Ταφικά Έθιμα (vii)


(ΣΥΝΕΧΕΙΑ  ΑΠΟ 27/05/15)

Ημερομηνίες μνημοσύνων
Από την εποχή των Αποστόλων υπάρχει μια συγκεκριμένη μορφή μνημόσυνων. Το βιβλίο των Αποστολικών Διαταγών που απηχεί σχεδόν ολόκληρη την λατρευτική παράδοση των Αποστολικών χρόνων, κάνει μια χρονική διάκριση των μνημοσύνων. Οι καθορισμένες ημέρες για την τέλεσή τους από την ημέρα που πεθαίνει κάποιος είναι:
•η τρίτη (συμβολίζει την 3ήμερη παραμονή του Κυρίου στον τάφο)
•η ενάτη (κατά την ενάτη ημέρα δημιουργείται η σάρκα ή διαλύονται τα μέλη της)
•η τεσσαρακοστή (η Ανάσταση του κυρίου έγινε μετά από 40 ημέρες, ή τότε αποσυντίθεται η καρδιά)
•τα τρίμηνα (Αγία Τριάδα)
•τα εξάμηνα (Αγία Τριάδα)
•τα εννιάμηνα (Αγία Τριάδα)
•ο χρόνος (Ανάσταση) και
•κάθε χρόνο η επέτειος της μνήμης.
Ημερομηνίες κατά τις οποίες δεν επιτρέπεται η τέλεση μνημοσύνων
Όσον αφορά την τέλεση μνημόσυνων υπάρχουν ορισμένες χρονικές εκκλησιαστικές περίοδοι που δεν επιτρέπονται. Ο λόγος που δεν επιτρέπονται είναι γιατί σε αυτές τις ημερομηνίες επικρατεί το γεγονός «Χριστός» οπότε τίποτε άλλο δεν μπορεί να χωρέσει στο μεγαλείο της Δεσποτικής ημέρας. Έτσι, δεν πρέπει να τελούνται μνημόσυνα με κόλλυβα:
•από το Σάββατο του Λαζάρου μέχρι την Κυριακή του Θωμά
•σε όλες τις Δεσποτικές εορτές δηλαδή προ της Χριστού Γεννήσεως, των Θεοφανείων, της Πεντηκοστής, της Υπαπαντής, της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος κ.α.
•σε όλες τις Θεομητορικές εορτές
•σε όλες τις ημέρες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής εκτός του Σαββάτου και της Κυριακής
•της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού
•κατά την ημέρα της ιεράς πανηγύρεως του ναού
•κατά τις εθνικές εορτές δηλ. της 28ης Οκτωβρίου και της 25ης Μαρτίου
•την ημέρα της πανηγύρεως του εκάστοτε ναού
Σε περίπτωση που ένα μνημόσυνο συμπέσει με τις παραπάνω ημερομηνίες, μπορεί να τελεσθεί ανήμερα ένα τρισάγιο και να προηγηθεί ή να ακολουθήσει τέλεση μνημοσύνου με κόλλυβα σε μια λειτουργική ημέρα. Για τις αλειτούργητες ημέρες της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής μνημόσυνα μπορούν να τελεσθούν μόνο κατά τα Σαββατοκύριακα εκτός του Μεγάλου Σαββάτου.

Σύγχρονα Νεκροταφεία
Η θέση των σύγχρονων κοιμητηρίων στην Ελλάδα συνήθως καταλαμβάνουν συνήθωςς περιοχές με εξαιρετική θέα. Οι τάφοι είναι οργανωμένοι σε ευθείες γραμμές με προσανατολισμό Α-Δ.
Σε κάθε κοιμητήριο υπάρχει ένα ή περισσότερα οστεοφυλάκια ανάλογα με της ανάγκες του νεκροταφείου. Σε κάθε οστεοθήκη υπάρχουν τα λείψανα ενός ατόμου. Στην εξωτερική του επιφάνεια αναγράφεται το όνομα του.
Σε κάθε νεκροταφείο υπάρχει συνήθως ένας υπεύθυνος για την καθαριότητα του χώρου και για την παροχή πληροφοριών σε όποιον χρειάζεται βοήθεια (αναφορικά με τα σημεία άντλησης νερού, απόρριψης άχρηστων αντικειμένων, φροντίδα του μνήματος κλπ).

Β. Στρατιωτικά Νεκροταφεία, Ταφικές Πρακτικές
Α. Ευρώπη
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ιδρυθεί στρατιωτικά πολεμικά νεκροταφεία, όπου έχουν ταφεί οι στρατιώτες και οι αξιωματικοί που έχασαν τη ζωή τους, κατά τη διάρκεια του Πρώτου και Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου. Τα νεκροταφεία αυτά ιδρύθηκαν είτε κατά τη διάρκεια του πολέμου, είτε αμέσως μετά το τέλος του. Συνήθης είναι, επίσης, η περίπτωση της εγκαταστάσεως ενός νεκροταφείου σε κάποιο χώρο για τους νεκρούς μιας συγκεκριμένης μάχης, αλλά μετά το τέλος του πολέμου να μεταφέρονται σε αυτό νεκροί που είχαν ταφεί αρχικά σε άλλα νεκροταφεία ή μεμονωμένους τάφους.
Η θέση των περισσότερων στρατιωτικών νεκροταφείων επιλέχθηκε, από τις αρχές, στις πιο ελκυστικές περιοχές της πόλης ή της χώρας, ίσως σαν φόρος τιμής στους νεαρούς άνδρες που έχασαν τη ζωή τους για την πατρίδα τους. Το κεντρικό σημείο των περισσότερων νεκροταφείων είναι ο Σταυρός της Θυσίας. Γύρω από αυτόν, είναι διευθετημένες οι πλάκες των τάφων σε απόλυτα ευθείες σειρές. Στην κορυφή κάθε πλάκας έχει τοποθετηθεί το εθνικό έμβλημα και ακολουθείται από το βαθμό του νεκρού στο στρατό, το όνομα, τη μονάδα του και την ημερομηνία γεννήσεως και θανάτου. Στο κάτω μέρος της πλάκας υπάρχει σε κάποιες περιπτώσεις μια επιγραφή που επιλέχθηκε από τους συγγενείς του νεκρού.
Στη συνέχεια του κειμένου παρατίθενται κάποια παραδείγματα ευρωπαϊκών συμμαχικών νεκροταφείων:
Στο Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται το «Cliveden War Cemetery». Περιλαμβάνει 42 ταφές του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, από τις οποίες 28 είναι Καναδών και οι υπόλοιπες Αμερικανών, Βρετανών, Αυστραλών και Νεοζηλανδών. Υπάρχουν ακόμη μία ταφή Καναδού και μία ταφή Βρετανού του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Τα σήματα είναι μικρές απλές λίθινες πλάκες.
Στη Γαλλία βρίσκεται το «Calais Southern Cemetery». Περιλαμβάνει σχεδόν 950 τάφους του Α΄ παγκοσμίου πολέμου και πάνω από 22 του Δευτέρου. Στο «St. Sever Cemetery and Extension» στην ίδια χώρα, έχουν γίνει πάνω από 8.500 ταφές του Πρώτου και 300 του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, σε μία έκταση 49.885 τμ.
Στη Γερμανία βρίσκεται το «Berlin 1939-45 War Cemetery». Η θέση του επιλέχθηκε από τις Βρετανικές αρχές, το 1945, αμέσως μετά τη λήξη του πολέμου σε μία από τις πιο όμορφες περιοχές της πόλης. Οι ταφές που βρίσκονται στο νεκροταφείο αυτό είναι ανακομιδές αρχικών ενταφιασμών από την περιοχή του Βερολίνου και την ανατολική Γερμανία. Περιλαμβάνει περίπου 2.700 ταφές Βρετανών, 530 Καναδών, 220 Αυστραλών, 60 Νεοζηλανδών, 30 Νοτιοαφρικανών και 50 Ινδών.
Το μεγαλύτερο συμμαχικό νεκροταφείο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου βρίσκεται επίσης, στη Γερμανία. Πρόκειται για το «Reichswald Forest War Cemetery». Στο νεκροταφείο αυτό μεταφέρθηκαν τα λείψανα χιλιάδων στρατιωτών, που είχαν αρχικά ταφεί σε άλλα σημεία στη Γερμανία. Περιλαμβάνει συνολικά πάνω από 7.600 ταφές, από τις οποίες οι 6.400 είναι Βρετανών στρατιωτών.
Στην Ιταλία, βρίσκεται το «Βeach Head War Cemetery», δύο μίλια βόρεια του Αnzio, πάνω στο δρόμο για τη Ρώμη. Ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 1944 και περιλαμβάνει 2.200 ταφές Βρετανών και ένα μικρό αριθμό ταφών Αυστραλών, Νεοζηλανδών και Νοτιοαφρικανών.
Συμμαχικά νεκροταφεία έχουν ιδρυθεί, επίσης, στο Βέλγιο, στη Δανία, στην Ολλανδία, στη Μάλτα, στην Ισπανία, στην Ελλάδα κι αλλού στην Ευρώπη.
Πάνω από 800 πολεμικά νεκροταφεία Γερμανών στρατιωτών υπάρχουν σε ολόκληρο τον κόσμο, που περιλαμβάνουν χιλιάδες ταφές. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, στο πολεμικό νεκροταφείο του «Andilly» έχουν γίνει 33.064 ταφές Γερμανών στρατιωτών, στο «Marigny» 11.169 ταφές και στο «Orglandes» 10.152. Στην Αγγλία, στο νεκροταφείο «Cannock Chase» περιλαμβάνονται 4940 ταφές Γερμανών, ενώ στο νεκροταφείο «Costermano» 21.972 ταφές. Όλα τα γερμανικά νεκροταφεία ιδρύθηκαν από τη «Volksbund», ένα γερμανικό οργανισμό, που ασχολείται με την οργάνωση, τη συντήρηση και την προστασία των Γερμανικών πολεμικών νεκροταφείων σε ολόκληρο τον κόσμο.

Β. Ελλάδα
Στην Ελλάδα, υπάρχουν τόσο συμμαχικά, όσο και γερμανικά πολεμικά νεκροταφεία. Τα γερμανικά είναι αυτά του Μάλεμε στην Κρήτη (βλ. παρακάτω) και το «Γερμανικό Νεκροταφείο του Διονύσου, κοντά στην Αθήνα. Το Γερμανικό νεκροταφείο στο Διόνυσο ιδρύθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου του 1975 στη θέση Ραπετζώνα, 30 χλμ. από την Αθήνα. Η περιοχή παραχωρήθηκε από την ελληνική κυβέρνηση και σε αυτήν έγιναν οι ανακομιδές των λειψάνων των Γερμανών στρατιωτών που είχαν αρχικά ενταφιασθεί σε άλλες περιοχές της Ελλάδας (εκτός από την Κρήτη). Περιλαμβάνει 68 ταφές του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου και 9.905 ταφές του Δευτέρου.
Σε πολλές περιοχές της χώρας έχουν ιδρυθεί πολεμικά νεκροταφεία, όπου έχουν ταφεί οι σύμμαχοι της Ελλάδας (Βρετανοί, Γάλλοι, Αυστραλοί, Νεοζηλανδοί), που σκοτώθηκαν στις επιχειρήσεις του Πρώτου και Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου. Ταφές του πολέμου 1914-18 έχουν γίνει στο «Στρατιωτικό νεκροταφείο Θεσσαλονίκης». Εγκαινιάστηκε το Νοέμβριο του 1915 και περιλαμβάνει Βρετανικό, Γαλλικό, Σέρβικο, Ιταλικό και Ρώσικο τομέα. Οι περισσότερες ταφές είναι στρατιωτών που πέθαναν στα νοσοκομεία που λειτουργούσαν στην περιοχή.
Από τις αρχές του 1917, άρχισαν να γίνονται ταφές Βρετανών και στο «Βρετανικό Νεκροταφείο της Μίκρας» στην Καλαμαριά (Δυτική Θεσ/νίκη).
Ταφές του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου έχουν γίνει και στο «Πολεμικό Νεκροταφείο Φαλήρου», κοντά στην Αθήνα. Η θέση αρχικά επιλέχθηκε ως χώρος ταφής για τις απώλειες της κοινοπολιτείας από τον Ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο (Δεκέμβριος 1944-Φεβρουάριος 1945), αλλά σήμερα υπάρχουν και 2.028 Βρετανικές ταφές.
Συμμαχικά νεκροταφεία υπάρχουν κι αλλού στην Ελλάδα (Πολεμικό Νεκροταφείο Λέρου, Ρόδου, Πορτιανού, Στρατιωτικό Νεκροταφείο Λαχανά, Νέο Βρετανικό Νεκροταφείο Σύρας, κ.ά) Όλα έχουν τον τύπο που περιγράφηκε παραπάνω: Φροντισμένοι κήποι σε όμορφα σημεία της πόλης, με πλάκες οργανωμένες σε σειρές και το Σταυρό της Θυσίας στο κέντρο του νεκροταφείου. Σε κάποιες περιπτώσεις, υπάρχει κάποια επιγραφή που μνημονεύει τα ονόματα των νεκρών ή κάποιο επιτύμβιο γλυπτό.
Εκτός από τα οργανωμένα γερμανικά και συμμαχικά πολεμικά νεκροταφεία, υπάρχουν ακόμη οι μαζικές ταφές Ελλήνων που εκτελέστηκαν από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής. Τέτοιες ταφές έχουν γίνει είτε μέσα στην περιοχή ενός πολιτικού νεκροταφείου (για παράδειγμα, στο Γ΄ Νεκροταφείο Κοκκινιάς, έχουν γίνει 200 ταφές Ελλήνων-οργανωμένες σε 8 σειρές από 25 τάφους η καθεμιά-που εκτελέστηκαν την 1 Μαΐου 1944), είτε στην ύπαιθρο (παραδείγματος χάριν στην τοποθεσία Πολιόχουνι, μια κοιλάδα στην Αρκαδία, κοντά στην Τρίπολη, εκτελέστηκαν 204 Έλληνες στις 24 Φεβρουαρίου 1944 και τάφηκαν στην ίδια ακριβώς θέση από τους συγχωριανούς τους. Λίγοι μικροί σταυροί δηλώνουν το σημείο της θυσίας). Τέτοιοι χώροι ταφής υπάρχουν ακόμη σε μοναστήρια: Στα ιστορικά νεκροταφεία στο Μέγα Σπήλαιο και στην Αγία Λαύρα υπάρχουν ταφές μοναχών που εκτελέστηκαν το Δεκέμβριο του 1943 από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής.

ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΜΕΛΕΤΗΣ
A. ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΠΕΡΙΟΒΟΛΙΑ, ΡΕΘΥΜΝΟ ΚΡΗΤΗΣ (ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟ)
Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, με καταπληκτική θέα στην παραλία του Ρεθύμνου, βρίσκεται σε ύψωμα στην περιοχή Περιβολίων. Η ημερομηνία ίδρυσής της δεν μας είναι γνωστή. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Α. Μαυράκη ήταν ήδη σε χρήση το 182.
Στο ΝΔ τμήμα της βρίσκεται το μνημείο των Τεσσάρων Μαρτύρων (ονόματα: Γεώργιος, Αγγελής, Μανουήλ και Νικόλαος) οι οποίοι εκτελέστηκαν από τους Τούρκους στις 28 Οκτωβρίου 1824.
To 1963-1965, το Εκκλησιαστικό συμβούλιο της ενορίας αποφάσισε την ανακατασκευή του παλαιού τάφου των Τεσσάρων μαρτύρων και την ανανέωσή τους με άλλο «περικαλή και μαρμαρόγλυφο». Ανάμεσα στα κλαδιά παριστάνονται σε διάφορες θέσεις άγγελοι που κρατούν από ένα στεφάνι και το καταθέτουν τιμητικά σε κάθε έναν από τους 4 Μάρτυρες.
Ένα σημείο που θυμίζει στους κατοίκους των Περιβολίων τις δύσκολες ημέρες του πολέμου είναι το παλιό οστεοφυλάκιο, το οποίο βρίσκεται στο δυτικό τμήμα, στο μέσο περίπου του σύγχρονου κοιμητηρίου. Εκεί είχαν ταφεί τα πτώματα των εκτελεσθέντων από τους Γερμανούς το 1941. Σήμερα, τα λείψανά τους έχουν μεταφερθεί στην περιοχή των Μισιρίων, στο μνημείο των πεσόντων πολέμου.
Σήμερα, το κοιμητήριο αποτελείται από 367 τάφους, οι οποίοι είναι διευθετημένοι σε σχεδόν ευθείες γραμμές. Στην πλειονότητα τους είναι οικογενειακοί/χτιστοί τάφοι από μάρμαρο ή άλλου είδους υλικό (332). Οι υπόλοιποι είναι κοινοτικοί.
Υπάρχουν 3 κύρια οστεοφυλάκια. Δύο από αυτά είναι σχεδόν πλήρη. Το οστεοφυλάκιο το οποίο βρίσκεται σε χρήση βρίσκεται στη ΝΑ γωνία του κοιμητηρίου.

Τάφοι
Τα μνήματα που βρίσκονται στο κοιμητήριο του Αγίου Γεωργίου στα Περιβόλια διακρίνονται διακρίνονται σε δύο βασικούς τύπους:
α) Χτιστοί τάφοι: Είναι συνήθως ιδιόκτητοι, οικογενειακοί. Είναι ορθογώνιοι αποτελούμενοι από μια πλάκα, ένα κιβώτιο και ένα σταυρό, σχεδόν στο σύνολό τους κατασκευασμένα από μάρμαρο. Στην άνω επιφάνεια της πλάκας χαράσσεται το όνομα της οικογένειας, στην οποία ανήκει το μνήμα. Τα ονόματα των εκλιπόντων, τα λείψανα των οποίων βρίσκονται μέσα στο μνήμα, χαράσσονται επίσης στο άνω σημείο της πλάκας, κάτω από το όνομα της οικογενείας στην οποία αυτό ανήκει. Σε κάθε τάφο είναι δυνατός ο ενταφιασμός περισσοτέρων του ενός ατόμων.
Η μεγαλοπρέπειά του εξαρτάται κυρίως από την οικονομική άνεση της οικογένειας του εκλιπόντος. Το επιτρεπόμενο ύψος και βάθος του μνήματος καθορίζεται από την Ελληνική Νομοθεσία. Ειδικότερα, το ύψος του «θόλου» δεν πρέπει να ξεπερνάει τα 2,5μ.. Για τους ενήλικες οι διαστάσεις του τάφου είναι: 2.20 X 1.0μ. και για τα παιδιά είναι: 1.10 X 0.50μ. Η απόσταση μεταξύ των τάφων πρέπει να είναι τουλάχιστον 0,50μ.
Το ορθογώνιο κιβώτιο, το οποίο βρίσκεται στο δυτικότερο σημείο του τάφου περιέχει συνήθως φωτογραφίες του εκλιπόντος/ων, ένα καντήλι, εικόνα του Χριστού/Παναγίας και άνθη. Σε ορισμένες περιπτώσεις χαράσσονται λόγια παρηγοριάς στην επιφάνεια της πλάκας (π.χ. μαντηνάδες, στίχοι, αποφθέγματα κλπ)
Η φροντίδα των τάφων αποτελεί υποχρέωση των οικογενειών στις οποίες ανήκουν. Για παράδειγμα είναι υπεύθυνοι για την καθαριότητά του ή για την αντικατάσταση των άνθεων όταν αυτά μαραθούν.
β) Κοινοτικοί τάφοι: Απλά ορθογώνια ορύγματα. Η ανώτερη επιφάνεια τους δεν ξεπερνάει το επίπεδο του εδάφους. Διατίθενται συνήθως σε ανθρώπους που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να προχωρήσουν στην αγορά ενός μνήματος.
Οι διαστάσεις και το βάθος του μνήματος είναι όμοια με εκείνα του ιδιόκτητου τάφου.
Συνήθως, δεν υπάρχουν φωτογραφίες του εκλιπόντος, εικόνες ή άλλα αντικείμενα. Σπάνια συναντάται ένας σταυρός στις απολήξεις του οποίου είναι χαραγμένο το όνομα του τελευταίου εκλιπόντα.

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

Εργαστήριο Γεωφυσικής – Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης & Αρχαιοπεριβάλλοντος

ΠΑΓΑΝ  http://www.ims.forth.gr/

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in ARCHAEOLOGIE and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s