Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ (VIII)


(ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ  7/02/15)

I)Από πού πήραν το όνομά τους γνωστές περιοχές της Αθήνας;

ΓΙΑ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΝΕΟΤΕΡΟΙ & ΘΥΜΟΥΝΤΑΙ ΟΙ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΟΙ

Πόσες φορές έχει τύχει να χαζεύετε τις στάσεις του ηλεκτρικού ή του μετρό και να φτιάχνετε σενάρια με το μυαλό σας για την προέλευση των ονομάτων των περιοχών της Αθήνας; Σίγουρα κάθε όνομα κρύβει από πίσω τη δική του ξεχωριστή ιστορία.

Εμείς, ψάξαμε, βρήκαμε και συγκεντρώσαμε σε μία σύντομη λίστα την προέλευση των ονομάτων, κάποιων από τις πιο γνωστές περιοχές των Αθηνών.

Εξάρχεια: Η περιοχή πήρε το όνομά της από τον παντοπώλη από την Ήπειρο, Έξαρχο,  ο οποίος στα τέλη του 19ου αιώνα διατηρούσε μεγάλο κατάστημα στη διασταύρωση των οδών Θεμιστοκλέους και Σολωμού.
Κουκάκι: Η ονομασία του προέρχεται από τον εργοστασιάρχη Γεώργιο Κουκάκη. Ο Κουκάκης στις αρχές του 20ου αιώνα ήταν ένας από τους πρώτους κατοίκους της περιοχής ο οποίος δραστηριοποιήθηκε και επαγγελματικά στην περιοχή διατηρώντας βιοτεχνία σιδερένιων κρεβατιών.
Πατήσια: Για τη συγκεκριμένη περιοχή υπάρχουν διάφορα πιθανά σενάρια. Λέγεται ότι στο παρελθόν ονομάζονταν Αγά-Πατήσια από τη φράση «Αγά…πάτα ίσια!» που φώναζαν τα παιδιά της περιοχής σε ένα μεθύστακα Τούρκο αγά που τρίκλιζε διαρκώς και τα καταδίωκε.  Επικρατέστερη βέβαια φαίνεται να είναι η άποψη του αρχιτέκτονα και λαογράφου Κώστα Μπίρη σύμφωνα με την οποία τα Πατήσια πήραν το όνομά τους από τον αρχαίο Δήμο Βάτης και συγκεκριμένα από τον επιρρηματικό τύπο Βάτησι.

Θησείο: Θα μπορούσε να φανταστεί κανείς ότι πήρε το όνομά του πιθανά από κάποια θυσία  που έγινε στην περιοχή κατά την αρχαιότητα. Στην πραγματικότητα όμως, η ονομασία προήλθε από ένα λάθος. Παλαιότερα το Ναό του Ηφαίστου που βρίσκεται στην περιοχή τον αποκαλούσαν λανθασμένα «Θησείο» επηρεασμένοι από τις  ανάγλυφες παραστάσεις των άθλων του Θησέα που υπάρχουν στο ναό.
Μεταξουργείο: Από το 1835 υπήρχε στην περιοχή ένα εργοστάσιο κατασκευής μεταξωτών υφασμάτων που έδρευε στην ημιτελή κατοικία του Πρίγκιπα Κατακουζηνού, οικία που διατηρείται ακόμα και σήμερα στις οδούς Μεγάλου Αλεξάνδρου, Μυλλέρου και Γιατράκου.
Σεπόλια: Στην αρχαιότητα ήταν γνωστά ως «Μύλοι των Αθηνών» γιατί εκεί οι Αθηναίοι άλεθαν το σιτάρι. Το  τωρινό όνομά της περιοχής προέρχεται από τη λέξη «εξωπόλια» χαρακτηρισμός που δινόταν σε πόλεις που βρίσκονταν εκτός σχεδίου πόλεως και δεν είχαν ασφαλτόστρωση. 

Πλάκα: Η επικρατέστερη ερμηνεία για το όνομα «Πλάκα» είναι αυτή που τη συνδέει με την αρβανίτικη λέξη «πλάκα= πλάκου, παλιό, αρχαίο». Κατά τον 16ο αιώνα Αρβανίτες κατοίκησαν την περιοχή που είχε εγκαταλειφθεί και ερημωθεί και ονόμασαν την περιοχή Πλακ΄Αθήνα. Φεύγοντας από την περιοχή οι νέοι κάτοικοι κράτησαν την επωνυμία Πλάκα.
Κολωνάκι: Η αριστοκρατική περιοχή πήρε το όνομά της από ένα «κολωνάκι» ύψους περίπου δυόμιση μέτρων που είχε τοποθετηθεί στην πλατεία κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, για προληπτικούς λόγους.
Χαλάνδρι: Το Χαλάνδρι στην αρχαιότητα άνηκε στο Δήμο Φλύας. Η λέξη «φλύας» προέρχεται από το ρήμα «φλεί» που σημαίνει ευδοκιμώ, καρποφορώ και η γη του Χαλανδρίου είναι πλούσια σε βλάστηση. Η τωρινή του ονομασία οφείλεται στον Τούρκο μεγαλογαιοκτήμονα Χαλά στον οποίο ανήκαν μεγάλες εκτάσεις γης κατά την τουρκοκρατία.

Μετς:
Στην επωνυμία της μπυραρίας «Μετς», που άνοιξε ο γιος του ιδρυτή της ζυθοποιίας Φιξ, οφείλει η περιοχή το όνομά της. Παλαιότερα η περιοχή ονομαζόταν και «παντρεμενάδικα».

Ψυχικό: Λέγεται ότι πήρε το όνομά του επειδή εκεί άφησε την τελευταία του πνοή ο μαραθωνομάχος Φειδιππίδης που ήρθε τρέχοντας να αναγγείλει τη νίκη των Αθηναίων έναντι των Περσών. Μία δεύτερη εκδοχή θέλει την Οσία Φιλοθέη που είχε εκτάσεις γης στην περιοχή, να ανοίγει πηγάδι για να ξεδιψούν οι περαστικοί και οι αγρότες. Πράξη που χαρακτηρίστηκε ως ψυχικό εκ μέρους της και για τον λόγο αυτό την τίμησαν δίνοντας στην περιοχή αυτήν την ονομασία. 
Ψυρρή ή Ψυρή: Οφείλει το όνομά της σε ένα νησιώτη από τα Ψαρά ο οποίος έφτασε στην περιοχή και έκτισε και μία εκκλησία που σήμερα δεν υπάρχει πια. Αυτός μετονομάστηκε σε Ψυρής που σημαίνει Ψαριανός και μετέπειτα πήρε και η περιοχή Ψυρή το όνομά της. Ψυρή όμως με ένα ρ και όχι με δύο όπως έχουμε συνηθίσει.

EUCHARISTOOMEN EPEIE PANOPEA

 

II)Η ιστορία του Πάντειου Πανεπιστημίου (ποιος ήταν ο Αλ. Πάντος;)

Το Πάντειο Πανεπιστήμιο έχει μια ιστορία δημιουργικής, ανοδικής πορείας που συνδέθηκε όχι μόνο με την πορεία της Ανωτάτης Παιδείας και την ανάπτυξη των Κοινωνικών Επιστημών στην Ελλάδα, αλλά και με τον ευρύτερα κοινωνικό μετασχηματισμό στη χώρα μας.

Δύο άνθρωποι συνέδεσαν το όνομα τους με τη σύλληψη της ιδέας, την ίδρυση και τα πρώτα βήματα της Σχολής.

Ο ένας ήταν ο Κύπριος Γεώργιος Σ. Φραγκούδης (1869-1939), που καταγόταν από ιστορική οικογένεια της Λεμεσού. Σπούδασε Νομι­κά στην Αθήνα και Πολιτικές Επι­στήμες στο Παρίσι. Κοσμογυρισμένος, μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα δημοσιογραφούσε και πολι­τευόταν. Το Δεκέμβριο του 1923 εξελέγη πληρεξούσιος Αθηνών και Πειραιώς. Μέσα στην Εθνοσυνέλευση ήταν αρχηγός ομάδας μεταρρυθμιστών. Εξέδιδε άλλωστε – μαζί με τον Κουτούπη – την εφημερίδα η «Μεταρρύθμισις». Υπήρξε φίλος και συνεργάτης του Ελ. Βενιζέλου και του Γ. Παπανδρέου.

Ο δεύτερος ήταν ο Αλέξανδρος Ι. Πάντος (1888-1930) από ευκατάστατη οικογένεια του Βόλου. Σπούδασε και αυτός Νομι­κά στην Αθήνα και ύστερα Πολιτικές Επιστήμες στο Παρίσι. Συνέπεσε και οι δυο άνδρες να παρακολουθήσουν – σε διαφορετική όμως ο καθένας εποχή λόγω διαφοράς ηλικίας- μαθήματα στην «Ελευθέρα Σχολή Πολιτικών Επιστημών των Παρισίων». Η Σχολή αυτή, σαν ελεύθερο βήμα επιστημονικής γνώσης και έκφρασης, ασκού­σε μεγάλη επιρροή στους διανοού­μενους. Ωστόσο, οι δρόμοι των δύο ανδρών δεν διασταυρώθηκαν ποτέ! Είχαν όμως ένα κοινό όραμα. Το όραμα αυτό ήταν η ίδρυση στην Ελλάδα μιας Σχολής Πολιτικών Επι­στημών, όπως αυτή του Παρισιού.

Ο πρώτος, ο Φραγκούδης, κάποια στιγμή έκανε το όραμα αυτό έργο ζωής. Ο δεύτερος, ο Πάντος, πεθαίνοντας έδινε την οικονομική δυνατότητα να ολοκληρωθεί το όραμα, αφού άφηνε ολόκληρη σχεδόν την περιουσία του για την ίδρυση στην Ελλάδα «Σχολής Πολιτικών Επιστημών» κατά το σύστημα της «Ελευθέρας Σχο­λής Πολιτικών Επιστημών των Παρισίων».

Προωθώντας τις μεταρρυθμιστικές του ιδέες, ο Φραγκούδης ίδρυσε το 1924 την Εταιρία «Εκπαιδευτική Αναγέννηση» εντοπίζοντας έτσι στην Εκπαίδευση και μάλιστα στην «Ανωτάτη» το χώρο των αναγκαίων μεταρρυθμιστικών αλλαγών. Όπως επανειλημμένα διακήρυττε: «Εάν είναι αληθές ότι δια της εκπαιδεύ­σεως και μόνον είναι δυνατόν να αναδημιουργηθή η Ελληνική πατρίς, η ίδρυσις της Σχολής (εννοεί αυτήν που αργότερα έγινε Πάντειος) θα δώση το σύνθημα της εθνικής αναπλάσεως δια της δημιουργίας εστίας μελετών των εθνικών ζητημάτων και βήματος ανωτέρας μεταρρυθμιστικής διδασκαλίας». Για την πραγματοποίηση αυτού του στόχου, ο Γ. Φραγκούδης μέσα από την «Εκπαιδευτική Αναγέννηση» ίδρυ­σε τη Σχολή Πολιτικών Επιστημών. Φιλοδόξησε να απο­τελέσει αυτή για την Ελλάδα ό,τι ήταν η «Ελευθέρα Σχολή Πολιτικών Επιστημών» που υπήρξε εστία ανάπλασης της Γαλλικής Διοίκησης και παγκόσμιας σημασίας Ίδρυμα. Δικαιολογώντας λίγο αργότερα την ίδρυση της, έγραφε: «Με τοιαύτας σκέψεις ιδρύθη η Σχολή των Πολιτικών, Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών, εις την οποίαν θα εδίδασκον άνδρες μεταξύ των αρίστων Ελλήνων και η οποία θα αποβεί ανωτέρα Ακαδημία ηθικής μορφώσεως και αναδημιουργίας».

Στις 2 Ιανουαρίου 1927, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Ναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης έθετε τον θεμέλιο λίθο του κεντρικού κτιρίου, που βρίσκεται σήμερα στη λεωφό­ρο Συγγρού. Δύο πρόεδροι της Ελληνικής Δημοκρατίας υπήρξαν διαπρεπείς καθηγητές της Σχολής: ο Μ. Στασινόπουλος που διετέλεσε και πρώτος Πρύτανης της Σχο­λής (1952-1958) και ο Κ. Τσάτσος. Και άλλοι βέβαια καθη­γητές της αναδείχθηκαν σε ακαδημαϊκούς, ενώ μια πλειάδα απ’ αυτούς κράτησαν κατά καιρούς ή κρατούν ακόμα σημαντικές ηγετικές θέσεις στην πολιτική και γενικά δια­κρίνονται για τον σημαντικό ρόλο τους στη δημόσια ζωή της χώρας.

Η ανέγερση του πρώτου κτιρίου της δεν στάθηκε εύκολη. Ο Γ. Φραγκούδης για να εξεύρει τα αναγκαία χρήματα έκανε επανειλημμένες εκκλήσεις στο εσωτερικό και εξω­τερικό και αναγκάστηκε να ταξιδέψει και ο ίδιος για να πείσει τους ομογενείς της Αμερικής κυρίως, να ενισχύσουν το έργο τους.

Τα μαθήματα αρχίζουν επίσημα στις 18 Νοεμβρίου 1930 με την παρουσία του πρωθυπουργού Ελ. Βενιζέλου. Ο ίδιος φιλοδόξησε να είναι ο πρώτος καθηγητής της Σχο­λής και υπήρξε ο πρώτος δωρητής της.

Παράλληλα, ο θάνατος και προπαντός η τελευταία βού­ληση του Αλ. Πάντου, που πέθανε τον Ιούνιο του 1930, ήρθε να βοηθήσει αποφασιστικά. Επιθυμία του ήταν με το κληροδότημα που άφηνε να ιδρυθεί Σχολή Πολιτικών Επιστημών. Χάρη στην πειστικότητα και τον ενθουσιασμό του εμψυ­χωτή της ιδέας Γ. Φραγκούδη, αλλά και τη διορατικότητα και την ετοιμότητα του Ελ. Βενιζέλου που σαν πρωθυ­πουργός ήταν εκτελεστής της διαθήκης Πάντου, το κλη­ροδότημα με το κτίριο της «Εκπαιδευτικής Αναγέννησης» συγχωνεύονται το 1931 στην «Πάντειο Σχολή Πολιτικών Επιστημών».

Έτσι το αρχικό όραμα των δύο ανδρών γίνεται πραγματι­κότητα. Η Πάντειος Σχολή Πολιτικών Επιστημών λειτουργεί ως ΝΠΙΔ και ο πρώτος κανονισμός της ψηφίζεται το 1933. Μ’ αυτόν δημιουργούνται δυο τμήματα: 1) Το Πολιτικό-Ιστορικό, που είχε δέκα τακτικές και έξι έκτακτες έδρες και 2) Το Κοινωνικό-Οικονομικό που είχε εννέα τακτικές και πέντε έκτακτες έδρες. Η φοίτηση προβλέπεται τριε­τής. Η Σχολή απονέμει πτυχίο και επίσης προβλέπεται και η απονομή διδακτορικού διπλώματος. Ο πλούτος των μαθημάτων και οι διακεκριμένοι καθηγητές που αποτέλε­σαν το πρώτο διδακτικό προσωπικό (Αμαντος, Ευελπίδης, Καλλιτσουνάκης, Κεραμόπουλος, Κανελλόπουλος, Κουγέας, Κουτούπης, Λούβαρης, Σγουρίτσας, Σεφεριάδης, Σιδερής, Τσάτσος κ.α. συνέβαλαν στο να καθιερωθεί γρήγορα η Σχολή, το 1936, σαν αυτοτελές Ίδρυμα Ανω­τάτης Εκπαίδευσης, ισότιμο προς τα Πανεπιστήμια και τις άλλες Ανώτατες Σχολές.

Το 1937 ανακηρύσσεται σε Ανωτάτη Σχολή Πολιτικών Επιστημών και λειτουργεί ως ΝΠΔΔ. Οι σκοποί της, όπως αναφέρονται συγκεκριμένα, είναι:

Α) Η παροχή ανωτέρας πολιτικής μορφώσεως και η εθνι­κή και πνευματική συγκρότησις ηγετικών στελεχών, με επίγνωσιν της αποστολής και της ευθύνης αυτών, δια την ευημερίαν και πρόοδον εν γένει της Πατρίδος.

Β) Η παρασκευή δημοσίων υπαλλήλων, δια της αναπτύ­ξεως πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών επιστημο­νικών γνώσεων.

Γ) Η μετεκπαίδευσης των δημοσίων υπαλλήλων καθώς και των πτυχιούχων της Νομικής, οίτινες πρόκειται να διδάξωσι εις τα Γυμνάσια και τα Αστικά Σχολεία «τα Στοιχεία του Δικαίου και της Πολιτικής Οικονομίας»

Δ) Η δι’ εκλαϊκευτικών διαλέξεων, μελετών, συνεργείων ερεύνης και άλλων μορφωτικών μέσων πολιτική του λαού διαπαιδαγώγησις και διαφώτισις επί των κρατι­κών σκοπών και επιδιώξεων, η συνειδητοποίηση της ανάγκης της πειθαρχίας, της αλληλεγγύης και της συνεργασίας των διαφόρων κοινωνικών τάξεων, η καλ­λιέργεια του πνεύματος της θυσίας χάριν του γενικού καλού, η τόνωσις του πατριωτικού φρονήματος και η καταπολέμησις του κομματισμού και εν γένει των ατο­μιστικών και εγωιστικών τάσεων και ιδεών…». Το 1939 η Σχολή μετονομάζεται σε Πάντειο Ανωτάτη Σχολή Πολιτικών Επιστημών και Δημοσίων Υπαλλήλων.

Πάνω σ’ αυτές τις καταστατικές αρχές προσπάθησε να βαδίσει η Σχολή, καθιστώντας έντονη την ύπαρξη της, όχι μόνο στο χώρο των Κοινωνικών Επιστημών αλλά και τον ευρύτερο κοινωνικό χώρο.

Οι δημόσιες συζητήσεις στην Πάντειο για θέματα γενικό­τερου ενδιαφέροντος αποτελούν πλέον παράδοση για τη Σχολή, πέρα από τα επιστημονικά συνέδρια που διοργα­νώνονται σ’ αυτή, σε τακτική σχεδόν βάση.

Αξίζει ν’ αναφέρουμε εδώ, μια από τις πρώτες δημόσιες συζητήσεις, με την οποία η Πάντειος καθιερώθηκε σαν ελεύθερο βήμα έκφρασης ιδεών, όπως την είχαν οραματι­στεί οι ιδρυτές της. Πρόκειται για τις περίφημες συζητή­σεις για τον κοινοβουλευτισμό που έγιναν στις αίθουσες της στις 15,17,19 και 22 Μαΐου 1932.

Στις συζητήσεις εκείνες έλαβαν μέρος διακεκριμένοι κοι­νοβουλευτικοί, όπως ο Γ. Παπανδρέου, υπουργός της Παιδείας τότε, και άλλοι διακεκριμένοι επιστήμονες, πολ­λοί απ’ τους οποίους ήταν ήδη καθηγητές της Σχολής, όπως οι Σβώλος, Σγουρίτσας, θ. Τσάτσος, Κανελλόπου­λος, κ.α. καθώς και πολλοί σπουδαστές της.

Δείγμα εξ άλλου των κοινωνικών της ευαισθησιών και του προοδευτικού της χαρακτήρα υπήρξε και η καθιέρωση εξ αρχής απογευματινών και βραδινών ωρών μαθημάτων, ώστε να μπορούν να τα παρακολουθούν οι εργαζόμενοι. Επίσης μπορούσαν να γραφτούν και γυναίκες στη Σχολή, ενώ προβλεπόταν απ’ τον κανονισμό ακόμα και η οργά­νωση των σπουδαστών σε σύλλογο. Οι σπουδαστές τον πρώτο χρόνο λειτουργίας της ήταν 205. Με τον Ν.540/43 η Σχολή ανακτά το παλιό της όνομα Πάντειος Ανωτάτη Σχολή Πολιτικών Επιστημών, με το οποίο λειτούργησε μέχρι το 1989 και αποκτά το δικαίωμα να απονέμει διδακτορικό δίπλωμα. Με τον ίδιο νόμο στην Σχολή ιδρύεται «Τμήμα μορφώσεως δημοσιογράφων σκοπόν έχον την προπαρασκευήν δια το δημοσιογραφικόν επάγγελμα και την μετεκπαίδευσην των ήδη εργαζομένων δημοσιογράφων». Τα της λειτουργίας του Τμήματος θα ρυθμίζονταν με ειδικό Διάταγμα, το οποίο όμως δεν εξεδόθη. Από το 1951 εισάγεται η παραδοσιακή Πανεπιστη­μιακή οργάνωση στη Σχολή. Το Διοικητικό Συμβούλιο αντι­καθίσταται από τον Πρύτανη, τη Σύγκλητο και τη Γενική Συνέλευση των Καθηγητών της Σχολής Το 1963 η φοίτηση ορίζεται τετραετής και τα Τμήματα της Σχολής ονομάζονται: Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης.

Μετά την αναδιάρθρωση της ανωτάτης εκπαίδευσης με την εφαρμογή του Ν.1268/82 η Σχολή κατατέμνεται, το 1983, σε τρία Τμήματα (Π.Δ.462/83). Αυτά είναι: α) το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σπουδών, β) το Τμήμα της Δημόσιας Διοίκησης και γ) το Τμήμα Κοινωνιολογίας.

Από το 1989, σύμφωνα με το Π.Δ.377/89 μετονομάστηκε σε Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επι­στημών και περιελάμβανε τα ακόλουθα Τμήματα:

Α) Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σπουδών

Β) Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης

Γ) Τμήμα Κοινωνιολογίας

Δ) Τμήμα Αστικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης

Ε) Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας

ΣΤ) Τμήμα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης

Ζ) Τμήμα Ψυχολογίας

Η) Γενικό Τμήμα Δικαίου

Στη συνέχεια το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σπουδών, κατατμήθηκε στα Τμήματα:

Α) Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Β) Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών ενώ το Τμήμα Αστικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης μετονομάσθηκε σε Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Τμήμα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζι­κής Ενημέρωσης μετονομάσθηκε σε Τμήμα Επικοινωνίας Μέσων και Πολιτισμού.

Σήμερα το Πάντειο Πανεπιστήμιο περιλαμβάνει δέκα (10) Τμήματα:

Α) Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας, Β) Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, Γ) Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης, Δ) Τμήμα Κοινωνιολογίας, Ε) Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης, ΣΤ) Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής, Ζ) Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπο­λογίας, Η) Τμήμα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού, Θ) Τμήμα Ψυχολογίας, Ι) Γενικό Τμήμα Δικαίου.

PAGAN  www.panteion.gr

 

III)a.Ασθένεια “ζακχαρώδης διαβήτης”: γιατί τη λέμε έτσι;

Ο ζακχαρώδης (γράφεται και σακχαρώδης) διαβήτης είναι μια πάθηση που, με απλά λόγια, χαρακτηρίζεται από τη συγκέντρωση ζακχάρου στο αίμα.

Ο ελληνικός όρος “διαβήτης” είναι, πλέον, παγκόσμιος και για πολλούς αιώνες χρησιμοποιήθηκε αυτόνομος δίχως τον προσδιορισμό “ζακχαρώδης” και σαφέστατα δεν έχει καμία σχέση με γεωμετρικά όργανα και άλλα ευτράπελα

Ο ζακχαρώδης διαβήτης στην αρχαιότητα ονομαζόταν “Δίψα” ή “Διψάκο”, γιατί οι ασθενείς έπασχαν από ακατάσχετη δίψα και έπιναν συνεχώς νερό. Το β’ αιώνα μ.Χ. ο Έλληνας γιατρός Αρεταίος από την Καππαδοκία θα πρωτοχρησιμοποιήσει τον όρο “διαβήτη” από το ρήμα “διαβαίνω”, γιατί, λόγω της πολυουρίας, το νερό που έπινε ο ασθενής “διάβαινε”, αποβαλλόταν δηλαδή, από το σώμα σχεδόν ταυτόχρονα. Η ονομασία “διαβήτης” χρησιμοποιήθηκε και καθιερώθηκε στη Δύση από τους Λατίνους ως Diabetes.

Mόλις το 1675 ο Αγγλος ιατρός Thomas Willis (1621-1675) θα δοκιμάσει τη γεύση των ούρων και θα διαπιστώσει ότι η γεύση τους είναι “σε υπέροχο βαθμό γλυκά, σαν να είναι ποτισμένα με μέλι ή ζάχαρη”.  Ο Thomas Willis προσθέτει το όνομα “Σακχαρώδης” στο Διαβήτη (Diabetes Mellitus < μέλι, γλυκό) και θα προτείνει την κατάποση και γευσιγνωσία των ούρων ως διαγνωστικό μέσο για το ζακχαρώδη διαβήτη.

Έτσι πίνοντας και ξαναπίνοντας τα ούρα θα διαπιστωθεί ότι το σάκχαρο των ούρων είναι γλυκόζη (ταυτόσημη με τη γλυκόζη των σταφυλιών).

b.Tι σημαίνει η λέξη: “Τσίπρας”

ετυμολογική  προέλευση της λέξης “Τσίπρα”, η οποία έχει, κατά την ισχυρότερη εκδοχή,  Τούρκικη προέλευση. Παράγεται από το ουσιαστικό της τουρκικής γλώσσας “çiplak” (πρφ: τσίπλακ), που σημαίνει “γυμνός”, “ αυτός που δεν έχει ρούχα”, ο “φτωχός”. Στη Νέα Ελληνική χρησιμοποιείται το επίθετο τσιπλάκης -ισσα, -ικο και δηλώνει 1. αυτόν που είναι απόλυτα φτωχός, 2. (μτφ) αυτός που ζει υπό συνθήκες απόλυτης ανέχειας, ΣΥΝ. Φτωχός, κακαμοίρης, ξεβράκωτος (από το Λεξικό Μπαμπινιώτη). Με την παραπάνω ερμηνεία ταυτίζεται και το ετυμολογικό λεξικό του Ανδριώτη, στο οποίο καταγράφεται, επιπρόσθετα, και το λήμμα “τσιρτσιπλάκης” (: ολόγυμνος) < çιr(il)-çiplak.
Ασθενέστερες πρέπει να θεωρούνται οι ετυμολογικές αναλύσεις: 1. από το λατ. cipria (: πούδρα,  η λατ. λέξη cipria αναφέρεται στην Κύπρο) ή 2. από το αλκοολούχο ποτό (τα) τσίπουρα>τσίπρα. Και στις δύο περιπτώσεις το “Τσίπρας” θα πρέπει να είναι ένα παλαιό παρατσούκλι της οικογένειας του Αλέξη Τσίπρα.

c.Τα χημικά των ηλεκτρονικών συσκευών και η υγεία μας. Γιατί τα λέμε Λίθιο, Κάδμιο, Νίκελ

Με ενοχλεί, δικαιολογημένα, όταν βλέπω στον ορίζοντα τις κεραίες της κινητής τηλεφωνίας. Δεν με ενοχλεί, όμως, καθόλου που κρατώ στα χέρια μου επικίνδυνες χημικές ουσίες που περιέχονται στη συσκευή κινητών τηλεφώνων, στα ηλεκτρονικά παιχνίδια, στους υπολογιστές και αλλού. Ίσως, είναι στη φύση μας να αδιαφορούμε για τον κοντινό κίνδυνο και να «νοιαζόμαστε» για το μακρινό. Είναι πιο εύκολο. Και τα εύκολα μας αρέσουν. Είναι εύκολο να κατηγορήσεις τις εταιρείες, τις πολυεθνικές, το «σύστημα», που απειλούν την υγεία μας και την υγεία των παιδιών μας, ενώ εμείς οι ίδιοι  καμαρώνουμε  και χαϊδεύουμε, καθημερινά,  το καρκινογόνο Κάδμιο, το εξασθενές Χρώμιο, το Ταντάλιο, που υπάρχει στις μπαταρίες των ηλεκτρονικών μας συσκευών. Τα δίνουμε στα χέρια ακόμα και των βρεφών!!!

Ας γνωρίσουμε, όμως, με όχημα τη γλώσσα (το μοναδικό όχημα που σε πάει παντού), ορισμένα χημικά στοιχεία,  που ενυπάρχουν, για παράδειγμα,  στα κινητά τηλέφωνα.

Λίθιο, (Li, Lithium, ατ. αρ. 3)

Η ονομασία του μετάλλου προέρχεται από την αρχ. ελληνική λέξη λίθος. Επιλέχτηκε, από τον Σουηδό Johan August Arfwedson, το 1817, για να δηλώσει την ορυκτή προέλευση του στοιχείου σε αντίθεση με τα άλλα αλκάλια (Νάτριο, Κάλιο) που είχαν απομονωθεί από φυτικά προϊόντα. Προκαλεί ερεθισμούς στα μάτια και το αναπνευστικό σύστημα. Ως φάρμακο έχει γνωστή τερατογόνο δράση, γι αυτό και πρέπει να αποφεύγεται σε περίπτωση εγκυμοσύνης και θηλασμού.

Κάδμιο, (Cd, Cadmium ατομικός αρ. 48)

Καδμεία μέταλλα ονομάζονταν ορισμένα ορυκτά (π.χ. ο ψευδάργυρος), που ήταν γνωστά στην ευρύτερη περιοχή της Θήβας (Κάδμος: ο γενάρχης των κατοίκων της Βοιωτίας). Το Κάδμιο απομονώθηκε από τον Friedrich Stohmeyer, το 1817, και το ονόμασε έτσι, για να τιμήσει το ιστορικό όνομα των μετάλλων. Χρησιμοποιείται στις μπαταρίες και είναι πολύ τοξικό στο περιβάλλον. Προκαλεί παθήσεις στους  πνεύμονες, το συκώτι, τα νεφρά. Κατηγορείται, επίσης, για ορισμένες μορφές καρκίνου. Σήμερα, οι πυκνωτές Καδμίου μπορούν να αντικατασταθούν από άλλα στοιχεία (π.χ. Νικελίου) που δεν είναι τοξικά προς το περιβάλλον

Νίκελ (Ni, Nickel , ατ.αρ. 28)

Το νικέλιο προέρχεται από ορυκτό που είναι ενωμένο με αρσενικό και νικέλιο. Πριν απομονωθεί το μέταλλο από το ορυκτό έμοιαζε υπερβολικά με το χαλκό και γι αυτό οι εργάτες των ορυχείων της Β. Ευρώπης το αποκαλούσαν (Kupf nickel : χαλκός του Διαβόλου) ή (OldNick: διάβολος), επειδή θεωρούσαν δουλειά του διαβόλου την αδυναμία τους να πάρουν το «χαλκό» από το ορυκτό.΄Οταν  ο Βαρώνος  Axel Frederick Gronsted , το 1751, το απομόνωσε, ανακάλυψε ότι πρόκειται για ένα νέο μέταλλο και το ονόμασε Nickel (:διάβολος, από το όνομα που του είχαν αποδώσει οι εργάτες). Μπορεί να προκαλέσει μια σειρά από παθήσεις, όπως : καρκίνο, χρόνιο άσθμα και βρογχίτη, αλλεργίες, καρδιοπάθειες.

Νιόβιο, παλ. Ονομασία: Κολόβιο, ( Nb, Niobium, ατ. αρ.41)
Ανακαλύφθηκε το 1801 από τον  Charles Hatchett, ο οποίος το ονόμασε, αρχικά, Κολόβιο Το 1950 η  IUPAC το μετονόμασε σε Nιόβιο, δίνοντας του το όνομα της  Νιόβης, κόρης του Ταντάλου, λόγω της ομοιότητας του μεταλλεύματος με το Ταντάλιο. Στη Μεταλλουργία της Αμερικής αποκαλείται, ακόμα, Κολόβιο (απ εδώ θα παραχθεί και ο όρος coltan> κολταν > κολόβιο + ταντάλιο, που θα κάνει πολλούς συνανθρώπους μας να υποφέρουν, όπως διαβάσατε παραπάνω). Είναι τοξική ουσία που μπορεί να προκαλέσει ερεθισμούς στα μάτια και το δέρμα. Όταν εισπνέεται κατακρατείται κατά κύριο λόγο στα πνευμόνια και τα οστά. Παρεμποδίζει το ασβέστιο και μπλοκάρει τα ενζυμικά συστήματα.

Ταντάλιο (Τa, Tantalum, ατ. αρ. 73)
Χρησιμοποιείται σε χειρουργικά, στις προθέσεις ανατομικών μερών, αλλά και στις μπαταρίες, κυρίως, των κινητών τηλεφώνων. Για πολλά χρόνια το θεωρούσαν ταυτόσημο μέταλλο με το Νιόβιο. Ανακαλύφθηκε το 1802 από τον Σουηδό Anders Ekeberg, ενώ απομονώθηκε  το 1820 από τον John Bezzelius. Επειδή δυσκόλεψε υπερβολικά τους επιστήμονες για να το απομονώσουν του έδωσαν το όνομα του μυθικού ήρωα Τάνταλου (ο Τάνταλος είχε καταδικαστεί στο μαρτύριο της αιώνιας δίψας και πείνας, γιατί μόλις πλησίαζε το νερό ή κάποιο καρπό, αυτό αμέσως εξαφανιζόταν. Προκαλεί ερεθισμό στα μάτια και το δέρμα. Επίσης, προκαλεί ενοχλήσεις στις βλεννώδεις μεμβράνες και την ανώτερη αναπνευστική οδό

 

Tι είναι το κολτάν (coltan);

Η λ. κολτάν είναι συντομογραφία των λέξεων Κολόβιο (νυν Νιόβιο)(1) + Ταντάλιο(2). Πρόκειται για ένα πολύ σκληρό μετάλλευμα (μείγμα οξειδίων: Nb2O5 – Ta2O5 ), τήκεται στους 2996ο (διπλάσιας αντοχής από το χάλυβα).
H εξόρυξη του κολτάν γινόταν πριν από τον Β΄παγκόσμιο πόλεμο (Καναδάς, Βραζιλία, Αυστραλία, Κίνα, Ταϊλάνδη, Νότια Αφρική, Αίγυπτος), αλλά η σημασία του έγινε αισθητή, κυρίως, την τελευταία δεκαετία, λόγω της ανάπτυξης της υψηλής τεχνολογίας.
To κολτάν  χρησιμοποιείται στην αεροναυπηγική, στα έαρ μπακ, αλλά κυρίως στην κινητή τηλεφωνία, στους φορητούς υπολογιστές, στις ηλεκτρονικές κονσόλες παιχνιδιών και αλλού.

Ποια είναι η χρησιμότητα του;
Το κολτάν είναι ένα μετάλλευμα στρατηγικής σημασίας ίσης εμπορικής αξίας με το χρυσό. Χρησιμεύει για να ελαχιστοποιεί την κατανάλωση της ηλεκτρικής ενέργειας και να λύνει το πρόβλημα της διάρκειας των μπαταριών. Η εφαρμογή των πυκνωτών τανταλίου (κολτάν) μας επέτρεψε να ελαχιστοποιήσουμε τις διαστάσεις των κινητών τηλεφώνων μας και να μεγαλώσουμε τη διάρκεια ζωής των μπαταριών τους. Η υπερβολική και ξαφνική ζήτηση ανάγκασε τις βιομηχανίες να στραφούν προς την οικονομική εξόρυξη του μεταλλεύματος. Και τι πιο οικονομικό και εύκολο από το να απευθυνθούν στην ταλαίπωρη Αφρική.

Το κολτάν και η εκμετάλλευση των ανθρώπων

Αυτή τη στιγμή το 80% της εξόρυξης προέρχεται από το Κογκό (πρώην Ζαΐρ), επειδή είναι πάμφθηνο (μηδαμινό εργατικό κόστος) σε σχέση με τα ορυχεία του Καναδά και της Αυστραλίας. Το Κογκό, όμως,  μαστίζεται από το συμμοριτοπόλεμο, αλλά και από τον πόλεμο με τους γείτονες του (η Ρουάντα, το Μπουρούντι, η Ουγκάντα να υποστηρίζουν τους αντάρτες του Κογκό και από την άλλη η Αγκόλα, η Ναμίμπια και η Ζιμπάμπουε να στηρίζουν τη νόμιμη κυβέρνηση).
Και με την εξόρυξη του κολτάν ποιος θα ασχοληθεί; Μα, φυσικά οι αντάρτες (Rcd – Goma, ιδιαίτερα στην περιοχή Kivu), αφού χρειάζονται τα χρήματα για να αγοράσουν όπλα. Και βέβαια, ως «μεταλλωρύχοι» θα χρησιμοποιηθούν ό,τι δεν μπορεί να πάρει μέρος, ενεργά, στον πόλεμο, δηλαδή: παιδιά, ανάπηροι, φορείς του AIDS, οι οποίοι αναγκάζονται να δουλέψουν στα ορυχεία,  ειδάλλως απειλούνται με βασανιστήρια και δολοφονίες. Μαζεύουν με γυμνά χέρια τη ραδιενεργή (περιέχει και ουράνιο) μαύρη άμμο καταστρέφοντας όλη τη χλωρίδα της περιοχής, και οδηγώντας σε αφανισμό τους γορίλες και τους ελέφαντες της περιοχής. Ίσως, αυτό το τελευταίο ανησύχησε τις διεθνείς οικολογικές οργανώσεις (από τον ΟΗΕ έως τη WWF, μέχρι και ο ηθοποιός Leonardo di Caprio κινητοποιήθηκε) και κατήγγειλαν την εξόρυξη του κολτάν για να διατηρηθεί το οικοσύστημα. Προτείνουν, μάλιστα, στις εταιρείες κινητής τηλεφωνίας να απευθυνθούν στα ορυχεία της Αυστραλίας και του Καναδά (λαμπρή η προσπάθεια τους, αλλά εξοργίζομαι στην ιδέα ότι, αν δε θα ήταν οι ελέφαντες και η «παρθένα φύση», κανένας δε θα είχε δραστηριοποιηθεί. Βλέπετε, τα ζώα απειλούνται με εξαφάνιση, ενώ τα παιδάκια πλεονάζουν).
Σας φαίνονται μακριά από εμάς όλα αυτά; Και, όμως, είναι τόσο κοντά μας το Κογκο, τα ακρωτηριασμένα παιδάκια, οι «μεταλλωρύχοι» φορείς του ΑΙDS, οι σκλάβοι αιχμάλωτοι που μαζεύουν το κολτάν κατόπιν βασανιστηρίων. Τους «αγγίζουμε» κάθε φορά που πιάνουμε το κινητό, το φορητό υπολογιστή, τις ηλεκτρονικές κονσόλες παιχνιδιών, τις βιντεοκάμερες.
Κάποιοι λένε ότι, αν το θελήσετε, μπορείτε να ακούσετε το κλάμα τους μέσα από το κινητό τηλέφωνο σας..

Γιώργος Δαμιανός

Ενδεικτική Βιβλιογραφία
1.Tantalum – Niobium International Study Center, Brussels, Belgium
2.Wegner Klauss – Hans Weiss,   the new black book of Brand  Companies, 2003
3.Marina Rini, La febbre del coltan, www. indicius.it
Σημείωση: την επιστημονική διόρθωση του άρθρου επιμελήθηκε η Χημικός κ. Σίλια Στασινοπούλου

PEEGEE  http://www.24grammata.com/

(SYNECHIZETAI)

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in GLOSSOLOGY and tagged , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s