα τα παραπάνω χαρακτηριστικά που φέρνουν πιο κοντά τυχαίως την Αλβανική με την Ελληνική γλώσσα, ή γενικά με τις Ελληνο-ιταλικές. Κατά αυτό τον τρόπο για την προσθήκη κάποιου παραδείγματος, αυτός προσπαθώντας τον συσχετισμό του Αλβανικού ρήματος βράσe, ή vràsεγώ σκοτώνω, με την σανσκριτική ρίζα mr, mar, (εδώ σίγουρα θα περιμέναμε το λατινικό morior, που σύμφωνα με την κοινή άποψη το ελληνικό επίθετο *μροτός, για το οποίο μετά βροτός) αντί να το θέσει σε σχέση με το ελληνικό ρήμα ‘ραί-ω, = Fρά-ω (23), καταστρέφω, και επίσης σκοτώνω, μέλλοντας ‘ραί-σω, Fρά-σ-ω: και στην εξέταση της γενικής φόρμας των αντωνυμιών σε ίγ (= ίje) και έjε, όπως ὰτῑje, του, σε αυτόν, μέjε, του, σε εμένα, τέje,του σε εσένα, θέτει σε απόδειξη με έμπειρο τρόπο πώς αυτές οι φόρμες ανήκουν στην Σανσκριτική σε sia, ή syaή σε άλλες παρόμοιες γλώσσες συγγενείς, αλλά δεν λαμβάνει την μέγιστη ομοιότητα με των Ελληνικών, ὲμεῖο, ὲμέο, μεῖο, μέο,τεῖο, τέο, και των άλλων της γενικής στην οιο = ου, από τις οποίες απαλείφεται το σ αρχικό, όπως συμβαίνει στην Αλβανική. Έτσι ο Bopp προτιμά να συγκρίνει στο Σανσκριτικό antara-s, το Αλβανικό επίθετο jέτeρ-ι, και όχι το Ελληνικόὲτερ-ος, ἄτερ-ος: και όπου πολύ σωστά εκθέτει τα αλβανικά μάθ, ή μάδ-ι, μεγάλος, ο πιο μεγάλος, στα Σανσκριτικάmahàt (mahânàt) δεν του έρχεται στην μνήμη η αρχαία Ελληνική μάτις γραμμένο από τον Αίσχυλο, ούτε το δωρικόμάδδων στο οποίο περισσότερο από το άλλο πλησιάζει (24). Συνεπώς εκεί όπου ο Bopp που με την βαθύτητα και με την ευρύτητα των γλωσσικών του γνώσεων, όπου είναι δάσκαλος στην τωρινή Ευρώπη, από λίγα έως τίποτα θα αφήσει στο θέμα που αφορά την προέλευση του Σιπικού ιδιώματος στην μεγάλη Âria οικογένεια, ινδοευρωπαία ή ινδογερμανική σε όποιον θα ήθελε να πει, ελάχιστα διαφωτίζει γύρω από τις ιδιαίτερες σχέσεις της Αλβανικής με κάποια άλλη από τις ιδιαίτερες οικογένειες των δικών μας γλωσσών. Εγώ απέχω πολύ από το πιστέψω στην τυχαία κάλυψη του κενού που η επιστήμη θα ήθελε να δει εξωραϊσμένο όσων αφορά την σωστή γνώση του Αλβανικού ιδιώματος, το οποίο πιθανώς θα ήταν μεγάλης χρησιμότητας για τις μεταγενέστερες φιλολογικές έρευνες (25), όταν θα μπορούσαν να ισχυροποιήσουν την φύση και τις σχέσεις, ωστόσο το αποτέλεσμα των παρατηρήσεων, και των μελετών που από εμένα πραγματοποιήθηκαν πάνω στο θέμα, που θα κινηθώ παρουσιάζοντας τες σε αυτό το έργο, ίσως θα μπορούσαν να φέρουν κάποιο καινούργιο στοιχείο στους γλωσσολόγους, στο οποίο η πρόοδος του ζητήματος θα έρθει μέσα από την επαρκή λύση του (26).

Σε αυτό το σημείο αισθάνομαι την ανάγκη ότι πρέπει να ζητήσω συγνώμη από τους καθηγητές της φιλολογίας για τον πολύ στοιχειώδες τρόπο με τον οποίο χειρίστηκα το αντικείμενο, και για τις στοιχειώδεις σημειώσεις που αναφέρονται συχνά στο κείμενο. Επειδή πέρα από την αδυναμία των δυνάμεών μου, έχει συνεισφέρει η εργασία μου στο να απευθύνεται όχι μόνο ή όχι τόσο σε αυτούς, όσο στους σπουδαστές, και ας μου συγχωρεθεί η λέξη που θα πω, και στους ερασιτέχνες της φιλολογίας, στους οποίους έχω το θάρρος να τοποθετηθώ και εγώ. Στο τέλος υπάρχει η βαθύτατη επιθυμία ότι το αντικείμενο θα είναι προσιτό από το μεγαλύτερο μέρος των αναγνωστών και ιδιαίτερα από τους ομοεθνείς Ελληνο-αλβανούς της Ιταλίας.

Δίχως να κρύψω για εμένα ότι από πάντα καταφέρνω να ξεχωρίζω τους τελευταίους δεσμούς μεταξύ της Σιπικής και της Ελληνική γλώσσας, και αυτή η ιδέα, κοινή στο μεγαλύτερο μέρος των Ελλήνων και των Αλβανών, δεν έχει για μένα νόημαχαμένου εδάφους σαναποτέλεσμα των λίγων μελετών που έχουν γίνει. Αλλά μόνο μετά από άλλες πιο βαθιές και έμπειρες έρευνες, και μετά από ικανές γνώμες θα είναι νόμιμο να κριθεί αν έχει μεγαλοποιηθεί, ή αν δικαίως (έγινε), την αλήθεια από το ψέμα στην εικασία κάποιων, που, (ειδικά στην Ελλάδα) θεωρούν την Αλβανική κάτι λιγότερο από διάλεκτο, κυρίως αρκετά διαφορετική, της θεμελιώδους Ελληνικής γλώσσας (27): με τον ίδιο τρόπο που μεταξύ δύο αυτοχθόνων λαών της Ελλάδας υπάρχει από τα αρχαία τέτοια συγγένεια του γένους όπως, όλως τυχαίως, ήδη υπήρχε μεταξύ των αρχαίων ιταλικών λαών. Παράδειγμα λαών οι Osci, οι Ούμπροι, οι Σαβίνοι, και οι κάτοικοι του Λατίου: όχι μικρότερης (συγγένειας) φυσικά από εκείνη που ήταν για τους ίδιους Ιταλούς, και οι Γραικοί που έγιναν στην συνέχεια Έλληνες.

Θα χρησιμέψει ωστόσο να σημειωθεί, μολονότι όσων αρχικά σημείωνα γύρω από τις σκέψεις των Bopp: αυτών των οποίων πιστεύουν σε μια ειδική συγγένεια του Αλβανικού ιδιώματος με τα Ελληνικά, ότι δεν πρέπει να θεωρούν αυτόν τον άνθρωπο αντίπαλο. Καθώς αυτός δεν αρνιέται ολοκληρωτικά την σχέση μεταξύ των δύο γλωσσών αλλά υποστηρίζει την προέλευση της μίας από την άλλη, έτσι που να αποδεικνύει για τα αλβανικά μια προέλευση ανεξάρτητη, πλησιάζοντας τα με τα Σανσκριτικά και σου επιτρέπει, κατά συνέπεια, να πιστέψεις στην παράλληλη και ομοιογενής μορφοποίηση του Ελληνικού και Αλβανικού ιδιώματος από μια παλαιότερη γλώσσα που ήταν η κοινή βάση και για τα δύο, και ίσως θα μπορούσε να θεωρηθεί η γλώσσα του Ομήρου ή η πιο παλιά Εολική, που φαίνεται ως η πρώτη γλώσσα του είδους μεταξύ των Πελασγικών λαών της αρχικής Ελλάδας.

Ѕ 4. Βλέπω καθαρά πόσο δύσβατο πράγμα ήταν να προχωρήσεις στο πεδίο των φιλολογικών ερευνών, ειδικά σε ένα αντικείμενο που μέχρι τώρα είναι τόσο λίγο επεξεργασμένο και διευκρινισμένο από τις γλωσσικές σπουδές. Όσο πιο τραχιά δυσκολία παρουσιάζεται στην μάχη, τόσο λιγότερο ενθαρρυντικό είναι ότι έχεις επάρκεια των ευρύτατων και βαθύτατων γλωσσικών γνώσεων με τις οποίες πλουτίζονται τα έργα των σύγχρονων φιλολόγων. Πραγματικά δεν μπορούσα να ζητήσω βοήθεια στα Σανσκριτικά, στα όσα κατάφερα, πέρα από μερικούς από τους προαναφερόμενους συγγραφείς ώστε να καταλήξω σε συμφωνία τις δικές μου απόψεις. Σύμφωνα με αυτά ενθαρρύνομαι από το παράδειγμα του Stierμέσα στο προαναφερόμενο έργο (DieAlban.Thiernamen), στο οποίο μετά από τις παρατηρήσεις του Curtius (gr. Eytmol.Σελ. 33. 42.), δεν θεωρεί απαραίτητο να επεκταθεί σε συγκρίσεις με τα Σανσκριτικά που κυρίως τα χρησιμοποιεί χωρίς πλεονασμούς, αποδίδοντας την σωστή αξία στις συγκρίσεις με άλλες ζωντανές γλώσσες, και σε εμάς πιο κοντινές, και θεωρώντας την Σανσκριτική, το οποίο αποτελεί γεγονός, σαν μία γλώσσα περισσότερο πλούσια και ολοκληρωμένη από τις άλλες Αριές, και από αυτές, (την παρομοιάζει σαν) την μεγαλύτερη αδελφή, όχι όμως και σαν μητέρα αυτών. Έτσι όπου θα μπορέσω να εμπλουτίσω τις παρατηρήσεις μου με θέματα που μεταχειρίζονται τα Σανσκριτικά, θα το πράξω, αλλά γενικά με περισσότερο ζήλο θα τα θέσω στα υπόψιν σε αντιπαραβολές με την Ελληνική και με τις Ελληνο-λατινικές γλώσσες έτσι όπως απαιτεί ο σκοπός μου. Σε αυτή την αρχή βασίζομαι τόσο κατά την εξέταση των γραμματικών φορμών της Αλβανικής γλώσσας, όσο και για την αποκωδικοποίηση των ετυμολογιών των λέξεων όπου αιτιολογημένα θα πράξω, για να αποδοθούν σε μεγάλη έκταση. – Σε όμοιες μελέτες δεν είναι δεδομένο ούτε και για τα συμπεράσματα ότι μεταβαίνουν ολοκληρωτικά απαλλαγμένες από λάθη, ή από παραπλανήσεις (29): Πολύ λιγότερο ωστόσο θα πιστέψω ότι είμαι απαλλαγμένος από αυτή την ευθύνη, αλλά η αλήθεια που θέλει να φανεί μέσα από την συζήτηση, και από τις έρευνες πολλών, θα μπορέσει, αν δεν απατώμαι, να ωφεληθεί των ερμηνειών και υποθέσεων που εγώ θεωρώ θεμιτές να υποβάλλω στην επιστήμη με μια εμπιστοσύνη σε αυτήν, οποιαδήποτε πρακτικής γνώσης και να έχω του ιδιώματος που μελετάται. Σε κάθε περίπτωση είναι σκόπιμο να ελπίσεις ότι και άλλοι με θέληση και δυνατότητες και με πολύ περισσότερη ευφυΐα θα ολοκληρώσουν τις οργανικές και ετυμολογικές συγγένειες (σχεδόν θα έλεγα τις ταυτότητες) μεταξύ του Σιπικού και του Ελληνικού ιδιώματος που σε αυτό το γραπτό επιχείρησα, και ίσως έως ένα μέρος οδηγήθηκα σε μια απάντηση όχι απατηλή.

 

(SYNECHIZETAI)

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΙΣ ΠΑΡΑ ΤΟΥ

Μάριου Δημόπουλου

Γλωσσολόγου-Εθνολόγου

ΠΗΓΗ

 

image

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in Books and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s