Η ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΣΤΟΝ 21o ΑΙΩΝΑ (X) / THE DIALOG-OS


(συνεχεια απο  24/10/13)

3. Η ορθόδοξη Εκκλησία και το πσε

Όπως ήδη επισημάνθηκε ο διάλογος των Εκκλησιών εγκαινιάστηκε στις αρχές του 20ου αι. το Οικουμενικό Πατριαρχείο (σε αντίθεση με τη Μόσχα και τις άλλες αυτοκέφαλες Εκκλησίες) συμμετέχει από το 1920 σε όλες τις ενωτικές προσπάθειες. Ήταν παρόν το 1948 στην πρώτη του συνεδρίαση στο Άμστερνταμ (22.08-04.09), όπου από τις λοιπές Ορθόδοξες Εκκλησίες εκπροσωπήθηκαν μόνον αυτές της Κύπρου και Ελλάδας. Σημειωτέον ότι στο ίδιο όργανο το Βατικανό είναι μέχρι σήμερα παρατηρητής. Από την άλλη πλευρά είναι χαρακτηριστικό ότι δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα συνέλευση του ΠΣΕ σε ορθόδοξη χώρα, ενώ όλες οι συνελεύσεις εκτός της τελευταίας έχουν ως θέμα τους τον Ιησού Χριστό, εκφράζοντας έναν περίεργο χριστομονισμό, που είναι χαρακτηριστικό της δυτικής θεολογίας:

1954: Β΄ Γενική Συνέλευση Έβανστον (ΗΠΑ) – «ο Χριστός, η Ελπίδα του Κόσμου».

1961: Γ΄ Γενική Συνέλευση Νέο Δελχί – «Ιησούς Χριστός, το Φως του Κόσμου».

1968: Δ΄ Γενική Συνέλευση Ουψάλα Σουηδίας – «Ιδού καινά ποιώ τα πάντα».

1975: Ε΄ Γενική Συνέλευση Ναϊρόμπι – «Ο Ιησούς Χριστός ελευθερώνει και ενώνει».

1983: Στ΄ Βανκούβερ Καναδά – «Ιησούς Χριστός, ζωή του κόσμου».

1991: Ζ΄ Γενική Συνέλευση Καμπέρρα Αυστραλίας – «Ελθέ Άγιον Πνεύμα, ανακαινισον πάσαν την κτίσιν».

Όσον αφορά στην αυτοσυνειδησία του ΠΣΕ το 1950 μέσω της Δήλωσης της Κεντρικής του Επιτροπής, έγιναν σαφή τα εξής[1]:

1/ ΤΟ ΠΣΕ δεν είναι και δε θα γίνει ποτέ Υπερ-Εκκλησία.

2/ Σκοπός του δεν είναι να διαπραγματεύεται ενώ­σεις ανάμεσα στις Εκκλησίες (αυτό αποτελεί έργο των ίδιων των Εκκλησιών), αλλά να φέρει σε επαφή τις Εκκλησίες και να προωθήσει τη μελέτη και συζή­τηση θεμάτων πού αφορούν στη χριστιανική ενότητα.

3/ Δεν εντάσσεται στον εκκλησιολογικό προβλη­ματισμό και επομένως η συμμετοχή των Εκκλησιών σ’ αυτό δεν συνεπάγεται την αποδοχή μιας ιδιαίτερης διδασκαλίας πού αφορά τη φύση της εκκλησιαστικής ενότητας ούτε τη σχετικοποίηση της περί Εκκλησίας διδασκαλίας των επιμέρους Εκκλησιών.

4/ Τα μέλη (Εκκλησίες) του ΠΣΕ συνεργάζονται και διαλέγονται στηριζόμενα στην κοινή αναγνώριση ότι ο Χριστός είναι η θεία κεφαλή του σώματος […] Καθεμιά από τις Εκκλη­σίες αναγνωρίζουν στις άλλες στοιχεία της αληθινής Εκκλησίας. Αυτό οδηγεί στην υποχρέωση να διαλέ­γονται μεταξύ τους, με την ελπίδα ότι αυτά τα στοι­χεία θα οδηγήσουν στην αναγνώριση όλης της αλή­θειας και στην ενότητα των Εκκλησιών πού θεμε­λιώνεται στην όλη αλήθεια. Οφείλουν να συσκέπτο­νται, ώστε να είναι δυνατή ή πληροφόρηση από το Χριστό σχετικά με το ποιο μήνυμα πρέπει να κομί­σουν στον κόσμο στο όνομα του. Οφείλουν επίσης να βοηθούν η μία Εκκλησία την άλλη, να ασκούν την αμοιβαία αλληλεγγύη και να απέχουν από κάθε ενέρ­γεια πού θα τραυμάτιζε τις αδελφικές σχέσεις.

Όντως το ΠΣΕ ενίσχυσε τους Έλληνες της Πόλης κατά το πογκρόμ του 1955, απέστειλε Διάβημα στην πρωθυπουργό της Τουρκίας το 1994 εναντίον της κλιμακούμενης εχθρότητας κατά της ελληνικής μειονότητας και υπέρ της επαναλειτουργίας της Χάλκης, ενώ υπερασπίστηκε και τα δίκαια του ελληνορθόδοξου Πατριαρχείου στα Ιεροσόλυμα όταν διεθνοποιήθηκε η Πόλις Σιών και προτάθηκε η δημιουργία ενός condominium, όπου τον πρώτο λόγο θα είχε το Βατικανό. Χαρακτηριστική είναι επίσης η παρέμβαση του ΠΣΕ κατά την Στ΄ Γενική Συνέλευση για το πρόβλημα της Κύπρου (θέμα αγνοουμένων-σεβασμός ιερών χώρων). Σε αρκετούς ορθόδοξους φοιτητές δόθηκαν όλα αυτά τα χρόνια υποτροφίες από το ίδιο όργανο για μεταπτυχιακές σπουδές, ενώ χώροι λατρείας παραχωρήθηκαν στους Ορθοδόξους της Διασποράς για τις Συνάξεις τους. Ήδη από την ίδρυσή του το ΠΣΕ έδωσε θαυμαστά δείγματα αλληλεγγύης προς όλους εκείνους που είχαν πληγεί από τη λαίλαπα των Πολέμων[2]. Μέχρι σήμερα γίνονται καθοριστικές παρεμβάσεις εναντίον της οικολογικής καταστροφής, των φυλετικών και σεξιστικών διακρίσεων, ακόμα για τον προπαγανδιστικό ρόλο των μέσων μαζικής ενημέρωσης[3]. Χαρακτηριστικό είναι το άρθρο του καθηγητή π. Στυλιανού Χάρακα «Πρέπει να παραμείνει Έλληνας ο Θεός;» στο συλλογικό Τόμο: Η Ζ΄ Γενική Συνέλευση του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών, Γ. Λαιμοπούλου (επιμ.) Κατερίνη 1992, σ.191κ.ε.

η συνεργασία σχεδόν όλων των ορθοδόξων Εκκλησιών στο διάλογο τελικά έγινε εφικτή με τους όρους πού τέθηκαν από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, οι οποίοι είναι οι εξής: 1) Η αποφυγή συμμετοχής των ορθοδόξων σε συζητή­σεις και διεργασίες της Επιτροπής Πίστης και Τάξης του ΠΣΕ, 2) η ανάγκη για στενή συνεργασία των επι­μέρους αδελφών Ορθοδόξων Εκκλησιών, ώστε ή συμμετοχή να είναι δυναμική και έγκυρη, και γ) η εφεκτικότητα συμμετοχής των ορθοδόξων κληρικών σε κοινές με τους ετερόδοξους λατρευτικές συνάξεις, επειδή αυτό αντίκειται προς τους ιερούς Κανόνες και αμβλύνει την ομολογιακή ευθιξία των ορθοδόξων. Παρά την απόφαση συμμετοχής της στο ΠΣΕ η ορθόδοξη Εκκλησία ποτέ δεν παρέλειψε να κρίνει με τους εκπροσώπους της και να αξιολογεί τη φυσιο­γνωμία και το έργο του ΠΣΕ και γενικότερα της οικουμενικής κίνησης. Η στάση της είναι μεν θετική όχι όμως και δουλική. Είναι στάση κριτική.

Αυτή την κριτική στάση διατύπωσαν οι ορθόδοξοι σύνεδροι της Ζ’ Γε­νικής Συνέλευσης του ΠΣΕ στην Καμπέρρα το 1991, με αφορμή όσα θεολογήθηκαν και συνέβησαν σ’ αυτή. Στη Δήλωσή τους υπογραμμίζονται τα ακόλουθα[4]:

Η επιδιωκόμενη συσχέτιση της ενότητας της Εκκλησίας με εκείνη του κόσμου δεν μπορεί να λει­τουργεί σε βάρος της λύσης προβλημάτων πού αφορούν σε θέματα πίστης και κρατούν διαιρεμένες τις Εκκλησίες.

Παρατηρείται μια απόκλιση του ΠΣΕ από τη βάση του με αποτέλεσμα την αποθεολογικοποίηση και τη μεταβολή του ΠΣΕ σε ένα απλό βήμα ανταλλαγής απόψεων και γνωμών. Ό Μύρων Χρυσόστομος ανα­φέρεται στην ευκολία με την οποία αλλάζει το ΠΣΕ τα ενδιαφέροντα του, επικαλούμενος από τη μια την τακτική του παρελθόντος, πού το ΠΣΕ έδινε προτε­ραιότητα στο διάλογο με τις ιδεολογίες, και από την άλλη την τακτική του παρόντος πού εγκατέλειψε το διάλογο λόγω απώλειας της ελκυστικότητας των ιδεο­λογιών εξαιτίας κυρίως της κατάρρευσης του υπαρ­κτού σοσιαλισμού.

Σε πολλά κείμενα του ΠΣΕ διαπιστώνεται η απουσία μιας σωτηριολογικά κατανοούμενης χριστολογίας και απομάκρυνση από θεμελιώδεις βιβλικές χριστιανικές αντιλήψεις πού αφορούν στον Τριαδικό Θεό, τη σωτηρία, το Ευαγγέλιο, τον άνθρωπο ως κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση Θεού δημιούργημα, και την Εκκλησία. Ό Μύρων Χρυσόστομος σε προβληματισμό του διαπιστώνει ότι «η ευρύτερη κοσμοκεντρική προ­βληματική έπνιξε τη θεολογία».

Στον προτεινόμενο από το ΠΣΕ διάλογο με τα άλλα θρησκεύματα δεν καταβάλλονται προσπάθειες για την έκφραση του χριστιανικού μηνύματος στην πληρότητα του και δεν διατυπώνονται τα θεολογικά κριτήρια για τον προσδιορισμό των ορίων των δια­φορών ανάμεσα στο Χριστιανισμό και τα άλλα θρη­σκεύματα.

Διακρίνονται τάσεις για υποκατάσταση του Άγιου Πνεύματος από το πνεύμα του κόσμου ή άλλα πνεύματα, αλλά και τάσεις για εντοπισμό του Αγίου Πνεύματος σε πλανεμένες και αμαρτωλές κινήσεις.

Το ΠΣΕ επιμένει στην ευχαριστιακή κοινωνία χωρίς να θέλει να κατανοήσει ότι ή Θεία Ευχαριστία δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως μέσο για την ενότητα.

Γίνονται αλλαγές στη διαδικασία λήψης απο­φάσεων, οι όποιες μειώνουν τη δυνατότητα για ορθό­δοξη μαρτυρία και ενδυναμώνουν την προτεσταντική πλειοψηφία.

Στην Ζ’ Γενική Συνέλευση διαπιστώνεται αμφι­σβήτηση της Δήλωσης του Τορόντο για τη φύση και το σκοπό του ΠΣΕ. Η Δήλωση τελειώνει με το ερώ­τημα για μια αναθεώρηση της ορθόδοξης συμμετοχής στο ΠΣΕ.

4. οι διμερεις διάλογοι της ορθόδοξης Εκκλησίας  και οι προϋποθεσεις του διαλόγου

Το 1965 ο Πάπας Παύλος ο Στ’ και ο Αθηναγόρας αίρουν τα αναθέματα του 1054, με τη συναίσθηση ότι αποτελούν όργανα της θείας Χάριτος, πως η συμπεριφορά τους συνάδει προς τη διδασκαλία του Χριστού για την παροχή αμοιβαίας συγγνώμης αλλά και την πεποίθηση ότι είναι εντεταλμένοι του εκκλησιαστικού σώματος και ότι εκφράζουν την κοινήν επιθυμίαν δικαιοσύνης και το ομόθυμον αίσθημα αγάπης των πιστών[5]. Τόσο ο νυν Πατριάρχης Βαρθολομαίος όσο και οι προκάτοχοί του, κυροί Αθηναγόρας και Δημήτριος, προβάλλοντας την οικουμενικότητα του Πατριαρχείου, συμβάλλουν σε αυτήν την κατεύθυνση τόσο με την υποστήριξη του συνοδικού συστήματος οργάνωσης της Εκκλησίας (Πανορθόδοξη Διάσκεψη) όσο και με τις Επισκέψεις τους σε ορθόδοξα και μη κράτη. Η Ορθοδοξία διεξαγάγει επί σειρά ετών διμερείς διαλόγους με τις αντιχαλκηδόνιες Εκκλησίες, τους Ρωμαιοκαθολικούς, τους Αγγλικανούς και τις διάφορες Προτεσταντικές ομολογίες.

Τα παραπάνω στοιχεία αποδεικνύουν ότι η Ορθοδοξία είναι όντως ανοικτή στο διάλογο. Ο διάλογος που διεξαγάγει δε σημαίνει ότι αυτή πιστεύει ότι η Εκκλησία του Χριστού έχει διασπασθεί σε κομμάτια, τα οποία πρέπει να ενωθούν, προκειμένου η Εκκλησία να γίνει ‘μία, αγία, καθολική’ (Θεωρία των Κλάδων). Η Εκκλησία του Χριστού, το Σώμα του Χριστού είναι ένα, διότι απλούστατα ένας είναι ο Θεός, ένας είναι ο Ι. Χριστός, του οποίου Σώμα είναι η Εκκλησία, ένα είναι το Άγιο Πνεύμα, του οποίου η παρουσία συνδέεται άμεσα με την ύπαρξη και την σύσταση της Εκκλησίας. Η Ορθοδοξία πιστεύει ότι σχίσμα δε συντελείται μέσα στην Εκκλησία, αλλά από την Εκκλησία. Όπως ο Θεός είναι μία ουσία και τρία πρόσωπα, έτσι οι διάφορες κατά τόπους Εκκλησίες συνδέονται άρρηκτα μεταξύ τους παρά τις τοπικές ιδιομορφίες και έθιμα, όχι διότι υπακούουν τυφλά στην εξουσία κάποιου προσώπου (Πάπα), ούτε διότι αναγνωρίζουν ως αυθεντία ένα κοινό κείμενο (Αγ. Γραφή), αλλά διότι δια της Θ. Ευχαριστίας γεύονται του ιδίου Σώματος και του ιδίου Αίματος του Χριστού και ζωογονούνται από το Αγ. Πνεύμα.

Κάθε Επίσκοπος έχει λάβει από Αυτό, το τρίτο Πρόσωπο της αγ. Τριάδος, τα ιδιαίτερα χαρίσματα της διδασκαλίας, της διαποίμανσης του λαού και της επιτέλεσης των μυστηρίων. Τα ιδιαίτερα αυτά χαρίσματα δεν σημαίνουν ότι αυτός είναι αλάθητος, διότι ο θείος παράγων δεν αναιρεί τον ανθρώπινο, ο οποίος (ανθρώπινος) μπορεί να υποπέσει σε σφάλματα. Αλάθητη για την Ορθοδοξία είναι μόνον η Εκκλησία, η οποία όπως αποδεικνύεται και από την αποστολική σύνοδο (Πρ. 15) καθοδηγείται υπό του Αγ. Πνεύματος και λειτουργεί ευχαριστηριακά – συνοδικά. Συνεπώς δεν έχει απλά δημοκρατική, αλλά χαρισματική δομή. Η μοναδική καθέδρα που ασπάζεται η Ορθοδοξία είναι η καθέδρα του Σταυρού, η οποία ταυτίζεται με την ταπείνωση, τη διακονία, την ανιδιοτελή αγάπη. Η αγάπη είναι αυτή που πρέπει να διέπει τους χαρισματούχους. Το ίδιο το Αγ. Πνεύμα το οποίο καθιστά Επισκόπους, δωρίζει σε κάθε πιστό ξεχωριστά χαρίσματα τα οποία απαριθμούνται στην Α’ Κορ. 12. Ο Επίσκοπος συνεπώς δεν βρίσκεται πάνω από την Εκκλησία, αλλά εντός της Εκκλησίας. Χωρίς τον Επίσκοπο αλλά και χωρίς τον λαό δεν μπορεί να τελεστεί θεία Λειτουργία. Ο Επίσκοπος δεν είναι αντιπρόσωπος του Χριστού (vicarious dei). Βρίσκεται εις τύπον και εις τόπον του Χριστού. Είναι εικόνα του Χριστού. δανείζει τα χέρια και τα μέλη του στον Χριστό, ο οποίος είναι παρών κατά την διάρκεια της θ. Λατρείας. Το ότι το Αγ. Πνεύμα και όχι ο Επίσκοπος ενεργεί τα μυστήρια διαφαίνεται από όλες τις Ευχές και τα Συμβολικά κείμενα της Αρχαίας Εκκλησίας.

Το ερώτημα το οποίο άμεσα προκύπτει είναι το εξής: Εάν η Ορθοδοξία έχει την αυτοσυνειδησία ότι αυτή είναι η «μία, αγία, καθολική και αποστολική Εκκλησία» τότε με ποιο σκεπτικό συμμετέχει στους προαναφερθέντες διάλογους; Ο άγ. Κυπριανός[6] διατύπωσε το γνωστό εκτός της Εκκλησίας δεν υπάρχει σωτηρία. Εκκλησία και Σωτηρία ταυτίζονται. Έστω κι αν για την Ορθοδοξία δεν υπάρχει διάκριση ορατής και αοράτου Εκκλησίας, εντούτοις υπάρχουν πολλά μέλη της Εκκλησίας που τα γνωρίζει μόνον ο Θεός. Το Αγ. Πνεύμα πνέει όπου εκείνο θέλει, κι όπως ο Αγ. Ειρηναίος υποστηρίζει ‘όπου το Πνεύμα εκεί κι η Εκκλησία’. Συνεπώς γνωρίζουμε πού βρίσκεται η Εκκλησία, χωρίς να γνωρίζουμε ακριβώς πού δεν βρίσκεται. Όποιος σώζεται είναι μέλος της Εκκλησίας. Τους τρόπους με τους οποίους οικονομείται η σωτηρία τους γνωρίζει ο Θεός. Ο ι. Αυγουστίνος έλεγε: «Πόσα πρόβατα υπάρχουν έξω από την μάντρα του Χριστού και πόσοι λύκοι μέσα στην Εκκλησία;». Ο Χριστός έχει κι άλλα πρόβατα που δεν βρίσκονται στην αυλή της Εκκλησίας. Η Εκκλησία συμμετέχει στους διάλογους με το σκεπτικό ότι και στις ειδωλολατρικές ακόμα θρησκείες βρίσκονται ψήγματα αλήθειας.

Προκειμένου ο διάλογος να έχει ευτυχή αποτελέσματα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα εξής:

Α. Πρέπει ο λαός της Εκκλησίας, ο οποίος πλέον ζει σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον να αποκτήσει οικουμενική συνείδηση. Πρέπει δηλ. να αποκτήσει συνείδηση της ανάγκης του διαλόγου, κάτι που ήδη έχει γίνει στις Εκκλησίες της Διασποράς. Ίσως αυτό το αίτημα ωριμάσει στην εποχή μας κατά την οποία η Ελλάδα, ως κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ως χώρα υποδοχής μεταναστών, δεν αποτελείται πλέον μόνον από ορθοδόξους, αλλά ήδη κατά το 10% από μουσουλμάνους. Όσες ενωτικές προσπάθειες έγιναν στην ιστορία χωρίς τη συγκατάθεση του λαού με την παρέμβαση της Πολιτείας χάριν μιας πανευρωπαϊκής συσπείρωσης βαπέτυχαν παταγωδώς (πρβλ. σύνοδοι Λυών, Φερράρας-Φλωρεντίας). Ταυτόχρονα πρέπει ο λαός να κατηχηθεί στο ποια είναι η Παράδοση της Εκκλησίας, πως αυτή η παράδοση επηρεάζει όλες τις πτυχές της ζωής του και τι ανήκει στις εθιμικές παραδόσεις (στην ιδιοπροσωπεία) του κάθε λαού ή και σε ανθρώπινες παρεμβάσεις. Όπως ήδη επισημάνθηκε το τελικά Σχίσμα δεν έγινε μόνον από δογματικούς λόγους, αλλά και από αμοιβαία παρεξήγηση τοπικών εθίμων εκάστης Εκκλησίας. Το ημερολόγιο, ο χρόνος εορτασμού του Πάσχα, η αμφίεση ή και η εικόνα γενικότερα του κληρικού δεν μπορούν να ανάγονται σε δόγματα της Εκκλησίας και ως η ειδοποιός διαφορά Δύσης και Ανατολής. Στην αρχαία άλλωστε Εκκλησία υπήρχαν διαφορετικοί λειτουργικοί τύποι, χωρίς αυτό να θίγει την ενότητα της πίστης. Σίγουρα τα παραπάνω προϋποθέτουν ενεργοποίηση του λαϊκού στοιχείου στην ορθόδοξη Εκκλησία.

Β. Πρέπει επίσης η ανάγκη του διαλόγου να υιοθετηθεί από όλες τις αυτοκέφαλες Εκκλησίες, προκειμένου η Ορθοδοξία να έχει μια φωνή. Σε αυτό αποσκοπούν οι Πανορθόδοξες Διασκέψεις. Συνάμα ευκταίο θα ήταν να ολοκληρωθεί ο διάλογος με τις προχαλκηδόνιες Εκκλησίες αλλά και με την Εκκλησία των Ασσυρίων. Με τους τελευταίους το σχίσμα συνέβη από ιστορικούς μάλλον παρά από δογματικούς λόγους –περισσότερο από έλλειψη επαφής παρά εξαιτίας άμεσης θεολογικής σύγκορουσης αν και υπάρχει φυσικά το πρόβλημα της Συνόδου της Εφέσου [431] και του τίτλου Θεοτόκος[7]. Αλλά και οι συζητήσεις με τους προχαλκηδόνιους έφθασαν το 1990 σε πολύ ικανοποιητικό επίπεδο, καθώς παρά τη διαφορετική ορολογία, διαπιστώθηκε ταύτιση όσον αφορά στην πίστη.

Γ. οπωσδήποτε ο διάλογος των Εκκλησιών, ο οποίος έχει ως σημείο αφετηρίας τα κοινά στοιχεία των χριστιανικών Εκκλησιών, δεν μπορεί να εξαντλείται μόνον σε κοινωνικά θέματα ή προβλήματα, αλλά να αφορά κατεξοχήν στο δόγμα της Εκκλησίας, το οποίο δεν είναι κάποιος φιλοσοφικός αφορισμός, αλλά όρος ζωής και θανάτου. Οι Πατέρες μαρτύρησαν για τα δόγματα της πίστης, διότι γνώριζαν ότι αυτά έχουν άμεσες συνέπειες στη νοοτροπία και στη ζωή. Πρόσφατα ο κοινωνιολόγος Max Weber απέδειξε το ότι ο καπιταλισμός αποτελεί γέννημα του προτεσταντισμού. Αντίστροφα οι ίδιοι Πατέρες δε δίστασαν να χρησιμοποιήσουν εξωβιβλικούς όρους, αντλώντας τους από τη φιλοσοφία της εποχής τους (πρβλ. ομοούσιο, πρόσωπο), προκειμένου να διατυπώσουν την αγιοπνευματική εμπειρία τους. Δε θεωρούσαν μάλιστα ως κώλυμα τη χρήση κάποιου άλλου όρου (π.χ. ομοιούσιος) όταν αυτός βέβαια εξέφραζε ταυτόσημη εμπειρία. Ίσως σήμερα πραγματικά χρειάζεται η ανακάλυψη μιας καινούργιας θεολογικής γλώσσας διαλόγου. Οι εκπρόσωποι των ορθοδόξων Εκκλησιών πρέπει να έχουν εμπειρία της ορθόδοξης πίστης, βαθιά γνώση της ιστορίας και της νοοτροπίας των ευρωπαίων συνομιλητών τους και διάκριση στο να βρίσκουν καινούργιους κώδικες επικοινωνίας ώστε να εκφράσουν αυτήν την εμπειρία της ορθόδοξης Εκκλησίας, και να γίνουν κατανοητοί από το σύγχρονο κόσμο.

Δ. Η κοινή Ευχαριστία αποτελεί την απόρροια της ταυτότητος πίστεως και όχι το μέσον για την επίτευξη συμφωνίας. Πρώτα πρέπει να υπάρξει ενότητα πίστεως και αληθείας και κατόπιν κοινή θεία Ευχαριστία. Γι΄ αυτό άλλωστε και κατά τη θεία Λειτουργία η θεία Κοινωνία του Σώματος του Χριστού ακολουθεί μετά το αγαπήσωμεν αλλήλους και την κοινή Ομολογία –Πιστεύω.

Ε. Η Ορθοδοξία εν τέλει πιστεύει ότι το βαθύτερο αίτιο του Σχίσματος συνδέεται με τον εγωισμό, ο οποίος απηχείται στο παπικό πρωτείο εξουσίας, αλλά και το αλάθητο. Ο ίδιος ο ιερός Αυγουστίνος, στον οποίο εν μέρει αποδίδεται το filioque, τιμάται από την Ορθοδοξία ως άγιος παρ’ όλες τις λανθασμένες τοποθετήσεις του στα θέματα της πίστεως, λόγω της ταπείνωσης που τον διέκρινε. Το σχίσμα επιτελέσθηκε από την στιγμή που η Δυτική Εκκλησία ανήγαγε σε δόγμα το πρωτείο του Πάπα. Αυτήν την έννοια έχει η απάντηση του πατριάρχη Βαρθολομαίου στον Πάπα: Όταν ο δεύτερος τον ερώτησε ποιο είναι το εμπόδιο της ένωσης εκείνος του είπε: ‘Μα εσείς!’ Η Δυτ. Εκκλησία έχει πραγματικά δεσμευτεί στο τρομερό λάθος του αλάθητου. Στη Β’ Βατικάνεια Σύνοδο παρά τις ανακατατάξεις των καιρών το αλάθητο ισχυροποιήθηκε και στις μη ex cathedra αποφάσεις του Ποντίφηκα. Εδώ βρίσκεται η καρδιά του προβλήματος και της αρρώστιας. Σημειωτέον ότι το filioque υπήρχε και πριν το Σχίσμα και μπορεί να ερμηνευθεί ορθόδοξα εάν ισχύσει αποκλειστικά και μόνο στον τρόπο με τον οποίο εκδιπλώνεται η θεία Οικονομία και δεν προεκταθεί στο τρόπο ύπαρξης των τριών Προσώπων. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με το πρωτείο εάν θεωρηθεί απλά ως προεδρία μεταξύ ίσων. Τώρα μόνο η χειρουργία του Αγ. Πνεύματος μπορεί να ενεργήσει επέμβαση αποτελεσματική.

Η Ορθοδοξία έχει την αυτοσυνειδησία ότι αιώνες τώρα κρατά ανόθευτη την αλήθεια και ότι πρέπει αυτόν το θησαυρό να τον διαφυλάξει και να τον μεταδώσει με εξαιρετική ευθύνη, ταπείνωση και προσευχή. Η Ορθοδοξία δεν επιθυμεί την υποταγή των Εκκλησιών σε ένα κέντρο ή σε κάποια ανώτατη αρχή. Ήδη λειτουργεί ως οικογένεια αδελφών Εκκλησιών, έχοντας αποκεντρωτική δομή. Αυτό σημαίνει ότι ξεχωριστές κοινότητες μπορούν να ενταχθούν στο σώμα της χωρίς να χάσουν την προσωπική τους ιδιομορφία και ταυτότητα. Η Ορθοδοξία δεν επιδιώκει αφομοίωση, αλλά συνύπαρξη εν ελευθερία, αλλά και εν ομο-νοία.

Ο Κομιακώβ θέλοντας να περιγράψει πως αντιλαμβάνεται η Ορθοδοξία τις σχέσεις της με τις άλλες Εκκλησίες χρησιμοποίησε την εξής παραβολή. Κάποτε ένας Πατέρας αναχώρησε για μακρινό ταξίδι, αφήνοντας παρακαταθήκη τις συμβουλές του στα τρία του παιδιά Ο πρεσβύτερος Υιός διαφύλαξε πιστά την πατρική διδασκαλία. Ο δεύτερος κάτι πρόσθεσε, ο τρίτος κάτι αφαίρεσε. Όταν ο πατέρας επέστρεψε χωρίς να οργιστεί είπε- στα νεώτερα παιδιά του. Ευχαριστήσατε τον μεγάλο σας αδελφό, διότι χωρίς αυτόν θα είχατε χάσει το κριτήριο της αλήθειας. Και στον πρεσβύτερο γιο του είπε: Ευχαρίστησε τα νεότερα αδέλφια σου γιατί χωρίς αυτά δεν θα είχες καταλάβει την αλήθεια που σου παρέδωσα. Αυτό που μπορούν η Καθολική και Προτεσταντική Εκκλησία να κερδίσουν από την Ορθοδοξία είναι να γνωρίσουν αυτήν ακριβώς την αλήθεια η οποία κρατείται ανόθευτη μέχρι σήμερα. Πολλοί Ευρωπαίοι αναζητούν την επιστροφή τους στις ρίζες του Χριστιανισμού πριν τη Μεταρρύθμιση και Αντιμεταρρύθμιση, πριν το Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, προκειμένου να ανακαλύψουν τι υπήρχε πριν την ιδεολογικοποίηση και πολιτικοποίηση της Εκκλησίας. Η Ορθοδοξία που δεν πέρασε από τις παραπάνω ιστορικές φάσεις, διαφυλάττει (κυρίως με τον κοινοβιακό τρόπο ζωής) την αντίληψη του Χριστιανισμού όχι ως απλής θρησκείας που λύνει μεταφυσικές απορίες, αλλά ως εμπειρίας και ζωής που αγκαλιάζει όλες τις (πνευματικές και υλικές) πτυχές της ζωής του ανθρώπου και της κοινωνίας. Η Ορθοδοξία από την άλλη πλευρά, χρησιμοποιώντας κριτικά τις επιστημονικές μεθόδους της Δύσεως να ανακαλύψει ακόμη πιο βαθιά και πολύπλευρα τον πλούτο της παράδοσης της και να συνειδητοποιήσει πιο συνειδητά την προσφορά και την επικαιρότητα του λόγου των Πατέρων της αλλά και τον ρόλο της στο σύγχρονο κόσμο.

Όπως κατά την Ρωμαϊκή αυτοκρατορία ο Χριστιανισμός έλαμψε και .μεταμόρφωσε τον κόσμο όχι με όπλα αλλά με μαρτυρία και μαρτύριο, όπως ο απ. Παύλος κάνοντας την αντίστροφη ακριβώς από τον Μ. Αλέξανδρο πορεία, διαβαίνοντας από την Ανατολή στη Δύση, δεν περιορίστηκε στο να κομπάζει το ότι ανήκει στον περιούσιο λαό αλλά κήρυξε με τα λόγια, την προσευχή, αλλά και την θυσία του το μήνυμα του Χριστού, έτσι και εμείς οι Ορθόδοξοι αντί να κομπάζουμε ότι ανήκουμε στο νέο περιούσιο λαό και να κατηγορούμε τους Ευρωπαίους ως απολίτιστους και αιρετικούς Φράγκους, είναι καιρός να δώσουμε την μαρτυρία μας στην αναζητώσα νόημα, βάθος και πνευματικές (όχι χρηματιστηριακές) αξίες Ευρώπη. Είναι καιρός η Ορθοδοξία παραμερίζοντας εθνικισμούς και εσωτερικές συγκρούσεις να παρουσιάσει έμπρακτα τον αποστολικό-κοινοβιακό τρόπο ζωής, όπως ήδη έχει αρχίσει να γίνεται με την ίδρυση μονών από χαρισματικές μορφές τόσο στην Ευρώπη όσο και στις άλλες Ηπείρους. Πρέπει όλοι μας να συνειδητοποιήσουμε ότι η Ορθοδοξία δεν είναι μόνον Ελληνική, Ρωσική, Σερβική, έστω κι αν έχει ζυμωθεί με την Ιστορία και τους αγώνες των λαών της Ανατολής, αλλά οικουμενική υπόθεση!

Η Ουνία ως προσπάθεια ενώσεως κατά το παρελθόν και ως κώλυμα κοινωνίας κατά το παρόν: η ιστορική προέλευση των Ουνιτών, η δράση τους στην μετακομουνιστική Ρωσία αλλά και στην Ελλάδα και ο ρόλος τους στο διάλογο μεταξύ ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΊΑ

Σχετικά με τους Ελληνόρυθμους Καθολικούς ή Ουνίτες έχει γράψει μια μονογραφία ο π. Γεώργιος Μεταλληνός, ενώ πληροφορίες παρέχουν όλες οι Εγκυκλοπαίδειες και ιδίως η Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια (ΘΗΕ). Εκτός από την αναζήτηση στο Διαδίκτυο, οι Εκκλησιαστικές Ιστορίες και βιβλία σχετικά με την ορθοδοξία όπως αυτό του επισκόπου Καλλίστου Γουέαρ (εκδόσεις Ακρίτας) διαθέτουν ευρετήριο ονομάτων από όπου μπορείτε επίσης να ενημερωθείτε.

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

ΣΩΤΗΡΙΟΣ Σ.ΔΕΣΠΟΤΗΣ Δρ . ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

(ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΝ)

 


[1] Βλ. Α. Νικολαΐδη, Θέματα Οικουμενικής Κίνησης, Αθήνα 1998, 95-6.

[2] Ό.π. 134-5.

[3] Ό.π. 176-7.

[4] Ό.π. 98-9.

[5] Α. Νικολαΐδη, Θέματα Οικουμενικής Κίνησης, 73.

[6] Δυστυχώς ένεκα της χρονικής πίεσης να παραδώσω τις σημειώσεις δεν κατέστη δυνατόν να βρω τις ακριβείς παραπομπές.

[7] Κ. Γουέαρ, Η Ορθόδοξη Εκκλησία, 494.

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in News and politics and tagged , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s