Οι αρχαίοι θεοί


Oi θεότητες των αρχαίων.

Το πόνημα αυτό αναφέρεται στους σχετικούς με τις θεότητες των αρχαίων Ελλήνων  μύθους, απαριθμεί τις ποικίλες προσωνυμίες τους, ξεδιπλώνει τις ιδιότητές τους, περιγράφει τις διαφορετικές εκφάνσεις τους, φανερώνει τα σύμβολά τους, κάνει γνωστές τις νομισματικές απεικονίσεις τους και προσδιορίζει τα Ιερά τους.   Η παρουσίαση δεν είναι πλήρης π.χ. ελλείπει η θεά Εστία, ο θεός Ερμής κ.ά., έστω, όμως, και ως ενδεικτική θεωρούμενη, η εργασία αυτή παρίσταται ως αρκούντως ενημερωτική και φωτίζει σε μεγάλο βαθμό το φάσμα του αρχαίου πανθέου!

  1. Αθηνά. Κανένας άλλος θεός δεν αγαπήθηκε και δε λατρεύτηκε τόσο πολύ από τους αρχαίους Έλληνες, όσο η Αθηνά. Είχε πάνω από 200 προσωνυμίες στα διάφορα μέρη της Ελλάδας. Αυτό και μόνο μπορεί να φανερώσει την ιδιαίτερη εκτίμηση που έτρεφε στο πρόσωπό της ο λαός. Δεν υπήρχε σχεδόν ιδιότητα την οποία να μη της απέδιδαν. Στις γυναίκες δίδασκε την οικιακή τέχνη και στους γεωργούς τις διάφορες καλλιέργειες. Ήταν η θεά της υγείας και της σοφίας. Έδιωχνε το κακό από τους ανθρώπους, προστάτευε τις γυναίκες στον τοκετό και εμψύχωνε τον πολεμιστή στη μάχη. Ήταν γενικά μπροστά σ’ όλες τις ειρηνικές και πολεμικές σκηνές της ανθρώπινης ζωής και πρωταγωνιστούσε αποτελεσματικά.

             Το μέγεθος της αγάπης του λαού προς την Αθηνά φανερώνουν ακόμα οι πολλές και λαμπρές θρησκευτικές τελετές που της αφιέρωναν, ανάμεσα στις οποίες ξεχώριζαν τα Παναθήναια, που γιόρταζαν οι Αθηναίοι, και οι πολλοί ναοί που χτίστηκαν γι’ αυτήν με κορυφαίο και φημισμένο στους αιώνες τον Παρθενώνα στην Ακρόπολη της Αθήνας.

Η πόλη της Αθήνας έχει την παράσταση της θεάς σχεδόν σε όλα τα νομίσματα της από τον 6ο μέχρι τον 1ο αιώνα π.χ. Επίσης παραστάσεις της θεάς κοσμούν τα νομίσματα και πολλών άλλων πόλεων. Στα νομίσματα, η Αθηνά είναι νέα, ωραία, με μάτια γαλανά και περικεφαλαία και κοσμούν όλα τα γνωστά της σύμβολα. Σ’ αυτά η ασπίδα και το δόρυ είναι απαραίτητα συμπληρώματα, άσχετα αν παρουσιάζεται ως πολεμική ή ειρηνική θεά.

02. Απόλλων. Ένας από τους μεγάλους θεούς του αρχαίου ελληνικού δωδεκάθεου, προσωποποίηση του φωτός, της μαντικής, του πολιτισμού και των τεχνών, που λατρευόταν κυρίως από τους Δωριείς και τους Ίωνες.

        Γιος του Δία και της Λητώς, γεννήθηκε στη Δήλο μετά την αδελφή του Αρτέμιδα. Όλα τα άλλα μέρη φοβήθηκαν να φιλοξενήσουν την έγκυο Λητώ, όπως η Κρήτη, η Ρήνεια κλπ., για να μην πέσει πάνω τους η οργή της Ήρας. Στο δύσκολο τοκετό της συμπαραστάθηκαν όλες οι θεές: Διώνη, Ρέα, Θέμιδα, Αμφιτρίτη κ.ά., εκτός από την Ήρα, που για να δυσκολέψει τα πράγματα κράτησε κοντά της την Ειλείθυια, τη θεά του τοκετού.

Στο νεογέννητο η Θέμιδα έδωσε αμβροσία και νέκταρ. Η αθάνατη τροφή τόσο το δυνάμωσε το παιδί, ώστε δεν το συγκρατούσαν πια οι φασκιές.

        Τα σύμβολά του. Η καθεμία από τις ιδιότητές του του έδινε, εκτός από το επίθετο, και ένα σύμβολο, το οποίο υπαινισσόταν κάθε φορά τη συγκεκριμένη ιδιότητα με την οποία παρουσιαζόταν. Εννοείται ότι αυτά δεν ήταν όλα ενιαία σ’ όλη τη χώρα. Μερικά ήταν μόνο τυπικά. Και ήταν παρμένα από διάφορες περιοχές της καθημερινής ζωής.

          Αντικείμενα: τόξο, βέλη – φόρμιγγα, λύρα – τρίποδας, ομφαλός (Δελφών).

          Δέντρα: δάφνη, φοίνικας, ελιά (συνδέονται με τις παραδόσεις τις σχετικές με τη γέννηση, τη λατρεία και τη ζωή του).

          Πουλιά: κύκνος (συντροφεύει το θεό στα ταξίδια του), κόκορας (αγγελιοφόρος του φωτός της ημέρας), γεράκι, κοράκι, κουρούνα (μαντικά πουλιά), γρύπας (μυθολογικό τέρας με σώμα λιονταριού, κεφάλι και φτερά αετού).

          Ζώα: ποντίκι, φίδι – λύκος (συμβόλιζε το θεό του φωτός, γιατί η αρχαία ρίζα λυκ- σημαίνει φως γίδα, ελάφι, κριάρι, δελφίνι, σαύρα, ακρίδα κ.ά.

          Το σπουδαιότερο και πιο ονομαστό κέντρο λατρείας του Απόλλωνα ήταν οι Δελφοί.
Άλλα ήταν: στη Βοιωτία του Πτωίου Απόλλωνα, στον Κλάρο της Ιωνίας του Κλαρίου Απόλλωνα, στα Δίδυμα κοντά στη Μίλητο του Διδυμαίου, στα Πάταρα κοντά στον ποταμό Ξάνθο της Μ. Ασίας, στη Δήλο κ.α.

         Πολλές πόλεις και αποικίες της Ελλάδας τύπωσαν νομίσματα με διάφορες παραστάσεις του θεού. Τα σύμβολα του η λύρα και ο τρίποδας εμφανίζονται σε πολλά νομίσματα.

03. Άρης. Ο ελληνικός θεός του πολέμου, ένας από τους δώδεκα Ολύμπιους, γιος του Δία και της Ήρας.
         Ο Άρης δεν είχε πόλεις λατρείας. Οι Έλληνες έλεγαν αόριστα ότι είχε έρθει από τη Θράκη, όπου τον τιμούσαν, εκτός από τους Θράκες, οι Σκύθες και άλλοι άγριοι και σκληροί λαοί. Ο Ηρόδοτος μας δίνει πράγματι την πληροφορία ότι οι Θράκες τους μόνους θεούς που λάτρευαν ήταν ο Άρης, ο Διόνυσος και η Άρτεμη και θυσίασαν, σύμφωνα με άλλες μαρτυρίες, τους αιχμαλώτους τους στον Άρη και την ακόλουθό του Ενυώ. Αν και ο Άρης γεννήθηκε στη Θράκη, έμμεση μόνο σχέση έχει μόνο με τον ελληνικό Άρη, που ταυτίστηκε αργότερα με το βαρβαρικό. Η λατρεία του μεταδόθηκε στην Ελλάδα από παλαιότατο ελληνικό γένος της Θράκης, που μετανάστευσε στη Βοιωτία και την Αττική.

           Ο Άρης είναι ο πιο μισητός θεός σε ολόκληρη την Ιλιάδα. Ο Όμηρος τον ονομάζει φονικό, αιματοβαμμένο, ενσαρκωμένη κατάρα των θνητών και ακόμα δειλό, που μουγκρίζει πονεμένα και τρέχει να κρυφτεί, όταν πληγωθεί στη μάχη. Στο πεδίο της μάχης τον συνοδεύουν η αδερφή του Έρις (Διχόνοια), η θεά του πολέμου Ενυώ, που βαδίζει στο πλευρό του, και μαζί ο Φόβος, ο Δείμος και ο Πανικός. Καθώς προχωρεί η φριχτή αυτή συντροφιά, πίσω τους ακούγονται βογκητά και η γη ποτίζεται από άφθονο αίμα.

           Ο Άρης εμφανίζεται συνήθως με οπλισμό ηρώων της επικής εποχής. Τα όπλα του, αμυντικά και επιθετικά, είναι χάλκινα. Καθώς βαδίζει πάλλει στα χέρια του την ασπίδα και το δόρυ. Συνήθως μάχεται πεζός, μερικές φορές όμως από το άρμα του, που το σέρνουν φοβερά άλογα, ο Φόβος, ο Αίθωνας, ο Φλόγιος και ο Κόναβος. Η εμφάνισή του γενικά είναι τρομερή την ώρα της μάχης. Τα μαλλιά του ανεμίζουν, τα μάτια του βγάζουν φλόγες και η φωνή του τραντάζει τον τόπο. Δεν είναι όμως πάντοτε ανίκητος. Στα ομηρικά ποιήματα τον νικά η Αθηνά, που εκπροσωπεί το πολεμικό θάρρος και η οποία συνοδεύεται από τη σοφία και τη φρόνηση. Και ο Ηρακλής τον νικά με τη βοήθεια της Αθηνάς. Έτσι αφήνεται να εννοηθεί ότι η βία και η παράφορη οργή, την οποία εκπροσωπεί ο Άρης, καταβάλλεται από τη συνετή ανδρεία, που εκπροσωπεί η Αθηνά.

           Η παράσταση της ασπίδας στα νομίσματα της Βοιωτίας, θεωρείται ότι αποτελεί αναφορά στο θεό. Παραστάσεις του θεού με γενειάδα δίπλα στο άλογο του, εμφανίζονται σε νομίσματα μερικών πόλεων της βορείου Ελλάδας.

04. Άρτεμις. Θεά του αρχαίου ελληνικού δωδεκάθεου, κόρη του Δία και της Λητώς, αδελφή του Απόλλωνα, θεά του κυνηγιού. Γεννήθηκε συγχρόνως με τον Απόλλωνα στη Δήλο και του μοιάζει τόσο πολύ στο χαρακτήρα, ώστε από μερικές απόψεις είναι απλώς η γυναικεία έκφραση της μορφής του.

           Θεά του ουρανού. Η Άρτεμη, όπως και ο Απόλλωνας, σχετίζεται με το ουράνιο φως, γι’ αυτό και στα αρχαιότερα κείμενα τη βρίσκουμε ως “χρυσηλάκατον”, “χρυσόθρονον” και “χρυσήνιον” θεά. Η διαφορά ανάμεσα στα αδέρφια είναι ότι ο μεν Απόλλωνας είναι θεός ηλιακός, ενώ η Άρτεμη θεότητα σεληνιακή.

            Όπως ο αδελφός της, έτσι και αυτή είναι οπλισμένη με τόξο και φαρέτρα, είναι “ιοχέαιρα” θεά, ευχαριστιέται δηλ. να ρίχνει τα βέλη της. Η φαντασία των Ελλήνων σύγκρινε τις ακτίνες της Σελήνης με τα γρήγορα και αιχμηρά βέλη.

            Ως θεά του καθαρού φωτός η Άρτεμη είναι η αγνή παρθένος, που δε γνώρισε ποτέ τον έρωτα. Το κύριο χαρακτηριστικό της είναι η άσπιλη αγνότητα. Γι’ αυτό της αφιέρωναν λιβάδια, όπου όμως ποτέ δεν έβοσκαν κοπάδια και που ποτέ δεν τα θέριζαν· τα ανοιξιάτικα άνθη τους συμβόλιζαν την αγνότητα των παρθενικών ψυχών. Η Άρτεμη είχε στην προστασία της τις νέες που διαφύλασσαν την αγνότητά τους.

            Θεά της Γης. Το βασίλειό της στη Γη είναι η άγρια, ακαλλιέργητη, παρθένα φύση των βουνών, των φαραγγιών, των δασών, των πηγών, των λιβαδιών και των ρυακιών, η φύση που δεν άγγιξε ανθρώπινο χέρι για να τη βεβηλώσει. Μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον περιπλανιέται με την ακολουθία της, τις ευκίνητες νύμφες. Ανάμεσά τους όμως διακρίνεται για την ομορφιά και την κορμοστασιά της. Ντυμένη σεμνά, αλλά και ελαφρά, για να μπορεί να κινείται άνετα, τη βλέπουμε να κυνηγά, να χορεύει ή να αναπαύεται στην όχθη κάποιου ρυακιού κάτω από τη σκιά των δέντρων, μετά την κούραση του κυνηγιού ή του χορού. Γι’ αυτό η Άρτεμη λατρευόταν ιδιαίτερα σε μέρη ορεινά και δασώδη, όπου το κυνήγι ήταν πλούσιο, όπως π.χ. στην Αρκαδία.

            Θεά του κάτω κόσμου. Στα βουνά της Αρκαδίας η Άρτεμη συνδέθηκε με τη Δήμητρα, την οποία είχε συνοδεύσει στην αναζήτηση της κόρης της Περσεφόνης. Από τότε καθιερώθηκαν στην Πελοπόννησο γιορτές κοινές για τις τρεις θεές, τη Δήμητρα, την Περσεφόνη και την Άρτεμη με την Εκάτη, που είναι θεά του κάτω κόσμου και δέχεται νεκρικές θυσίες. Ως Εκάτη βρίσκεται και στον επάνω κόσμο, όταν είναι βυθισμένος στο σκοτάδι. Η Εκάτη είναι λοιπόν θεά της σκοτεινής Σελήνης, της μαύρης νύχτας, όταν το φεγγάρι είναι κρυμμένο.

            Επίθετα και σύμβολα της θεάς. Ανάλογα με τις πολλές άλλες ιδιότητές της είναι και τα επίθετα που συνοδεύουν το κύριο όνομά της: Είναι Λυκεία, Δελφινία, Πυθία, Δαφνία, ως αδερφή του Απόλλωνα. Ποταμία και Λιμνάτις, γιατί ευχαριστιέται να μένει κοντά στα ποτάμια και στις λίμνες. Ελαφία, Ελαφηβόλος, Κυνηγέτις, ως θεά του κυνηγιού. Παιδοτρόφος, Αγνή, Παρθένος, ως προστάτρια της παρθενίας. Λυσίζωνος, Εύλοχος, Ειλειθυία, επειδή βοήθησε τη μητέρα της Λητώ να γεννήσει τον Απόλλωνα και από τότε προστάτευε τον τοκετό των γυναικών. Ακόμα, Εκάεργος, Υμνεία, Ταυροπόλος, Βριτόμαρτις κλπ.

            Για σύμβολά της έχει το τόξο, την ημισέληνο, το κυπαρίσσι και όλα τα άγρια ζώα, μα ιδιαίτερα το ελάφι, προς το οποίο έτρεφε πάντοτε μεγάλη στοργή. Γι’ αυτό και όταν ο Αγαμέμνονας σκότωσε το ιερό της ελάφι στην Αυλίδα, για εξιλέωση ζήτησε τη θυσία της κόρης του Ιφιγένειας.
           Νομίσματα με την μορφή της θεάς συναντάμε σε πολλές πόλεις. Οι παραστάσεις δείχνουν την μορφή της θεάς με τόξο και φαρέτρα ή σαν μητέρα – θεά με πλούσιο στήθος. Πολλές φορές εμφανίζετε με το σύμβολο της, το ελάφι, αλλά και με άλλες παραστάσεις.

05. Ασκληπιός. Θεός της ιατρικής και της υγείας των αρχαίων Ελλήνων. Ήταν γιος του Απόλλωνα και της Κορωνίδας. Η μητέρα του, ενώ ήταν έγκυος, απίστησε προς τον Απόλλωνα και για να την εκδικηθεί ο θεός ζήτησε από την αδελφή του Άρτεμη να τη σκοτώσει με τα βέλη της. Ενώ όμως επρόκειτο να καεί το πτώμα της, ο Απόλλωνας απέσπασε από τα σπλάχνα της το βρέφος και το παρέδωσε στο σοφό Κένταυρο Χείρωνα, για να το αναθρέψει και να το μορφώσει. Ο Ασκληπιός διδάχτηκε από το Χείρωνα την ιατρική, αλλά ξεπέρασε το δάσκαλό του.

            Ο Ασκληπιός εξελίχτηκε σε μεγάλο γιατρό και έθεσε τις βάσεις της ιατρικής επιστήμης. Δεν περιορίστηκε όμως στο να θεραπεύει τους αρρώστους. Πολλές φορές ανέστησε και νεκρούς. Ένας από αυτούς ήταν και ο γιος του Θησέα Ιππόλυτος, που νεκραναστήθηκε και δεν περιήλθε ποτέ πια στην εξουσία του θανάτου, αλλά ζούσε στην Ιταλία, πάντα αθάνατος, όπου τον ονόμαζαν Βίρμπιο και τον λάτρευαν ως θεό. Αυτό όμως εξόργισε τον Πλούτωνα, αλλά και το Δία, που θεωρούσε την ανάσταση νεκρών διατάραξη των νόμων του σύμπαντος. Γι’ αυτό ο Δίας κεραυνοβόλησε τον Ασκληπιό.

          Ο Απόλλωνας φοβερά οργισμένος για το θάνατο του γιου του, πήγε στην Αίτνα και σκότωσε με τα βέλη του τους Κύκλωπες που σφυρηλατούσαν τους κεραυνούς του Δία. Ο Δίας τότε τιμώρησε τον Απόλλωνα γι’ αυτή του την πράξη και τον έστειλε να υπηρετήσει ως σκλάβος το βασιλιά Άδμητο.

           Από το γεγονός ότι ο Ασκληπιός δεν ήταν αθάνατος συμπεραίνεται ότι αρχικά ήταν άνθρωπος και αργότερα θεοποιήθηκε. Λέγεται μάλιστα ότι έζησε κατά το 13ο αι. π.Χ. και ότι έλαβε μέρος στην Αργοναυτική εκστρατεία. Οπωσδήποτε στην εποχή του Πινδάρου τον θεωρούσαν θεό και τον λάτρευαν σε όλες τις ελληνικές πόλεις ως θεό της υγείας. Οι ναοί του ονομάζονταν Ασκληπιεία και μερικοί ήταν ονομαστοί. Στις καλλιτεχνικές παραστάσεις εικονίζεται συνήθως σαν γενειοφόρος άνδρας, πράος στην όψη. Το συνηθέστερο σύμβολό του είναι το φίδι, που έπαιζε κάποιο ρόλο στη θεραπεία, χωρίς να είναι γνωστό ποιον ακριβώς.

            Νομίσματα με την μορφή του θεού συναντάμε σε πολλές πόλεις. Συνήθως εμφανίζετε να κρατάει ραβδί πάνω στο οποίο είναι τυλιγμένο ένα φίδι. Σε ορισμένα χάλκινα νομίσματα εμφανίζεται και η Ηπιόνη, η γυναίκα του θεού. Επίσης σε ορισμένα νομίσματα συναντάμε παραστάσεις του θεού με την κόρη του υγεία.

06. Αφροδίτη. Μία από τις θεότητες του αρχαίου ελληνικού κόσμου, προσωποποίηση της ομορφιάς και προστάτρια του έρωτα.

          Ο Ησίοδος στη “Θεογονία” του διηγείται ότι ο Κρόνος έκοψε τα γεννητικά όργανα του πατέρα του Ουρανού με σιδερένιο δρεπάνι και τα έριξε στη θάλασσα. Τα λείψανα αυτά του θεού έπλεαν για πολύ καιρό πάνω στα κύματα και γύρω τους μαζεύτηκε ένας λευκός αφρός, από όπου γεννήθηκε και αναπτύχθηκε μια παρθένα.
          Αυτή είναι η εικόνα της “Αναδυόμενης Αφροδίτης”, που τόσο αρέσει στους ποιητές και τους καλλιτέχνες να την παριστάνουν, να βγαίνει από την αγκαλιά της θάλασσας σ’ όλη τη λαμπρότητα της παρθενικής της αθωότητας, με μοναδικό της στόλισμα την ευγενική της γυμνότητα.

          Ο τρόπος της γέννησής της της χάρισε πολλά επίθετα: αφρογενής, παντογενής, αφρογένεια, παντογένεια, ποντία, ειναλίη, θαλασσίγονος, αναδυομένη. Οι άνεμοι και τα μαύρα σύννεφα φεύγουν από μπροστά της. Τα κύματα γελούν. Και αυτή κινείται μέσα σε ακτινοβόλο φως. Γι’ αυτό είναι: ουρανία, πασιφάη, παμφαής, ακραία, αερία. Έχει όμως και πλήθος άλλες ιδιότητες: εγχεία (αυτή που κρατά έγχος = δόρυ), νικηφόρος, γαληναίη, εύπλοια, λιμενία, ναυαρχίς, δωρίτις, ανθεία, μήλεια, κουροτρόφος, γλυκυμείλιχος, ελικοβλέφαρος, φιλομειδής. Με όλες αυτές τις ιδιότητες κυριαρχεί στον ουρανό, στη θάλασσα, στη γη. Τέλος, είναι η θεά του έρωτα, του αγνού (ουρανία Αφροδίτη) και του χυδαίου (πάνδημος Αφροδίτη).

           Το ιερό της δέντρο ήταν η μυρτιά. Ιερά πουλιά της το περιστέρι, το στρουθί και ο κύκνος.

           Στην τέχνη η Αφροδίτη παριστάνεται σχεδόν πάντοτε γυμνή. Οι μεγάλοι Έλληνες καλλιτέχνες του 5ου και 4ου αι. π.Χ. Φειδίας, Σκόπας, Πραξιτέλης φιλοτέχνησαν υπέροχα αγάλματα της θεάς, που βρήκαν αργότερα πολλούς μιμητές. Το πιο ωραίο από αυτά ήταν η Κνιδία Αφροδίτη του Πραξιτέλη.

Η θεά εμφανίζεται στα νομίσματα είτε να κρατάει ένα περιστέρι, είτε η κεφαλή της, είτε με στεφανωμένο μπούστο.

07. Γοργόνα. Τέρατα του υποχθόνιου κόσμου, οι Γοργόνες ήταν τρεις, η Σθενώ, η Ευρυδίκη και η Μέδουσα η οποία ήταν θνητή. Νομίσματα με την κεφαλή της Μέδουσας συναντάμε σε πολλές πόλεις. Τα “Γοργόνια” πιστευόταν ότι προστάτευαν από το κακό μάτι.

            Η Μέδουσα Απέκτησε από τον Ποσειδώνα δύο παιδιά, το Χρυσάορα και τον Πήγασο. Ήταν η μόνη θνητή ανάμεσα στις αδερφές της και αποκεφαλίστηκε από τον Περσέα. Το τερατόμορφο κεφάλι της Μ. τοποθετήθηκε από τη θεά Αθηνά στην ασπίδα του Περσέα και είχε την ιδιότητα να απολιθώνει με την όψη της όποιον την αντίκριζε. Μητέρα της αναφέρεται η Γαία. Σύμφωνα μ’ άλλο μύθο αποκεφαλίστηκε από τη θεά Αθηνά.

08. Δήμητρα. Θεά του αρχαίου ελληνικού δωδεκάθεου, κόρη του Κρόνου και της Ρέας, αδελφή του Δία. Είναι θεά της γεωργίας και των καρπών της γης. Η Δήμητρα είναι η μητέρα της Περσεφόνης, που είναι καρπός του έρωτά της με το Δία. Την Περσεφόνη έκλεψε ο Πλούτωνας τη στιγμή που μάζευε λουλούδια και τη μετέφερε στο βασίλειο του Άδη (κάτω κόσμο). Η Δήμητρα απελπισμένη, χωρίς να γνωρίζει ποιος έκλεψε την κόρη της, παρακαλεί τον Ήλιο να της το μαρτυρήσει. Πράγματι, ο Ήλιος την πληροφορεί τα σχετικά με την αρπαγή της Περσεφόνης. Η Δήμητρα οργισμένη εγκαταλείπει τον Όλυμπο, απειλώντας ότι θα μείνει για πάντα ανάμεσα στους ανθρώπους, αν δεν της επιστραφεί η κόρη της. Η οργή της αυτή οδήγησε τη γη σε αφορία και ο Δίας έστειλε τον Ερμή να ζητήσει από τον Πλούτωνα την Περσεφόνη. Επειδή όμως η Περσεφόνη είχε ήδη δεθεί με τη χώρα των νεκρών, συμφωνήθηκε το μισό χρόνο να μένει στον επάνω κόσμο με τη μητέρα της και τον άλλο μισό με τον σύζυγό της στον Άδη. Συμβολικά αυτό σημαίνει τη βλάστηση της γης το μισό χρόνο και την προετοιμασία του θαμμένου στη γη σπόρου, μέχρι να έρθει η ώρα να βλαστήσει και το άλλο μισό. Μετά τη συμφωνία αυτή η Δήμητρα ανέβηκε πάλι στον Όλυμπο, αφού προηγουμένως δίδαξε στους ανθρώπους την καλλιέργεια της γης, δίνοντάς τους έτσι τις αρχές της πολιτισμένης ζωής, που στηρίζεται στους θεσμούς και στην πολιτική ευταξία. Γι’ αυτό και οι αρχαίοι την αποκαλούσαν “Θεσμοφόρο”, όπως επίσης και “χθονία και χλόη” ως θεά της εργασίας που σχετιζόταν με τη γη. Η μυθολογία αναφέρει τον έρωτά της με τον Ποσειδώνα, από τον οποίο απέκτησε τον Αρίωνα και τη Δέσποινα.

             Η λατρεία της θεάς Δήμητρας ήταν διαδομένη παντού και συνδεόταν με μυστηριακές τελετές, όπως ήταν τα “Ελευσίνια”, τα “Ανθεσφόρια”, τα “Θεογάμια”, τα “Θεσμοφόρια” κ.λ.π. Στη Δήμητρα θυσίαζαν ταύρους, μοσχάρια και χοίρους. Παριστάνεται με γλυκιά μορφή, φορώντας στο κεφάλι της στέμμα, φτιαγμένο από στάχυα.

             Το σύμβολο της ήταν το στάχυ, το οποίο εμφανίζεται σε πολλά νομίσματα. Άλλες παραστάσεις που συναντάμε είναι η κεφαλή της θεάς να φοράει πέπλο και στεφάνι από στάχυα. Σε νομίσματα των Αθηνών και της Ελευσίνας η θεά απεικονίζετε εποχούμενη σε άρμα που το σέρνουν φίδια. Στον οπισθότυπο νομισμάτων της Ελευσίνας, εμφανίζεται ένας χοίρος, το αγαπημένο ζώο της θεάς. Επίσης συναντάμε και νομίσματα που φέρουν παράσταση της Περσεφόνης.

09. Διόνυσος. Ο πιο νέος, αλλά και ο πιο δημοφιλής από τους θεούς των αρχαίων Ελλήνων, προστάτης των γονιμοποιών δυνάμεων και της αμπέλου, η προσωποποίηση της ξεγνοιασιάς και του κεφιού. Σύμφωνα με τη μυθολογία, ο Διόνυσος ήταν γιος του Δία και μιας θνητής, της Σεμέλης, κόρης του Κάδμου. Όταν η Ήρα έμαθε την εγκυμοσύνη της Σεμέλης, κυριεύτηκε από ζήλια και, για εκδίκηση, κατάφερε να πείσει τη Σεμέλη να ζητήσει να παρουσιαστεί ο Δίας μπροστά της με όλη του τη μεγαλοπρέπεια, ανάμεσα στους κεραυνούς.

            Πράγματι ο Δίας παρουσιάστηκε μπροστά της τυλιγμένος στους κεραυνούς και στις φωτιές και η Σεμέλη άρχισε να καίγεται και γέννησε πρόωρα το Διόνυσο. Ο Δίας, φροντίζοντας να συμπληρωθεί ο χρόνος της κύησης, τοποθέτησε το Διόνυσο μέσα στο μηρό του. Όταν ήρθε ο καιρός και γεννήθηκε το παιδί, ο Δίας το έδωσε στις Νύμφες, που το έθρεψαν κρυφά σε μια κοιλάδα που λεγόταν Νύσα. Από εκεί προήλθε και το όνομα του Διόνυσου (Δίας + Νύσα). Όταν μεγάλωσε, δοκίμασε τον καρπό του αμπελιού και του άρεσε πολύ. Έτσι, έστυψε σταφύλια και έδωσε να πιουν το χυμό τους και οι Νυσαίες Νύμφες και όλοι όσοι βρίσκονταν εκεί. Το εύγευστο ποτό τους έκανε να ξεχάσουν κάθε πίκρα και στενοχώρια, γι’ αυτό ο Διόνυσος πήρε το όνομα “Λυαίος” ή “Λύσιος”, γιατί έλυσε τις πίκρες και τις στενοχώριες. Ο Διόνυσος και οι σύντροφοί του, οι Μαινάδες, οι Βάκχες, οι Σάτυροι και οι Σειληνοί που κρατούν το θύρσο άρχισαν να περιπλανιούνται σε διάφορα μέρη μαθαίνοντας τους ανθρώπους να καλλιεργούν την άμπελο. Πήγαν σε πολλές χώρες της Αφρικής και της Ασίας: Αίγυπτο, Λιβύη, Αραβία, Αιθιοπία, Ινδίες. Όλος ο κόσμος υποτασσόταν στην ακαταμάχητη δύναμη του Διόνυσου. Σ’ όσους τον αγαπούσαν χάριζε τη λησμονιά, το κέφι, την ευθυμία· όσοι όμως τον μισούσαν, γνώριζαν την οργή του και την τιμωρία του. Ο μύθος αυτός ήταν πιο διαδομένος στην Ελλάδα. Υπάρχουν όμως και άλλοι μύθοι γύρω από το Διόνυσο.

           Ο Διόνυσος είχε ως σύμβολα τα δυνατότερα ζώα, όπως το λιοντάρι, την τίγρη, τον ταύρο και από τα φυτά την άμπελο, τον κισσό, τα ρόδα. Εμβλήματά του ήταν ο πυρσός, ο θύρσος, ο κρατήρας, ο αυλός, τα τύμπανα. Η λατρεία του Διόνυσου ήταν πολύ διαδομένη στην Ελλάδα και πολλές πόλεις ισχυρίζονται ότι ο Διόνυσος ξεκίνησε την περιπλάνησή του απ’ αυτές. Προς τιμή του γίνονταν οι γιορτές: Τα Λήναια τον Ιανουάριο – Φεβρουάριο στην Αθήνα, τα Ανθεστήρια το Φεβρουάριο – Μάρτιο (Ανθεστηριώνας), τα μικρά Διονύσια το Δεκέμβριο – Ιανουάριο και τα μεγάλα Διονύσια το Μάρτιο – Απρίλιο.
            Τα πιο πάνω αναφερόμενα, σύμβολα και συντρόφους, τα συναντάμε σε παραστάσεις νομισμάτων.

10. Ηρα. Σύζυγος και αδελφή του Δία. Την ανέθρεψαν οι Τιτάνες ωκεανός και Τηθύς. Είναι βασίλισσα του ουρανού και με την εξουσία της ρυθμίζει την κίνηση των άστρων που διατρέχουν την απέραντη έκτασή του. Δεν εξισώνεται όμως με τον κυρίαρχο του ουρανού Δία, γιατί είναι ακατανόητο να έχει ο ουρανός δύο κυρίους. Είναι λοιπόν γυναίκα σε κατώτερη μοίρα από το σύζυγό της, συμμετέχει όμως στην εξουσία και στο μεγαλείο του.

            Ο θυμός της είναι τρομερός, όπως και του Δία, και όταν κινείται πάνω στο θρόνο της τρέμει ολόκληρος ο Όλυμπος. Από ζηλοφθονία τιμωρεί πολλές γυναίκες που ερωτεύτηκε ο Δίας, ακόμα και αν του παραδόθηκαν με εξαναγκασμό ή απάτη. Η αδιάλλακτη οργή της ακολουθούσε όχι μόνο τις ίδιες, αλλά και τα παιδιά τους. Ποτέ δε λησμονούσε μια προσβολή. Ο Τρωικός πόλεμος θα τερματιζόταν σύντομα με έντιμη ειρήνη, χωρίς νικητές και νικημένους, αν δεν υπήρχε το μίσος της για τον Πάρη, που έκρινε πιο όμορφη την Αφροδίτη και της έδωσε το χρυσό “μήλον της Έριδος”. Η προσβολή στην περιφρονημένη ομορφιά της κράτησε μέχρι που σωριάστηκε η Τροία σε ερείπια. Από τις καλές ιδιότητες της Ήρας οι σπουδαιότερες είναι: Προστατεύει το γάμο και φροντίζει ιδιαίτερα για τις παντρεμένες γυναίκες, τις οποίες βοηθά στους πόνους του τοκετού. Κόρη της είναι η Ειλείθυια, η θεά της μητρότητας. Ακόμα προστατεύει τους ήρωες και εμπνέει ηρωικές πράξεις.

           Η λατρεία της είχε ως κέντρο στην Ελλάδα το Άργος, όπου είχε χτιστεί ο λαμπρότερος ναός της. Μέσα σ’ αυτόν υπήρχε το τελειότερο άγαλμά της, που ήταν έργο του Πολύκλειτου. Αντιστοιχούσε σε τέχνη και λαμπρότητα με το Δία και την Αθηνά του Φειδία. Ιερά της ζώα ήταν η αγελάδα, το παγόνι και ο κούκος και σύμβολά της το διάδημα, το σκήπτρο και ο φθόνος.

11. Ηρακλής. Ο μεγαλύτερος ήρωας και ημίθεος των αρχαίων Ελλήνων, προσωποποίηση της σωματικής δύναμης, γιος του Δία και της Αλκμήνης.

            Η Αλκμήνη, γυναίκα ενός Θηβαίου, του Αμφιτρύωνα, ήταν τόσο όμορφη και έξυπνη, ώστε τράβηξε την προσοχή του Δία, που δεν άργησε να την ερωτευτεί. Μία νύχτα που έλειπε ο Αμφιτρύωνας σε πόλεμο κατά του βασιλιά των Ταφίων Πτερέλαου, ο Δίας πήρε τη μορφή του και παρουσιάστηκε στην Αλκμήνη. Χωρίς κόπο παραβίασε την αρετή της και έτσι ύστερα από εννιά μήνες γεννήθηκε ο Ηρακλής. Η Ήρα, νόμιμη σύζυγος του Δία, αφού δεν μπόρεσε να παρεμποδίσει τη γέννηση του Ηρακλή, λογάριαζε να τον εξοντώσει, όταν ήταν βρέφος. Ενώ κοιμόταν στην κούνια του, έστειλε δύο τεράστια φίδια κοντά του. Η Αλκμήνη, ξυπνώντας εκείνη τη στιγμή, έτρεξε με το σπαθί στο χέρι. Με έκπληξη όμως είδε το παιδί να αρπάζει με τα χέρια του τα δύο τέρατα και με μια υπερφυσική δύναμη να τα πνίγει.

           Από την παιδική του ηλικία ο πατέρας του Αμφιτρύωνας του έμαθε να οδηγεί άρμα, ο γιος του Ερμή Αυτόλυκος τον έμαθε να παλεύει, ο Εύρυτος, βασιλιάς της Οιχαλίας, να τοξεύει, ο Κάστορας τη χρήση των όπλων, ο ευσεβής Ραδάμανθης πλούτισε τις γνώσεις του και ο Λίνος του δίδαξε μουσική. Κατά την παράδοση ο Ηρακλής πήγε στη Σαμοθράκη και μυήθηκε στα μυστήρια, που οι τελετές τους μας είναι ελάχιστα γνωστές. Ο Ηρακλής παντρεύτηκε τη Μεγάρα, από την οποία απέκτησε πολλά παιδιά, για μερικούς τρία, για άλλους οκτώ. Ο Απολλόδωρος ο Αθηναίος αναφέρει τα ονόματα τριών γιων: Θηρίμαχος, Κρεοντιάδης, Δεικόοντας. Κατά μία άλλη εκδοχή, η Ήρα πάντρεψε τον ήρωα με την κόρη της Ήβη, όταν έγινε δεκτός στον Όλυμπο. Από την ένωσή τους γεννήθηκε ο Αλεξιάρης ο Ανίκητος. Οι σχέσεις του Ηρακλή και των θεών ήταν φιλικές. Έτσι, όταν θεοποιημένος μπήκε στον Όλυμπο πάνω σ’ ένα άρμα, που το οδηγούσε η Αθηνά, τον συνόδευσε ο Απόλλωνας, παίζοντας τη λύρα.

           Στην Ολυμπία ο Ηρακλής είχε αφιερώσει ένα βωμό στο Δία, που εικονιζόταν με την Αμφιτρίτη, πάνω στον περίφημο θρόνο του. Η θεά Αθηνά εκδήλωσε σε πολλές περιστάσεις την εύνοιά της στον ήρωα. Αυτή τον βοήθησε να εξολοθρεύσει τις Στυμφαλίδες όρνιθες, χαρίζοντάς του τα κύμβαλα, δώρα που της είχε κάνει ο Ήφαιστος. Ο Ηρακλής προσέφευγε σε πολλές περιστάσεις για βοήθεια στο Νηρέα. Από το Νηρέα πήρε τον κύλικα του Ήλιου, και χάρη σ’ αυτόν μπόρεσε να περάσει τον ωκεανό. Αυτός του έδειξε το δρόμο που έπρεπε να ακολουθήσει, για να φτάσει στον κήπο των Εσπερίδων.

           Ο Ηρακλής άρχισε την ηρωική του δράση από την παιδική και εφηβική ηλικία. Ο Ηρακλής είναι ο τύπος του κατεξοχήν Έλληνα ήρωα. Δεν υπάρχει άλλος που να ακούστηκε τόσο για τα κατορθώματά του. Για τις περιπέτειές του γράφτηκαν οι περισσότεροι μύθοι. Όταν η επί γης σταδιοδρομία του τελείωσε, οι θεοί τον κάλεσαν στον Όλυμπο, όπου θεοποιήθηκε και έμεινε μαζί με τους αθάνατους. Άλλοτε τον λένε ήρωα και άλλοτε θεό. Ο Ηρακλής δεν είναι μόνο η ενσάρκωση της σωματικής δύναμης που υπερνικά όλα τα εμπόδια. Όπως γράφει ο Πουατιέ, ο Ηρακλής συμβόλιζε με τον καλύτερο τρόπο την “πάσχουσα και μοχθούσα ανθρωπότητα”, συμβόλιζε το συνδυασμό της δύναμης και της καλοσύνης, το δίκαιο άνθρωπο, που ήταν κάτω από την τυραννία του δειλού και του κακού. Γι’ αυτό ο Ηρακλής υπήρξε ο δημοφιλέστερος ήρωας των αρχαίων Ελλήνων.

12. Ήφαιστος. Ένας από τους δώδεκα θεούς του Ολύμπου, θεός της φωτιάς και όλων των τεχνών που χρησιμοποιούν τη φωτιά κατά την άσκησή τους, όπως είναι του χαλκουργού, του σιδηρουργού και γενικά εκείνων που καταγίνονται με την κατεργασία των μετάλλων.

            Για τη γέννησή του υπάρχουν δύο διαφορετικές παραδόσεις. Στην Ιλιάδα είναι γιος του Δία και της Ήρας, ενώ στη Θεογονία του Ησίοδου μόνο της Ήρας. Ο Ή. έχει κάποια φυσική αναπηρία. Τα πόδια του είναι στρεβλά και άνισα. Είναι κουτσός και το αστείο βάδισμά του προκαλεί τα ακράτητα γέλια των άλλων θεών. Στην Ιλιάδα αναφέρεται ότι, όταν η μητέρα του είδε ότι γεννήθηκε κακοφτιαγμένος, τον πέταξε έξω από τον Ουρανό και έτσι ο Ή. έσπασε το πόδι του. Σε άλλο όμως σημείο αίτιος για τη χωλότητα του Ή. παρουσιάζεται ο Δίας, ο οποίος τον πέταξε έξω από τον ουρανό στη Γη, όταν θύμωσε, επειδή προσπάθησε να υπερασπίσει την Ήρα. Αυτά όμως συμβαίνουν στο πολύ μακρινό παρελθόν. Στον Όμηρο δε διατρέχει κίνδυνο να διωχτεί από τον Όλυμπο. Όλοι τιμούν τον οπλοποιό και τον κατασκευαστή των κατοικιών τους. Στο εργαστήριό του έχει για εργάτριες κόρες, που κατασκεύασε από χρυσάφι και που μπορούν να κινούνται και να τον βοηθούν στη δουλειά του. Ανάμεσα στα έργα του συγκαταλέγονται το άρμα του Ήλιου, ο χρυσός θώρακας του Ηρακλή και του Διομήδη, η πανοπλία του Αχιλλέα με τη θαυμάσια ασπίδα, η οποία περιγράφεται με λεπτομέρειες στη Θ ραψωδία της Ιλιάδας.

           Γυναίκα του είναι μία από τις τρεις Χάριτες της Ιλιάδας, που αναφέρεται ως Αγλαΐα στον Ησίοδο. Στην Οδύσσεια όμως είναι η Αφροδίτη.

           Ο Ή., κατά τη μυθολογία, κατασκευάζει και ζωντανά όντα, όπως τους σκύλους του βασιλιά Αλκίνοου και τους χάλκινους ταύρους του Αιήτη, οι οποίοι βγάζουν φλόγες. Σ’ αυτόν αποδίδεται ακόμα και η δημιουργία της πρώτης γυναίκας, της Πανδώρας, από πηλό, στον οποίο εμφύσησε τη ζωή. Η σπουδαία αυτή παράδοση αποδεικνύει ότι, πολύ πριν αναπτυχθεί η φιλοσοφία, οι αρχαίοι Έλληνες είχαν συλλάβει την ιδέα ότι η ανθρώπινη ψυχή είναι μια δύναμη που προέρχεται από τη φωτιά και ότι αυτή ήταν ένας θεϊκός σπινθήρας.

           Ο Όμηρος παριστάνει τον Ή. με μορφή ρωμαλέου άνδρα, σε ώριμη ηλικία, με πρόσωπο γενειοφόρο, νευρώδεις βραχίονες και δασύτριχο στήθος. Τον τύπο αυτό καθιέρωσε και η ελληνική γλυπτική, η οποία με την ενδυμασία και τα διάφορα σύμβολα φανερώνει τις ασχολίες του. Στο κεφάλι φορεί ωοειδή σκούφο, ο χιτώνας του είναι η “εξωμίς” των εργατών, δηλ. είναι κοντός, χωρίς μανίκια, ανοιχτός προς τα δεξιά και αφήνει ακάλυπτο το στήθος και το δεξιό ώμο. Στα χέρια του κρατά συνήθως τη σφύρα και τη λαβίδα.

            Ο θεός εμφανίζεται στα νομίσματα να φορά κωνικό καπέλο ή καθισμένος να κρατά σφυρί. Επίσης υπάρχουν και παραστάσεις που δείχνουν τον θεό καθισμένο να κρατάει σφυρί και άλλες που τον δείχνουν να σφυρηλατεί μια ασπίδα.

13. Νίκη. Αρχαία ελληνική θεά, προσωποποίηση της νίκης. Ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα, αδερφή του Ζήλου, του Κράτους και της Βίας. Αργότερα πίστευαν ότι η Ν. ήταν δώρο των θεών και κυρίως του Δία και της Αθηνάς.

            Η απεικόνιση της θεάς αυτής απασχόλησε τους αρχαίους καλλιτέχνες και η πιο συνηθισμένη μορφή που της έδωσαν ήταν της φτερωτής κόρης. Σώζονται αρκετά αγάλματα, μικρά και μεγάλα, με παρόμοια απεικόνιση. Από τα γνωστότερα είναι η “Νίκη της Σαμοθράκης”, έργο πιθανόν του 190 π.Χ., που σήμερα βρίσκεται στο Λούβρο.

             Επίσης η “Νίκη” του Άρχερμου (7ος αι. π.Χ.), που ο καλλιτέχνης της είναι ο πρώτος που επινόησε τον τύπο της φτερωτής Ν., η “Νίκη της Δήλου” (6ος αι. π.Χ.), η γνωστότατη “Νίκη” του Παιωνίου στην Ολυμπία και οι χαριτωμένες μορφές των Νικών στο ναό της Απτέρου Νίκης στην Ακρόπολη, έργα του 5ου αι. π.Χ.

Η φτερωτή θεά Νίκη εμφανίζετε σε πάρα πολλά νομίσματα, συνήθως να κρατάει στεφάνι.

14. Παν. Γιός του Ερμή και μιας από τις κόρες του Δρύοπα ή του Δία και της αρκαδικής νύμφης Καλλιστώς. Γεννήθηκε στο βουνό της Αρκαδίας Λύκαιο και ανατράφηκε από τις αρκαδικές νύμφες. Ήταν θεός των δασών και των βοσκών της Αρκαδίας. Το όνομά του είναι πιθανόν παράγωγο του “πάω” (βόσκω). Γεννήθηκε με κέρατα στο κεφάλι, με πόδια τράγου, με γένια, με δασύ τρίχωμα σ’ όλο το σώμα και με ουρά, γι’ αυτό και η μητέρα του τρομαγμένη τον εγκατέλειψε μόλις γεννήθηκε. Ο Ερμής όμως τον πήρε και τον μετέφερε στον Όλυμπο, όπου όλοι οι θεοί (γι’ αυτό δήθεν ονομάστηκε και Πάνας) χάρηκαν μόλις είδαν το παράδοξο βρέφος.

           Από τότε ζώντας στα βουνά και στα δάση περιφέρεται στα βοσκοτόπια, περιποιείται τα κοπάδια (νόμιος Πάνας), φροντίζει για τα ζητήματα του κυνηγιού (αγραίος Πάνας), προστατεύει τη μελισσοκομία και την αλιεία, συναναστρέφεται τις νύμφες, χορεύει μαζί τους εύθυμους χορούς και παίζει για χάρη τους τη σύριγγα, μουσικό όργανο δικής του έμπνευσης. Ως θεός όμως που αγαπά την ερημιά, προκαλεί μεγάλο φόβο (τον πανικό), γι’ αυτό και η φοβερή του φωνή πιστευόταν ότι τρέπει σε φυγή τους στρατούς. Συμβολικό ήταν και το “ω Πάνες!” που κραύγαζαν οι άνθρωποι όταν τους τύχαινε κάποιο θέαμα φοβερό ή απροσδόκητο.

          Οι Αθηναίοι πίστευαν ότι ο Παν τους βοήθησε στη μάχη του Μαραθώνα. Γι’ αυτό από τότε υπήρχε στην Αθήνα ιερό αφιερωμένο στο θεό που τους συμπαραστάθηκε στην “τροπή” των Περσών. Το ιερό αυτό βρισκόταν σ’ ένα από τα σπήλαια της  Βόρειας κλιτύος  της Ακρόπολης. Άλλο ένα υπήρχε στην Πάρνηθα κάτω από τη Φυλή, όπου βρέθηκαν και ανάγλυφα αφιερώματα. Αλλά και σε σπήλαιο του Μαραθώνα και στη Σαλαμίνα στήθηκαν αγάλματά του. Οι Αθηναίοι τον λάτρευαν κάθε χρόνο με λαμπαδηφορίες.

         Όπως και άλλοι θεοί των δασών, έτσι και ο Παν ήταν έμπειρος στη μαντική τέχνη και πιστευόταν μάλιστα ότι την τέχνη αυτή τη δίδαξε και στον Απόλλωνα. Ως προς τη σύριγγα, πλάστηκε ο μύθος ότι ήταν νύμφη, την οποία ο Παν κυνήγησε μέχρι το Λάδωνα ποταμό της Αρκαδίας. Εκεί αυτή, με τη βοήθεια των θεών, μεταμορφώθηκε σε καλαμιά.

          Κατά τα μεταγενέστερα χρόνια παρεξηγήθηκε το όνομά του και μερικοί τον θεώρησαν σύμβολο του “παντός”, ενώ στη σύριγγά του έβλεπαν το συμβολισμό της αρμονίας των “πάντων”. Τον θεωρούσαν επίσης οπαδό του Διόνυσου έτσι αργότερα επινοήθηκαν πολλοί Πάνες, για να αυξηθεί η συνοδεία του Διόνυσου. Ιερά δέντρα του ήταν το πεύκο και η βελανιδιά. Στις θυσίες του πρόσφεραν αγελάδες, κριάρια, πρόβατα, γάλα, μέλι.

Παραστάσεις των νομισμάτων δείχνουν τον θεό ξαπλωμένο σε βράχο. Άλλες παραστάσεις δείχνουν το γενειοφόρο κεφάλι του θεού, μερικές φορές στεφανωμένο με κισσό.

15. Ποσειδώνας. Γιος του Κρόνου και της Ρέας, αδερφός του Δία και του Πλούτωνα, ένας από τους 12 θεούς του Ολύμπου. Κατά τη διανομή της παγκόσμιας εξουσίας, μετά την εκθρόνιση του Κρόνου, πήρε το βασίλειο των θαλασσών. Το όνομά του φαίνεται ότι σχετίζεται ετυμολογικά με τις λέξεις: πότος, πόντος και ποταμός. Του αποδίδονταν τα επίθετα “κυανοχαίτης” για το χρώμα των κυμάτων, “γαήοχος”, επειδή το νερό των θαλασσών περιβάλλει τη Γη, “ευρυκρείων”, δηλ. πανίσχυρος. Ακόμα: άναξ, ενάλιος, θαλάσσιος, ευρυθάλασσος. Ήταν κύριος όλων των θαλασσινών θεοτήτων και είχε τα ανάκτορά του στα βάθη των θαλασσών. Όλα τα θαλάσσια φαινόμενα αυτός τα προκαλούσε. Αυτός έστελνε τις τρικυμίες και έφερνε πίσω τη γαλήνη.

          Ονομαζόταν ακόμα: “ενοσίγαιος”, “ενοσίχθων”, “κινάκτωρ γαίας”, επειδή προκαλούσε τους σεισμούς και σύντριβε τους βράχους με την τρίαινά του.

           Οι αρχαίοι Πελασγοί θεώρησαν τον Π. όχι μόνο θεό της θάλασσας, αλλά γενικά όλων των νερών που ήταν στην επιφάνεια ή στα έγκατα της Γης, δηλ. των λιμνών, των πηγών και των ποταμών. Ήταν ακόμα και “Ίππιος” ο Π., επειδή τα εξαγριωμένα κύματα παρομοιάζονταν με τα ορμητικά άλογα. Λεγόταν όμως ότι αυτός έπλασε το άλογο και δίδαξε την ιππηλασία, γι’ αυτό και τον θεωρούσαν προστάτη των ιππικών αγώνων.

          Ο Π. είχε σύζυγο την κόρη του Ωκεανού Αμφιτρίτη, από την οποία απέκτησε τρία παιδιά: Τον Τρίτωνα με το λεπιδωτό σώμα και την ουρά ψαριού, τη Ρόδη, που έγινε σύζυγος του Ήλιου και μητέρα του Φαέθωνα, και τη Βενθεσικύμη. Απέκτησε όμως και άλλα παιδιά με διάφορες άλλες θεές, νύμφες και θνητές ακόμα γυναίκες, όπως με την Τυρώ, από την οποία γεννήθηκαν ο Νηλέας και ο Πηλέας, και με την Αμυμώνη, από την οποία γεννήθηκε ο Ναύπλιος.

           Η λατρεία του Π. ήταν διαδομένη σ’ ολόκληρη την Ελλάδα, τη Ν Ιταλία και τα ιωνικά νησιά. Προς τιμή του θυσίαζαν άσπρους και μαύρους ταύρους, αγριογούρουνα και κριάρια. Επίσης διοργάνωναν ιππικούς αγώνες στον Ισθμό της Κορίνθου, κατά τα Ίσθμια.

           Ο θεός εμφανίζεται στα νομίσματα να κρατάει την τρίαινα ή και με κάποιο από τα σύμβολα του.

16. Δίας. Ο ανώτατος θεός των αρχαίων Ελλήνων, ο “πατήρ ανδρών τε θεών τε” κατά τον Όμηρο. Ήταν γιος του Κρόνου και της Ρέας και αδερφός του Ποσειδώνα, του Άδη, της Εστίας, της Δήμητρας και της Ήρας, μάλιστα της Ήρας ήταν και σύζυγος. Όταν τον γέννησε η Ρέα, τον έκρυψε σε μια σκηνή της Κρήτης για να τον γλιτώσει από τον Κρόνο, που κατάπινε τα αγόρια του, για να αποφύγει την πραγματοποίηση του χρησμού, σύμφωνα με τον οποίο ένα από αυτά επρόκειτο να τον εκθρονίσει. Στην Κρήτη ο Ζευς τρεφόταν με το γάλα της κατσίκας Αμάλθειας. Όταν ανδρώθηκε, εκθρόνισε τον πατέρα του Κρόνο, νίκησε τους Τιτάνες και τους Γίγαντες και μοιράστηκε με τους αδερφούς του τον κόσμο. Κατά την κλήρωση η θάλασσα έπεσε στον Ποσειδώνα, ο Κάτω Κόσμος στον Άδη και στον ίδιο ο Ουρανός και η Γη. Έτσι ο Ζ. έγινε ανώτατος κυβερνήτης και αποκατέστησε την ειρήνη στον κόσμο, τον οποίο διεύθυνε από τις κορυφές του Ολύμπου. Ο Ζ. ήταν κύριος της βροχής, των κεραυνών και των καταιγίδων, ήταν προστάτης του γάμου, των γενεών και των φατριών, ο επόπτης της ηθικής τάξης του κόσμου και γι’ αυτό τιμωρός του φόνου, της ασέβειας και όλων των παρεκτροπών που κλονίζουν την κοινωνία. Ήταν ακόμα προστάτης του όρκου, του δικαίου, της φιλίας, των ξένων, των αγώνων κ.λ.π.

            Οι μύθοι απέδιδαν στο Δία πολυάριθμες ερωτικές περιπέτειες με θεές και θνητές γυναίκες, που προκαλούσαν συχνά την εγκληματική ζηλοτυπία της Ήρας. Σύμφωνα μ’ αυτούς, μεταμορφωνόταν σε ζώα, σε πουλιά, σε βροχή κ.λπ. και ερχόταν σε ερωτική επαφή με όσες ερωτευόταν. Έτσι έφερε στον κόσμο πολυάριθμους θεούς, ημίθεους και ήρωες. Γι’ αυτό και τα περισσότερα βασιλικά γένη της αρχαιότητας περηφανεύονται ότι κατάγονται από αυτόν. Σύμβολα της εξουσίας του ήταν ο κεραυνός, ο αετός, η βελανιδιά και το σκήπτρο. Από τα πολυάριθα επίθετά του τα σπουδαιότερα ήταν: αιγίοχος, νεφεληγερέτης, αιθέριος, αγώνιος, υψιβρεμέτης, ερίγδουπος, ερκείος, εφέστιος, τροπαίος, ελευθέριος, σωτήρας, ξένιος, όρκιος, πατρώος κλπ. Η λατρεία του ήταν πανελλήνια. Ιδιαίτερα όμως τον τιμούσαν στην Αθήνα, όπου είχε χτιστεί το περίφημο Ολυμπιείο, στην Ολυμπία, όπου γίνονταν οι Ολυμπιακοί Αγώνες προς τιμή του, στη Δωδώνη, στην Κρήτη, στην Ιθώμη κ.α. Οι Ρωμαίοι τον αποκαλούσαν Jupiter και τον θεωρούσαν ανώτερο από όλους του ιταλικούς θεούς. Επίθετά του: stygiοus (=χθόνιος), pluνius (υέτιος), uνidus (ικμαίος) κ.ά.

            Στην τέχνη, την οποία τροφοδότησε με πολλές εμπνεύσεις παριστανόταν συνήθως καθισμένος πάνω σε θρόνο με τον κεραυνό στο χέρι. Από τα πιο ονομαστά αρχαία αγάλματά του ήταν ο “Ολύμπιος Ζευς” του Φειδία και ο “Ιθωμάτης Ζευς” του Αγελάδα.

              Οι παραστάσεις του στα νομίσματα είναι πολλές διαφέρουν σε μορφή. Η κεφαλή του θεού φέρει γενειάδα. Επίσης εμφανίζετε ένθρονος να κρατάει το ιερό του πουλί, τον αετό ή κεραυνό. Άλλη παράσταση δείχνει τον θεό ντυμένο να κρατάει ένα διπλό πέλεκυ και δόρυ.

Από τον Άγγελο Παπ.

EUCHARISTOOMEN DIONYSIE ITALIKE

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in Entertainment and tagged , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s