Χρύσανθος Νοταράς, ο αστρονόμος (Θ)


(CYNECHEIA APO  10/01/14)

Κεφάλαιο ΣΤ΄ Περί τῶν διαφόρων Μαθηματικῶν Μέτρων
Στο κεφάλαιο αυτό δίνει ορισμούς και αντιστοιχίες των διαφόρων μέτρων «τί εἶναι μέτρον, καί τᾶς διαφορᾶς αὐτοῦ κατά τήν χρῆσιν τῶν διαφόρων ἐπισημοτέρων ἐθνῶν, διά νά μήν ἀκολουθεῖ σύγχυσις143». Ενδεικτικά, αναφέρουμε τα εξής (αυτά που χρησιμοποιούμε στην παρούσα εργασία) (ως μέτρο παίρνει τον «ένα κόκκο κριθαριού» – σ.σ. το πλάτος ενός κόκκου είναι περίπου: 2,266mm, όπως αυτό προέκυψε με μια απλή διαίρεση του μήκους του γεωμετρικού ποδιού, που ο ίδιος το έχει σχεδιάσει στη σελίδα 92 του βιβλίου του, με το πλήθος των κόκκων που αντιστοιχούν σ’ αυτό):

α) 1 Δάκτυλος = 4 κόκκοι, τοποθετημένοι κατά πλάτος, ο ένας δίπλα στον άλλον = 9,064mm.
β) 1 πόδι (σ.σ. γεωμετρικό;) = 16 δάκτυλα = 64 κόκκους κριθαριού = 14,5cm.
γ) 1 Γεωμετρικό βήμα = 5 πόδια = 72,5cm.
δ) Στάδιο = 125 γεωμετρικά βήματα = 90,6m
ε) Μίλι = 8 Στάδια = 1000 βήματα = 724,8m
στ) Η Γαλλική Λεύκα (σ.σ. ίσως Λεύγα) = 1500 βήματα = 1,088km
ζ) Η Γερμανική Λεύκα = 4000 βήματα = 4 Μίλια = 2,9km
η) Σφαιρική Λεύκα = 5 Μίλια = 3,624km.

Κεφάλαιο Ζ΄ Περί τοῦ μεγέθους τῆς Γῆς ἀπολύτως καί καθ’ ἑαυτήν θεωρουμένης
Στο κεφάλαιο αυτό ο Χρύσανθος, αφού πρώτα μιλήσει για τις δυσκολίες της ακριβούς καταμέτρησης της Γης (…το διάστημα της Γης δεν είναι σαν του ουρανού, καθώς έχει όρη, κοιλάδες, φαράγγια …) στη συνέχεια επαναλαμβάνει τις γνώμες των μαθηματικών και αστρονόμων από τα παλιά χρόνια ως τότε, για το μέγεθος της Γης (την περίμετρό της), την ισοδυναμία μιας μοίρας της Γης με μονάδες μήκους, τη διάμετρο της Γης, την ημιδιάμετρο, την κυρτή επιφάνεια της Γης, παραθέτοντας και τους ανάλογους πίνακες, ούτως ώστε «βλέποντες τας πλέον αξίας λόγου, να εκλέξωμεν την δοκιμιωτέραν».
Συγκεκριμένα αναφέρεται στον Αριστοτέλη, τον Ίππαρχο, τον Ερατοσθένη, τον Πτολεμαίο (Πτολεμαίος: ημιδιάμετρος: 28636,1/11 στάδια = 5455,18 km, ενώ σημερινή τιμή για ισημερινή ακτίνα Γης: 6.378.140±5m), στους Αλφραγάνο, Αλμαίονα, τον Fernel, και νεώτερους αστρονόμους. Παραθέτει και σχετικούς πίνακες. «Πλην άπαντες σχεδόν οι Αστρονόμοι προκρίνουσι και μεταχειρίζονται την Γνώμην του Πτολεμαίου ως αληθεστέραν». Αναφέρει ακόμη και τον Τύχωνα144. Και συνεχίζει: «εσημειώσαμεν ενταύθα τάς διαφόρους Δόξας των Αστρονόμων περί του μεγέθους της Γης, δια να ηξεύρωμεν την γνώμην των Σοφών …, όμως όχι να βεβαιώσωμεν και κατ’ ακρίβειαν το αληθές, διότι τά αληθή των όντων Μέτρα τα ηξεύρει μόνος ο Πλάστης αυτών, ως Μέτρον ών Πάντων …Έπειτα και η αρχή των Μέτρων είναι αόριστος, διότι οι κόκκοι της κριθής άλλοι είναι μείζονες, και άλλοι ελάττονες, κατά τα διάφορα κλίματα, και την αγαθήν ή πονηράν Γην».
Καταλήγει το κεφάλαιο με το εξής πόρισμα: Από την ημιδιάμετρο της Γης «συνάγουσιν οἱ ἀστρονόμοι τήν ἀπόστασιν τῶν πλανητῶν, καί τῶν ἀπλανῶν ἀστέρων, καθώς καί τό μέγεθος αὐτῶν, τόσον ἀπό τοῦ κέντρου τῆς Γῆς, ὅσο καί ἀναμεταξύ τῶν».
Κεφάλαιο Η΄ Περί τοῦ μήκους τῆς Γῆς
Παρατηρεί πως «η αρχή των Μεσημβρινών κύκλων του μήκους» (ο 1ος Μεσημβρινός) διέρχεται από τις νήσους Μακάρες, τα μετέπειτα ονομαζόμενα «Κανάρια Νησιά», κάτι που φαίνεται και στον παγκόσμιο χάρτη της «Εισαγωγής …». Μερικοί όμως γεωγράφοι «υπό φιλοδοξίας μάλλον κινηθέντες» δεν φύλαξαν τον αρχαίο αυτό Μεσημβρινό και τον μετακίνησαν σε άλλα μέρη προκαλώντας σύγχυση.
Ο λόγος για τον οποίο ονομάσανε «μήκος» την απόσταση από τη Δύση προς την Ανατολή, είναι το γεγονός ότι όταν το ονόμασαν, απ’ το γνωστό μέρος της Γης, το διάστημα Ανατολής – Δύσης ήταν μεγαλύτερο από το Βορρά – Νότου. Επίσης,

«το πλάτος είναι ακίνητον, διότι πανταχόθεν εξίσου απέχει από τον Ισημερινόν προς τους πόλους, το δε Μήκος είναι κινητόν», λόγω της περιστροφής της Γης, κι έτσι υπήρξε η ανάγκη για «Πρώτο Μεσημβρινό». Σήμερα, ως πρώτο μεσημβρινό παίρνουμε αυτόν που διέρχεται από το Greenwich του Λονδίνου. Άρα, το γεωγραφικό μήκος των Καναρίων νησιών είναι διάφορο του μηδενός. Τα Κανάρια νησιά όμως, καταλαμβάνουν μια έκταση 500km από Ανατολή προς Δύση. Τα γεωγραφικά μήκη των άκρων είναι: 13ο 20΄ Δ και 18ο 10΄ Δ (πολύ κοντά στην τιμή του Χρυσάνθου, όπως θα δούμε παρακάτω). Για να βρούμε ακριβώς τον πρώτο μεσημβρινό που χρησιμοποιεί ο Χρύσανθος πρέπει να ανατρέξουμε στον χάρτη που μας δίνει ο ίδιος, στις πρώτες σελίδες της «Εισαγωγής εις τα Γεωγραφικά …». Από εκεί βλέπουμε ότι κάθε ημισφαίριο φέρει 17 μεσημβρινούς + τους περιφερειακούς κύκλους. Άρα οι 180ο του ημισφαιρίου χωρίζονται σε 18 ζώνες: οπότε κάθε μεσημβρινός απέχει απ’ τον προηγούμενο 10ο. Απ’ το Λονδίνο (Αστεροσκοπείο του Greenwich) φαίνεται να περνάει ο 2ος μεσημβρινός. Άρα το γεωγραφικό μήκος των Κανάριων νησιών προκύπτει 20ο δυτικά του σημερινού «πρώτου μεσημβρινού». Έτσι, για παράδειγμα, αν έχουμε στους πίνακες του Χρυσάνθου μια πόλη145 με γεωγραφικό μήκος: 51ο, τότε το πραγματικό (σημερινό) γεωγραφικό μήκος αυτής της πόλης είναι: 51ο – 20ο = 31ο (σύμφωνα με τους πίνακες του Χρυσάνθου). (αυτήν την μετατροπή πρέπει να την κάνουμε κάθε φορά που έχουμε μια τιμή από το Χρύσανθο – ο οποίος απ’ ότι φαίνεται έχει ως πρώτο μεσημβρινό των Κανάριων νησιών – για το γεωγραφικό μήκος ενός τόπου, και θέλουμε να δούμε την ανάλογη σύγχρονη τιμή). Άρα και οι πόλεις που δίνει ο Χρύσανθος στους πίνακες, στο τέλος του βιβλίου του «Εισαγωγή  …», θα έπρεπε να έχουν γεωγραφικό μήκος ως προς τον «αο μεσημβρινό των Καναρίων νησιών» …Άρα από τις ανατολικές του μεσημβρινού πόλεις, αφαιρούμε τις μοίρες που απέχουν, κατά μήκος, τα Κανάρια νησιά από το Greenwich.

Κεφάλαιο Θ΄ Περί τοῦ πλάτους τῆς Γῆς
Δίνει τον ορισμό του πλάτους κατά τους γεωγράφους, ως το περιεχόμενο διάστημα (ή το τόξο του τόπου, μέχρι τον Ισημερινό, που περνάει απ’ το μεσημβρινό) από τον Ισημερινό κύκλο έως τον ένα και τον άλλο Πόλο. Το πλάτος είναι ίσο με το ύψος του Πόλου.

Κεφάλαιο Ι Περί τῆς εὑρέσεως τῆς ἀναμεταξύ Διαστάσεως δυό τόπων, ἤ πόλεων
Αναφέρεται στη διαδικασία ευρέσεως της αποστάσεως δύο τόπων.
Τμήμα Δ΄
Κεφάλαιο Α΄ Περί τῶν γεωγραφικῶν Πινάκων, οἵτινες καί Μάππαι, καί Χάρται κοινότερον λέγονται
Παρατηρεί πως οι Γεωγράφοι κάνουν αρχή των χαρτών από τα δυτικότερα μέρη. Αναφέρεται στον παγκόσμιο χάρτη που εξέδωσε το 1700, πως ο χάρτης «χρησιμεύει πολλά εἰς ὅσους μετέρχονται τά Γεωγραφικά, να ηξεύρωσι τήν θέσιν τῶν μερῶν τῆς Γῆς ἐπάνω εἰς τήν Σφαίραν Ἀστρονομικῶς κειμένης …διότι ἄν καλά καί οἱ Πίνακες παριστώσι καλύτερα τά καθέκαστα μέρη, καί τᾶς ἐπαρχίας, πλήν τήν θέσιν αὐτῶν φανερώνει σαφέστερον ἡ Σφαίρα».
Κεφάλαιο Β΄ Πῶς δύναταί τίς εὐρείν Ἀπόστασιν πόλεως τινός χρησιμεύουσαν εἰς καταγραφήν τόπου, ἤ πόλεως ἐπί Σανίδος, ἤ χάρτης
Αναφέρεται στις μεθόδους που χρησιμοποιούν οι Γεωγράφοι για να βρουν τις αποστάσεις των τόπων, αλλά και οποιοσδήποτε άλλος.
Θεωρεί απαραίτητο να γνωρίζουν «τουλάχιστον τᾶς δείξεις, ὅπου παραδίδει ὁ Εὐκλείδης …καί μάλιστα τῶν ἀναλογιῶν προσέτι καί τᾶς Ἀριθμητικᾶς απλάς Μεθόδους …ὅτι πρώτον πρέπει νά ἔχωσιν Ἀστρονομικά ὄργανα ἀκριβῶς καί μεθοδικῶς κατεσκευασμένα».
Κεφάλαιο Γ΄ Πῶς καταγράφονται τά κλίματα, ἤτοι τίνι τρόπω γίνεται χωρογραφία εἰς τούς πίνακας
Σημειώνει τους τρόπους που μπορεί να χρησιμοποιήσει ένας που θέλει να καταγράψει στο χάρτη διαφόρους τόπους ή χώρες.

Κεφάλαιο Δ΄ Περί τῆς χρήσεως τοῦ ὀργάνου
Αναφέρεται στον τρόπο που θα χρησιμοποιήσει ο σχεδιαστής το όργανο για την καταγραφή των τόπων.
Κεφάλαιο Ε΄ Περί τοῦ πώς δεῖ εὐρίσκειν τά ἀπ’ ἀλλήλων τῶν θεωρηθέντων τόπων διαστήματα
Σημειώνει και παραδείγματα.
Κεφάλαιο ΣΤ΄ Περί τῶν τεσσάρων του Κόσμου Μερῶν
Λόγος για τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, Ανατολή, Δύση, Μεσημβρία και Άρκτο, με ενδιάμεσους χαρακτηρισμούς.
Κεφάλαιο Ζ΄ Περί τῶν Ἀνέμων
Παραθέτει και σχετικό πίνακα με την ονομασία των ανέμων και άλλον με τις τουρκικές ονομασίες.

image

31. Απ’ το βιβλίο του Χρυσάνθου, “Εισαγωγή…”.

Κεφάλαιο Η΄ Διαίρεσις τῆς Σφαίρας, ἤτοι τοῦ Συστήματος της Γῆς, καί τῆς θαλάσσης
Σε τι διαιρείται η γη και η θάλασσα. Παραθέτει και τους ορισμούς αυτών των μερών.
Κεφάλαιο Θ΄ Διαίρεσις τῆς Γῆς
Γίνεται λόγος για τη διαίρεση της γης σε Ηπείρους: Ευρώπη, Ασία, Αφρική και Αμερική. Θεωρεί όμως απαραίτητο, να σημειώνει ο Γεωγράφος: α) τα φυσικά, δηλαδή την ποιότητα των στοιχείων, τα μέταλλα, τα σπήλαια, τα φυτά, τα άνθη, τα ζώα κ.ά. που είναι εξαιρετικά σε κάθε τόπο και β) τα ανθρώπινα, δηλαδή το χρώμα των ανθρώπων, τις τέχνες τους, τα χαρακτηριστικά τους, τις θρησκείες, τα πολιτεύματα κ.α.
Στο τέλος του κεφαλαίου αναφέρεται και σε άλλη διαίρεση της γης, στον παλαιό κόσμο, το νέο και τον Άγνωστο.

Κεφάλαιο Ι΄ – Κεφάλαιο Ι Η΄
Αναφέρονται στην Ευρώπη, Ασία, Αφρική και Αμερική.
Κεφάλαιο ΙΘ΄ Ἄν οἱ παλαιοί ἐγνώρισαν τήν Ἀμερικήν
Στο κεφάλαιο αυτό παραθέτει φράσεις των Ελλήνων συγγραφέων, όπως του Πλάτωνα, Αριστοτέλη, ή Θεόφραστου και άλλες, σχετικές με τη γνώση της ύπαρξης της Αμερικής ή όχι για να καταλήξει πως οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν την ύπαρξη της Αμερικής. Συγκεκριμένα για τον Αριστοτέλη σημειώνει: «Ως τε φανερόν είναι ότι ο Αριστοτέλης Νήσους πολλάς και άλλας εννόησεν έξω της καθ’ ημάς οικουμένης και μείζονας αυτής την τε Αμερικήν και Μαγγελινήν, και ίσως άλλας αδήλους ημίν έτι κειμένας υπό τον Βόρειον και Νότιον πόλον»146.
Τμήμα Ε΄
Τα κεφάλαια αυτού του τμήματος έχουν τις εξής επικεφαλίδες:
Α΄ Διαίρεσις τῆς θαλάσσης
Β΄ Περί τῶν κόλπων τῆς θαλάσσης
Γ΄ Περί τῆς Μεσογείου θαλάσσης
Δ΄ Περί πλοίων, καί πλοός τῆς θαλάσσης
Μετά το Ε΄ τμήμα, παραθέτει από τη σελίδα 163 – 176, σε 14 σελίδες, κατάλογο του γεωγραφικού μήκους και πλάτους των επισήμων πόλεων και νήσων, τα περισσότερα απ’ τα οποία, τα βρήκε από τους πίνακες των παλαιών. Σημειώνει: «καθώς διά παραδόσεως ευρέθησαν κατά τους Γεωγραφικούς Πίνακας». Επίσης, σε προηγούμενο μέρος του βιβλίου του ανέφερε: « …πρέπει να ευρεθή το Μήκος, και Πλάτος εκ των Γεωγραφικών πινάκων του Πτολεμαίου ή του Αππιανού ή άλλων γεωγράφων», οπότε βλέπουμε και κάποιες πηγές, οι οποίες αποτελούν το «διά παραδόσεως». Λόγω των ατελέστερων μέσων (οργάνων, γνώσεων, …) που διέθεταν οι παλαιοί γεωγράφοι, τα όποια σφάλματα στις μετρήσεις, είναι δικαιολογημένα. Σημειώνει και ο Χρύσανθος πως η παρούσα μοιρογραφία του μήκους και του πλάτους δεν είναι ακριβέστατη αλλά πολύ κοντά στην αλήθεια, «διά το ομολογούμενον των παραδόσεων και το σύμφωνον των Γεωγραφικών πινάκων». Αξίζει να σημειωθεί το ότι και ο ίδιος έχει κάνει κάποιες μετρήσεις γεωγραφικού πλάτους (σ.σ. όχι μήκους – ίσως να μέτρησε και το γεωγραφικό μήκος, αλλά επειδή το βρήκε να έχει μεγάλη απόκλιση απ’ τις (λανθασμένες;) παρατηρήσεις των «Παλαιών», το απέρριψε), τις οποίες και αναφέρει. Φαίνεται πως στις διάφορες πόλεις που πήγαινε, έκανε και τις μετρήσεις του. π.χ. Ιεροσόλυμα, Μόσχα, Κίεβο, Κωνσταντινούπολη.

Ενδεικτικά αναφέρουμε τις εξής: (σύμφωνα με την εξής σειρά: α) όνομα πόλης, β) τιμή Χρυσάνθου για το γεωγραφικό μήκος (-20ο για αντιστοιχία με της σημερινής εποχής τον πρώτο μεσημβρινό), σύγχρονη τιμή γεωγραφικού  μήκους147, γ) τιμή Χρυσάνθου για το γεωγραφικό πλάτος, σύγχρονη τιμή γεωγραφικού πλάτους):
1) α) Αθήνα, β) 50ο 12΄ (30ο 12΄), 23ο 43΄48΄΄Ε (σφάλμα: 21%), γ) 38ο 51΄, 37ο58΄48΄΄Ν (σφάλμα: 2,3% – πολύ μικρό).
2) α) «Βυζάντιον της Θράκης», β) 55ο 30΄ (35ο 30΄), 28ο 57΄36΄΄ (σφάλμα: 18,5%), γ) 41ο, 41ο 1΄6΄΄ (σφάλμα: 0,04% => 0%) (οι «παλαιοί» για το πλάτος έδιναν: 43ο (σφάλμα: 4,6%), οι «Νύν … και οι Οθωμανοί»: 41ο (δεν δίνει τη δική του μέτρηση αλλά των «Νύν …και των Οθωμανών» ως την επίσημη μέτρηση). «Ημείς όμως λαβόντες τούτο εν τη ημετέρα Σεβασμία Μονή, ήτοι τω Μετοχείω του Αγίου, και Ζωοδόχου Τάφου, κειμένω εντός του Διπλοφαναρίου, και εν αυταίς ταις ισημερίαις, και άλλοις καιροίς διά πολλών Μεθόδων, και μάλιστα διά τεταρτημορίου ακριβώς διηρημένου, ποδός σχεδόν ενός (σ.σ. πολύ μεγάλο!) (όπερ ωνησάμεθα εν Παρισίοις) εύρομεν αυτό Μοιρών 41 και Λεπτών αεί αναμεταξύ των 26 και 35» (σφάλμα των 30΄: 1,16% – πολύ μικρό!).
3) α) Θεσσαλονίκη της Μακεδονίας, β) 47ο 50΄ (27ο 50΄), 22ο 56΄24΄΄Ε (σφάλμα: 17%), γ) 42ο 10΄, 40ο 38΄ 24΄΄Ν (σφάλμα: 3,6%).
4) α) Ιερουσαλήμ: «το μήκος ταύτης εύρηται ασύμφωνον παρά τοις Γεωγράφοις, ως και άλλων πόλεων. τινές γαρ λέγουσιν είναι μοιρών 69 (σ.σ. 49ο, σφάλμα: 28%). Τινές δε μόνον 66 (σ.σ. 46ο, σφάλμα: 23,6%) το δε πλάτος εύρηται παρ’ Ημών εν αυτή τη Αγία Πόλει Μοιρών 31 και Λεπτών 30» (σφάλμα: 0,94%, καθώς οι σύγχρονες τιμές είναι: Γεωγραφικό μήκος: 35ο 9΄36΄΄Ε και Γεωγραφικό Πλάτος: 31ο 48΄Ν).
Απ’ τα παραπάνω, βγάζουμε τα εξής συμπεράσματα: 1) Οι παλαιοί (εκτός κι αν αυτός που κάνει την παρούσα εργασία, αγνόησε κάποιες παραμέτρους) κάνουν ένα συστηματικό σφάλμα ~20%, κατά τη μέτρηση του γεωγραφικού μήκους των διαφόρων πόλεων. Πιθανοί λόγοι: α) Αν οι «Παλαιοί» (γιατί, δεν είναι μόνο ο Πτολεμαίος), που λέει ο Χρύσανθος, χρησιμοποιούσαν διαφορετικό «1ο Μεσημβρινό» από αυτόν που χρησιμοποιεί ο Χρύσανθος, δηλαδή των Κανάριων νησιών (έχουμε μιλήσει προηγουμένως γι’ αυτό), και δεν το πρόσεξε όταν έφτιαχνε τους πίνακές του, για να κάνει την απαραίτητη διόρθωση (εκτός κι αν δεν ήξεραν με πόσες μοίρες πρέπει να ισούται αυτή η διόρθωση) τότε δικαιολογούνται οι μεγάλες αποκλίσεις απ’ την πραγματικότητα. (ακόμη, μπορεί να νόμιζαν την εποχή του Χρυσάνθου, ότι χρησιμοποιούν τον ίδιο πρώτο μεσημβρινό με τους «παλαιούς»).

Στη συνέχεια, υποθέτοντας, ότι ο Χρύσανθος παίρνει τα δεδομένα του, για το γεωγραφικό μήκος των τόπων, μόνο από τον Πτολεμαίο (άρα κάνουμε διόρθωση -25ο και όχι -20ο) προκύπτει το εξής: Το μέσο σφάλμα, «Πίνακα Χρυσάνθου» – «Σημερινής εποχής», όσον αφορά το γεωγραφικό μήκος είναι: 6,8% (άρα ο Χρύσανθος χρησιμοποιεί δεδομένα του Πτολεμαίου) (ανέβηκε απ’ τα Ιεροσόλυμα το σφάλμα). Έτσι, αφού «έπεσε» το μεγάλο σφάλμα, 20%, μπορούμε να αναφερθούμε και σε πιο επουσιώδεις παράγοντες σφάλματος: β) σφάλματα που οφείλονται τόσο στο ανακριβές (για τα σημερινά δεδομένα) σύστημα αναφοράς που χρησιμοποιούσε ο χαρτογράφος, όσο και γ) στην παραμορφωμένη γήινη σφαίρα (π.χ. το μήκος της Μεσογείου κατά τον Πτολεμαίο εμφανίζεται να είναι 68,5ο, αντί του ορθού των 41,5ο). δ) Επίσης, και ο υπολογισμός των επιμέρους συντεταγμένων τόπων σε διάφορες περιοχές παρουσιάζει άνιση ακρίβεια (π.χ. τόποι παράκτιοι και προσιτοί σε  ναυτικούς έχουν μεγαλύτερη ακρίβεια στις σχετικές τους θέσεις από ότι οι ηπειρωτικοί τόποι).

(CYNEXIZETAI)  

Νικολάου Κυριακού

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ
ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ
ΤΟΜΕΑΣ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ, ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

143 Φαίνεται η ανάγκη επιβολής ενός ενιαίου συστήματος μονάδων μέτρησης, κάτι που έγινε στις αρχές του 20ου αι., ενώ στην Ελλάδα εφαρμόστηκε το 1956.

144 Tycho Brahe (1546 – 1601). Δανός αστρονόμος, που αν και δεν διέθετε τηλεσκόπιο έκανε πολυάριθμες αστρονομικές έρευνες με γυμνό μάτι. Έκανε κατάλογο 777 αστέρων και κράτησε σημειώσεις για τον καθένα από αυτούς, τις οποίες κληρονόμησε ο μαθητής του, Κέπλερ. Υπολόγισε για πρώτη φορά τη διάθλαση του φωτός των αστέρων. Ίδρυσε αστεροσκοπείο στο νησί Βεν κοντά στην Κοπενχάγη και το ονόμασε «Ουρανία», από τη φερώνυμη μούσα την προστάτιδα της αστρονομίας, η οποία απεικονίζεται πάντα με μια ουράνια σφαίρα στο χέρι. Το 1572 παρατήρησε ξαφνικά έναν υπερκαινοφανή αστέρα, που έκτοτε έλαβε το όνομα σουπερνόβα Τύχωνος. Με τη μελέτη του, κλονίστηκε η εμπιστοσύνη του προς τον Αριστοτέλη και τον Πτολεμαίο, οι οποίοι ήθελαν το σύμπαν αναλλοίωτο. Έτσι, διετύπωσε το σύστημά του, που είναι ένας συνδυασμός του γεωκεντρικού με το ηλιοκεντρικό σύστημα. («Λεξικό Αστρονομίας»).

145 Ο Χρύσανθος, στο τέλος του παρόντος βιβλίου, μας δίνει 251 τόπους – πόλεις, μαζί με τις γεωγραφικές τους συντεταγμένες. Ο πρώτος που συνέγραψε παρόμοιο κατάλογο, ήταν ο Πτολεμαίος, ο οποίος, στο έργο του «Γεωγραφική Υφήγησις», μας δίνει πίνακες τοπωνυμίων, με τις γεωγραφικές τους συντεταγμένες (για περίπου 8000 τόπους). (Το έργο του Πτολεμαίου άρχισε να αναθεωρείται μόλις κατά το 17ο και 18ο αι.). Έτσι, στη γεωγραφία του Πτολεμαίου, για πρώτη φορά καθορίζονται οι θέσεις των διαφόρων πόλεων με τις γεωγραφικές συντεταγμένες τους. Δεν μας είναι όμως γνωστός ο τρόπος με τον οποίο προσδιορίστηκαν αυτές οι συντεταγμένες. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι όριζε το σύστημα των συντεταγμένων του, ακριβώς όπως ορίζουμε κι εμείς το δικό μας, μόνο που: 1) Ο κύκλος του Ισημερινού (για τη μέτρηση του πλάτους) βρισκόταν περίπου στη θέση του σημερινού Ισημερινού. Έτσι, οι μετρήσεις που δίνει ο Πτολεμαίος για το γεωγραφικό πλάτος, μπορεί να εμφανίζονται διαφορετικές από τις σημερινές [(ένας απ’ τους λόγους – και μάλλον ο πιο πιθανός, καθώς οι μετρήσεις του πλάτους (όπως φαίνεται απ’ τους πίνακες, για τους «Παλαιούς»), όχι μονο διαφέρουν με τις σύγχρονες, αλλά ακόμη και με εκείνες της εποχής του Χρυσάνθου. Οι μετρήσεις της εποχής του Χρυσάνθου, βρίσκονται πολύ πιο κοντά στη σημερινή εποχή, απ’ ότι εκείνες των «Παλαιών». (πιθανό) Συμπέρασμα: την εποχή του Χρυσάνθου, γνώριζαν με μεγαλύτερη ακρίβεια τη θέση του Ισημερινού, απ’ ότι την εποχή του Πτολεμαίου. – οι υπόλοιποι πιθανοί παράγοντες σφάλματος βρίσκονται στο σχετικό κεφάλαιο της παρούσης εργασίας)], γιατί ο Πτολεμαίος έβαζε σε διαφορετική θέση τον Ισημερινό (την αρχή μέτρησης του γ. πλάτους), απ’ ότι εμείς σήμερα. Πράγματι, απ’ τους πίνακες του Χρυσάνθου, διαπιστώνουμε ότι οι «Παλαιοί» (Πτολεμαίος, …) κάνουν ένα μέσο σφάλμα, στη μέτρηση του πλάτους: 3,5%, ενώ ο Χρύσανθος και οι «Νύν»: 0,7%. 2) Όπως προέκυψε, ο Χρύσανθος παίρνει σαν πρώτο μεσημβρινό αυτόν που περνάει απ’ τα Κανάρια Νησιά, δηλαδή 20ο δυτικά απ’ τον σημερινό. Βλέποντας στους πίνακές του, διαπιστώνουμε πως δεν έχει κάνει ούτε ο ίδιος, αλλά ούτε και οι «Νύν», κάποια μέτρηση του γεωγραφικού μήκους. (Αν έκαναν θα μας την έδινε). Οπότε όλες οι τιμές του γ. μήκους που δίνει για τις διάφορες πόλεις, προέρχονται αποκλειστικά από τους «παλαιούς» (εκτός κι αν οι «Νυν» ή ο Χρύσανθος, βρήκαν το μήκος, αλλά λόγω της μεγάλης του απόκλισης από τους «Παλαιούς», το απέρριψαν – λίγο απίθανο). Αν ο «παλαιός» είναι ο Πτολεμαίος γνωρίζουμε ότι: Στους μεσημβρινούς, η αρχή μέτρησης του γεωγραφικού μήκους βρισκόταν περίπου 25ο δυτικά του σημερινού πρώτου μεσημβρινού, ενώ για το Χρύσανθο 20ο. Οπότε, ακόμη κι αν κάνουμε τη διόρθωση των 20ο, για τον Χρύσανθο, είναι σαν να μην την κάνουμε, καθώς ΔΕΝ είναι ο Χρύσανθος αυτός που πήρε τις μετρήσεις. Αν είμασταν σίγουροι ότι όλες οι μετρήσεις είναι του Πτολεμαίου, τότε θα κάναμε τη διόρθωση: πχ αν στους πίνακες του Χρυσάνθου έχουμε γ. μήκος 51ο, τότε η σωστή διόρθωση (για αντιστοιχία με τη σημερινή εποχή) θα ήταν: 51ο – 25ο = 26ο.

146 Ο καθηγητής Αιγινίτης τονίζει ότι οι θαλασσοπόροι του 15ου αι., μελετούσαν τους αρχαίους Έλληνες και έτσι οι αρχαίοι συνέβαλαν στο να αποφασιστεί το ταξίδι που οδήγησε στην ανακάλυψη του Νέου Κόσμου (Κωτσάκη Δ., Διδάσκαλοι του Γένους και Αστρονομία, σ. 51).

147 Τις σύγχρονες τιμές για το γεωγραφικό μήκος και πλάτος των πόλεων, που δίνουμε, τις πήραμε απ’ το Διαδίκτυο (βλ. Βιβλιογραφία).

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in NEWS FROM SYNPAN and tagged , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s