Κοσμικὴ Μουσικὴ ἀπὸ Ἁγιορείτικους Κώδικες Βυζαντινῆς Μουσικῆς (Βτελ)


(ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ 20/09/14)

1. Γρηγορίου Πρωτοψάλτου Συλλογὴ πολλῶν χαρίτων.
Ἦχος βαρὺς χρωματικός, Ἐβιτζ-ἀρὰ Σαρκί.
Παναγιώτης ΔρακόπουλοςΣυλλογὴ πολλῶν χαρίτων σ᾿ ἕνα σῶμα νὰ δοθῇ,
μήτ᾿ ἐφάνη, μήτ᾿ ἠκούσθη, μήτε κἂν νὰ εὑρεθῇ.

Μερικῶς ἡ φύσις δίδει, καὶ στολίζει γενικῶς
κάθε πλάσμα τοῦ αἰῶνος, μ᾿ ἕνα εἶδος φυσικῶς.

Ὑπάρχει στὸν Δοχειαρίου 322 καὶ ἐκδεδομένο στὴν «Πανδώρα». Ἡ ἐξαιρετικὰ δύσκολη μελωδική του πλοκὴ προδίδει ὑψηλὴ ἀντίληψη στὴν ἐκτέλεση καὶ ἀπαιτεῖ λεπτοὺς χρωματισμούς. Φέρει τὴν ἀκροστιχίδα «Σμαράγδα».

2. Ἰακώβου Πρωτοψάλτου, Τρέξετ᾿ ἔρωτες, ἐλᾶτε.
Ἦχος πλάγιος τοῦ πρώτου παράμεσος, Πουσσελὶκ ἀσσιράν.
ΧορωδίαΤρέξετ᾿ ἔρωτες, ἐλᾶτε, πάρτε βέλη καὶ φωτιαῖς,
καὶ ἀνίσως ἀγαπᾶτε, νὰ τὸ στῆθος μου χτυπᾶτε,
μ᾿ ἀναμμένες σαιτιαῖς.

Μιὰ καρδιὰ ἀπελπισμένη, ἄχ! τί θέλει πιὰ νὰ ζῇ,
ζῶσα ἄλλο τί κερδαίνει, παρὰ θέατρον νὰ γένῃ
τῶν παθῶν ὅλων μαζῆ!

Στὴν ξηρὰν βρίσκει πελάγη κι εἰς τὸ πέλαγος ξηραῖς,
καὶ εἰς τὰς πηγὰς ἂν πάγῃ, οὔτε κόμπον δὲν συνάγει,
γιατὶ γίνονται ξηραῖς.

Νὰ τὸ στῆθος της ἐλᾶτε, ἔρωτες τερπνοὶ φονεῖς, μὴν πονεῖτε,
μὴν πονεῖτε, μόν᾿ κτυπᾶτε, γιὰ νὰ ἔχῃ νὰ καυχᾶται,
πὼς δὲν πόνεσε κανείς.


Τὸ τραγούδι ὑπάρχει στὴ «Μελπομένη» (Βατοπαιδίου 1428) καὶ σαφῶς νεώτερη καὶ πιὸ ποικιλμένη ἐκδοχὴ ἐκδεδομένο στὴν «Πανδώρα». Ἐδῶ ἐξηγήθηκε μὲ βάση τὸ Βατοπαιδινὸ χειρόγραφο, προσθέτοντας λίγες ἀναλύσεις καὶ τὴ ρυθμικὴ μεταχείριση ποὺ ἔχει στὴν Πανδώρα». Μιὰ κοντινὴ ἐκδοχὴ πρὸς αὐτὴν τῆς Πανδώρας ὑπάρχει στὸν κώδικα Γενναδίου 231 ἢ Νέα Μέθοδο καὶ στὸ ὄνομα τοῦ Γρηγορίου Λαμπαδαρίου. Μιὰ πιὸ συντηρητικὴ ἐξήγηση ἔχει δημοσιεύσει ὁ Μᾶρκος Δραγούμης μὲ βάση τὸ χειρόγραφο Γ. Ραιδεστηνοῦ τῆς Βιβλ. Κέντρου Μικρασιατικῶν Σπουδῶν Ἀθηνῶν. Οἱ μελωδίες στὰ δυὸ χειρόγραφα εἶναι σχεδὸν ὅμοιες. Οἱ στίχοι εἶναι τοῦ Γιάγκου Καρατζᾶ.

3. Γρηγορίου Πρωτοψάλτου, Ἐλπιζα καὶ πάλι ἐλπίζω
Ἦχος πλ. α´ σκληρός, διατονικός, σπάθιος, Χισὰρ Πουσσελίκ.
Δρόσος Κουτσοκώστας καὶ ΧορωδίαἜλπιζα καὶ πάλι ἐλπίζω, μὲ ἐλπίδα σταθερὰ
ἐπειδὴ καὶ ἡ καρδιά μου ἦτον πάντα καθαρά.

Νὰ προσμένῃς πρέπει τέλος κι ὄχι νὰ ἀπελπισθῇς,
καύχημα διὰ νὰ σ᾿ ἔχω, τῆς δικῆς μου τῆς ζωῆς.


Ὁ Γρηγόριος Πρωτοψάλτης (1776-1821) μαρτυρεῖται ὡς μαθητὴς τοῦ Ismail Dede Efendi καὶ ὡς δεξιοτέχνης τῆς πανδουρίδας. Ἦταν ἕνας ἐκ τῶν τριῶν εἰσηγητῶν τῆς Νέας Μεθόδου θεωρίας καὶ σημειογραφίας τῆς Ψαλτικῆς. Τὸ ὀγκῶδες ἐξηγητικὸ ἔργο του στὴ Νέα Μέθοδο βρίσκεται ὀτὴ βιβλιοθήκη Ψάχου (Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν). Τὸ τραγούδι Ἔλπιζα καὶ πάλι ἐλπίζω, ὑπάρχει στὸν κώδικα Διοχειαρίου 322 καὶ ἔχει δημοσιευτεῖ στὴν Πανδώρα. Ἔχει ἐκδοθεῖ καὶ δισκογραφικὰ ἀπὸ τὸν καθηγητὴ Γρ. Στάθη μὲ τὴ χορωδία τοῦ Θρ. Στανίτσα στὸ Ἄλμπουμ γιὰ τὸν Γρηγόριο Πρωτοψάλτη. Φέρει τὴν ἀκροστιχίδα «Εὐφροσύνη».

4. Γρηγορίου Πρωτοψάλτου, Ἕνας εὔμορφος πλανήτης.
Ἦχος πλ. δ´ δίφωνος, Σαζκιάρ.
Ἰορδάνης ΚουτσιμανήςἝνας εὔμορφος πλανήτης φάνηκε ἐξαφνικῶς
ἤδη στὸν ὁρίζοντά μου, πρόσγειος πολλὰ κοντά μου,
νέος καὶ ἡδονικός.

Ὑπερέχει κατ᾿ ἀξίαν λόγων ἐπαινετικῶν,
τὸ προσωπικόν του κάλλος δὲν τὸ ἔχει ἀστὴρ ἄλλος,
εἶναι θάμβος γενικῶν.


Ὑπάρχει στὸν Κώδικα Βατοπαιδίου 1428 (Μελπομένη») καὶ εἶναι εκδεδομενο στὴν «Πανδώρα». Φέρει τὴν ἀκροστιχίδα «Εὐφροσύνη».

5. Γεωργίου Σούτζου, Ἤστραπτεν στὰ πρόσωπόν σου.
Ἦχος πλ. δ´ Νισαμπουρὲκ (ἐκ τοῦ ΠΑ)
Παναγιώτης Δρακόπουλος καὶ ΧορωδίαἬστραπτεν στὸ πρόσωπών σου καλλονὴ ἀγγελική,
διὰ τοῦτο κι ἡ μορφή σου μὲ ἀγγέλους συνοικεῖ.

Ἔι, ἔι γιαριμέν, δερδινάκινεμ δόστι, δόστι μιριμὲν συνετζάκινεμ
Ὑπάρχει στὸν Βατοπαιδίου 1428 («Μελπομένη») καὶ ἐκδεδομένο στὴν «Πανδώρα». Κατὰ τὸν Νικηφόρο Καντουνιάρη, συγγραφέως τῆς «Μελπομένης», «…Μπεστὲς κατανυκτικὸς καὶ πάνυ λυπηρός, γράμματα καὶ μέλος ἄρχοντος μεγάλου Ποστελνίκου δραγουμανάκη Γεωργίου Σούτζου ἕνεκα τῆς ἀποθανούσης θυγατρὸς αὐτοῦ τῆς πάνυ φιλτάτης», ἐτόνισεν ὁ Νικηφόρος «…μαθητευθεὶς παρ᾿ αὐτοῦ τοῦ ποιητοῦ». Ἀποτελεῖ τὸ τρίτο μέρος ἐκτενοῦς συνθέσεως (μπεστέ-σεμαΐ-γιουροὺκ-σεμαΐ).

6. Πέτρου Λαμπαδαρίου τοῦ Πελοποννησίου, Τί σκληρότης εἶναι φῶς μου.
Ἦχος δ´ λέγετος, Σεγκιάχ.
Δρόσος Κουτσοκώστας καὶ ΧορωδίαΤί σκληρότης εἶναι φῶς μου, ἀφοῦ τόσον σὲ ποθῶ
τὴν δικήν σου τὴν ἀγάπην δὲν μπορῶ ν᾿ ἀξιωθῶ.

Ἀφοῦ πάντα τὴν ἀγάπην τὴν ζητεῖς χρεωστική,
πρέπει πάντα στὴν καρδιά σου ἡ αὐτὴ νὰ κατοικῇ.

Τὸ τραγούδι ὑπάρχει στὸν Βατοπαιδίου 1428 («Μελπομένη») καὶ περιέχεται ἐξηγημένο στὴν «Πανδώρα». Ό Πέτρος Πελοποννήσιος (1740-1778) θεωρεῖται κορυφαία στὴ σύνθεση ἐκκλησιαστικῆς μουσικῆς. Διέπρεψε ἐπίσης στὴν ἐξωτερικὴ μουσικὴ ὡς δεξιοτέχνης τῆς πανδουρίδας καὶ τοῦ πλαγίαυλου, καθὼς ἐπίσης καὶ ὡς συνθέτης. Σὲ ἕνα παλαιὸ βιογραφικό του ἀναφέρεται πὼς γιὰ κάποιο διάστημα κανένας στὴν Πόλη δὲν συνέθετε χωρὶς τὴν ἄδειά του. Τὰ γεγονότα ποὺ συνδέονται μὲ τὴν λιγόχρονη μουσική του διαδρομὴ ἀγγίζουν τὰ ὅρια τοῦ μύθου.

7. Γρηγορίου Πρωτοψάλτου, Ἔχεις Φῶς μου κάλλος

ἦχος δ´ λέγετος, Σεγκιάχ.
Παναγιώτης ΔρακόπουλοςἜχεις φῶς μου κάλλος νοῦρι, θέλγητρα ἐρωτικὰ
καὶ ἑλκυστικὸν ἀέρα, τοῦ προσώπου φυσικά.

Λεγεὼν εἶσαι χαρίτων, βρύεις πλῆθος ἀρετῶν,
καὶ θέλγητρων ἀνεκφράστων, καὶ λαμπρῶν καὶ θαυμαστῶν.
Τὸ τραγούδι ὑπάρχει ὀτδν κώδικα Δοχειαρίου 322 στὴ Νέα Μέθοδο καὶ ἐκδεδομένο στὴν «Πανδώρα». Φέρει τὴν ἀκροστιχίδα «Ἐλέγκω». Ἔχει ἐκδοθεῖ δισκογραφικὰ μαζὶ μὲ τὸ «Ἔλπιζα καὶ πάλι ἐλπίζω» (βλ. παραπάνω) ἀπὸ τὸν Γρ. Στάθη.

8. Τ᾿ ἀηδόνια τῆς Ἀνατολῆς Δημοτικὸ τραγούδι ἀπὸ τοὺς κώδικες Ἰβήρων 1203 καὶ Ξηροποτάμου 262 τοῦ ΑΓ. ΟΡΟΥΣ – ΑΘΩ.
Ἦχος α´ τετράφωνος.
Δρόσος Κουτσοκώστας
Τ᾿ ἀηδόνια τῆς Ἀνατολῆς καὶ τὰ πουλιὰ τῆς Δύσης,
στοῦ Φιλαδέλφου τὸν βουνόν, στοῦ Φιλαδέλφου τ᾿ ὄρος
γιὰ συναχθῆτε μιὰν μεριάν, νὰ ποίσω περιβόλι
νὰ κόψω μῆλο τῆς φιλιᾶς, κυδώνι τῆς ἀγάπης
δαμάσκηνο μὲ τὸ κλαδί, σταφύλι μὲ τὸ κλῆμα.
Κι ἐκ᾿ ηὗρα τὴν πολλαγαπῶ μέσα στὸ περιβόλι,
βασιλικὸν ἐπότιζεν νὰ ποίση ὡραῖο στεφάνι,
νὰ τὸ φορέσ᾿ ἡ λυγερὴ τρεῖς ἑορτὲς τοῦ χρόνου.

Τὸ τραγούδι Τ᾿ ἀηδόνια τῆς Ἀνατολῆς ὑπάρχει σὲ δυὸ ἁγιορείτικους κώδικες μὲ τὴν ἴδια παρασήμανση, στὸν Ἰβήρων 1203 (χρονολογεῖται στὶς ἀρχὲς τοῦ 17ου αἰ., ἂν καὶ τὸ τραγούδι εἶναι σαφῶς παλαιότερο) καὶ στὸν Ξηροποτάμου 262. Ὁ ἴδιος ἐναρκτήριος στίχος, τὸ ἴδιο θέμα καὶ οἱ ἴδιες μελωδικὲς γραμμὲς ὑπάρχουν σὲ σημερινὰ δημοτικὰ τραγούδια τῆς περιοχῆς τῆς Θράκης. Στὴ σημειογραφία τοῦ Ξηροποτάμου 262 εἶναι ἐμφανὴς ἡ προσπάθεια νὰ ἀποδοθοῦν πιὸ μελισματικὰ οἱ καταλήξεις τῶν φράσεων, ὁπότε ἐξηγήθηκε μὲ βάση τὴν πιὸ καθαρὴ καὶ νεώτερη αὐτὴ καταγραφή.

9. Ὅλοι τὰ σίδερα βαστοῦν
Δημοτικὸ τραγούδι ἀπὸ τὸν κώδικα Ἰβήρων 1203 τοῦ Ἁγίου Ὄρους
Ἦχος πλ. δ´
Δρόσος ΚουτσοκώσταςὍλοι τὰ σίδερα βαστοῦν κι ὅλοι στὴ φυλακὴ εἶναι,
κ᾿ ὁ ταπεινὸς ὁ Κωνσταντὴς δὲν ἠμπορεῖ ῾πομένει,
γιατ᾿ εἶν᾿ τὰ σίδερα βαρειὰ κι ἡ φυλακὴ κλεισμένη.
– Χριστέ, νὰ ῾ρράγη ἡ φυλακή, νὰ τσακιστοῦν οἱ θύρες,
νά ῾πεφταν καὶ τὰ σίδερα, νὰ ἔβγαινε ὁ καλός μου,
νὰ ἔβγαινεν ὁ Κωνσταντῆς ὁ πολυαγαπημένος,
πὄχω καιρὸν νὰ τὸν ἰδῶ, χρόνους νὰ τὸν μιλήσω.


Τὸ τραγούδι εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ δεκατρία τραγούδια τοῦ Κώδικα 1203 τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἰβήρων ποὺ ἀνάγεται στὸν 17ο αἰῶνα. Τὸ θέμα τῆς φυλακῆς εἶναι παλαιότατο καὶ συναντᾶται ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τῶν πρώτων δημοτικῶν τραγουδιῶν (10ος-11ος αἰ.). Τὸ σπουδαῖο ὅμως εἶναι πὼς στὴ Μακεδονία ἀκόμα τραγουδιέται μέχρι σήμερα μὲ σχεδὸν ἴδιο περιεχόμενο, τὸ ἴδιο ἀργὰ ὡς καθιστικὸ καὶ στὸν ἴδιο ἦχο, τὸ τραγούδι τοῦ Ντούλα (πιθανότατα παράγωγο τοῦ Κωνσταντούλας). Αὐτὸ τὸ γεγονὸς βοήθησε στὸ νὰ ἀποδοθεῖ ἐξηγηματικὰ μὲ τὴ συγκεκριμένη κατάστρωση.

Συντελεστές

– Ἔρευνα τεκμηρίωση, ἐξηγήσεις στὴ νέα μουσικὴ σημειογραφία: Θωμᾶς Ἀποστολόπουλος
– Καλλιτεχνικὴ διεύθυνση: Κυριάκος Καλαϊτζίδης
– Κείμενα: Θωμᾶς Ἀποστολόπουλος
– Μεταφράσεις στὰ Ἀγγλικά: Βασιλικὴ Σταθοκώστα
– Ἠχογραφήσεις:
Studio Polytropo Θεσσαλονίκης.
Ἠχολήπτης: Γιάννης Τσαμπάζης
Δημοτικὸ Θέατρο Νεάπολης.
Ἠχολήπτης: Γιάννης Τσαμπάζης
Παττίχειο Δημοτικὸ Θέατρο Λεμεσοῦ.
Ἠχολήπτης: Γιάννης Ἰωνᾶ
– Συμπληρωματικὲς ἠχογραφήσεις
Studio Μαγικὴ Πυξίδα, Κομοτηνή.
Ἠχολήπτης: Γιῶργος Παγκοζίδης
Μίξη Studio Polytropo, Θεσσαλονίκη
Γιάννης Τσαμπάζης, Κυριάκος Καλαϊτζίδης
– Ἐπιμέλεια παραγωγῆς ἠχογραφήματος:
«ΕΝ ΧΟΡΔΑΙΣ», Ἀστικὴ μὴ κερδοσκοπικὴ Ἑταιρεία.
Ὀκτώβριος 2000
μουσικὸ σχῆμα ΕΝ ΧΟΡΔΑΙΣ
τραγουδοῦν:
Δρόσος Κουτσοκώστας, Παναγιώτης Δρακόπουλος, Ἰορδάνης Κουτσιμάνης
παίζουν:
Κυριάκος Πετρᾶς – βιολί
Κυριάκος Καλαϊτζίδης – οὖτι
Ἀπόστολος Τσαρδάκας – κανονάκι
Λευτέρης Παύλου – μπεντίρ
Τὴ χορωδία ἀποτελοῦν οἱ:
Θωμᾶς Ἄποστολόπουλος, Ἀθανάσιος Γιώργου, Παναγιώτης Δρακόπουλος, Σταῦρος Καραγκιόζης, Ἰορδάνης Κουτσιμάνης, Δρόσος Κουτσοκώστας.
Γιῶργος Ψάλτης – νέι στὰ track 4, 7 καὶ βιολὶ στὸ track 1.
Νίκος Τερψιάδης – μπεντὶρ στὰ track 3, 6 καὶ τουμπελέκι στὸ track 2.
Δημήτρης Παλιογιάννης – λαοῦτο στὸ track 9.

 

ΤΕΛΟΣ

Θωμᾶς Ἀποστολόπουλος

PAGAN  http://stinkoiladatonmouson.blogspot.be/

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in Music and tagged , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s