ΑΝΤΙΓΝΩΣΗ Η ΚΑΚΙΑ ΤΟΥ ΩΧΑΔΕΛΦΙΣΜΟΥ Κ ΤΗΣ ΕΛΛΕΙΨΗΣ ΣΕΒΑΣΜΟΥ,ΥΠΕΡΕΓΩ ΥΠΕΡ-ΕΧΟΝΤΟΣ (XIV)


(BEING CONTINUED FROM  30/12/13)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ

ΠΑΥΛΟΣ

ΔΙΔΑΣΚΕ ΑΛΗΘΕΙΑ Ο ΠΑΥΛΟΣ το λόγο και τις ιδέες του Ιησού;Οι απαντήσεις στο ερώτημα βρίσκονται όλες στην Καινή Διαθήκη καιστις Πράξεις των Αποστόλων.Ο Παύλος εμφανίζεται στο «γραπτό» προσκήνιο δυο τρία χρόνια  μετά το θάνατο του Ιησού. Είναι αστός  Φαρισαίος απόλυτα συμβιβασμένος, όπως κατηγορείται ότι είναι και ολόκληρη η ανώτερηκοινωνία της Παλαιστίνης, με ένα παραπανίσιο προνόμιο μια κι έχεικαι υπηκοότητα Ρωμαίου πολίτη. Τον συναντούμε για πρώτη φορά  στο λιθοβολισμό του «ελληνιστή» Στεφάνου, στο τέλος του ζ’ τωνΠράξεων, ως «νεανίου καλουμένου Σαύλου». Και απόλυτα σύμφωνο  με τους οργανωμένους δήμιους, που από τότε λέγονταν «οργισμένοςλαός», και είχαν αναλάβει να λιντσάρουν τον Στέφανο. Για την ώρα  θεωρείται, λοιπόν, μαθητευόμενος βασανιστής. Λίγες αράδες όμωςπαρακάτω, στην αρχή του η’ κεφαλαίου έχει ανδρωθεί και ορμά στασπίτια και τραβά στις φυλακές οπαδούς του Ιησού, άντρες καιγυναίκες. Θα το ομολογήσει και μόνος του, απολογούμενος, πωςανήκει στα κρατικά όργανα, στη Δίωξη Ασφαλείας, όπως θα λέγαμε  σήμερα. Εμπαθής, λοιπόν, γεμάτος φανατισμό και ταξικό μίσος γιατους «νεωτεριστές», κατά τον Ιώσηπο, αναρχικούς προλετάριους, οκαλός αυτός νέος. Και φτάνουμε στο θαύμα! «Γεμάτος φονικέςδιαθέσεις και απειλές για τους μαθητές του Κυρίου» {Πράξεις, θ’, 1-2), παρουσιάζεται στον αρχιερέα (;) και του ζητεί επιστολές για ναπάει στη Δαμασκό και να συλλάβει όσους οπαδούς του Ιησού βρει.Μη λησμονούμε τη σημασία της Δαμασκού, σύμφωνα με τοπερίφημο και προδοτικό Ντοκουμέντο της Δαμασκού, στη δημιουργίατου εσσαιικού κινήματος. ο Παύλος λοιπόν πάει στη Δαμασκό πουέχει πολύ πράμα-για εκκαθαρίσεις. Αυτό οι σύγχρονοι το ξέρουν, γι’αυτό τοποθετούν στο δρόμο προς τη Δαμασκό το «θαύμα». Ίσως γιανα τον απαλλάξουν από το στίγμα κάποιας γενοκτονίας πασίγνωστηςτότε. Ανάλογο με τη νοημοσύνη και τη μυστικιστική ατμόσφαιρα πουχαρακτηρίζουν την εποχή, το θαύμα θα συμβεί, όπως συνήθως, στηνερημιά και θα προκαλέσει μια πρωτοφανή επιδημία θαυμάτων στουςτέσσερις επόμενους αιώνες, όπως θα διαπιστώσουμε προχωρώντας.Δυστυχώς, όπως δεν υπάρχει τέλειο έγκλημα, φαίνεται πως δενυπάρχει και τέλειο θαύμα. Έτσι, στις Πράξεις των Αποστόλων, στοκεφ. η’, 7, διαβάζουμε:«Οι άνδρες που τον συνόδευαν έμειναν ενεοί, ακούοντες μεν τηνφωνήν μηδένα όμως βλέποντες».Λίγο παρακάτω, στο κεφ. κβ’, 9 -10, πάλι ο ίδιος:«Εκείνοι που ήσαν μαζί μου το μεν φώς είδον και κατεφοβήθησαν,την φωνήν όμως του λαλούντος προς εμέ δεν ήκουσαν».Οι πρώτοι ακούανε μα δε βλέπανε, οι άλλοι βλέπανε μα δεν ακούανε!Αυτό που μένει σίγουρο κι από τις δυο αφηγήσεις είναι πως οάνθρωπός μας πήγαινε με απόσπασμα στη Δαμασκό. Κατά τα άλλα,θα «φωτιστεί» αστραπιαία και θα μεταμορφωθεί σε λαύρο χριστιανό.Προσκολλάται στο χριστιανισμό (που δε λεγόταν ακόμη έτσι) καιπαρακαλεί πως και πως να τον δεχτούν. Από αμείλικτος διώκτηςμεταβάλλεται αμέσως όχι σε κοινό οπαδό, αλλά σε ένθερμο Απόστολο -ηγέτη. Στις ίδιες πόλεις όπου εμφανιζόταν ως ΔιώκουσαΑρχή, για να πάρει τις αναφορές των χαφιέδων του καθεστώτος, ναυποδείξει τα πρόσωπα που θεωρεί επικίνδυνα, να οργανώσει  συλλήψεις, λιθοβολισμούς και λιντσαρίσματα κατά των οπαδών τουΙησού –Εσσαιισμού -στις ίδιες αυτές πόλεις θα εμφανιστεί μετάσαράντα μέρες, σαν κήρυκας και προσηλυτιστής των ιδεών τουΙησού.

Να παραδεχτούμε το θαύμα και τη μαγική διαφοροποίηση του διώκτησε πιστό οπαδό; Δεν έχουμε καμιά αντίρρηση, φτάνει να μας δοθεί μια απάντηση στοιχειωδώς λογική στο επόμενο ερώτημα:Πώς αντιμετώπισε το καθεστώς την αποστασία του Παύλου; Ανδεχτούμε σαν δεδομένο ότι ο Παύλος δίδασκε πράγματι τις ιδέες τουΙησού. Τις ίδιες ιδέες που εξαιτίας τους σταυρώθηκε ο Ιησούς πριντρία χρόνια και που ο Παύλος λιντσάριζε τους οπαδούς του πριν ενάμιση μήνα.Αντίθετα, ο Παύλος κινείται ελεύθερα, από πόλη σε πόλη, οργανώνεινέα κοινόβια, επιβλέπει τη λειτουργία τους από κοντά ή μεεπισκέψεις αστραπής, διορίζει αντιπροσώπους, συγκαλεί συνέδριακαι προεδρεύει σ’ αυτά, προσανατολίζει και κατευθύνει όλη τη δράσητης οργάνωσης.Και καλά αυτός, να γίνει ο πιο φλογερός προπαγανδιστής των ιδεώντου Ιησού. Αλλά γιατί ΔΕΝ διώκεται; Και γιατί σταματάει ο διωγμός  από μέρους των Αρχών και κάθε δραστηριότητας γενικά;Τί σημασία μπορεί να είχε, για την Εβραϊκή Διοίκηση, το γεγονός πως  ένα όργανο Δίωξης αποστάτησε από την υπηρεσία του και πήγε με   την παράταξη των διωκόμενων;Τί σημασία θά ‘χε σήμερα, για ένα αντικομμουνιστικό καθεστώς, ανένα στέλεχος των Σωμάτων Ασφαλείας εγκατέλειπε τη θέση του και  πήγαινε με τους κομμουνιστές; Το καθεστώς θα μεταβαλλόταν αυτόματα σε φιλοκομμουνιστικό; Θα άφηνε ασύδοτο τον αποστάτηνα προπαγανδίζει τις ιδέες του και να στρατολογεί καινούριαστελέχη; Και επιπλέον, το καθεστώς θα σταματούσε τη δίωξη τουκομμουνισμού και των οπαδών του; (Καλά, μην τρομάζετε! Τέτοιαθαύματα συνέβησαν μόνο Στον Παύλο και τους πρωτοχριστιανούςτότε, και στην εποχή μας, σε μυθιστόρημα μεγάλης φαντασίας ενόςΣαμαράκη).Κι όμως, στην περίπτωση του Παύλου συμβαίνει ακριβώς έτσι. Μόλιςδιαλαλεί πως ασπάστηκε τις ιδέες του Ιησού, σταματά κάθε δίωξηεναντίον των οπαδών του, από μέρους των Αρχών, και ο ίδιος  διδάσκει ανενόχλητος. Διασχίζει την Παλαιστίνη και τη Συρία,φλογερός κι ασυγκράτητος, αφηγείται σε όλες τις Συναγωγές το  θαύμα που τον φώτισε και την αδιάσειστη πίστη του για τον νέοΜεσσία. Που, μη λησμονούμε, για πολύ λιγότερη δραστηριότητα,σταυρώθηκε πριν τρία χρόνια.Αν η ηρεμία και η γαλήνη είχαν αποκατασταθεί στην Παλαιστίνη, μιατέτοια χαλάρωση της δίωξης των εσσαιιστών οπαδών του Ιησού θαμπορούσε να δικαιολογηθεί. Έλα όμως που οι ιστορικοί μας 

134

βεβαιώνουν πως ο εμφύλιος σπαραγμός όλο και αγριεύει και πωςλυμαίνονται τη χώρα ληστές, ένοπλες συμμορίες κι έξαλλοι Ζηλωτέςαντάρτες. Η φωτιά δηλαδή που άναψε με την πρώτη επανάστασητων Ζηλωτών, όχι μόνο δεν έχει ούτε στιγμή υποχωρήσει, Αλλάφουντώνει όλο και περισσότερο, ώσπου ξεσπά στη φοβερήεπανάσταση του 67.Αλλά του Παύλου η δράση δεν ανακόπτεται από κανέναν. Αφούδιασχίζει όλη την εγγύς Ανατολή στην αρχή, θα καλύψει κι όλη τη  δυτική αυτοκρατορία αργότερα, διδάσκοντας το «χριστιανισμό»πάντοτε. Ανεβοκατεβαίνει πρώτα κι επανειλημμένα την Ελλάδα,σημαδιακό ενδιαφέρον, και φτάνει σύντομα στη Ρώμη. Και κει, όπωςπαντού, διδάσκει ελεύθερα, διορίζει αντιπροσώπους, οργανώνεικοινόβια. Που; Στη Ρώμη. Στη Ρώμη όπου απαγορεύεται κάθε μορφήοργάνωσης, συλλόγου ή σωματείου. Είναι γνωστός στην ιστορία οτρόμος του Τραϊανού, που απαγορεύει ακόμη και τις εθελοντικέςομάδες πυροσβεστών και διατάζει τη διάλυση τους.Ποιος ήταν ο Παύλος;Τί εξασφαλίζει τη σκανδαλώδη τούτη ελευθερία στον νωπό,αμείλικτο διώκτη των εσσαιικών ιδεών;Γιατί, όταν συλλαμβάνεται, κατά την επιστροφή του στην Παλαιστίνη, επεμβαίνουν οι ρωμαϊκές Αρχές κατοχής και τον διασώζουναπό τα μαινόμενα πλήθη;Ας δούμε, όμως, πρώτα αν ο Παύλος, που υποτίθεται ότι διδάσκειό,τι και ο Ιησούς, διώκεται από κάποια στιγμή κι έπειτα για τουςίδιους λόγους και με τον ίδιο τρόπο.Τον Ιησού τον συλλαμβάνει η αστυνομία του Ιερατείου (όλες τιςαρμοδιότητες τις συγκεντρώνει το Ιερατείο), τον καταδικάζει σεπέντε λεπτά, τον οδηγεί αμέσως στον Ρωμαίο προκουράτορα Πιλάτο,που ενδίδει στην πίεση του «οργισμένου πλήθους» και τονκαταδικάζει σε θάνατο. Όλη η διαδικασία, μαζί με την εκτέλεση -σταύρωση, παίρνει 36 ώρες. Στον Παύλο, τον «Απόστολο Του»,γίνονται σημεία και τέρατα: Οι Ζηλωτές ζητούν τον Παύλο να τονλιντσάρουν. Αλλά και οι Σαδδουκαίοι.Γιατί έχουν τόση αγανάκτηση εναντίον του Παύλου; Για τί τονκατηγορούν; Το βρίσκουμε ξεχασμένο κάπου στις Πράξεις, μετά τηνπρώτη του ανάκριση.«Σαδδουκαίοι μεν λένε ότι δεν υπάρχει ανάσταση, ούτε άγγελος,ούτε πνεύμα, οι Φαρισαίοι όμως πιστεύουν και στα δυο. Άναψετρικούβερτος καυγάς και σηκώθηκαν οι γραμματείς των Φαρισαίων

135

και τσακώνονταν οργισμένοι και λέγανε, “δε βρίσκομε τίποτα τοκακό σ’ αυτό τον άνθρωπο. Αν του μίλησε πνεύμα η άγγελος, μην ταβάζομε με το θεό”. Επειδή όμως η σύγκρουση πήρε μεγάλες διαστάσεις, φοβήθηκε ο χιλίαρχος μη λιντσαριστεί (διασπασθή) οΠαύλος απ’ αυτούς, διέταξε το στράτευμα να κατεβεί και να τοναρπάξει από τα χέρια τους και να τον οδηγήσει στο στρατόπεδο»(κγ’, 8-11).

Όλοι οι δογματικοί Ιουδαίοι, Ζηλωτές, Σαδδουκαίοι, Σαμαρείτες, έναμεγάλο μέρος του Ιερατείου, με μοναδική εξαίρεση τους Φαρισαίους,όπως θα δούμε, αρνούνται κάθε νεωτεριστική επέμβαση στονιαχβισμό τους. ο Παύλος, μιλώντας στη Συναγωγή για ζωή αιώνια,ανάσταση εκ νεκρών κλπ., προκαλεί τη βίαιη αντίδραση τους, γιατίπουθενά στα βιβλικά κείμενα δεν υπάρχει παρόμοια αναφορά. ο Εκκλησιαστής λέει ξεκάθαρα: «Οι νεκροί δεν γνωρίζουν τίποτα και δεν υπάρχει γι’ αυτούς πλέον τιμωρία γιατί ξεχάστηκαν» (IX, 5).Όλη λοιπόν η ζωή αρχίζει και τελειώνει για τον φανατικό Ιουδαίο  πάνω στη γη και η παράταση της εξαρτάται από την εύνοια του θεού.Κατ’ αυτούς, μεγαλύτερη τιμωρία από το θάνατο δεν υπάρχει.Πρώτοι οι αλεξανδρινοί Εβραίοι, επηρεασμένοι από τον ελληνικόπολιτισμό, δέχονται την αθανασία της ψυχής, όπως και οι Εσσαίοιαργότερα.

Για τους Εβραίους της Παλαιστίνης όμως μια παρόμοια εκδοχήέφτανε στην ύβρι για το θεό τους που υποτίθεται ότι έφτιαξε μαζί τοκορμί και την ψυχή. Πώς ήταν δυνατό να χωρίσουν και να επιζήσειτο ένα του άλλου; Προκειμένου λοιπόν να προκαλέσουν μιαθεολογική κρίση άρχισαν οι Φαρισαίοι πρώτοι να κλίνουν στην ιδέατης ανάστασης, και να τη διαδίδουν μέσα από τη Συναγωγή. Αυτή η  εκλογή, ισχυρίζεται ο Guignebert, γινόταν αναγκαία για το κύρος τουίδιου του Ιαχβέ. Και το θεωρεί σωστό. Αν λάβουμε υπόψη μας τιςγραφές τους που δεν είναι γεμάτες απειλές μόνο, αλλά καιυποσχέσεις. Δεν είχε διαλέξει ο Ιαχβέ τον εβραϊκό λαό για νακυβερνήσει τον κόσμο; Ως πότε θα τους συντηρούνε -Λαό και Θεό-με τις απραγματοποίητες μεγαλόστομες υποσχέσεις των σοφών τουςπροφητών; Ο ορθολογισμός είναι απειλητικός. Ο εκλεκτός λαός όχιμόνο δεν κυριαρχεί στην ανθρωπότητα, αλλά υφίσταται μύριουςεξευτελισμούς, ταπεινώσεις και περιφρόνηση. Πώς να δικαιολογηθείο μέγας Ιαχβέ που ανέχεται τέτοιο κατάντημα; Τί κάνει ο αμείλικτοςτιμωρός στους εχθρούς του λαού του;Ανάσταση λοιπόν και Δεύτερη Παρουσία, για να μετατεθεί ο χρόνοςτων ανεκπλήρωτων υποσχέσεων. Ο νεωτερισμός της ανάστασης θαπροκαλέσει φοβερή κρίση σε όλες τις υπόλοιπες αιρέσεις τουιουδαϊκού κόσμου και τον αμείλικτο πόλεμο κατά του Παύλου τουεπίσημου φορέα της ιδέας. Ο Guignebert υποστηρίζει ακόμη ότι ηθεωρία της ανάστασης θα προκαλέσει τη φοβερή αντιπάθεια και

136

όλων των ανθρώπων με ελληνική παιδεία, μια και γεννιέται στο λίκνο του εβραιοχριστιανισμού (ο.π., σελ. 141).Με τους Εσσαίους, όμως, οι διαφορές είναι άλλες και πολύτιμα αποκαλυπτικές. Ο Παύλος κατηγορείται ότι διαστρέφει όλη τηναλήθεια περί Ιησού και κατά συνέπεια περί της ιδεολογίας τουεσσαιικοΰ και του ζηλωτικού κινήματος που στην πραγματικότηταείναι εθνικοαπελευθερωτικό. Και θεωρούν τον Ιησού σαν έναν απότους αμέτρητους Εβραίους αγωνιστές που θυσιάστηκαν για τηνιδεολογία τους. Τις πληροφορίες μας δίνει ο ίδιος ο Danielou (ο.π.,σελ. 114) σχετικά με τους Εβιονίτες. Το όνομα τους έρχεταιαπευθείας από την εβραϊκή λέξη «έ β ι ο ν» που σημαίνει φτωχός.Εμείς, όμως, γνωρίζουμε ήδη ότι οι Εσσαίοι, που δημιουργούν τοQumran, λέγονταν και «Τάγμα των Φτωχών».Αυτοί λοιπόν που εγκαταλείπουν την Ιουδαία μετά την καταστροφήτης Ιερουσαλήμ το 70, διωκόμενοι, θα καταφύγουν στη Δαμασκό,στην Αντιόχεια, στην Τρανσιορδανία, ίσως και στη Ρώμη ως Εβιονίτες. «Είναι», λέει ο Danielou, «οι πιο αυθεντικοί Εσσαίοι που  επιζούν. Δεν πιστεύουν ούτε στην ανάσταση ούτε στη θεία υπόστασητου Ιησού. Καταγγέλλουν τον Παύλο σαν ψευδοπροφήτη».Ανεπιθύμητος λοιπόν ο Παύλος από όλους, θεωρούμενοςψευδοπροφήτης ή και προδότης, με μοναδικούς συμπαραστάτες τουτους γραμματείς των Φαρισαίων που, όπως μας αφηγούνται στιςΠράξεις, τον υπερασπίζονται και έτσι αρχίζει το μαλλιοτράβηγμα.

Οι Φαρισαίοι, που κρατούν τη δύναμη του Ιερατείου, είναι σε θαυμάσιες σχέσεις με τις δυνάμεις κατοχής από τον βασιλιά στην αρχή ως τονπροκουράτορα αργότερα, που δεν είναι συνήθως Εβραίος και πουτου δίνουν τη διοίκηση της μικρής αυτής αποικίας σαν ανταμοιβή γιατις υπηρεσίες που πρόσφερε στην αυτοκρατορία στους διάφορους  επεκτατικούς της πολέμους. Οι θαυμάσιες σχέσεις όλων αυτών τωνπρονομιούχων είναι στενότατες. Τα δώρα μεγάλης αξίας και ταχρυσά τάλαντα πλουτίζουν τους αξιωματούχους της Ρώμης, τοναυτοκράτορα και τους ευνοούμενους του. Είναι χαρακτηριστικό πωςόταν ο Ηρώδης ο Μέγας, αυτός που δεν έκανε τη σφαγή,τσακωνότανε με τους γιους του, το μαντάτευε στον αυτοκράτορα,σαν κυρα-γειτόνισσα, και ο αυτοκράτορας τού ‘δινε συμβουλές.Όταν σφίγγανε οι διαφορές και ο Ηρώδης ετοιμαζόταν να στραγγαλίσει κάποιον από τους γιους του, τους έπαιρνε κι ανέβαινε στη Ρώμη,μη και τους λύσει τις διαφορές κάποιος Καίσαρας.99

Αυτά όλα για να εξηγήσουμε τα παρακάτω. Στη συνέχεια λοιπόν, μαςλένε οι Πράξεις πως «μια σαρανταριά Ιουδαίοι ορκίστηκαν νά ‘ναι αναθεματισμένοι και να μη φάνε και να μην πιουν ώσπου να  σκοτώσουν τον Παύλο» (κγ’ 12-19). Σύμφωνα με την απόφαση

137

τους, θα τον εκτελούσαν την επομένη. Οι χαφιέδες (στις Πράξεις τάχα ο ανιψιός) προφταίνουν στον εκατόνταρχο το μαντάτο που σπεύδει στο χιλίαρχο. Και κείνος δίδει την εξής εντολή:«Κάλεσε δυο εκατόνταρχους και τους είπε, ετοιμάσετε διακόσιους στρατιώτες για να πάνε στην Καισαρεία, εβδομήντα ιππείς και διακόσιους λογχοφόρους να ξεκινήσουν στις τρεις το πρωί. Να έχουνμαζί τους και ζώα, να επιβιβάσουν τον Παύλο και να τονπαραδώσουν σώο στον ηγεμόνα Φήλικα» (Πράξεις, κγ’, 23-24).

Ποιά αποστολή περισώζουν οι Φαρισαίοι, στο πρόσωπο του Παύλου;Και ποιόν αξιωματούχο της αυτοκρατορίας διαφυλάσσουν οι ρωμαϊκές αρχές της Ιερουσαλήμ, στο πρόσωπο του επαρχιώτη  υπόδικου; Γιατί εδώ γίνεται επιστράτευση! Και γιατί ο Φήλιξ δίδει  εντολές να εξυπηρετούν τον Παύλο και να δέχεται όποιον θέλει στην  υποτιθέμενη προφυλάκιση του; Ποιοί είναι οι επισκέπτες τουΠαύλου; Μα, ο ίδιος ο Φήλιξ με τη γυναίκα του Δρούσιλα, εγγονήτου Αντώνιου και της Κλεοπάτρας. Αργότερα θα τον επισκεφτεί βασιλική κουστωδία, με τον Αγρίππα και την πριγκίπισσα Βερενίκη,αδερφή της πρώτης. Όλοι αυτοί θα τον κρατήσουν δυο χρόνια στηνΚαισαρεία, «όπου απαγορεύεται η είσοδος Εβραίων», αναβάλλοντας διαρκώς τη δίκη που απαιτούν οι Ιουδαίοι. Δεν τολμούν όμως και να   τον φυγαδεύσουν για να μην προκαλέσουν τον ιουδαϊκό λαό και κυρίως τους Ζηλωτές.

Τελικά θα επινοήσουν την από μέρους του Παύλου «προσφυγή στονΚαίσαρα». Το δικαίωμα να δικαστεί κάποιος από τον Καίσαρα τοέχουν μόνο οι Ρωμαίοι πολίτες. Έτσι νομιμοποιείται η φυγάδευση τουγια τη Ρώμη. Ο ίδιος, όπως και όλοι οι προστάτες του, γνωρίζουν πιακαλά ότι δεν έχει άλλη λύση και ότι δε θα επιζήσει αν μείνει στηνΠαλαιστίνη. Το σήριαλ του ταξιδιού, τα θαύματα και οι συζητήσειςτου με το θεό είναι γνωστά. Τελειώνοντας ο αφηγητής των Πράξεων μας καθησυχάζει πως όταν ο Παύλος έφτασε στη Ρώμη, σανυπόδικος υποτίθεται, δεν τον φυλάκισαν.«Όταν μπήκαμε στη Ρώμη, ο εκατόνταρχος παρέδωσε τουςφυλακισμένους στο στρατοπεδάρχη. Αλλά επετράπη στον Παύλο ναμένει μόνος μαζί με το στρατιώτη που τον φύλαγε (κη’, 16). Έμεινεδε ο Παύλος διετίαν ολόκληρη σε δικό του μισθωμένο σπίτι καιεδέχετο όλους που τον επισκέπτονταν… χωρίς εμπόδια» (κη’, 30-31).

Εδώ, μ’ έναν περίεργο τρόπο, σταματάει ο οίστρος των περί Παύλουπεριγραφών και των θεϊκών επεμβάσεων. Οι βιογράφοι του μας«κόβουν» το συγκινητικότερο. Πώς πέθανε άραγε αυτός ο σκοτεινόςκαι μυστηριώδης φανατικός Εβραίος Ρωμαίος πολίτης και ακόμηφανατικότερος οπαδός του Ιησού; Πολλοί ισχυρίζονται ότι πέθανεσαν μάρτυρας, Αλλά κανείς δεν το υποστηρίζει υπεύθυνα. Κι όμως,κάτω απ’ αυτή τη σιωπή των Γραφών κρύβεται ένα συναρπαστικόγεγονός της ιστορίας, που ‘μενε θαμμένο ως τώρα.

 

ΠΡΟΒΟΚΑΤΟΡΑΣ;

Η βαρβαρότητα, η αιμομιξία, η μητροκτονία, η πατροκτονία, ηαδελφοκτονία, η παιδοκτονία, η δουλεία, η εξορία των γερασμένωνκαι ανίκανων να εργαστούν σκλάβων σε ερημιές όπου πεθαίνουναπό ασιτία για να μην τους ταΐζουν τα αφεντικά τσάμπα, ηκακομεταχείριση των δούλων που υπηρετούν κατά εκατοντάδες έναναφέντη. Η θανάτωση όλων, αν ένας απ’ αυτούς σηκώσει χέρι νασκοτώσει το αφεντικό… και τέλος, ο αφύσικος θάνατος των εννιάαπό τους δώδεκα Καίσαρες που αποτέλεσαν τη δυναστεία! Ιδού τοτοπίο της κοινωνίας που θα δεχτεί τον Απόστολο της Αγάπης, Παύλο.Τον μυστηριώδη, σκοτεινό, άπατρι, χωρίς πατρώνυμο, αδίστακτοαυτοδιορισμένο και αυτοδίδακτο εκπρόσωπο και προφήτη του θεούστη Γη. Άκου από την Ταρσό της Κιλικίας! Ο Βολταίρος στοΦιλοσοφικό του Λεξικό το θεωρεί αδύνατο να είναι ο ΠαύλοςΡωμαίος πολίτης. Η Ταρσός, εξηγεί, δεν έγινε ρωμαϊκή επαρχία παράεκατό χρόνια μετά τον Παύλο. Πως θα γινόταν αυτός Ρωμαίος   πολίτης;

 

139

Πολλοί μελετητές που αρνούνται να δεχτούν τις Γραφές σανντοκουμέντα-και καλά το κάνουν-τις χρησιμοποιούν όμως για ναμας πείσουν πως ο Παύλος ήταν τάχα από βασιλικιά γενιά και για τηνακρίβεια δισέγγονος του μεγάλου Ηρώδη. Οπότε ο Παύλος παύει νά’ναι Εβραίος και γίνεται Άραβας (Ιουδαίος). Μα κάτι τέτοιο θα γέμιζεχαρά τους απολογητές του χριστιανισμού. Εξάλλου θά ‘ταν αδύνατονα διεισδύσει ένας Άραβας, έστω και περιτμημένος, στους κόλπουςτου Ιερατείου τόσο, και να απειλείται με λιντσάρισμα από τουςΖηλωτές-Σαδδουκαίους, σαν προδότης του «Νόμου τους».Το γεγονός όμως ότι οι Γραφές δε λένε κουβέντα για το τί απέγινε οΠαύλος σαν συμπλήρωσε δυο χρόνια ζωής στη Ρώμη «διαδίδων τονλόγον κτλ., κτλ», αυτό μας υποχρεώνει να υποψιαστούμε και πάλι τησκοπιμότητα της σιωπής.Τα ντοκουμέντα μας είναι: Πως κάθε φορά που κινδυνεύει ο Παύλοςαπό τους συμπατριώτες του Εβραίους, μέσα η έξω από τη γη του,εμφανίζονται οι Ρωμαίοι και τον σώζουν. Μη μας διαφεύγει δε, πωςόλοι οι διοικητές των επαρχιών -ρωμαϊκών αποικιών-είναιπρόσωπα απολύτου εμπιστοσύνης του κάθε Καίσαρα. Έτσι, όταν το 53-54 ο Παύλος βρίσκεται στην Κόρινθο και ορμούν οι Ιουδαίοι νατον φάνε, τον σώζει ο ίδιος ο κυβερνήτης της Αχαΐας (Ελλάδος)Γαλλίων, αδερφός του Σενέκα, δασκάλου και αργότερα μόνιμουυπουργού του Νέρωνα (Πράξεις, XVIII, 12-17).

Όταν τον φέρνουν «δέσμιο» στη Ρώμη τον παραδίδουν στο διοικητήτης πραιτοριανής φρουράς Αφράνιους Μπούρους, στωικό, φίλο τουΣενέκα και σύμβουλο του Νέρωνα. Αυτός θα τον δικάσει και θα τοναθωώσει, φυσικά!, σε μια παρωδία δίκης. Αλλά και ο ίδιος ο Παύλοςείναι φίλος του Σενέκα.Τι θα πει όμως φίλος του Σενέκα, εκ βαρβάρων; Να σκεφτούμε κάτισαν κουμπάρος -επαρχιώτης πολιτευτή Αθηνών; Ή, ακόμα χειρότεραμπιστικούς, καταδότες και πληροφοριοδότες των δικτατόρων κιακόμη χειρότερα των Γερμανών;Ο Άγιος Κυπριανός αποκαλύπτει με συντριβή ότι ο Παύλος ήτανδιώκτης κατ’ εντολή των Ρωμαίων. Όταν πήγαινε δηλαδή νακατασφάξει στη Δαμασκό, τα «εντάλματα» τά ‘παιρνε από τονΡωμαίο προκουράτορα. κι όχι από τον αρχιερέα.Βέβαια, ο Άγιος Ιερώνυμος, ο Άγιος Αυγουστίνος κι άλλοι, γράφουνξελιγωμένοι για τις σχέσεις του Παύλου με τον Σενέκα και για την«απόκρυφη»101αλληλογραφία τους από οχτώ γράμματα του Σενέκα-

140

προς Παύλο και έξι αντίστροφα του Παύλου στον Σενέκα. Η απουσίαεπικοινωνιών και οι αποστάσεις μας υποχρεώνουν να θυμόμαστε πωςοι πάντες ανταλλάσσανε γράμματα στα χρόνια εκείνα. Να ήταν ταγράμματα «καρφωματιές» του Παύλου ή πληροφορίες πράκτορα; Καιτου Σενέκα εντολές; Οι διαφόρων ειδών και επιπέδων δούλοι,ευνοούμενοι, κομματάρχες των αφεντικών, ανέκαθεν, μπορεί ναισχυρίζονται πως είναι φίλοι τους. Δυστυχώς όμως εκείνοι ούτε πουτους θυμούνται και πολύ λιγότερο τους αναφέρουν. Δεν έχουμεπουθενά, και από κανέναν της εποχής, σημείο αναφοράς περίΠαύλου. Ο Παύλος όμως στέλνει χαιρετίσματα από τη Ρώμη, «απότους άγιους του παλατιού του Καίσαρα» (Φιλιππισ. δ’, 22). ΠολλοίΕβραίοι είναι δούλοι στο παλάτι και στα μεγάλα αρχοντικά τηςΡώμης. Ο Παύλος συνδέεται μαζί τους, Ίσως και νά ‘χουν τοπο -θετηθεί εκεί με συστάσεις του. Γιατί και στην προς Ρωμαίουςεπιστολή, πριν πάει ο ίδιος στη Ρώμη, στέλνει χαιρετισμούς σεπολλούς και διάφορους.

102

Το θέμα τώρα είναι πώς χρησιμοποίησε ο σοφός στωικός τον «φίλο»Παύλο, όπως περηφανεύονται οι άγιοι Πατέρες. Δε μας το λένε ή τοξέρουν και κρύβουν λόγια, που είναι και το πιθανότερο.Ο Παύλος φτάνει στη Ρώμη όταν η άρχουσα τάξη έχει αποφασίσει ναρίξει τον Νέρωνα με κάθε θυσία. Αυτός ο προοδευτικός, οφιλέλληνας, ο φιλόδουλος, ο ειρηνιστής, ο ανεξίκακος αυτοκράτοραςπου λατρεύεται από το λαό  -ναι, ο Νέρωνας – δεν μπορεί να  κυβερνά την αυτοκρατορία την ώρα που εκείνη θεμελιώνει σχεδόντη φεουδαρχία (βλ. σημ. τέλος κεφαλαίου). Ο Τάκιτος μαςαποκαλύπτει στα Χρονικά τον ότι ο προοριζόμενος σαν διάδοχός τουδεν είναι άλλος από τον Σενέκα.«Είχε ψιθυριστεί ότι ο Σούμπριους Φλάβους (χιλίαρχοςπραιτοριανών) συνεννοημένος μυστικά με τους εκατόνταρχους (καιο Σενέκας το γνώριζε) θα σκότωνε τον Πίζον, αφού ο Πίζον θασκότωνε το Νέρωνα, και ότι αυτοί θα ανέθεταν την αυτοκρατορίαστον Σενέκα, σαν τον ενδεδειγμένο στα ανώτερα αξιώματα, χάρηστις μεγάλες του αρετές, γεγονός που θα δικαιολογούσε τηνενέργεια τους» (XV, I,25).

Είναι πολύ φανερό ότι είχαν το πρόβλημα πως θα δικαιολογούσανστο λαό το έγκλημά τους. Η εμφάνιση του Παύλου τους δίνει τηλύση. Ότι ο Σενέκας θα τον χρησιμοποιήσει, είναι πια βέβαιο. Τί θαεκμεταλλευτεί όμως; Την αφέλεια του ημιμαθούς βαρβάρου; Τηφιλοδοξία του η το μίσος του; Πόσο μίσος πρέπει να κρατά ο Παύλος   μέσα του για τους Σαδδουκαίους-Εσσαίους και Ζηλωτές που τονυποχρέωσαν να εκπατριστεί, αυτό περίπου το συμπεραίνουμε. Ανπροσθέσουμε σ’ αυτό τη φυσική του μισαλλοδοξία κατά τωνπρολετάριων -επαναστατών, που πρέπει να συντέλεσε στηναπόφαση του Ιερατείου να του αναθέσει το «ρόλο» που τουανέθεσε. Οπότε είναι πιθανό να υποχρεώθηκε να εξηγήσει στονΣενέκα την πολιτική του, που τον υποχρεώνει να εμφανίζεται καισαν εχθρός, όχι της Ρώμης, αλλά των ειδωλολατρών.

Του εξηγεί δηλαδή ότι μεταθέτοντας τη δεύτερη παρουσία, με μια φωτιά που θακατέστρεφε τα πάντα, στο απώτερο μέλλον, προσπαθεί ναμεταλλάξει τα κίνητρα του εβραϊκού λαϊκού κινήματος, πουστρέφεται κατά των πλούσιων Ιουδαίων συνεργατών της Ρώμης καικατά της ίδιας της αυτοκρατορίας. Οπότε δεν αποκλείεται νά ‘δωσεαυτό την ιδέα στον Σενέκα να χρησιμοποιήσει αυτόν τον έξαλλοβάρβαρο και τους οπαδούς του σαν όργανο για να κάψουν τη Ρώμηκαι να ρίξουν το έγκλημα στον Νέρωνα. Τελικά βέβαια δεν ξέρουμεποιος την έφερε στον άλλον. Γιατί αποκλείεται να αποκάλυψε οπαμπόνηρος Εβραίος στον Σενέκα και το πραγματικό μίσος του κατάτων ειδωλολατρών, καθώς και το όνειρο του εβραϊκού επεκτατισμούπου υπηρετεί. Πάντως αλληλοεξυπηρετήθηκαν. ο Παύλος φεύγειαμέσως για την Ισπανία, όπου κυβερνά ο Γκάλμπα. Οι επαρχίεςπρέπει να ξεσηκωθούν για να δικαιώσουν την ανατροπή τουΝέρωνα. Αμέσως μετά την επιστροφή του Παύλου στη Ρώμη, αρχέςτου 64, οργανώνεται και ξεσπά η πυρκαγιά της Ρώμης, τέλος τουΜάρτη.Η φωτιά αρχίζει κατά την απουσία του Νέρωνα στο Άντιο, όπουγεννήθηκε και αγαπούσε πολύ και που απέχει από τη Ρώμη 50 χλμ.,απόσταση τεράστια για την εποχή. Αυτό το παραδέχεται και οΤάκιτος και ο Σουίτων, όπως και ότι ο Νέρων ειδοποιήθηκε μόνο τηντέταρτη μέρα, όταν η μισή Ρώμη είχε γίνει στάχτη. Ποιος εμπόδισετους δούλους να ειδοποιήσουν τον Νέρωνα ενωρίτερα; Πάλι οιπαλατιανοί, πιθανότατα.Ο ίδιος ο Σουίτων, εμπαθής και κακόπιστος όσο δεν παίρνει, μαςδίδει ένα ατράνταχτο ντοκουμέντο: «…και έκαψε τη Ρώμη. Αυτόκρύφτηκε τόσο λίγο, αφού πολλοί αξιωματούχοι είδαν στα χτήματατους σκλάβους του διαμερίσματος του (παλατιού) με πυρσούς καιστουπιά, αλλά δεν τόλμησαν να τους πιάσουν…».103

Οι «άγιοι»λοιπόν του Παύλου, που στέλναν από το παλάτι του Καίσαρα τουςχαιρετισμούς τους στους Φιλιππισίους, κάνανε καλή δουλειά. Γιατί,τώρα, ο ίδιος ο Παύλος θα εξαφανιστεί αμέσως μετά από τη Ρώμη επίδυο χρόνια; Και γιατί η αστυνομία δε θα πάψει να τον καταζητεί; οG. Ricciotti θα παραδεχτεί με συντριβή:104

«Απροσδόκητα ξανα  εμφανίζεται ο Παύλος φυλακισμένος στη Ρώμη,απ’ όπου θα στείλει και το δεύτερο του γράμμα προς Τιμόθεο (1,17).Οι συνθήκες που περιβάλλουν τη δεύτερη του σύλληψη είναι πολύσκοτεινές. Είναι, εξάλλου, σχεδόν βέβαιο ότι αυτή δεν έγινε στηΡώμη, αλλά κάπου μακριά, όπου βρήκε τον Παύλο η αυτοκρατορικήαστυνομία, που τον καταζητούσε, από τότε που εξαφανίστηκε από τηΡώμη».Κατά πάσα πιθανότητα, η σύλληψη αυτή συνέβη στην Τρωάδα, γιατίστην επιστολή του (δ’, 13) παρακαλεί τον Τιμόθεο να του φέρει απότην Τρωάδα το παλτό, τα βιβλία και τις μεμβράνες που άφησε κει,στο σπίτι κάποιου Κάρπου. Άφησε δηλαδή τα πάντα, οπότε θά ‘φυγεκάπως ξαφνικά. Φαίνεται, εξάλλου, καθαρά ότι όλοι του οι παλιοίφίλοι φοβούνται να τον πλησιάσουν: «ξέρεις ότι στην Ασία όλοι μουγύρισαν την πλάτη» (α’ 15) και «στην πρώτη μου απολογία κανείς δεμου συμπαραστάθηκε, αλλά με εγκαταλείψανε όλοι» (δ’, 16). Τί έχεικάνει και «ντρέπονται», γι’ αυτόν; «Μη ντραπείς για μένα» (α’, 8)και ο Ονησιφόρος «δε ντράπηκε για τις αλυσίδες μου» (α’, 16).

Αποκαλύφτηκε ότι έπαιξε το παιχνίδι των Ρωμαίων, βάζοντας φωτιάστην πόλη και γι’ αυτό φοβούνται να του συμπαρασταθούν ή τονπεριφρονούν, γιατί έγινε αφορμή να γίνει ο διωγμός των χριστιανώνπου ακολούθησε, με αποτέλεσμα να αφανιστούν τόσες οικογένειες;Στην Ασία, λοιπόν, του γύρισαν την πλάτη, γιατί εκείνος γλίτωσε,ενώ οι άλλοι κάηκαν Στον ιππόδρομο, οι «άλλοι», που εκείνοςξεσήκωσε να βάλουν τη φωτιά. Όταν πάλι τον πιάνουν, με τηνκατηγορία του αρχηγού (η αστυνομία τον αναζητεί επί δυο χρόνια σ’όλη την επικράτεια) είναι φυσικό να φοβούνται να τον πλησιάσουν.Και ο ίδιος ξέρει ότι δεν γλιτώνει, «Ο καιρός του χαμού μου έφτασε»(ο.π., δ’, 6), όχι πάντως για τη θεολογική ιδεολογία του. Κάτι τέτοιο  δε βγαίνει από πουθενά. Το πιθανότερο είναι, εκτός από τιςομολογίες των συλληφθέντων, να βρέθηκαν και τα γράμματα τουπρος τον Σενέκα, μια και οι έρευνες για τη συνωμοσία κράτησανπολύ καιρό. Φαίνεται ότι ο Νέρων θα ζητούσε ατράνταχτεςαποδείξεις, αρνούμενος να παραδεχτεί την προδοσία του Σενέκα,κυρίως. Ο Παύλος βρίσκεται στη φυλακή το τέλος του 67, τρίαχρόνια μετά τον εμπρησμό της Ρώμης και δύο μετά την καταδίκη καιτο θάνατο του Σενέκα. Για τον Παύλο δε θα γίνει πια καθόλου λόγοςαπό κανέναν, ως τον 4ο αιώνα, που θα ξαναβγεί στο προσκήνιο απότον άγιο Ιερώνυμο (362) και από τον άγιο Αυγουστίνο (414). Ηχριστιανική τρομοκρατία έχει εξαπλωθεί αποτελεσματικά και οιπαυλικές θεωρίες πρέπει να αναβιώσουν τώρα που οι αυτόπτεςμάρτυρες έχουν εξαφανιστεί, οι πολλοί δε θυμούνται και όλοιφοβούνται. Καιρός, λοιπόν, ν’ αποκατασταθεί ο ήρωας μας και να

143

διαψεύσουμε την κατηγορία που βαραίνει τόσο εκείνον τον ίδιο, όσοκαι όλους τους Εβραιο-χριστιανούς της Ρώμης. Και μας βγάζουν στηφόρα τις «επιστολές» του Σενέκα, την απόκρυφη αλληλογραφία!«Ο Σενέκας στον Παύλο, χαίρε. Σε χαιρετώ πολυαγαπημένε μουΠαύλο. Θαρρείς πως δεν είμαι βουτηγμένος στο πένθος και τη θλίψηβλέποντας την αθωωότητά σας καταδικασμένη σε συνεχή μαρτύρια;Γιατί ο λαός, θεωρώντας σας τόσο λίγο ευαίσθητους και τόσοεγκληματίες, σας αποδίδει όλες τις συμφορές της πόλης; Αλλ’ αςείμαστε καρτερικοί, κι ας δεχτούμε τη μοίρα μας, έως ότου μιααιώνια ευτυχία βάλει τέλος στις λύπες μας. Και οι παλιότερες γενιέςυποστήκανε τον Μακεδόνα γιο του Φίλιππα και τον Δαρείο, τονΔημήτριο μετά, τον δικό μας Καίσαρα (εννοεί τον Καλιγούλα) πουδεν είχαν, όλοι τους, άλλο νόμο από τα καπρίτσια τους. Για τις αιτίεςτων επανειλημμένων εμπρησμών που δυναστεύουν τη Ρώμη κανείςδεν αμφιβάλλει. Αλλά αν οι σκοτεινοί άνθρωποι μπορούσαν να πουνποιά είναι η αφορμή, αν αυτά τα σκοτάδια είχαν τη δυνατότητα ναμιλήσουν ατιμώρητα, τότε όλων τα μάτια θά ‘βλεπαν την αλήθεια. Οιχριστιανοί και οι Εβραίοι στέλνονται διαρκώς στα μαρτύρια σανεμπρηστές. Αλλά ο κακούργος, όποιος κι αν είναι, που ηδονίζεται μετο αίμα και που καλύπτεται με ψέματα, θ’ αποκαλυφτεί κάποτευποχρεωτικά. Όπως οι καλύτεροι από το πλήθος δώσανε το κεφάλιτους σαν εξιλαστήρια θύματα, το ίδιο είναι κι αυτός καταδικασμένος,για όλους, στο εξώτερο πυρ… 28 Μαρτίου 64».105

Πόσο προδίδει η τελευταία φράση! Φαντάζεστε έναν στωικόφιλόσοφο σαν τον Σενέκα, να χρησιμοποιεί τον κλασικά εβραϊκό όρο«το πυρ το εξώτερο»; Ή, ακόμα περισσότερο, την προσφώνηση«πολυαγαπημένε μου Παύλο»; Ο μόνιμος υπουργός του Νέρωνα, οψυχρός αριστοκράτης, που περιφρονεί βαθιά την εβραϊκήβαρβαρότητα, ο άρχοντας, που τόσο λίγο είναι σε θέση να γνωρίζουντην εξεζητημένη και άτεγκτη συμπεριφορά του οι κάτοικοι τωνρωμαϊκών μαχαλάδων. Αλλά η πλαστογραφία είναι απαραίτητηπροκειμένου το κύρος ενός Σενέκα να καλύψει τον αρχηγό τωνδούλων εμπρηστών της Ρώμης! ο Τάκιτος που μισεί τον Νέρωνα, όσοκαι ο Σουίτων, για τη λαϊκή του πολιτική καταγγέλλει, στα Χρονικάτου (55-120), σαν ένοχους τους Εβραιο -χριστιανούς.«Επίσης, αν και αυτοί οι άνθρωποι (οι χριστιανοί) ήταν ένοχοι καιάξιοι των αμείλικτων τιμωριών, τελικά τους λυπόντουσαν, γιατίλέγανε πως δεν τους εξόντωσαν μόνο για το δημόσιο καλό, αλλά καιεξαιτίας της σκληρότητας ενός και μόνου (άνθρωπου)… γιατί κανείςδεν τολμούσε να πολεμήσει τη φωτιά μπροστά στιςεπαναλαμαβόμενες απειλές πολλών, που απαγόρευαν να σβηστεί.Άλλοι πετούσαν ανενδοίαστα αναμμένους δαυλούς ενισχύοντας την  και φωνάζοντας πως είχαν αυτή την εντολή, είτε για να λεηλατήσουνπιο ελεύθερα, είτε γιατί πράγματι είχαν πάρει αυτές τις διαταγές…συλλάβανε λοιπόν αρχικά επί τόπου αυτούς που συμμετείχαν καικατόπιν, με τις υποδείξεις τους, συλλάβανε πολλούς άλλους πουαποδείχθηκαν ένοχοι, όχι τόσο για το έγκλημα της πυρκαγιάς, όσογια το μίσος τους κατά του ανθρώπινου γένους… Ανασταλμένη γιαλίγο αυτή η ηλίθια δεισιδαιμονία (ο χριστιανισμός) διείσδυε ξανά όχιμόνο στην Ιουδαία όπου και γεννήθηκε, αλλά ακόμη και στη Ρώμηπου ό,τι πιο άθλιο και αποκρουστικό υπάρχει, πλημμυρίζει τον κόσμοκαι βρίσκει πολυάριθμη πελατεία» (ο.π., βιβλίο 15, κεφ. 38-44).

Παρ’ όλα αυτά η κακοήθεια κατά του Νέρωνα είναι τόση, που οΤάκιτος, αφού απαριθμεί τις άνευ προηγούμενου παροχές τουΝέρωνα προς τον συφοριασμένο λαό, παραδέχεται πως η συκοφαντία ότι ο ίδιος ο Νέρων έβαλε τη φωτιά εξακολουθεί πάντα νατον βαραίνει. Ωστόσο, η λογική και η Ιστορία περιμένουν ακόμη  απάντηση σε ένα κεφαλαιώδες ερώτημα: Ποιόν αυτοκράτορα ηκυβερνήτη συμφέρει να κάψει την πρωτεύουσα του γνωρίζοντας τιςκαταστρεπτικές επιπτώσεις μιας παρόμοιας πράξης στην οικονομίακαι τη γαλήνη της χώρας;Το γεγονός λοιπόν ότι ο Παύλος ανακατεύεται σε μια πολιτικήίντριγκα από τις βρομερότερες της ρωμαϊκής ιστορίας, που σκαρώνειη άρχουσα τάξη εναντίον ενός φιλέλληνα, δημοκράτη καιλαοφίλητου αυτοκράτορα, όπως αναδύεται ο Νέρων, επιβεβαιώνειότι ο Παύλος πολιτεύεται το θεό, όπως ομολογεί και ο ίδιος στηνκυριολεξία. Και ότι στη Ρώμη δικάζεται, τη δεύτερη φορά, για ποινικόαδίκημα. Απόδειξη ότι οι μεγάλοι απολογητές του χριστιανισμού, οΤερτυλλιανός, ο Ωριγένης και ο Ευσέβιος της Καισαρείας, σιωπούνγια ένα τόσο σημαντικό συμβάν, όπως ο εμπρησμός της Ρώμης, πουαποδόθηκε στους χριστιανούς και προκάλεσε τον πρώτο διωγμόεναντίον τους. Όντας κοντά στα γεγονότα δεν τολμούν να ταδιαψεύσουν ή, αντίθετα, να τα εκμεταλλευτούν. Και στις δυοπεριπτώσεις η αποσιώπηση είναι για μας μια ακόμη επιβεβαίωση τηςενοχής. Εξάλλου, τα ιστορικά γεγονότα ακολουθούν με φοβερήσυνέπεια.Αμέσως μόλις απαλλάσσεται της κατηγορίας ο Παύλος την πρώτηφορά μετά τα δυο χρόνια, όπου και κόβεται το παραμύθι τωνΠράξεων, θα πεταχτεί στην Ισπανία κατά το 63, όπου κυβερνά οΓκάλμπα, που τελικά θα διαδεχτεί τον Νέρωνα (68) μια και οιδανικός διάδοχος Σενέκας θά ‘χει στο μεταξύ καθαριστεί. Το ταξίδι  eπιβεβαιώνεται από τους Αθανάσιο, Επιφάνιο, Ιωάννη Χρυσόστομο,Ιερώνυμο, τον σύγχρονο μας Ricciotti, αλλά και από τις Πράξεις τουΠέτρου και Παύλου. Η συνωμοσία του Πίζον-η τέταρτη μέσα σ’έναν χρόνο κατά του Νέρωνα  -θα αποκαλύψει, ανάμεσα 64-65, τησυνενοχή του Σενέκα, με συνέπεια την καταδίκη του τελευταίου σε   θάνατο. Σαν ένα δείγμα της «ανθρωπιάς» του Νέρωνα, αλλά και για  το αν κλόνιζε ο Νέρων τα θεμέλια της αριστοκρατικής και  ολιγαρχικής δομής της αυτοκρατορίας (πράγμα που πρέπει να  θυμόμαστε σε λίγο σαν αναφερθούμε στις διδαχές του Παύλου για  τους δούλους), θ’ αρκεστούμε να μεταφέρουμε κατά λέξη τομονόπλευρο και ανήθικο κατηγορητήριο του Σουίτωνα. «Έδιδε μόνομια προθεσμία λίγων ωρών σε κείνους που έπαιρναν τη* διαταγή ναπεθάνουν. Και για να προλάβει κάθε καθυστέρηση, σε περίπτωσηπου θα δείλιαζαν, έστελνε γιατρούς να τους “περιποιηθούν”: ήταν η έκφραση που χρησιμοποιούσε και που σήμαινε να τους ανοίξουν τις  φλέβες».106

Επειδή έτσι πέθανε και ο Σενέκας, αξίζει να αναφέρουμε  ότι αυτή ήταν μια από τις μεγαλύτερες εύνοιες, προκειμένου για  καταδίκη σε θάνατο, γιατί σύμφωνα με τον ρωμαϊκό νόμο, αν  εκτελούσε ο δήμιος κάποιον καταδικασμένο, ο τελευταίος έχανεμεταθανάτια το δικαίωμα του Ρωμαίου πολίτη, όλη του την περιουσία  και η οικογένεια του έμενε στο δρόμο. Ενώ αφήνοντας τους τοπεριθώριο να «αυτοκτονήσουν» τους έσωζε από την ατίμωση. Και   συνεχίζει ο Σουίτων: «Περήφανος για τις επιτυχίες του συνήθιζε ναλέει, ο Νέρων, ότι “κανένας αυτοκράτορας δεν ήξερε όλα όσα του  επιτρέπονταν”, και έκανε συχνότατα καθαρούς υπαινιγμούς ότι δε θα  φειδόταν των υπόλοιπων της συγκλήτου και ότι μια μέρα θακαταργούσε το νόμο της δημοκρατίας και θα ανέθετε τις επαρχίες καιτο στράτευμα στους Ρωμαίους ιππείς και στους απελεύθερους.Πάντως ούτε ερχόμενος ούτε φεύγοντας από τη σύγκλητο δενχαιρετούσε κανένα με χειραψία και συχνά δεν αντιχαιρετούσε. Και  πριν ν’ αρχίσει τις εργασίες του Ισθμού (της Κορίνθου) είπε δυνατάμπροστά σε σημαντικούς ανθρώπους ότι “ευχόταν την επιτυχία τηςεπιχείρησης για το καλό του, και του ρωμαϊκού λαού”, χωρίς ν’αναφέρει τη σύγκλητο» (ο.π., XXXVII).Ο Ρωμαίος πολίτης Παύλος θα αποκεφαλιστεί, κατά τον Ιερώνυμο,δυο χρόνια μετά τον Σενέκα. Οι ανακρίσεις που άρχισαν μυστικά στοτέλος του 64 (μετά τον εμπρησμό) επισημοποιήθηκαν το 65, οπότε οΣενέκας, ο Πίζον και πολλοί συγκλητικοί καταδικάστηκαν σε θάνατο.Οι προστάτες του συνωμότη Παύλου έχουν χαθεί. ο Παύλος το σκάει  από τη Ρώμη. Αλλά οι εμπρηστές, που συλλάβανε οι Αρχές,καταγγέλλουν ότι αυτός ήταν ο οργανωτής. Ο ίδιος αναφέρεται σεκάποιον «Αλέξανδρο σιδερά που τού ‘κανε πολύ κακό και να τώραπου βρίσκεται αλυσοδεμένος σαν κακούργος» (Τιμοθ., θ’).Τον εκτελέσανε λίγο έξω από τη Ρώμη. Όταν έπεσε το κεφάλι του,έκαμε τρία πηδήματα και στο καθένα απ’ αυτά, γίνηκε φυσικά κι απόένα θαύμα. Από τον αποκομμένο λαιμό, αντί για αίμα βγήκε γάλα,κατά τον Ιερώνυμο και την αμορφωσιά του.

Για πολλά χρόνια οι Ρωμαίοι είχαν ενώσει τον όρο «χριστιανός» με  το επίθετο «εμπρηστής», λέει ο Τερτυλλιανός στην Απολογία του.Ας δούμε όμως τί λέει για το θάνατο του Νέρωνα ο Τάκιτος στοβιβλίο του  Ιστορίες που, γράφοντας την ιστορία του, δεν έμεινελάσπη που να μην του ρίξει: «Η σύγκλητος ήταν απόλυτα ευτυχής.Οι ανώτατοι στρατιωτικοί ήταν σχεδόν το ίδιο χαρούμενοι με τουςσυγκλητικούς. Το υγιές μέρος του λαού, που τα συμφέροντα τουσυνδέονταν με τις μεγάλες οικογένειες, οι προστατευόμενοι και οιαπελεύθεροι, οι καταδικασμένοι και οι φυλακισμένοι γέμισαν ελπίδες.Αλλά η χαμηλή πλεμπάγια, συνηθισμένη στο τσίρκο και στα θέατρα,και μαζί της τα κατακάθια των σκλάβων η αυτοί που αφούσπατάλησαν την περιουσία τους ζούσαν από τα αίσχη του Νέρωνα,ήταν βουτηγμένοι στη θλίψη και πίστευαν κάθε διάδοση» (Livre I,IV). Με αποτέλεσμα, θα μας πει, «να γίνεται πιστευτός κάθε  απατεώνας που εμφανιζόταν σαν Νέρων, και να ξεσηκώνει έξαλλους  οπαδούς και όχι από συμφέρον η φιλοδοξία, αλλά από αγάπη, τόσο  δημοφιλής ήταν». Τέσσερις πλαστοί Νέρωνες εμφανίστηκαν μετά τοθάνατο του κι είδαν κι έπαθαν οι αρχές για να τους παραδώσουν. Τοίδιο απορημένος και ο Σουίτων θα επιβεβαιώσει πως επί χρόνια καιχρόνια, οι άνθρωποι στόλιζαν τον τάφο του με λουλούδια την άνοιξηκαι το καλοκαίρι (ο.π. LVII). Ολόκληρος λοιπόν ο λαός θρηνεί την  απώλεια του Νέρωνα. Και γεννιέται το ερώτημα:Ήταν με το λαό ο Παύλος; Ίσως μάλιστα αυτοί που του γύρισαν τηνπλάτη, και φαίνεται πως όλοι τό ‘καναν, όπως βεβαιώνει ο ίδιος, δεντου συχώρησαν την προδοσία ενός Καίσαρα πού ‘δινε τόσηανακούφιση στο λαό και τόσα προνόμια στους σκλάβους. «Μηνντραπείς για τις αλυσίδες μου», γράφει στον Τιμόθεο. Ώστε η  συμπεριφορά του γέμιζε ντροπή όσους ήξεραν το ρόλο που   διαδραμάτισε στη φοβερή συκοφαντία της πυρπόλησης της Ρώμηςκαι της συνωμοσίας που αποκαλύφτηκε.Ο αποκεφαλισμός, τα χρόνια εκείνα, θεωρείται ατιμωτικός θάνατοςκοινού εγκληματία που αποκλείει και την ταφή του κατάδικου. Τογεγονός βεβαιώνουν ο Ευσέβιος Καισαρείας και ο Ιερώνυμος,προσδιορίζοντας σαν έτος της εκτέλεσης του το 14ο  έτος τηςβασιλείας του Νέρωνα και δυο χρόνια μετά το θάνατο του Σενέκα.Και αναρωτιόμαστε: Τί απόγινε ο Ρωμαίος «πολίτης» Παύλος;Μάλλον δεν υπήρξε ποτέ! Άλλα ήταν τα διαπιστευτήρια του: τουχαφιέ των Ρωμαίων κατακτητών. Αυτά όλα προσπαθούν να κρύψουνμε τις παραποιήσεις των τίτλων, με τη σιωπή, καθώς και ότι οΠαύλος χάθηκε το 64 μετά την πυρκαγιά της Ρώμης. Με το  επιχείρημα αυτό προσπάθησαν να στηρίξουν και το ότι οι επιστολέςτου Παύλου δεν γράφτηκαν από τον ίδιο, αλλά πολύ αργότερα. Γιατi

147

τελικά, το αδιάσειστο στοιχείο είναι η δεύτερη επιστολή του προςΤιμόθεο.

 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Ασφαλώς θα ξάφνιασα με την «ανθρωπιά» που αποδίδω στον Νέρωνα. Ολόκληρη η ανθρωπότητα είναι ποτισμένη τώρα και δυο χιλιετηρίδες με τον αντινερωνικό μύθο. Θά ‘πρεπε όμως νασταθούμε προσεκτικοί, για μια φορά ακόμη, σε μια ιστορία γραμμένηαπό μεγαλοαστούς μιας εποχής από τις πιο απάνθρωπες. Κατά τουΝέρωνα διαθέτουμε μόνο τα κείμενα εκείνων που επιδίωκαν καιπέτυχαν την ανατροπή του. Σε όποιον θα ισχυριστεί ότι η ίδια φήμηθα ακολουθεί και τον Χίτλερ, αν η ανθρωπότητα επιβιώσει, θ’απαντήσουμε πως ο Νέρωνας, χαρακτηρισμένος σαν δειλός,κατηγορήθηκε ανάμεσα στ’ άλλα πως δεν έκανε κανένα επεκτατικόσχέδιο, ούτε και πόλεμο. Δε θα υπερασπίσουμε το φιλειρηνισμό τουμε το επιχείρημα της ουσιαστικής μόρφωσης που είχε. Όλοιγνωρίσαμε κάποιους Γερμανούς πού ‘παιζαν θαυμάσιο πιάνο (καιγνώριζαν απέξω όλους τους κλασικούς), συχνά ως αργά τη νύκτα,και πήγαιναν το ξημέρωμα να εκτελέσουν κατάδικους. Θααναφέρουμε όμως τα επιχειρήματα των έχθρων του, όπως μας ταπαραδίδουν ο Τάκιτος και ο Σουίτων. Λαμβάνει τελείως λαϊκάοικονομικά μέτρα, όπως την κατάργηση των έμμεσων φόρων, που ησύγκλητος απορρίπτει.

Ορίζει τη δημοσίευση των φορολογικώνκαταλόγων και τη φορολογική απογραφή κάθε χρόνο. Αφαιρεί απότους άρχοντες το δικαίωμα ζωής και θανάτου για τους σκλάβουςτους. Δίνει το δικαίωμα στους σκλάβους να κάνουν αγωγή κατά τωναρχόντων που τους κακομεταχειρίζονται. (Νόμος που θα καταργηθείτο 625 από τη «χριστιανική» Σύνοδο της Ρέμς και «οι σκλάβοι δενγίνονται δεκτοί σαν κατήγοροι»). Χαρίζει στο λαό υπό τύπον λαχείουδώρα αξίας, όπως ζώα, εκτάσεις γης, πλοία, πολύτιμους λίθους. Στηναρχή της βασιλείας του, όταν τού ‘φεραν να υπογράψει μια καταδίκησε θάνατο, είπε: «Πως θά ‘θελα να μην ξέρω γράμματα».Απαγορεύει να σκοτώνουν κατά τις μονομαχίες ακόμα καικαταδικασμένους σε θάνατο, όπως συνηθιζόταν ως τότε. Έχει απέραντο πάθος για την Ελλάδα. Βέβαια του κατηγορούν πως του αρέσουνοι τιμές και το τρέξιμο με τα άρματα και η αναγνώριση από μέρουςτων άλλων της ποιητικής του αξίας. Αλλά σε ποιόν έφηβο, σαν έχειπαιδεία, δεν αρέσουν όλα τούτα. Και ποιος αυτοκράτορας της Ρώμηςδεν φιλοδόξησε να εμφανιστεί σαν ποιητής; Κατηγορείται για τοφιλελληνισμό του σε αντίθεση με τον Αδριανό που θεοποιείται γιατον ίδιο λόγο. Και φροντίζουν να μας κάνουν να λησμονήσουμε ότιανακηρύσσεται Καίσαρ στα δεκαεφτά του χρόνια, όταν η μάνα τουΑγριππίνα δηλητηριάζει το θειο του Κλαύδιο. Με δάσκαλο τον Σενέκαπου υπεραγαπά, γνωρίζει τέλεια τα ελληνικά και τα λατινικά. Είναι

148

τελείως άθεος, γι’ αυτό κι ανεξίκακος, χωρίς ίχνος μισαλλοδοξίας.Όταν όλη η διανόηση της Ρώμης μισεί τους Έλληνες από φθόνο καιπλέγμα κατωτερότητας μην ξεχνούμε πως όλοι αυτοί πάνε στην”Ελλάδα για σπουδές η κουβαλάνε από κει καθηγητές για ναμορφωθούν και τους αποκαλεί περιφρονητικά Graeculi(Γραικύλους), ο Νέρων φτάνει στην Κόρινθο και αποδίδει στην Αχαΐα(Ελλάδα) την ανεξαρτησία της. «Σεις όλοι, Έλληνες, που κατοικείτετην Αχαΐα, ονομαζόμενη ως τώρα Πελοπόννησο, δεχθείτε, μαζί με την απαλλαγή από τους φόρους, την ελευθερία που στις πιο ευτυχισμένες μέρες της ιστορίας σας δεν κατείχατε ποτέ όλοι μαζί,σεις που υπήρξατε σκλάβοι η ξένων η οι μεν των δε. Αχ, να μη  ζούσα στους χρόνους ακμής της Ελλάδας, νά ‘δινα αυτό το διέξοδο στις διαθέσεις μου για να απολαύσω έναν μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων! Δε συχωρώ στο Χρόνο που ελάττωσε το μεγαλείο ενός τέτοιου αγαθού… Αλλά προσπέφτω στους θεούς που πάντα με προστάτεψαν στη γη και τη θάλασσα, να μου δώσουν παρ’ όλα αυτά  την ευκαιρία να το πραγματοποιήσω. Άλλοι πρίγκιπες έδωσαν σε  πόλεις τη λευτεριά τους… ο Νέρων την αποδίδει σε μια ολόκληρη  επαρχία». (Αναφ. Ambelain, ό.π, σελ. 378). Στοιχεία ατράνταχτα για το μισελληνισμό των Εβραίων, αλλά και των Ρωμαίων.Διαλέγει από το προσωπικό των αρχόντων τους καλύτερους σκλάβους και τους πιο μορφωμένους και τους ελευθερώνει.

Όταν η Ρώμη καίγεται προσφέρει τα πάντα στο λαό, ως και τα ανάκτορα του για νακατοικήσουν, και ξανακτίζει την καμένη περιοχή. Χαιρετάει όλουςτους ανθρώπους που συναντάει στους δρόμους, με τ’ όνομα τους. Ο  λαός τον λατρεύει. Στη βασιλεία του, λέει ακόμη ο Σουίτων,πάρθηκαν αυστηρότατες αποφάσεις, καταδίκες και καταπιεστικά μέτρα, αλλά όχι λιγότερα νέα μέτρα, όπως ο περιορισμός της  πολυτέλειας και της σπατάλης, για να διανέμονται περισσότερα  τρόφιμα στο λαό.Δε μας λέει, όμως, ο Σουίτων πόσες συνωμοσίες γίνηκαν, πόσοι άνθρωποι τον πρόδωσαν, πόσοι λίγοι, αλλά αποτελεσματικοί, όντας  ισχυροί, τον μισούσαν και τον πολέμησαν με όλα τα μέσα. Μας λέει  τουλάχιστον πως «όταν έμαθε ότι ο Γκάλμπα ετοίμαζε τη συνωμοσία  με τους Ισπανούς που κυβερνούσε, για να τον ανατρέψει,λιποθύμησε κι έμεινε αναίσθητος για πολλή ώρα, με τη φωνή χαμένη  σαν μισοπεθαμένος. Κι όταν επιτέλους ξαναβρήκε τις αισθήσεις του  χάρη στις περιποιήσεις της τροφού του, ξέσκισε τα ρούχα του και χτυπούσε το κεφάλι του φωνάζοντας “Τί θα γινόταν αυτός!”» (ο.π.,XLII). Φυσικά όλ’ αυτά τα αφηγείται για να τον εξευτελίσει. Και  αποσιωπά πως στην αποκάλυψη συμπεριλαμβάνεται και η συμμετοχή  του Σενέκα στη συνωμοσία. Ο Νέρων κείνη τη στιγμή είναι είκοσιτριών χρόνων παλικάρι. Ένας κόσμος βρομερός κι απάνθρωπος τον  περιβάλλει και δεν του αφήνει καμιά πλάνη και καμιά ψευδαίσθηση.Ο δάσκαλος του, που τον πίστευε σαν θεό, τον πρόδιδε με την

149

πρόθεση ν’ αναρριχηθεί στο θρόνο του. Κι ύστερα, ξαφνιάζονται όλοι  που παρουσιάζει μια τέτοια προκλητική αλλαγή από το 63 κι έπειτα.Τον κατηγορούν για ομοφυλόφιλο, όταν ο Αδριανός διαλέγει για  διάδοχο του αυτοκράτορα έναν παλιό εραστή του και χτίζει ναούς σ’έναν άλλο εραστή του που αυτοκτόνησε, θεοποιώντας τον.Αναζητούν ασθένειες και μάγια και δεν ξέρω τί άλλο. Ο J. Ch.Pichon, στο βιβλίο του   Άγιος Νέρων , που δυστυχώς δε βρήκα, θα  επισημάνει, ότι από το 54, που ανεβαίνει στο θρόνο, ως το 63, δεβρίσκουμε κανένα ίχνος οργίων και κραιπάλης στη ζωή του, απ’ αυτάπου βρίθουν στις κινηματογραφικές ταινίες.Οι μόνοι που του μένουν πιστοί ως το θάνατο του είναι οι απελεύθεροι που διατηρεί κοντά του σε διάφορα αξιώματα. Αυτά τα  τελευταία χρόνια κυκλοφορεί προκλητικός, κακοντυμένος,σαρκαστικός, γεμάτος περιφρόνηση κι αηδία. Ήταν τριάντα δύοχρόνων όταν του ανήγγειλαν πως τα επαναστατημένα στρατεύματα  είχαν κυριαρχήσει. Τότε, σε λίγη ώρα, βρέθηκε σ’ ένα ανάκτορο με  κλειστές όλες τις πόρτες κι εγκαταλειμμένο από τους πάντες.

Μόνο ο  Φάων, ένας απελεύθερος, είχε μείνει κοντά του, αλλά του ήταν  αδύνατο να τον σκοτώσει, για να τον σώσει από τον μαρτυρικό  θάνατο που του επιφυλάσσανε: «Δεν έχω λοιπόν», αναρωτήθηκε,«ούτε φίλους ούτε εχθρούς;»Αφού τον υποχρέωσαν να αυτοκτονήσει, στέλνοντας του απειλητικά  μηνύματα για τον εξευτελιστικό θάνατο που τον περίμενε, του  κάνανε μια κηδεία που στοίχισε, κατά τον Σουίτωνα, διακόσιες  χιλιάδες σιστέρτια, περί τις 217.000 γαλλικά φράγκα, καλύπτονταςτον με λευκές χλαμύδες χρυσοκέντητες. Μια τέτοια κηδεία, φυσικά,έσωζε τα προσχήματα απέναντι στο λαό. Αλλά γιατί χρειάστηκε να  σώσει τα προσχήματα η Σύγκλητος και ν’ αποδείξει στο λαό ότι  σεβόταν τον Νέρωνα; Ποιά πλεκτάνη της άρχουσας τάξης  κατασκεύασε το μύθο που τόσο πολύ εξυπηρέτησε αργότερα το  χριστιανισμό; Και κυρίως τον Παύλο, τον στυλοβάτη τουκαθολικισμού. Και γιατί ο Ιησουίτης J. Danielou «ξεφωνίζει μευποκριτική έκπληξη; Ποιόν είναι δυνατό να κάνουμε να πιστέψει πως   η θρησκεία του Αγίου Παύλου αντανακλά τις οικονομικές συνθήκεςτου μεσογειακού πολιτισμού του 1ου αιώνα;». («Διάλογοι μεμαρξιστές, υπαρξιστές, προτεστάντες, εβραίους και ινδουιστές»,1948. Αναφέρει ο I. Λέντσμαν στις Ρίζες του Χριστιανισμού, σελ. 6-28).

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

99.Ιώσηπος, ό.π., I ,445-55

100.Στην περίοδο 59-60 πού ό Παύλος είναι κρατούμενος στην Καισαρεία καί ό Φήλιξ προκουράτορας της μισής Ιουδαίας, ο εμφύλιος σπαραγμός έχει πάρει άγριες διαστάσεις. ΟΦήλιξ, απελεύθερος αδερφός του Πάλλα, επίσης απελεύθερου και έμπιστου του Κλαύδιου,έχει διοριστεί από τον τελευταίο στη φλεγόμενη περιοχή που ανησυχεί πολύ τη Ρώμη.Κατά τις μαρτυρίες του Ιώσηπου (ό.π., II, 252-265), η Παλαιστίνη είναι γεμάτη «ληστές»(εννοεί τους Ζηλωτές) ψευδοπροφήτες, τσαρλατάνους, αλλά και σικάριους, τους περίφημους μισθωτούς δολοφόνους. Αυτούς τους τελευταίους τούς χρησιμοποιούσε οΦήλιξ για ανεπίσημο καθάρισμα, μες στους δρόμους, των ύποπτων αντικαθεστωτικών. Με μικρά στιλέτα (σίκα) κρυμμένα στο μανδύα τους πλησίαζαν την ώρα της μεγάλης κίνησης τον ανύποπτο διαβάτη και τον καθάριζαν αστραπιαία. Ταυτόχρονα άρχιζαν νά  διαμαρτύρονται με τό πλήθος που συγκεντρωνόταν γύρω στον νεκρό. Συνήθως τούς ύποπτους τούς υποδείκνυαν οι ίδιοι οι Εβραίοι άρχοντες με το πρόσχημα ότι ήθελαν να  ησυχάσει ο τόπος. Αυτοί εξάλλου ειδοποιούσαντις ρωμαϊκές λεγεώνες να διαλύσουν συγκρουόμενες ομάδες ή και να ερημώσουν περιοχές. Ο Φήλιξ είχε στο ενεργητικό τουαναρίθμητο πλήθος σταυρωθέντων Εβραίων «ληστών». Αυτός είναι ο Φήλιξ πούπροστάτευε τον Παύλο και τον κράτησε δυο χρόνια, αναβάλλοντας συνεχώς τη δίκη πουαπαιτούσαν, μια μερίδα των αρχόντων και Εβραίοι Σοφιστές και Ζηλωτές,για να μην ανάψει πιο πολύ ο εμφύλιος. Γιατί, βεβαιώνει ο Ιώσηπος, από τη μια καταπνιγόταν μια αναταραχή με σφαγές άμαχων, σταυρώσεις καισυλλήψεις κι από την άλλη ξεσπούσαν αντίποινα από τσαρλατάνους και ληστές που ξεσήκωναν τα πλήθη «στο όνομα της ελευθερίας».

101 «Απόκρυφα» σε αντίθεση με τα ιερά  κείμενα Καινή Διαθήκη η ιερός Κανόνας –που θεωρούνται θεόπνευστα, ενώ τα πρώτα γράφτηκαν από κοινούς θνητούς, χωρίς και ν’ απορρίπτονται από την Εκκλησία

102Η εβραϊκή παροικία της Ρώμης ήταν πολυάριθμη, από την εποχή που ό Πομπήιος, 61π.Χ., είχε κουβαλήσει Εβραίους σκλάβους. Πολλοί απ’ αυτούς γίνανε αργότερα  απελεύθεροι. (Ρωμ. ιστ’, 3 κ.π.).

103Σουίτων, Ζωές Δώδεκα Καισάρων, Τ. 2ος, VI σελ. 185 (αμετάφραστο).

104G. Ricciotti, Άγιος Παύλος Απόστολος, σελ. 470 (αμετάφραστο).

105  Ambelain,Η μυστική ζωή του Αγίου Παύλου (αμετάφραστο), αναφ σελ. 337.

106Ο Σουίτων εδώ ψεύδεται, γιατί η υποχρεωτική αυτοκτονία, για όσους έπεφταν στη  δυσμένεια των αυτοκρατόρων, ίσχυε για όλους τους Καίσαρες, για  συζύγους,αξιωματούχους, συγκλητικούς κ.λπ

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in Books and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s