Τα λογοτεχνικά πρότυπα των γυναικείων μορφών στις Μεταμορφώσεις του Απουλήιου και η λειτουργία τους (ζ)


(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ   07/02/13)

Από την άλλη, η ίδια η Χάρις παραβάλλει το γάμο της, που διακόπηκε βίαια,με αντίστοιχα μυθολογικά επεισόδια, του Άττι και του Πρωτεσίλαου: «sic ad instar Attidis uel Protesilai dispectae disturbataeque nuptiae» (Met.4.26)109. Ο Άττις, πιστός
της θεάς Κυβέλης, εμποδίστηκε να χάσει την αγνότητά του με τον ευνουχισμό (Ovid.Fasti 4.221 εξξ) ή κατά μια άλλη εκδοχή που αναφέρει ο Αρνόβιος (Αdv. nat. 5.5)επρόκειτο να νυμφευθεί την κόρη του βασιλιά της Πεσσινούντας ή του Μίδα, αλλά
με την επέμβαση της Άγδιστης, που ζήλευε, διακόπηκε η τελετή110. Ο Πρωτεσίλαος  πάλι πήρε μέρος στον Τρωικό πόλεμο και ήταν ο πρώτος που σκότωσαν οι Τρώες,την ώρα που πηδούσε από το πλοίο του. Όμως, πριν αναχωρήσει για την Τροία, μόλις
είχε παντρευτεί τη Λαοδάμεια, αλλά η τελετή του γάμου δεν είχε ολοκληρωθεί,επειδή δεν είχαν γίνει οι απαιτούμενες τελετουργικές θυσίες111. 
Ωστόσο, το όνειρο της Χάριτος δεν έχει μόνο μυθιστορηματικό και  μυθολογικό υπόβαθρο. Στην τραγωδία Οκταβία, που αποδίδεται στο Σενέκα, η  Ποππαία εμφανίζεται στη σκηνή και διηγείται στην τροφό της τον εφιάλτη που είδε
τη νύχτα μετά το γάμο της με το Νέρωνα. Ονειρεύτηκε πως, ενώ κοιμόταν στα χέρια  του νεόνυμφου Νέρωνα, βλέπει ξαφνικά ένα πλήθος από Ρωμαίες, που θρηνούσαν,να πλησιάζουν το κρεβάτι της, κι ανάμεσά τους τη μητέρα του Νέρωνα
ακολοθούμενη από τον πρώην σύζυγο και το γιο της, και τελικά το Νέρωνα να κρατά  ένα ξίφος. Οι ομοιότητες των ονείρων είναι προφανείς, καθώς και τα δύο ακολουθούν  μετά το γάμο και προμηνύουν ένα τραγικό τέλος και για τις δύο γυναίκες112.
Επιπρόσθετα, η γριά που ακούει τη διήγηση της Χάριτος και την καθησυχάζει  φαίνεται να κατέχει το ρόλο της τροφού, nutrix, η οποία επίσης συμβουλεύει την  Ποππαία να μην ταράζεται, γιατί συχνά τα όνειρα φανερώνουν το αντίθετο από αυτό
που φαίνεται αρχικά κι έτσι το σπαθί του Νέρωνα θα χρησιμοποιηθεί για ειρηνικούς  σκοπούς:

iugulo quod ensem condidit princeps tuus,
bella haud mouebit, pace sed ferrum teget.
(Oct. 752-53)

Η Χάρις λοιπόν και η γριά υπηρέτρια μοιάζει να καταλαμβάνουν τη θέση της  τραγικής ηρωίδας η πρώτη και της τροφού η δεύτερη, ενώ η πρόσκληση της κοπέλας  στην ακροάτριά της να παρακολουθήσει τη scaena των παθημάτων της παραπέμπει
σε σκηνή τραγωδίας 113.
Παρόλα αυτά, το λογοτεχνικό πλαίσιο της ιστορίας της Χάριτος μέχρι και την  απελευθέρωσή της θυμίζει μάλλον κωμωδία παρά τραγωδία. Καθώς πετάγεται από  τον ταραγμένο ύπνο, απελπισμένη ζητά έναν τρόπο να αυτοκτονήσει είτε με σκοινί
είτε με μαχαίρι είτε να γκρεμιστεί: «laqueus aut gladius aut certe praecipitium procul  dubio capessendum est» (Met.4.25). Η Κορνηλία του Λουκανού (9.106) διακηρύσσει:

numquam ueniemus ad enses
aut laqueos aut praecipites per inania iactus

Πρόκειται για «δημοφιλείς» τρόπους αυτοκτονίας, που επιλέγουν οι ηρωίδες στα  έργα των τραγικών ποιητών. Αποτελούν όμως και συνήθεις υπερβολικές απειλές που  εκτοξεύουν τα πρόσωπα της κωμωδίας, αλλά που ποτέ δεν πραγματοποιούνται, όπως  η ηλικιωμένη Σταφύλη στον Πλαύτο (Aul.76εξξ). Η Χάρις στη δεδομένη στιγμή δεν  προβαίνει σε ανάλογη πράξη. Αντιθέτως, η γριά μετά την απόδραση της κοπέλας  απαγχονίζεται και το άψυχο σώμα της οι ληστές το ρίχνουν στον γκρεμό
(Met.6.30)114. Η ίδια η υπηρέτρια περιγράφεται με όρους που παραπέμπουν στη  σκιαγράφηση κωμικών χαρακτήρων. Έτσι, οι ληστές την κατηγορούν για την  αδυναμία της στο ποτό και τη λαιμαργία της (Met.4.7), ενώ αργότερα, όταν
ολοκληρώνει τη διήγηση για τον Έρωτα και την Ψυχή, χαρακτηρίζεται delira et  temulenta115. Αυτή η αγάπη της γριάς για το κρασί είναι κοινό στοιχείο με την  κωμωδία, στην οποία οι ηλικιωμένες γυναίκες εμφανίζονται συχνά μεθυσμένες και να
κατέχονται από άσβεστο πόθο για το ποτό, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τη  Λέαινα στον Κουρκουλίωνα του Πλαύτου (Cur. 96-109). Ο σεβασμός που της δείχνει  αρχικά η Χάρις αποκαλώντας την mi parens (Met.4.26) και που της το ανταποδίδει
παρηγορώντας την, όπως μια παραμάνα (mi erilis, Met.4.27), εγκαταλείπεται στην  απόπειρα απόδρασης που επιχειρεί η κοπέλα. Εκεί, η γριά σύρεται από το γάιδαροΛούκιο σαν τη Δίρκη, και η Χάρις τραβά το σκοινί από τα χέρια της (Met.6.27). Ο  παραλληλισμός της γριάς με τη Δίρκη υπάρχει βέβαια στο ελληνικό πρότυπο (Όνος  23), αλλά η πραγμάτευση του μύθου μπορεί να ανάγεται στην Αντιόπη του Ευριπίδη,ενώ παρόμοια αναφορά γίνεται και στον Πλαύτο ( Pseud. 199εξξ.)116.
Η εικόνα της κοπέλας πάνω στο γάιδαρο να τρέπεται σε φυγή επιτείνει την  κωμική ατμόσφαιρα. Η Χάρις επικαλείται τη βοήθεια των θεών και ζητά να σταματήσει η έχθρα της Τύχης (Met.6.28). Η προσευχή της υπάρχει και στο Όνος,
αλλά ο Απουλήιος την αναπτύσσει περαιτέρω και θα μπορούσε να την έχει πει και  μια Καλλιρρόη ή Άνθεια117. Η δομή της είναι η τυπική των προσευχών, αλλά η  επίκλησή της μετά τους θεούς και την Τύχη, στο γάιδαρο που τη σώζει, τη μετατρέπει
σε παρωδία118.
Ως ανταμοιβή για τις υπηρεσίες του και τη συνδρομή του στη διάσωσή της  του υπόσχεται ιδιαίτερες περιποιήσεις. Θα τον χτενίζει, θα τον στολίζει, θα  περιποιηθεί την ουρά του και γενικά θα τον κάνει να λάμπει προσφέροντάς του
άφθονη τροφή:

«iam primum iubam istam tuam probe pecti natam meis uirginalibus
monilibus adornabo, frontem uero crispatam prius decoriter discriminabo caudaeque
setas incuria lauacri congestas et horridas prompta diligentia perpolibo
bullisque te multis aureis inoculatum ueluti stellis sidereis relucentem et gaudiis
popularium pomparum ouantem, sinu serico progestans nucleos <et> edulia mitiora,
te meum sospitatorem cotidie saginabo» (Met.6.28).

Τα λόγια αυτά θυμίζουν τη στενή  σχέση της Σίλβια και του ελαφιού στην Αινειάδα:

mollibus intexens ornabat cornua sertis,/ pectebatque ferum puroque in fonte lauabat (Aen. 7.488-89), αλλά και την
ανάλογη του Κυπάρισσου, ο οποίος στις Μεταμορφώσεις του Οβιδίου, παρουσιάζεται να στολίζει το ελάφι του ακόμη πιο εξεζητημένα από τη Σίλβια: «cornua fulgebant  auro, demissaque in armos/ pendebant tereti gemmata monilia collo./ bulla super
frontem parvis argentea loris/ vincta movebatur; parilesque ex aere nitebant/ auribus  e geminis circum cava tempora bacae.» ( Ovid. Met. 10.112-16). Η τοποθέτηση ενός  ταπεινού ζώου, όπως είναι ο γάιδαρος, δίπλα στα άγρια ζώα που εκθειάζονται στα  παραπάνω λογοτεχνικά κείμενα, δημιουργεί μια ειρωνική και κωμική αντίστιξη που  θέτει και ζητήματα λογοτεχνικής αυτοσυνειδησίας του Απουλήιου119.

Στη συνέχεια των υποσχέσεών της προς το γάιδαρο η Χάρις τον διαβεβαιώνει  πως η περιπέτειά τους θα καταγραφεί και θα διασωθεί στη μνήμη των κατοπινών,στην τέχνη (visetur), στις προφορικές διηγήσεις (fabulis), στη λογοτεχνία
(historia)120. Ο τίτλος αυτής της ανάμνησης θα είναι: “Asino uectore uirgo regia  fugiens captiuitatem” (Met.6.29.3). Η Χάρις αποκαλεί τον εαυτό της uirgo regia,παρόλο που δεν έχει βασιλική καταγωγή. Ο συνδυασμός αυτών των λέξεων
θεωρήθηκε υπαινιγμός σε ένα μύθο του Φαίδρου (App. 14) και υποστηρίχθηκε από  τον Weinreich πως και οι δύο συγγραφείς, ο Φαίδρος και ο Απουλήιος, αντλούν από  την ίδια πηγή, μια διήγηση αρεταλογική της ελληνιστικής εποχής121.
Κατόπιν, η διάσωση της Χάριτος θα συγκριθεί με την ιστορία του Φρίξου που  πέρασε τη θάλασσα πάνω σε ένα κριάρι, του Αρίωνα πάνω στην πλάτη ενός δελφινιού, και της Ευρώπης που την άρπαξε ένας ταύρος (Met.6.29.4). Τα  μυθολογικά παραδείγματα λειτουργούν ως exempla της κατάστασης στην οποία  βρίσκεται η Χάρις, που φαίνεται να ταυτίζεται πιο πολύ με την Ευρώπη, αν και αυτή  δε σώθηκε τελικά122. Η ίδια κωμική αντιπαράθεση που ίσχυε με τα παραπάνω άγρια
ζώα, εξακολουθεί και εδώ, ενώ κορυφώνεται με την παραβολή του γαϊδάρου-Λούκιου με θεό και μάλιστα με τον πατέρα των θεών, το Δία:

«quodsi uere Iupiter  mugiuit in boue, potest in asino meo latere aliqui uel uultus hominis uel facies
deorum.» (Met.6.29.5). Πρόκειται για ένα είδος τραγικής ειρωνείας, καθώς η Χάρις  δε φαντάζεται πόσο κοντά στην αλήθεια βρίσκεται.
Εξάλλου, η απόπειρα απόδρασης προκαλεί τα ειρωνικά σχόλια των ληστών  που συλλαμβάνουν τους φυγάδες («quorsum istam festinanti uestigio lucubratis uiam  nec noctis intempestae Manes Laruasque formidatis? An tu, probissima puella,
parentes tuos interuisere properas?Sed nos et solitudini tuae praesidium praebebimus  et compendiosum ad tuos iter monstrabimus» Met .6.30) και αποφασίζουν να τους  τιμωρήσουν με σκληρό θάνατο, με τον οποίο ο γάιδαρος, που προσπάθησε να τη  σώσει, θα της προκαλούσε ένα αβάσταχτο μαρτύριο, καθώς θα τον έσφαζαν, θα  άδειαζαν την κοιλιά του και μέσα της θα έβαζαν την κοπέλα αφήνοντάς την  εκτεθειμένη στον ήλιο (Met.6.31-32). Η περιγραφή του βασανιστηρίου απαντάται και
στο Όνος (25.23 εξξ), όπου δεν απουσιάζουν οι σεξουαλικοί υπαινιγμοί, οι οποίοι  διακρίνονται στον εγκλεισμό ενός παρθενικού σώματος μέσα στο κουφάρι ενός ζώου  ( νεκρῷ ὄνῳ συνοικεῑν Όνος 25.30, ἐπιδεξόμενος καὶ θήκη…ἐσόμενος Όνος 26.7-8).
Ο Απουλήιος επεκτείνει περισσότερο την ερωτική και παιγνιώδη αίσθηση με την  προσθήκη λέξεων ή φράσεων, όπως nudam virginem, quam praetulit nobis  (Met.6.31.5), με αποκορύφωμα τη σκέψη που κάνει ο Λούκιος, πως δηλαδή θα  φαίνεται η κοιλιά του διπλά φουσκωμένη με το κορίτσι μέσα της (talibus    cogitationibus fluctuantem subit me cura illa potior, qua statuto consilio latronum mani- bus uirginis decretam me uictimam recordabar, uentremque crebro suspiciens
meum iam misellam puellam parturibam. Met.7.4)123.
Ο ερχομός του Τληπόλεμου και οι πλαστές διηγήσεις του μπορούν να  ενταχθούν και αυτές σε κωμικά συμφραζόμενα. Φορώντας κουρέλια, όπως  παρουσιάζει ο Ευριπίδης το Μενέλαο στην Ελένη ή τον Τήλεφο στο ομώνυμο έργο,
μεταμφιέζεται, για να σώσει την αγαπημένη του θυμίζοντας τον Πλευσικλή στην  κωμωδία του Πλαύτου Καυχησιάρης Στρατιώτης. Πρόκειται για μοτίβα αποδράσεων  δημοφιλή και στους μίμους124. Τέλος, προτείνει στους ληστές να μη σκοτώσουν το  κορίτσι, αλλά να το πουλήσουν σε κάποιον προαγωγό, για να την εκπορνεύσει:

nam  et ipse quosdam lenones pridem cognitos habeo, quorum poterit unus magnis
equidem talentis, ut arbitror, puellam istam praestinare condigne natalibus suis
fornicem processuram nec in similem fugam discursuram, non nihil etiam, cum
lupanari seruierit, uindictae uobis depensuram (Met.7.9).

Οι όροι που  χρησιμοποιούνται, praestinare condigne natalibus suis, παραπέμπουν στα έργα του  Πλαύτου, όπου πολλές κοπέλες πουλιούνται σε κάποιον προαγωγό, leno, αλλά παραμένουν αγνές, virgines, όπως στον Κουρκουλίωνα το Πλανήσιον125. Είναι επίσης  χαρακτηριστικό πως υπάρχει ένα ειρωνικό παιχνίδι στα λόγια του Τληπόλεμου. Οι  ληστές αναμένουν να εισπράξουν λύτρα από τους γονείς της κοπέλας. Ο δήθεν  ληστής λέει πως γνωρίζει τον προαγωγό από παλιά, όπως συμβαίνει στην
πραγματικότητα με τον πατέρα της κοπέλας, εφόσον είναι ξαδέρφια. Αυτός θα  πληρώσει πολλά, όπως ταιριάζει στην καταγωγή της, και από το σπίτι, όπου θα την  οδηγήσει, αυτή δε θα θελήσει να ξεφύγει. Το διφορούμενο των λόγων του, που
χαρακτηρίζει τον πατέρα της προαγωγό, και το σπίτι της οίκο ανοχής , κάνει την  κοπέλα να χαμογελά126.

Ο Λούκιος παρεξηγεί αυτή της τη χαρά και την οικειότητα που δείχνει προς  το νεαρό, και μάλιστα όταν τον άκουσε να μιλά για χαμαιτυπεία και προαγωγούς,γεγονός που τον οδηγεί να χάσει την εκτίμησή του τόσο προς αυτήν, όσο και προς το
γυναικείο φύλο: «Quae quidem simul uiderat illum iuuenem fornicisque et lenonis  audierat mentionem, coepit risu laetissimo gestire, ut mihi merito subiret uituperatio  totius sexus, cum uiderem puellam proci iuuenis amore nuptiarumque castarum
desiderio simulato lupanaris spurci sordidique subito delectari nomine. Et tunc  quidem totarum mulierum secta moresque de asini pendebant iudicio» (Met.7.10). Η  οργή του επιτείνεται, όταν βλέπει να την ταΐζει ο ληστής, όπως νομίζει, να φιλιούνται,
να προδίδει το νόμιμο μνηστήρα της και να συμπεριφέρεται σαν εταίρα: «… Nec te  conscientia stimulat, sed adfectione calcata inter lanceas et gladios istos scortari tibi  libet?» (Met.7.11)127. Η πτώση της Χάριτος από τη θέση της virgo σε scortum στα
μάτια του Λούκιου έχει ολοκληρωθεί μέσα από συχνές παραπομπές σε καταστάσεις  της κωμωδίας128.
Τελικά, το τέχνασμα του Τληπόλεμου πετυχαίνει και οι αιχμάλωτοι  απελευθερώνονται. Η θριαμβευτική είσοδός τους στην πόλη της Χάριτος  περιγράφεται παραστατικά και με όρους που απηχούν το ρητορικό πνεύμα της  ρωμαϊκής ιστοριογραφίας: «ολόκληρη η πολιτεία συρρέει σύσσωμη για να δει το  ποθητό θέαμα. Όλοι τρέχουν, γονείς, συγγενείς, πελάτες, προστατευόμενοι,υπηρέτες» (…tota ciuitas ad uo tiuum conspectum effunditur. Procurrunt parentes,
affines, clientes, alumni, famuli… Met.7.13.1 )129. Εκείνο όμως που προκαλούσε την  περιέργεια ήταν το γεγονός πως όλο αυτό το πλήθος συνόδευε «θριαμβευτικά μια  κοπέλα καθισμένη πάνω σε ένα γάιδαρο»: «pompam cerneres omnis sexus et omnis
aetatis nouumque et hercules memorandum spectamen, uirginem asino  triumphantem» (Met.7.13.2). Η σκηνή της πανηγυρικής πομπής θεωρήθηκε παρωδία  της Βαϊοφόρου εισόδου του Χριστού στα Ιεροσόλυμα, που αναφέρεται στο Ματθαίο
(21. 6-9) και στον Ιωάννη (12.12-15)130. Επιπλέον, σε συνδυασμό με το  χαρακτηρισμό της Χάριτος ως virgo regia ( Met. 6.29), διατυπώθηκε η άποψη πως ο  Απουλήιος είτε υπαινίσσεται τη φυγή στην Αίγυπτο (Ματθ. 2.13)131 είτε την άφιξη  της Μαρίας στη Βηθλεέμ την οποία διηγείται το Πρωτευαγγέλιον του Ιακώβου132.
Είναι πιθανόν η εξάπλωση του χριστιανισμού να παρακίνησε το συγγραφέα στην  παρωδία ορισμένων στοιχείων της χριστιανικής πίστης, αλλά στο συγκεκριμένο  χωρίο δεν μπορεί να υποστηριχθεί με απόλυτη βεβαιότητα133.
Επομένως, το πρώτο μέρος της ιστορίας της Χάριτος τελειώνει μέσα σε μια  ατμόσφαιρα ευθυμίας και αγαλλίασης. Τελούνται οι γάμοι των δύο νέων και ο  Λούκιος δέχεται τις περιποιήσεις και την ευγνωμοσύνη της κοπέλας. Όμως, χωρίς τη
θέλησή της και επιθυμώντας να τον ευχαριστήσει περισσότερο, τον στέλνει στην  εξοχή, όπου συνεχίζονται τα παθήματά του.
Ωστόσο, η μοίρα επιφύλασσε σκληρό χτύπημα στην ευτυχία της κόρης, καθώς  ο Θράσυλλος, παθιασμένος με τη Χάριν παρασέρνει τον άνδρα της σε κυνήγι και τον  σκοτώνει. Η Χάρις τον εκδικείται τυφλώνοντάς τον, ενώ η ίδια αυτοκτονεί με το
ξίφος του Τληπόλεμου, και ο Θράσυλλος την ακολουθεί στο θάνατο πεθαίνοντας από  ασιτία μέσα στον τάφο τους. Η εκδοχή που δίνει ο Απουλήιος για το θάνατο της  Χάριτος στο όγδοο βιβλίο είναι πρωτότυπη και παρουσιάζει σημαντικές διαφορές
από το αντίστοιχο επεισόδιο στο Όνος, στο οποίο οι δύο νέοι πεθαίνουν, όταν, ενώ  βάδιζαν στην ακρογιαλιά, ανέβηκε ξαφνικά η θάλασσα και τους άρπαξε («
-
-
» Όνος 34.5-9).
Στις Μεταμορφώσεις ολόκληρη η διήγηση είναι η ομιλία ενός απεσταλμένου  της οποίας η αρχή:

«Equisones opilionesque, etiam busequae, fuit Charite nobis, fuit  misella et quidem casu grauissimo,… adiuit…quae gesta sunt quaeque possint merito  doctiores, quibus stilos fortuna subministrat, in historiae specimen chartis inuoluere.
Erat in proxima ciuitate…» (Met.8.2)

περιέχει συνδυασμό στοιχείων του δράματος  (μοιάζει με αγγελική ρήση), επικών (έχει ρυθμό δακτυλικού εξαμέτρου) και ανακαλεί  την έναρξη του μύθου του Έρωτα και της Ψυχής («erant in quadam civitate» Met.4.28.1)134.
Κυρίως όμως, η ατμόσφαιρα της εξιστόρησης χρωματίζεται επική και ο  Απουλήιος προβαίνει σε μια πνευματώδη πλοκή υλικού από τους δύο μεγάλους  ποιητές, τον Όμηρο και το Βιργίλιο. Η παραπάνω ανακοίνωση του υπηρέτη  («Equisones… adiuit. Met.8.2) παρουσιάζει μετρικές και λεκτικές ομοιότητες με τα  επιγραμματικά και θλιβερά λόγια του Πάνθου, ιερέα του Απόλλωνα, για την  καταστροφή της Τροίας: «uenit summa dies et ineluctabile tempus/ Dardaniae.
fuimus Troes, fuit Ilium et ingens/ gloria Teucrorum» (Aen. 2.324.26)135. Ο επικός  τόνος της αναγγελίας παραβάλλει το τραγικό τέλος της Χάριτος με την πτώση μιας  μεγάλης πόλης136.
Όταν στη συνέχεια σκοτώνεται ο Τληπόλεμος, η φήμη φέρνει γρήγορα τα νέα  στη γυναίκα του: «necdum satis scelere transacto fama dilabitur et cursus primos ad  domum Tlepolemi detorquet et aures infelicis nuptae percutit» (Met.8.6), όπως
αντίστοιχα μεταφέρει την είδηση του θανάτου του Ευρύαλου στη μητέρα του: «per  urbem nuntia Fama ruit matrisque adlabitur auris Euryali» (Aen. 9.473-75) ή τα νέα  στον Ιάρβα, που τον είχε απορρίψει η Διδώ «extemplo Libyae magnas it Fama per
urbes» (Aen. 4.173 εξξ). Η τρομερή αυτή συμφορά οδηγεί τη Χάριν να τρέχει σαν  μαινάδα μέσα στην πολιτεία, αλλά και στην εξοχή («Quae quidem simul percepit tale  nuntium quale non audiet aliud, amens et uecordia percita cursuque bacchata
furibundo per plateas populosas et arua rurestria fertur insana uoce casum mariti  quiritans» Met.8.6). Η αντίδρασή της απηχεί την ανάλογη της Διδώς όταν  πληροφορείται την αναχώρηση του Αινεία («saeuit inops animi totamque incensa per
urbem/ bacchatur, qualis commotis excita sacris/ Thyias, ubi audito stimulant  trieterica Baccho/ orgia nocturnusque uocat clamore Cithaeron» Aen. 4.300-03)137.
Είναι αξιοσημείωτο πως η Χάρις δεν περιπλανιέται μόνο στους δρόμους της πόλης,αλλά και έξω από αυτήν παραπέμποντας και στη βακχική μανία που είχε καταλάβει  και την Αμάτα (Aen.7.385-91)138. Μέσα σε αυτό το διονυσιακό πλαίσιο εντάσσεται
και η ενέργειά της Χάριτος να κατασκευάσει μια εικόνα του άνδρα της μετά το  θάνατό του, που τον εικόνιζε σαν το Βάκχο και την οποία προσκυνούσε και λάτρευε  (Met.8.7)139.
Ο Θράσυλλος συμμετέχει υποκριτικά στο πένθος της Χάριτος προσπαθώντας  να την πλησιάσει με ερωτικούς σκοπούς. Σε τέτοιο σημείο έφθασε το θράσος του,ώστε της προτείνει γάμο, πριν ακόμη κατασιγάσει η λύπη της. Η κοπέλα υποψιάζεται
τη διαγωγή του και ζητά προθεσμία να το σκεφθεί. Στο μεταξύ εμφανίζεται στον  ύπνο της η σκιά του άνδρα της και της αποκαλύπτει τις πραγματικές συνθήκες  θανάτου του (Met.8.8). Το όνειρο είναι και αυτό ενταγμένο στη θεματική του έπους
και μπορεί να παραβληθεί με την εμφάνιση του Έκτορα στον ύπνο του Αινεία (Aen.2.270-73), αλλά κυρίως με αυτό, στο οποίο η σκιά του Συχαίου παρουσιάζεται στη  Διδώ και αποκαλύπτει το ρόλο του αδερφού της στο φόνο του: «ipsa sed in somnis
inhumati uenit imago/ coniugis ora modis attollens pallida miris;/ crudelis aras  traiectaque pectora ferro/ nudauit, caecumque domus scelus omne retexit./ tum  celerare fugam patriaque excedere suadet (Aen. 1.353-57)140. Βέβαια, υπάρχουν
εμφανείς διαφορές, εφόσον η Διδώ δεν παραμένει πιστή στο σύζυγό της σε αντίθεση  με τη Χάριν που αποτελεί perpetua coniunx για το νεκρό Τληπόλεμο141. Επιπλέον ο  Συχαίος δεν έχει δολοφονηθεί από έναν καινούργιο εραστή, όπως ο Τληπόλεμος142.
Η αντίδρασή της στα όσα μαθαίνει επιτείνει τη θλίψη της: «at illa, ut primum  maesta quieuerat, toro faciem impressa, etiamnunc dormiens, lacrimis emanantibus  genas cohumidat (Met.8.9) και η έκφραση toro faciem impressa ανακαλεί το
χαιρετισμό της Διδώς στην κλίνη της: « …os impressa toro..» (Aen. 4.659).
Επιπρόσθετα, η απόφαση της Χάριτος να κρατήσει κρυφό το σχέδιό της για  εκδίκηση, αλλά και να βάλει τέλος στη ζωή της, (Met.8.9), αντιστοιχεί στην παρόμοια  ενέργεια της Διδώς να αποπροσανατολίσει την αδερφή της Άννα, προχωρώντας
τελικά στην αυτοκτονία, όπως είχε προαποφασίσει (Aen. 4.456)143.
Η Χάρις στη συνέχεια θέτει σε εφαρμογή το τέχνασμά της, για να εκδικηθεί   το Θράσυλλο. Υποκρίνεται πως ενδίδει στις πιέσεις του, τον καλεί μυστικά σπίτι της  και καθώς περιμένει την κοπέλα, η παραμάνα τον ναρκώνει προσφέροντάς του κρασί
αναμεμιγμένο με υπνωτικό (Met.8.11). Ο Απουλήιος μάς μεταφέρει τώρα στην  ατμόσφαιρα του ομηρικού έπους και συγκεκριμένα της Οδύσσειας, με την υπηρέτρια  να υποδύεται το ρόλο του Οδυσσέα, όταν ο ήρωας μεθά τον Πολύφημο (Οδ. 9.354-55)144. Αυτή η ενέργεια της τροφού θυμίζει στον αναγνώστη και τον Τληπόλεμο, ο   οποίος υποκρινόμενος τον Αίμο, ναρκώνει τους ληστές (Met.7.12)145.

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

109 Για τη γραφή At(h)racidis, που παραπέμπει στην Ιπποδάμεια, αντί για την αποδεκτή πλέον, Attidis,
βλ. Hiijmans et al. (1977) 199.
110 Grimal (1991) s.v. Άττης, Άγδιστη.
111 Grimal (1991) s.v. Πρωτεσίλαος, Λαοδάμεια.
112 Αναλυτικά, για τις ομοιότητες των δύο ονείρων βλ. May (2006) 252-253, όπου εντοπίζονται και
λεκτικά παράλληλα: «nam uisa sum mihi de domo de thalamo…» (Met.4.27) και «visa nam thalamus
meos…»(Oct. 718).

113 Για το ρόλο της τροφού που εμφανίζεται και σε πολλές τραγωδίες, ελληνικές και ρωμαϊκές βλ. May
(2006) 250-252.
114 May (2006) 257.
115 Hiijmans et al. (1981) 24.

116 Hiijmans et al. (1981) 45. Οι στίχοι στον Πλαύτο είναι: mihi erunt, cras te quasi Dircam olim, ut
memorant, duo gnati Iovis / de vinxere ad taurum, item ego te distringam ad carnarium; / id tibi
profecto taurus fiet. ( Pseud. 199εξξ.).
117 Walsh (2000) 249
118 Westerbrink (1978) 69.
119 Για τη σύγκριση του παραπάνω χωρίου από τις Μεταμορφώσεις του Απουλήιου με τα αντίστοιχα
του Βιργιλίου και του Οβιδίου βλ. Finkelpearl (2001) 59-62.

120 Για το νόημα της τριπλής αυτής διάκρισης βλ. Hiijmans et al. (1981) 56.
121 Για την αναλυτική συζήτηση και απόρριψη της θέσης αυτής βλ. Shanzer (1990) 223-226, όπως και
Hiijmans et al. (1981) 57.
122 Hiijmans et al. (1981) 56-58.

123 Hiijmans et al. (1981) 73,101.
124 May (2006) 263, η οποία θεωρεί πως ο Απουλήιος έχει επηρεαστεί και από το Χαρίτιον μίμο ( P.
Oxy. III.413).
125 May (2006) 265.
126 Winkler (1985) 48.

127 Hiijmans et al. (1981) 157 παρατηρούν πως εδώ για πρώτη φορά το scortari αποδίδεται σε γυναίκα
κι όχι σε άνδρα όπως στα κωμικά έργα.
128 May (2006) 265.
129 Walsh (2000) 104. Πρβλ. στο Λίβιο (31.14.12) «ciuitas omnis obuiam effusa cum coniugibus ac
liberis, sacerdotes <cum> insignibus suis… intrantem urbem ac di prope ipsi…»
130 Ferguson (1961) 73.
131 Hiijmans et al. (1981) 165,

132 Shanzer (1990) 227.
133 Για τη σχέση του Απουλήιου και του έργου του με τις χριστιανικές πεποιθήσεις βλ. Walsh (2000)
282-287.
134 Hiijmans et al. (1985) 29-30, Finkelpearl (2001) 116.

135 Hiijmans et al. (1985) 29-30.
136 Frangoulidis (1992b) 438.
137 Ο συσχετισμός της Χάριτος με τη Διδώ έχει επισημανθεί αναλυτικά από τους: Forbes (1943-1944)
39-40, Frangoulidis (1992b) 435-450, Harrison (1997) 63-65, Walsh (2000) 97-99, Finkelpearl (2001)
139-148.
138 Harrison (1997) 64.
139 Βλ Hiijmans (1986) 350-363, όπου συζητείται αναλυτικά η ομοιότητα του Τληπόλεμου με το
Διόνυσο όχι μόνο στο συγκεκριμένο χωρίο, αλλά συνολικά στην ιστορία της Χάριτος.

140 Hiijmans et al. (1985) 90, Forbes (1943-1944) 40, Harrison (1997) 64, Walsh (2000) 98,
Finkelpearl (2001) 124-125.
141 Frangoulidis (1992b) 443.
142 Finkelpearl (2001) 124.
143 Hiijmans et al. (1985) 96. Κοινά στοιχεία διαπιστώνονται και με την αυτοκτονία του Αίαντα.
144 Frangoulidis (1992b) 445.
145 Frangoulidis (1992b) 445, όπως και σημ. 2, παραπάνω.

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in PHILOLOGIE and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s