Η Κατάσταση της Ελληνικής Γλώσσας (1)


Από την αρχαιοελληνική φιλοσοφική κληρονομιά είναι γνωστό ότι η παρατήρηση  είναι το πρώτο στάδιο για το διάλογο και την επιστήμη. Στο πνεύμα αυτό, η ανά  χείρας ερευνητική εργασία περιλαμβάνει τις παρατηρήσεις ενός σύγχρονου χρήστη
της Ελληνικής σχετικά με τη σημερινή κατάσταση της γλώσσας μας. Επομένως, τα  πορίσματα της εργασίας θα πρέπει να θεωρηθούν προσωρινά μέχρι και άλλοι  μελετητές να τα επιβεβαιώσουν ή να τα απορρίψουν. Η εργασία έχει επίσης το σκοπό
της διαφώτισης με την έννοια ότι επιχειρεί να βοηθήσει τον αναγνώστη να διακρίνει  τα περί γλώσσης δια μέσου των μηνυμάτων που δέχεται στην καθημερινή του ζωή.
Η διατήρηση της γλώσσας είναι σημαντικό ζήτημα για την επιβίωση του  Ελληνισμού. Είναι επίσης επίκαιρο, καθώς κυριαρχεί σήμερα στη χώρα μας  ελληνικός ανθελληνισμός, ειδικά στους θεσμούς που έχουν τη μεγαλύτερη επιρροή  όπως μέσα πληροφόρησης και Πανεπιστήμια. Σε ένα κλίμα απογοήτευσης όπου ο  πολίτης χάνει τις ελπίδες του και γίνεται ευάλωτος, όσοι αγαπούμε τη χώρα αυτή  οφείλουμε να δούμε ποιές είναι οι κατ’ εξοχήν κοινές ελληνικές αξίες και να τις  διατηρήσουμε. Το σύγχρονο σύστημα εξουσίας ενθαρρύνει την εσωτερική  αντιπαλότητα και τον κατακερματισμό των εθνών σε πολλά τμήματα (πολιτικά  κόμματα, αθλητικές ομάδες, θρησκείες, κλπ.) και το ελληνικό έθνος δεν αποτελεί  εξαίρεση. Για το λόγο αυτό, είναι στοιχειώδες να αναζητήσουμε τα κοινά σημεία που  θα κρατήσουν ζωντανό τον ελληνισμό. Η γλώσσα είναι το ύψιστο ελληνικό
δημόσιο αγαθό και το πλέον σημαντικό σημείο επαφής όλων μας.
Η ελληνική γλώσσα δέχεται τα τελευταία χρόνια βάναυση επιρροή, αν όχι  επίθεση, από τη μαζική χρήση της αγγλικής γλώσσας. Στα Πανεπιστήμια, στις  εφημερίδες, τα τηλεοπτικά μέσα ενημέρωσης, το ραδιόφωνο, τα λεξικά, τις τράπεζες,
το εμπόριο και το διαδίκτυο παρατηρώ τη χρήση των αγγλικών εκεί που δεν  χρειάζεται. Ενώ η εργασία συνεξετάζει θεωρίες που εξηγούν το φαινόμενο της  διείσδυσης της Αγγλικής, το άμεσο συμπέρασμα που εξάγεται είναι ότι μοιάζει σαν κάποιος να μας εκπαιδεύει να μάθουμε την αγγλική και να ξεχάσουμε την ελληνική  γλώσσα. Όμως απαιτείται η συνδρομή περισσότερων ανθρώπων με μακροχρόνια  βιώματα και γνώσεις για να γίνει κατανοητό το πρόβλημα και να εξαχθούν πιο  στέρεα και συγκεκριμένα συμπεράσματα.
Η δομή της εργασίας έχει ως εξής: Στις αμέσως πέντε επόμενες ενότητες,παρατίθενται παραδείγματα από την καθημερινή ζωή και την παιδεία, γίνονται νύξεις  και διατυπώνονται σχόλια. Μετά ακολουθούν θεωρητικές εξηγήσεις του φαινομένου
και προτάσεις για αντιμετώπιση του προβλήματος που διαπιστώθηκε.

1) Μέσα ενημέρωσης και επικοινωνίας
Το πρώτο που παρατηρούμε άμεσα στις οθόνες των τηλεοράσεων είναι τα αγγλικά  ονόματα των τηλεοπτικών σταθμών, πράγμα που δεν έχει νόημα εφόσον αυτοί   ιδρύθηκαν και εκπέμπουν στην Ελλάδα και απευθύνονται σε Έλληνες. Κατόπιν,βλέπουμε ότι έχουν γεμίσει αγγλικές λέξεις (όπως «νιούς», «λάιβ», «τι βι», «τοπ  στόρις», «ί-μέιλ», «φαξ», «γουίκεντ», «σούπερ», «τοπ», «μάστ», «ΟΚ», «σόου μπιζ»,κ.ά., με λατινικούς χαρακτήρες και πρόσφατα το διακριτικό γράμμα «άι», αρχικό της  λέξης «ινφορμέισον» – πληροφορίες) τη στιγμή που παρουσιάζουν ειδήσεις και άλλα  ενημερωτικά προγράμματα στην Ελληνική. Το περιεχόμενο μπορεί να είναι ελληνικό  όπως για παράδειγμα η κατάσταση της ελληνικής παιδείας. Όμως, τα ονόματα  εκπομπών μπορεί να είναι στα αγγλικά τόσο με αγγλικούς όσο και με ελληνικούς  χαρακτήρες, πάλι ανεξαρτήτως περιεχομένου, ακόμη και στους κρατικούς σταθμούς.
Παρακάτω θα αναφερθούμε και στη διαφορά μεταξύ των δύο προσεγγίσεων,δηλ., αγγλικά με ελληνικούς ή αγγλικούς χαρακτήρες. Πάντως, οι λατινικοί  χαρακτήρες γίνονται αντιληπτοί ως αγγλικοί, δεδομένης της εκτεταμένης χρήσης της
γλώσσας.
Όσον αφορά τα παιδικά τηλεοπτικά προγράμματα, είναι γεμάτα με αγγλικά  ονόματα και λέξεις, ίσως επειδή εισάγονται από τις ΗΠΑ στην πλειοψηφία τους.
Μέσω των προγραμμάτων αυτών το παιδί δέχεται πάρα πολλά μηνύματα. Ο χρόνος  που τα παιδιά σήμερα παρακολουθούν τηλεόραση και απασχολείται γενικά με το  θέαμα είναι γνωστό ότι έχει αυξηθεί, εν μέρει επειδή αμφότεροι γονείς της
οικογένειας αναγκάζονται να εργάζονται και επειδή η τηλεόραση επιλέγεται ως λύση  απασχόλησης.
Το ότι το παιδί επηρεάζεται από τα μηνύματα που δέχεται είναι ζήτημα που  κατανοούμε χωρίς να είμαστε ειδικοί. Όσον αφορά όμως τον ισχυρισμό ότι  προωθείται η Αγγλική μέσω των προγραμμάτων, χαρακτηριστικό παράδειγμα  αποτελούν παιδικές εκπομπές στις οποίες τα νήπια/ακροατές συμμετέχουν και  προφέρουν τα αγγλικά. Για παράδειγμα, παροτρύνονται να τραγουδούν σε χαρούμενο  σκοπό στίχους όπως «μαθαίνω αγγλικά κι ελληνικά, μ’ αρέσουν και τα δυό και  τραγουδώ…» ή κάτι παρόμοιο. Μαθαίνουν δηλαδή μερικές βασικές αγγλικές λέξεις  και εκφράσεις.
Γενικά, η αποτελεσματική συμμετοχή των νηπίων στα διαδραστικά  προγράμματα της τηλεόρασης βασίζεται σε θεωρίες από την ψυχολογία σύμφωνα με  τις οποίες ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει την ανάγκη να συμπληρώσει το λογικό κενό.
Η πρακτική αυτή, αν γίνει σωστά, οδηγεί σε επικέντρωση της προσοχής, μάθηση και   αποδοχή. Τη χρησιμοποιούν κατά κόρον όσοι εργάζονται στον τομέα της διαφήμησης, τη χρησιμοποιούμε και εμείς στις διαλέξεις μας όταν κάνουμε ρητορικές  ερωτήσεις. Εδώ όμως έχουμε να κάνουμε με την πνευματική υγεία των νηπίων. Και  ενώ διίστανται οι απόψεις για το αν τα νήπια πρέπει να μαθαίνουν περισσότερες από  μια γλώσσες, δεν απορρίπτεται και η υπόθεση ότι όταν αυτά εξοικειώνονται «από την  κούνια» με τα αγγλικά, θα τα μιλούν κανονικά όταν θα μεγαλώσουν (και τι  αντιστάσεις να έχει τώρα ένα νήπιο).
Στο ραδιόφωνο, το οποίο ως γνωστόν έχει μερικά στοιχεία αξιοπιστίας για  τους ακροατές, τα πράγματα δεν είναι πολύ διαφορετικά. Απλά τα μηνύματα είναι   ακουστικά. Εκατοντάδες ξένες λέξεις χρησιμοποιούνται για την πληροφόρηση και για
διασκέδαση, με αποτέλεσμα να είναι δραματική η δυσκολία που έχουν οι  παρουσιαστές να προφέρουν τους αγγλικούς φθόγγους σε ένα κείμενο όπου οι  ελληνικές λέξεις αποτελούν μειονότητα. Είναι αξιοθαύμαστη η ικανότητα των
παρουσιαστών να εκφωνούν τις αθλητικές ειδήσεις και την περιγραφή αθλητικών  αγώνων, διότι στον αθλητισμό επικρατεί η αγγλική ορολογία.
Στον κλάδο της έντυπης ενημέρωσης η κατάσταση είναι το ίδιο απαράδεκτη.
Οι εφημερίδες έχουν την τάση να χρησιμοποιούν αγγλικές λέξεις αλλά με ελληνικούς  χαρακτήρες στο κυρίως σώμα τους, ενώ στα εβδομαδιαία ένθετά τους ξεφεύγουν  τελείως. Τα ονόματα των περιοδικών αυτών είναι στα αγγλικά, και πολλοί τίτλοι  ενοτήτων είναι στα αγγλικά σε βαθμό που νομίζεις ότι ζεις στην Αγγλία ή στην  Αμερική. Τα περιοδικά μόδας και τεχνολογίας έχουν αγγλικά ονόματα και  ανακατεμένους τίτλους. Για παράδειγμα «τρέντι τοπς για κάζουαλ λουκ εξόδους» ή  «σέρφινγκ στο ιντερνετ με 20 εμ μπι πι ες» (αντικαταστήστε με αγγλικούς χαρακτήρες  όπου δει).
Εκτός από τα μέσα ενημέρωσης, οπουδήποτε να πάει κανείς δέχεται ηχητικό  βομβαρδισμό από τραγούδια στα αγγλικά σε θαλάμους αναμονής, σε καταστήματα  ρούχων, στους χώρους εστίασης και στα μέσα μεταφοράς. Στον υπόγειο  σιδηρόδρομο, το μεταφορικό μέσο όπου ο ηρωικός Έλληνας εργαζόμενος  ξαποσταίνει όρθιος, δέχεται τον βομβαρδισμό της προαναγγελίας των σταθμών στα  αγγλικά («νεξτ στέισον…»). Δήθεν κατάλοιπο από τους Ολυμπιακούς Αγώνες, η  προαναγγελία των σταθμών δεν έχει κανένα νόημα πλέον τη στιγμή που υπάρχουν  πινακίδες στους σταθμούς με λατινικούς χαρακτήρες. Πάντως, αποτέλεσμα είναι να  μαθαίνουμε άριστα πώς προφέρονται χιλιάδες αγγλικές λέξεις που τελειώνουν σε  «έισον».
Τέλος, πρέπει να επισημάνουμε κάποια οικονομικά και άλλα χαρακτηριστικά  του κλάδου της ευρύτερης ενημέρωσης διότι θα μας χρειαστούν παρακάτω για τα  συμπεράσματά μας. Διεθνώς αλλά και στη χώρα μας υπάρχει μεγάλη συγκέντρωση
στις εταιρείες του κλάδου, πράγμα που σημαίνει ότι η ιδιοκτησία των σταθμών  ανήκει σε πολύ λίγους ομίλους εταιρειών. Είναι γνωστή επίσης η πολιτική ισχύς που  κατέχει ο κλάδος, ισχύς που απορέει από τον έλεγχο της ροής της πληροφόρησης
προς τον πολίτη που είναι και ψηφοφόρος. Σε καιρό πολέμου, ο κλάδος αναγκάζεται  να συμμετέχει στις κατευθυνόμενες προσπάθειες παραπληροφόρησης του κοινού για  το καλό ή το κακό της χώρας. Συνάγεται ότι σε χώρες οι οποίες εμπλέκονται συνεχώς  σε πολέμους, ο κλάδος της ενημέρωσης είναι μονίμως κατευθυνόμενος, με ό,τι αυτό  συνεπάγεται για την αλήθεια και τη δημοκρατία στις χώρες αυτές.

2) Διασκέδαση, θέαμα και τεχνολογία
Αληθεύει ότι πολλές φορές η χρήση ξένων λέξεων οφείλεται σε άγνοια ή σε λόγους  προώθησης προϊόντων ή απλά σε συνήθεια. Κατά κάποιον τρόπο, η ξένη λέξη φέρνει  στον καταναλωτή συνειρμούς καλύτερης ποιότητας, τη στιγμή μάλιστα που κάθε τι
ελληνικό απαξιώνεται σε κάθε ευκαιρία. Και οι συνήθειες δύσκολα κόβονται. Πολλοί  από μας ευχαρίστως χρησιμοποιούμε προϊόντα ή υπηρεσίες που μας έρχονται από το  εξωτερικό (τρόφιμα, ρούχα, αυτοκίνητα, τέχνη, κλπ.), αλλά οι περισσότεροι δεν
γνωρίζουμε και τους κινδύνους που έχει η συστηματική χρήση των αγγλικών όρων  στη γλώσσα.
Όσον αφορά τον κινηματογράφο, οι αγγλόφωνες κινηματογραφικές ταινίες  συνήθως δεν μεταγλωτίζονται. Πιο πιθανό ίσως είναι να μεταγλωτιστούν άλλες  ταινίες ή τηλεοπτικές σειρές που είναι σε άλλη ξένη γλώσσα όπως τα ισπανικά. Ως
αποτέλεσμα του γεγονότος αυτού, ο εγκέφαλος του Έλληνα εκπαιδεύεται δεκαετίες  τώρα να εξοικειώνεται με το άκουσμα της Αγγλικής και συγκεκριμένα της  αμερικανικής Αγγλικής.
Ο κλάδος της μουσικής στη χώρα μας προωθεί, ίσως για λόγους  εμπορικότητας, αποκλειστικά την αγγλόφωνη μουσική και τα τραγούδια, ιδιαίτερα  αυτά που προέρχονται από τις ΗΠΑ. Το ελληνικό τραγούδι όσο πάει και  εμπορευματοποιείται όλο και περισσότερο και, από ό,τι λένε οι ειδικοί, χάνει διαρκώς  έδαφος και ως προς την ποιότητα. Πάντως, παρατηρούμε πως οτιδήποτε παραπέμπει  στο εθνικό στοιχείο, όπως για παράδειγμα η παραδοσιακή μουσική, δεν ακούγεται.

Η επίδραση των μέσων διασκέδασης έχει οδηγήσει στην υιοθέτηση  συγκεκριμένης συμπεριφοράς από τους σύγχρονους Έλληνες ακόμη και σε  κοινωνικής φύσης εκδηλώσεις. Αξιοπερίεργο παράδειγμα είναι ότι σε εορτές  γενεθλίων, έχουμε την ανάγκη να τραγουδάμε «χάπι μπέρθντεϊ του γιού»,κατασκεύασμα αμερικανικής κινηματογραφικής εταιρείας.
Η ευρύτερη «βιομηχανία» του θεάματος χαρακτηρίζεται διεθνώς από υψηλή   συγκέντρωση σε λίγες εταιρείες με μεγάλη οικονομική επιφάνεια που έχουν δεσμούς  αίματος με τον κλάδο της ενημέρωσης, του εντύπου και της μουσικής. Η βιομηχανία
των κινηματογραφικών έργων κυριαρχείται από αμερικανικές κυρίως εταιρείες, λόγω  του ελέγχου από τις τελευταίες των δικτύων διανομής. Ως προς τα άλλα  χαρακτηριστικά του ο κλάδος διακρίνεται για τη στενή του σχέση με την πολιτική
εξουσία. Για παράδειγμα, μια ταινία με θέμα κάποιον υπερήρωα μπορεί να συμπίπτει  με τις εκλογές για την προεδρία στις ΗΠΑ (1980, 2008) ή αλλού. Υπάρχει επίσης  στενή σχέση με την εκάστοτε επίσημη κυβερνητική πολιτική για διάφορα διεθνή
θέματα. (Πάντα βρίσκουν τρόπο να αμαυρώσουν την εικόνα του εκάστοτε «κακού»έθνους της εποχής, αναλόγως με τον πόλεμο που βρίσκεται σε εξέλιξη.)
Παρενέργεια του συστήματος για τη δημοκρατία στην υφήλιο είναι και η  διάδοση εικόνων σχετικά με κάθε έθνος επί της γης που δεν έχουν καμμιά σχέση με  τον πολιτισμό του ούτε με την ιστορία του. Στην Ελλάδα ο κλάδος είναι μικρογραφία
των παραπάνω με τις ιδιαιτερότητές του. Στην ουσία, το θέαμα και η ενημέρωση  πάσης φύσεως ανήκουν σε λιγοστούς ομίλους εταιρειών που ενδεχομένως να έχουν  συμφέροντα να ελέγχουν τη διάδοση των ιδεών, ίσως και όχι, αλλά δεν μπορούμε να
το αποκλείσουμε ως ενδεχόμενο.
Με την πολυετή ενασχόλησή μας με τα τεχνολογικά μέσα όπως Η/Υ που  εξελίσσονται γρήγορα, δεν έχουμε προλάβει ή ενδιαφερθεί να αποδόσουμε σωστά  τους ξένους τεχνικούς όρους στα ελληνικά. Για παράδειγμα, λέμε «στείλε το αρχείο
στον πρίντερ» αντί για το σωστό «εκτύπωσε το αρχείο». Λέμε «κόμπακτ ντισκ» με  αρχικά «Σι Ντι», ενώ υπάρχουν οι δόκιμες λέξεις «συμπαγής δίσκος» και τα αρχικά  τους «Σίγμα Δέλτα».
Σε ερώτησή μου σε τεχνικό περιοδικό δικτύων γιατί να μη χρησιμοποιούμε τη  λέξη διαδίκτυο, μου απάντησαν ότι η λέξη «ίντερνετ» είναι ήδη μέρος της  καθομιλουμένης. Η ειρωνία είναι ότι το διαδίκτυο είχε τότε περίπου 3-4 χρόνια
ζωής στη χώρα μας. Πώς μπορεί λοιπόν μια τέτοια λέξη να αποτελεί μέρος της  καθομιλουμένης; Και ποιός το αποφασίζει;
Το διαδίκτυο και η φορητή τηλεφωνία έχουν δώσει τη δυνατότητα στους   Έλληνες χρήστες να έχουν πρόσβαση σε πληθώρα πληροφοριών και γνώσης. Τους  έχει επίσης μεταβάλλει σε μανιώδεις γραφείς επιστολών. Ένα τεχνικό ζήτημα που
προκύπτει έχει να κάνει με την αποκωδικοποίηση των ελληνικών χαρακτήρων, καθώς  μερικές φορές δεν είναι αναγνώσιμα τα κείμενα. Έτσι, οι χρήστες των δικτύων  στρέφονται σε «ελληνικά» με λατινικούς χαρακτήρες, συγκοπτόμενες λέξεις και
ακρονύμια.
Ως προς την αποτελεσματική απόδοση στα ελληνικά (και σε κάθε άλλη  γλώσσα) των μηνυμάτων, είναι περίεργο γιατί αποτελεί πρόβλημα. Τη στιγμή  μάλιστα που υπάρχει η τεχνογνωσία (αυτόματοι μεταφραστές κειμένων, για  παράδειγμα), θα μπορούσε αυτή να αναπτυχθεί περισσότερο και να λύσει το  πρόβλημα της επικοινωνίας μέσω υπολογιστών και δια ζώσης.
Τα χαρακτηριστικά των κλάδων της ευρύτερης διασκέδασης, των  τηλεπικοινωνιών και της τεχνολογίας (από μικροεπεξεργαστές έως ηλεκτρονικά  παιχνίδια και πολυμέσα) διακρίνεται από υψηλότατη συγκέντρωση. Πολύ λίγες
εταιρείες ελέγχουν τις παγκόσμιες αγορές. Υπάρχουν δε και επικαλύψεις (π.χ.,εταιρείες τηλεφωνίας να εισέρχονται σε κλάδους υπολογιστών ή διασκέδασης με την  καλωδιακή ή δορυφορική τηλεόραση, κλπ.) καθώς και με τον κλάδο της ενημέρωσης.

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

Του Αθανασίου Επισκόπου

Αναπληρωτής Καθηγητής, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Η εργασία δημοσιεύτηκε στο  περιοδικό Αέροπος, τ. 82, Νοέμβριος-Δεκέμβριος, 2008, σελ. 14-25.

EUCHARISTOOMEN EPEIE PANOPEA

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in GLOSSOLOGY and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s