ΜΥΣ ΩΣ ΜΥΣ-ΤΗΣ / ΜΥΣ–ΤΗΡΙΟΝ / ΜΥΘΟΣ (2)


(ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ 22/04/15)

Μύστες και αλχημιστές
Υπάρχει ένας δεσμός ανάμεσα στο μη ορθολογικό (για την  σύγχρονη επιστήμη) περιεχόμενο της αλχημίας και στην μαγική αντίληψη των αρχαίων μεταλλουργών και την λατρεία  που αφιέρωναν στην Μητέρα Γη στους κόλπους της οποίας  τα μεταλλεύματα ωριμάζουν με κυοφορία ανάλογη με αυτή  των ζωικών εμβρύων (εικ. 2). Στην ελληνική αρχαιότητα, με  την λατρεία της Γης, η οποία ετελείτο κυρίως μέσω της θεάς  Δήμητρας, συνδέονταν οι προϊστορικές, αγιότατες, διδασκαλίες των μυστηρίων.
Η γνώση των ελληνικών μυστηρίων διαγράφει την πορεία την οποία θα ακολουθήσει ο αλχημιστής, σε διαδοχικά  στάδια αλχημιστικής πρακτικής, όπου υπεισέρχονται και
στοιχεία τα οποία συναρτώνται με τις «ψυχικές ενσωματώσεις» του ερευνητή. Αυτό βοηθά τον αλχημιστή, ως μυούμενο σε μυστήρια, να προσεγγίσει με ασφάλεια όλο και περισσότερο αυτό το οποίο αποτελεί το επίκεντρο, την καρδιά, όλης της αλχημίας, την δημιουργία, δηλαδή, της φιλοσοφικής λίθου, με την οποία ο ακάθαρτος μόλυβδος μετα-
τρέπεται σε καθαρό χρυσό.

image

2. Μεταλλωρύχος που ερευνά για μέταλλα τα οποία έχουν αναπτυχθεί στην μήτρα της Γης. S. Trismosin, Splendor Solis, 16ος αι.

Θα πρέπει να κατανοήσουμε ότι, πολύ πριν εμφανισθούν  οι φιλόσοφοι, στην προϊστορική Ελλάδα υπήρχαν άνδρες  μυημένοι στα Μυστήρια –οι μύστες– οι οποίοι συνέχισαν να  υπάρχουν ακόμα και μετά το κλείσιμο των φιλοσοφικών σχολών από τους χριστιανούς  Βυζαντινούς αυτοκράτορες. Στα Μυστήρια συμμετείχαν μυημένοι, οι
οποίοι ήσαν δεσμευμένοι, επί  ποινή θανάτου, να μην αποκαλύπτουν ποτέ τίποτε
σχετικό με αυτά. Όσα  γνωρίζουμε για τα Μυστήρια είναι αυτά που  διαδόθηκαν, ανά τους  αιώνες, στους αμύητους, με τις μυθιστορηματικές διηγήσεις της μυθολογίας, η οποία αποτελεί την εξωτερική  και λαϊκή όψη των  μυητικών τελετών. Τα  Μυστήρια είναι τόσο παλαιά όσο και οι απαρχές της ιστορίας της Ελλάδος. O Όμηρος τα υπαι-
νίσσεται στο έργο του (Ιλ. Β 696 και ΣΤ 130· Oδ. ε 125), αλλά και ο  Ησίοδος φαίνεται πως τα γνωρίζει καλά (Θεογονία 969-974). Oι ρίζες  τους είναι ακαθόριστες και πιθανότατα πολλαπλές, ορισμένοι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς  ισχυρίζονται ότι προήλθαν από την Σαμοθράκη, ενώ άλλοι  Ευρωπαίοι, όπως ο Π. Φουκάρ, πιθανολογούν την από Αίγυπτο, μέσω της Κρήτης, εγκαθίδρυσή τους στην Ελλάδα, βασιζόμενοι στον Ηρόδοτο, ο οποίος, γράφοντας για την Αίγυπτο και τα Μυστήριά της, αναφέρει ότι: «ο Όσιρις, που τον  παρομοιάζουν με τον Διόνυσο» και «η Ίσις που στην ελληνική γλώσσα είναι η Δήμητρα» (ΙΙ, 42, 51, 59). Αποσπάσματα  από Ύμνους του H’ και Z’ αιώνα π.Χ. δείχνουν ότι τα σημαντικότερα μυστήρια αποδίδονται στην Δήμητρα ως θεά της
Γης. Δεν μπορούμε παρά να αναγνωρίσουμε την σπουδαιότητα των Μυστηρίων για την ζωή και την σκέψη των Ελλήνων.
Η μεγάλη σημασία τους οφείλεται στο ότι είναι το μόνο μέσο  που επιτρέπει τον θρίαμβο πάνω στην φοβερή δύναμη του  θανάτου. «Ω, τρισευτυχισμένοι απ’ τους θνητούς, εκείνοι,που θα πορευτούν στον Άδη, αφού πρώτα έχουν μυηθεί στα  Μυστήρια. Μόνον αυτοί θα μπορέσουν να ζήσουν εκεί, οι άλλοι θα βρουν μπροστά τους όλα τα δεινά», γράφει ο Σοφοκλής τον E’ αιώνα π.X. (Fragmenta 348, Didot), ενώ, έναν αιώνα αργότερα, το βεβαιώνει και ο Πλάτων: «Αυτός που θα  κατέβει στον Άδη χωρίς να έχει πάρει μέρος στη μύηση και  στα Μυστήρια, θα κυλιστεί στον βόρβορο, ενώ αυτός που
εξαγνίστηκε και μυήθηκε, θα ζήσει με τους θεούς» (Φαίδων  13 και 29, Γοργίας 47, Πολιτεία ΙΙ, 6).
Oκτώ αιώνες αργότερα, στην Αλεξάνδρεια, ο τελευταίος  μεγάλος περιπατητικός φιλόσοφος, ο Oλυμπιόδωρος, αναφέρει στο σχόλιο στον Φαίδωνα: «Στις ιερές τελετές τελούνταν αρχικά οι καθαρμοί, ακολουθούσαν πιο μυστικοί εξαγνισμοί και μετά γίνονταν οι συναθροίσεις για τις καθαυτό τελετές. Oι ηθικές και πολιτικές αρετές αντιστοιχούσαν στους δημόσιους καθαρμούς, οι εξαγνιστικές αρετές που μας απε-
λευθερώνουν από τον εξωτερικό κόσμο, στους μυστικούς  εξαγνισμούς, οι αρετές πνευματικής ενατένισης στις συναθροίσεις, οι ίδιες αρετές, με σκοπό την ενότητα, στις μυήσεις. Τέλος, η άμεση και σαφής γνώση των ιδεών, στην άμεση και σαφή μυστικιστική γνώση. O σκοπός των Μυστηρίων  είναι να οδηγήσουν τις ψυχές στο αρχέγονο στοιχείο τους…».
Το τελευταίο και σημαντικότερο αυτό γεγονός βεβαίωνε ήδη  ο Πλάτων στον Φαίδρο, όπου η κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι μύστες συγκρίνεται με εκείνη των ψυχών, πριν  γεννηθούν, μέσα στο σώμα.
Ένας από τους βασικούς σκοπούς των Μυστηρίων ήταν  να καταστεί γνωστό πως η Σκέψη ή Νους, κατερχόμενη από  τον νοητό Κόσμο, περιβάλλεται διαδοχικά μια ψυχή και μετά ένα σώμα, και πως, μετά θάνατον, ακολουθεί την αντίστροφη πορεία (εικ. 3). O κύκλος αυτός αποβλέπει στην  σταδιακή διαύγαση των βαθυτέρων περιοχών, στις διαδοχικές ζωές, για να μπορέσει τελικά η Σκέψη να οδηγήσει «μαζί της την ψυχή και το σώμα στα ύψη της τελειότητας»(Πλουτάρχου, Περί Ψυχής VI, 2, και Περί Ίσιδος και σίρι
δος 47). Θα πρέπει εδώ να επισημανθεί ότι, παράλληλα,ένας άλλος βασικός στόχος των ταξιδιών που κάνουν οι νόες είναι και η τελειοποίηση του εκάστοτε φορέως σώματος,
κατά συνέπεια της ίδιας του της ύλης.

image

3. O κύκλος των μετενσαρκώσεων, σύμφωνα με ινδική απεικόνιση.

Στόχος, λοιπόν, των Μυστηρίων είναι να οδηγηθούν οι  νόες στο αρχέγονο στοιχείο τους, τελειοποιώντας σταδιακά ψυχή και σώμα, δηλαδή την επιδίωξη πνευματικής και
υλικής τελειότητας, αυτό ακριβώς που επιζητεί από καταβολής ιστορίας της Ελλάδος και η «θεία και ιερά τέχνη»,την Πρώτην Αρχήν, την Μίαν Αρχήν, την Αρχήν Μίαν των
Αλχημιστών. Για τους Έλληνες φιλοσόφους, μια τέτοια διδασκαλία είχε ιδιαίτερη σημασία, γιατί, όπως και για όλους  τους αρχαίους σοφούς της ανατολικής λεκάνης της Μεσογείου και της Εγγύς Ανατολής, το κεντρικό πρόβλημα των  φιλοσοφικών τους αναζητήσεων ήταν να κατανοηθεί πώς,με ποιες διαδικασίες, η υλική πολυπλοκότητα του κόσμου  (εικ. 4) πηγάζει από την πνευματική ενότητα του θείου (εικ.5), το οποίο είναι αρχή και βάση της δημιουργίας του Σύμπαντος Κόσμου. Oι πρώτοι φιλόσοφοι, λοιπόν, πολύ πριν  από τον Πλάτωνα, αλλά και οι φυσικοί φιλόσοφοι, οι οποί-
οι σήμερα αναφέρονται ως αλχημιστές, είχαν, ως κύριο μέλημά τους, να βρουν τα μυστικά της θείας και παγκοσμίου  γεννήσεως, είτε αυτά αφορούν τις απαρχές-«δημιουργία  του κόσμου» είτε την διάρκεια, μέσα σε αυτήν την αέναο  γέννηση, η οποία επιτρέπει στον κόσμο να επιβιώνει. Oι άνδρες αυτοί, ήδη από τον Z’ αιώνα π.Χ., με την διατύπωση  των παρατηρήσεων και θεωριών για την φύση, και ειδικά  για την δημιουργία της, αρχικά με τον Θαλή τον Μιλήσιο,παραδίδουν ολοκληρωμένη την θεωρία των τεσσάρων  στοιχείων (Πυρ, Αήρ, Ύδωρ και Γη) (εικ. 6), των οποίων οι
ποσοτικοί συνδυασμοί σχημάτισαν άπαντα τα του κόσμου,αλλά πρωτίστως τον Σύμπαντα Κόσμο. Oι Έλληνες φιλόσοφοι συζητούσαν για πολλούς αιώνες, θέλοντας να ανακαλύψουν ποιο από τα τέσσερα στοιχεία είναι η απαρχή  των άλλων, η πρώτη αρχή ή αρχημία, όμως χωρίς κάποιο   συγκεκριμένο αποτέλεσμα, πράγμα που μας οδηγεί στην
υπόθεση ότι αυτή η θεωρία δεν είναι παρά απόσπασμα  ενός πολύ μεγαλύτερου κοσμοθεωρητικού συστήματος, το  οποίο υφίστατο σε έναν προϊστορικό ελληνικό προκατακλυσμιαίο πολιτισμό, όπως αναφέρουν πολλά κείμενα της  αρχαιοελληνικής γραμματείας, από τον Όμηρο μέχρι τον  Διόδωρο τον Σικελιώτη.

 

imageimage

4-5. Τα τέσσερα στοιχεία, οι ιδιότητές τους και ο τρόπος συνδυασμού  τους σύμφωνα με τους αλχημιστές.

Η θέση τους αυτή ακολουθήθηκε αδιαλείπτως για πολλούς αιώνες, όπως μας επιβεβαιώνει η μαρτυρία ενός Χριστιανού στα τέλη του 2ου αιώνα (Ευαγγελική προετοιμασία,ΙΙΙ, Προοίμιο, Ι): «Η αρχαία επιστήμη της φύσης, στους  Έλληνες όπως και στους βαρβάρους, συνίσταται σε απόψεις πάνω στα φυσικά πράγματα, που καλύπτονται κάτω  από το πέπλο των μύθων … Είναι αυτό το οποίο επιβεβαιώ-
νεται από τους ορφικούς στίχους, από τις παραδόσεις της  Αιγύπτου και της Φρυγίας. Όμως αυτό που φέρνει στο φως  τις ιδέες των αρχαίων είναι κυρίως οι οργιαστικές θρησκευτικές τελετές των Μυστηρίων και οι συμβολικές πράξεις  των ιερών τελετών». Εξετάζοντας την εξέλιξη των ιδεών αυτών των φυσικών φιλοσόφων, όπως ο Αναξίμανδρος, ο Αναξιμένης, ο Θαλής ο Μιλήσιος, ο Ηράκλειτος, ο Αναξαγόρας,
ο Αρχέλαος και άλλοι πολλοί, πρέπει να διευκρινίσουμε ότι  από εκεί πηγάζουν οι γνώσεις πάνω στην φύση και τα κοσμολογικά δεδομένα, τα οποία σήμερα θεωρούμε επιστημονικά. Όταν δηλαδή αναφερόμαστε στις απαρχές μιας οιασδήποτε θεωρίας εκείνων των φιλοσόφων, όπως ο Λεύκιππος, ο Δημόκριτος, ο Αλκμαίων και άλλοι, μία όψη της,τουλάχιστον, προσεγγίζει τις σύγχρονες επιστήμες «μας».
Και δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι, εάν με τον όρο «επιστήμη» σήμερα εννοούμε κάποια επιστημονική θεωρία, η οποία  μελετάται αποκλειστικά από «ειδικούς», τότε, στην αρχαία  Ελλάδα δεν υπήρχε επιστήμη, που να προσεγγίζει και να  μελετά τα πάντα ολιστικά και με αναγνώριση των οντοτήτων  που διέπουν τα υλικά και άλλα φαινόμενα.

image

6. Το αλχημικό δένδρο.

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

ΠΗΓΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ  τχ. 106 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in PHILOSOPHICAL THEMES and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s