ΜΥΣ ΩΣ ΜΥΣ-ΤΗΣ / ΜΥΣ–ΤΗΡΙΟΝ / ΜΥΘΟΣ (1)


Φιλόσοφοι, μύστες και  αλχημιστές στην αρχαιότητα

Μετά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, η οργάνωση και η λειτουργία της παραγωγής ήταν αντικείμενο απασχολήσεως  των δούλων και του πένητος όχλου. Σταδιακά  διαμορφώθηκε, στην άρχουσα τάξη, η αντίληψη πως κάθε τι που είχε  σχέση με την χειρωνακτική εργασία ήταν κάτι το χονδροειδές, το οποίο κατέστρεφε το σώμα και το πνεύμα, και γι’αυτό ταιριάζει στους κατώτερους ανθρώπους. Η εργασία, λοιπόν, ήταν για τους δούλους και όχι για τους  ελεύθερους. Αυτοί οι τελευταίοι έπρεπε να επωφεληθούν από τον άφθονο ελεύθερο χρόνο τους να ερευνήσουν την  εσωτερική υπόσταση του ανθρώπου, όπως τις ψυχικές και ηθικές του ιδιότητες.

Η αντιηρωική εποχή
O ηθικός νόμος, για μια μεγάλη ομάδα φιλοσόφων της εποχής εκείνης (τέλη του Δ’ αι. π.Χ.),ήταν, για τους λόγους που αναφέραμε, η μοναδική έρευνα και το αντικείμενο της φιλοσοφίας, ξεχωρίζοντάς το από τη φύση, όπως μαρτυρεί ο  Αριστοτέλης που αναφέρει για τον Σωκράτη «Περί τα ηθικά πραγματευομένου περί δε της όλης  φύσεως ουδέν» (Μεταφ. 987,1), ενώ αλλού (Περί  ζώων μορίων, 1) αναφέρει πως, την εποχή του Σωκράτη, σταμάτησε κάθε έρευνα για τα φυσικά  προβλήματα («το δε ζητείν τα περί φύσεως έληξε») και οι διανοούμενοι προτιμούσαν να ηθικολογούν και να  πολιτικολογούν («προς δε την χρήσιμον αρετήν και την πολιτικήν απέκλινον οι φιλοσο-
φούντες»). Αυτό μας επιβεβαιώνουν και ο Ξενοφών (Απομνημονεύματα Δ, VII, 5) και ο Πλούταρχος (Περί αρεσκόντων τοις φιλοσόφοις), αλλά και  ο ίδιος ο Πλάτων (Φαίδρος 230b).
Ευτυχώς υπήρχαν και μαθηματικοί, αστρονόμοι, και γεωμέτρες, που συνέχιζαν να ασχολούνται με τις πρακτικές εφαρμογές. Τέτοιος ήταν ο ξακουστός Μέτων (εικ. 1), ο οποίος ζούσε στην Αθήνα την εποχή του Αριστοφάνη, αλλά όπως βλέπουμε οι σύγχρονοί του δεν τον θεωρούσαν σοβαρό  πρόσωπο, επειδή ασκούσε πρακτικά την επιστήμη
του (Αριστοφ., Όρνιθες 991 κ.ε.).
Έτσι, ο φυσικός εξωτερικός κόσμος δεν είναι  πλέον παρά ένα τίποτε, μόνο η Ιδέα του Πλάτωνος, το Είδος του Αριστοτέλους, ο Λόγος των Στωικών είναι το παν. O όρος «πνεύμα» δεν ήταν ακόμη καθιερωμένος και ο Κλεάνθης φαίνεται να είναι  ο πρώτος που τον χρησιμοποίησε. Έργο, λοιπόν,της φιλοσοφίας εκείνη την εποχή ήταν να σώσει
τον άνθρωπο από την ύλη, από το γήινο και το χυ  δαίο που ο καθένας έχει μέσα του, και να τον ανεβάσει σε  έναν άλλον κόσμο, τον πνευματικό. Δηλαδή, όπως έλεγαν τότε, να τον απολυτρώσει! Την πρώτη προσπάθεια απολυτρώσεως του υλικού ανθρώπου σε ένα ανώτερο πνευματικό  ον, την ανέλαβαν οι επαγγελματίες δάσκαλοι της ρητορικής,
οι οποίοι έμειναν γνωστοί ως σοφιστές. Αυτοί όχι μόνον κλόνισαν όλες τις παλιές αξίες, μα και πρώτοι προσπάθησαν να  κοινωνιολογήσουν.
Ας δούμε όμως τι δίδασκε ο Σωκράτης (470-399), ο  οποίος είναι αυτός που έδωσε την οριστική κατεύθυνση της  φιλοσοφίας στην ηθική και τον ιδεαλισμό. Ξεκινώντας από
μια ορθολογιστική αντίληψη, υποστήριξε πως το κέντρο της  φιλοσοφίας και της γνωσιολογίας δεν πρέπει να είναι ο  εξωτερικός κόσμος, αλλά η περιοχή της ηθικής. Διότι την  απόλυτη πραγματική γνώση την κατέχουν μόνον οι θεοί και  ο ανθρώπινος νους δεν μπορεί, ως εκ τούτου, να συλλάβει  την αντικειμενική πραγματικότητα. O άνθρωπος δηλαδή,κατά τον Σωκράτη, στον τομέα αυτόν ένα μόνο γνωρίζει ότι δεν γνωρίζει τίποτε.
Όπως ο Σωκράτης, έτσι και ο Πλάτων προσπάθησε να  «ηθικοποιήσει» την κοινωνία και να επιβάλει τις πολιτικές  ιδέες του για την καλύτερη οργάνωση του κράτους. Θεω-
ρούσε ότι ο πραγματικός κόσμος είναι ωχρή αντανάκλαση  του υπερφυσικού κόσμου των ιδεών, τις οποίες ο  ανθρώπινος νους συλλαμβάνει με την θεώρηση. Η ιδέα, κατά τον φιλόσοφο,είναι πνεύμα που υπάρχει έξω  από τον υλικό κόσμο, ως απόσταγμα ηθικής, αιώνια, άφθαρτη, εκτός τόπου και  χρόνου, αλλά κυριαρχούσα στην υλική φύση.
Η λέξη «ιδέα», ωςσημασία, μορφή, τύπος, ήταν καθιερωμένη και στην προπλατωνική φιλοσοφική ορολογία. OΠλάτων όμως τηςέδωσε μεταφυσικήσημασία. Η ιδέα δηλαδή δεν σημαίνειπλέον το είδος, την κοινή όψη και την διαμόρφωση των αντικειμένων
που αποτελούν μια έννοια,αλλά είναι αυτός τούτος ο άυλος κόσμος των αρχετύπων όλωντων πραγμάτων, ευρισκομένων«εν υπερουσίω τόπω» (υπέρτατηη ιδέα του αγαθού).

image

1. Το έτος του Μέτωνος, σύμφωνα με μεσαιωνική απεικόνιση. Lamber de Saint-Omer,
Liber Floridus, περ. 1120.

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

ΠΗΓΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ  τχ. 106 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in PHILOSOPHICAL THEMES and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s