ΠΡΟΣ ΕΠΙΡΡΩΣΙΝ ΤΩΝ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ΕΠΙΓΙΓΝΟΜΕΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΘΕΝ


A)Λίθινα εργαλεία σε τοποθεσία της Λέσβου αποκάλυψαν σημαντικότατη θέση της Κατώτερης Παλαιολιθικής εποχής στον ελλαδικό χώρο

Στα ίχνη των πρώτων κατοίκων της Ελλάδας

Αποψη του ελαιώνα στα Ροδαφνίδια, με τις ανασκαφικές τομές

…«Οταν περπάτησα σε αυτόν τον τόπο δεν πίστευα στα μάτια μου. Εχω οργώσει όλη την Ελλάδα αναζητώντας παλαιολιθικές θέσεις, που θα μπορούσε να έχουν προσελκύσει θηράματα και ανθρωπίδες, αλλά αυτή είναι η ιδανική. Λίθινες πρώτες ύλες, το ανάγλυφο του εδάφους, ένα ποταμάκι, θερμοπηγές». Εκείνη την ημέρα στα Ροδαφνίδια η δρ Νένα Γαλανίδου, καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, δεν είχε εντοπίσει απλώς μια σπουδαία θέση της Κατώτερης Παλαιολιθικής εποχής, αλλά τη σημαντικότερη στον ελλαδικό χώρο – είναι ελάχιστες – όσον αφορά την έκταση, τη χρονολόγησή της, ακόμη και τις γεωγραφικές συντεταγμένες της στο δυτικότερο άκρο της Ασίας, που είναι ταυτόχρονα και το ανατολικότερο της Ευρώπης.

Πρόκειται για την πρώτη μεγάλη Αχελαία θέση στην Ελλάδα, με ευρήματα που συνδέουν την πρώιμη αρχαιολογία της χώρας μας με την παγκόσμια έρευνα για την καταγωγή και εξέλιξη του ανθρώπου και την πορεία του από την Αφρική προς την Ευρώπη και αντιστρόφως. Είναι χαρακτηριστικό άλλωστε ότι μέσα σε μία μόνο ανασκαφική περίοδο – το περασμένο καλοκαίρι – η διεθνής επιστημονική ομάδα της κυρίας Γαλανίδου εντόπισε 25 λίθινα εργαλεία και κοπείς αυτής της πολιτισμικής φάσης, που χρονολογούνται στη Μέση Πλειστόκαινη Εποχή (780.000 – 126.000 χρόνια πριν από το παρόν).


«Τα Ροδαφνίδια αποτελούν κλειδί για την κατανόηση των μετακινήσεων και προσαρμογών προγονικών μας ειδών σε αυτή την περιοχή»
επισημαίνει η ίδια. Απόδειξη η ένθερμη υποδοχή της πρώτης, επίσημης ανακοίνωσης του ευρήματος πριν από λίγες ημέρες στο Βρετανικό Μουσείο, στο επιστημονικό συνέδριο για την Ευρωπαϊκή Παλαιολιθική Αρχαιολογία, που έγινε στο πλαίσιο μεγάλης έκθεσης με θέμα «Τέχνη της εποχής των παγετώνων και άφιξη του σύγχρονου νου».

Γέφυρα ξηράς

Σε 20 στρέμματα εκτείνεται αυτή η θέση, σε έναν χαμηλό λόφο στη λεκάνη του κόλπου της Καλλονής, όπου εντοπίζονται ποτάμιες και λιμναίες αποθέσεις κοντά στις θερμοπηγές του Λισβορίου. Στη μακρινή εποχή των παγετωδών περιόδων, όταν το νερό των ωκεανών «κλειδωνόταν» στους παγετώνες με αποτέλεσμα την ταπείνωση της θαλάσσιας στάθμης, το στενό της Μυτιλήνης στην ανατολική πλευρά του νησιού, μια απόσταση μικρότερη των 20 χλμ. από την απέναντι ακτή της Ασίας, γινόταν μια γέφυρα ξηράς, που μπορούσε να περπατηθεί. «Μέσω των βαθυμετρικών χαρτών γνωρίζουμε ότι μια υποχώρηση της θαλάσσιας στάθμης κατά 60 μ. αρκούσε για να ενωθεί η Λέσβος με τη Δυτική Ασία» επισημαίνει η κυρία Γαλανίδου.

Σε υγρότοπο, πιθανότατα με λίμνη τροφοδοτούμενη από γλυκό νερό, μεταβαλλόταν τότε ο κόλπος δημιουργώντας ένα περιβάλλον πλούσιο σε φυσικούς πόρους: φυτά, θηράματα, γεωθερμία, ακόμη και εξαιρετικές πρώτες ύλες-κατάλοιπα του ηφαιστειακής προϊστορίας της ευρύτερης περιοχής, όπως βασάλτες και πυριτιωμένα πετρώματα κατάλληλα για την κατασκευή εργαλείων, καθώς η θραύση τους δίνει κοφτερές ακμές. Ενας τέτοιος τόπος δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητος από τους πρώτους κατοίκους του ελλαδικού χώρου.

Ποιοι ήταν όμως αυτοί; Επρόκειτο για ένα ή περισσότερα είδη; Ηταν Homo erectus, Homo heidelbergensis ή κάποιο άλλο είδος; «Παραμένει άγνωστο»απαντά η κυρία Γαλανίδου. «Και τα δύο είδη κατασκεύαζαν και χρησιμοποιούσαν χειροπελέκεις, τα εργαλεία δηλαδή που αποκαλύπτει η ανασκαφή μας σε μεγάλους αριθμούς και που βρίσκονται σε θέσεις της Πρώιμης Παλαιολιθικής στην Ευρώπη, στην Ασία και στην Αφρική».

Πολυχρηστικά ήταν αυτά τα εργαλεία, κάτι σαν τον ελβετικό σουγιά, γι’ αυτό και επεβίωσαν για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια. «Ειδικά οι κοπείς, χάρη στη μορφή και τη συμμετρική αναλογία τους, μαρτυρούν την ύπαρξη ενός υποδείγματος και υποδηλώνουν ότι οι ανθρωπίδες της Λέσβου μετείχαν μιας κοινής πολιτισμικής παράδοσης που εντοπίζεται κυρίως στην Αφρική» αναφέρει η ίδια.

… Η ίδια πιστεύει ότι η Παλαιοντολογία είναι το πιο παραμελημένο τμήμα της αρχαιολογικής οικογένειας. Γι’ αυτό θεωρεί ότι η έκθεση στο Βρετανικό Μουσείο θέτει απαιτητικά και πειστικά το αίτημα της ανάδειξής της σε μια θέση αντάξια της συμβολής της στην ιστορία του πολιτισμού. «Σε αυτή την έκθεση με έργα μικρογλυπτικής – η Ελλάδα δεν έλαβε μέρος καθώς δεν έχει δώσει παλαιολιθικά ευρήματα υψηλής τέχνης – οι διοργανωτές, εμπνεόμενοι από τα επιστημονικά ευρήματα των νευροεπιστημών, δεν μιλούν μόνο για τέχνη αλλά ταυτόχρονα για τον ανθρώπινο εγκέφαλο και την οργανική σύνδεσή του με την ιστορία του πολιτισμού» επισημαίνει, τονίζοντας τις νέες διαστάσεις που παίρνει η έρευνα, η μελέτη και η προσέγγιση της Παλαιολιθικής εποχής.

Ελληνικά νησιά

Απόφοιτος του Πανεπιστημίου Κρήτης, με διδακτορικό στο Κέιμπριτζ, όπου δίδαξε και έκανε έρευνα επί τέσσερα χρόνια, και με μεταπτυχιακό σε εφαρμογές της Πληροφορικής στην Αρχαιολογία, η κυρία Νένα Γαλανίδου ασχολείται με την Παλαιολιθική Αρχαιολογία από το 1988. «Το δικό μου ενδιαφέρον εστιάζεται στο νησιωτικό κομμάτι της Ελλάδας, γιατί τα νησιά είναι το ανεξερεύνητο κομμάτι της Παλαιοντολογίας» λέει.

Η ίδια πιστεύει ότι η Παλαιοντολογία είναι το πιο παραμελημένο τμήμα της αρχαιολογικής οικογένειας. Γι’ αυτό θεωρεί ότι η έκθεση στο Βρετανικό Μουσείο θέτει απαιτητικά και πειστικά το αίτημα της ανάδειξής της σε μια θέση αντάξια της συμβολής της στην ιστορία του πολιτισμού. «Σε αυτή την έκθεση με έργα μικρογλυπτικής – η Ελλάδα δεν έλαβε μέρος καθώς δεν έχει δώσει παλαιολιθικά ευρήματα υψηλής τέχνης – οι διοργανωτές, εμπνεόμενοι από τα επιστημονικά ευρήματα των νευροεπιστημών, δεν μιλούν μόνο για τέχνη αλλά ταυτόχρονα για τον ανθρώπινο εγκέφαλο και την οργανική σύνδεσή του με την ιστορία του πολιτισμού» επισημαίνει, τονίζοντας τις νέες διαστάσεις που παίρνει η έρευνα, η μελέτη και η προσέγγιση της Παλαιολιθικής εποχής.

Εχοντας μόλις επιστρέψει από το παράλληλο συνέδριο στο οποίο διακρίθηκε η Γερμανία, σε ένα πεδίο έρευνας μάλιστα όπου παραδοσιακά κυριαρχούσε η Γαλλία και ακολούθως η Βρετανία, δεν μπορεί να μην κάνει συγκρίσεις με την ελληνική πραγματικότητα. «Τη χρονιά που έλαβα την πρώτη χρηματοδότηση από το Πανεπιστήμιο οι προϋπολογισμοί των εκπαιδευτικών προγραμμάτων είχαν μειωθεί κατακόρυφα και εν συνεχεία συρρικνώνονται διαρκώς. Ωστόσο το βασικό μας αίτημα, που είναι η επένδυση στις ανθρωπιστικές επιστήμες και στην Αρχαιολογία, παραμένει» καταλήγει η κυρία Γαλανίδου.

Θερμού Μαρία 

PEEGEE   ΒΗΜΑ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

 

B)Πολιτισμοί 8.000 ετών και…«τεσσάρων λιμνών»

Εντυπωσιακά στοιχεία ενός πολιτισμού που διήρκησε περισσότερο από 8.000 χρόνια παρουσιάζουν οι πολυετείς αρχαιολογικές ανασκαφές μεγάλης κλίμακας (λόγω και των ανασκαφών της ΔΕΗ στην περιοχή για την εξόρυξη λιγνίτη) στην περιοχή των τεσσάρων λιμνών του Αμυνταίου Φλώρινας.

«Ο πολιτισμός των τεσσάρων λιμνών» τιτλοφορείται η εισήγηση του αρχαιολόγου της ΚΘ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών αρχαιοτήτων Πανίκου Χρυσοστόμου, που ανακοινώθηκε στο πλαίσιο του Συνεδρίου για το Αρχαιολογικό Έργο στη Μακεδονία και τη Θράκη που διεξάγεται στη Θεσσαλονίκη.

Στην εισήγηση, στην οποία παρατίθενται εντυπωσιακά στοιχεία («προϊόντα» των ευρημάτων) για τους οικισμούς, τις συνήθειες, την αρχιτεκτονική, τον πολιτισμό της καθημερινότητας των ανθρώπων της περιοχής εδώ και οκτώ και πλέον χιλιάδες χρόνια, η χρονολογική «βουτιά» φτάνει ως το 6500 π.Χ. κι ύστερα ακολουθεί την πορεία του… νερού και της ανθρώπινης δραστηριότητας, γύρω και σε άμεση σχέση με αυτό, ως την Εποχή του Σιδήρου και τον 5ο αιώνα π.Χ.

«Οι πρώτοι οικισμοί δημιουργήθηκαν στο β’ μισό της 7ης χιλιετίας π.Χ., μέσα ή κοντά σε λίμνες και βαλτώδεις εκτάσεις. Οι λιμναίοι οικισμοί των επόμενων δύο χιλιετιών οργανώνονταν σε γειτονιές των τριών ή έξι κατοικιών, οι οποίες εδράζονταν σε κοινές εξέδρες από οριζόντια διευθετημένους κορμούς δένδρων. Συνήθως, τα σπίτια ήταν μονώροφα με δίρριχτη στέγη. Ωστόσο, τα στρώματα που σχηματίστηκαν από τις επανειλημμένες πυρκαγιές και τις επακόλουθες καταστροφές των νεολιθικών χωριών της περιοχής, δείχνουν ότι πολλές κατοικίες ξεχώριζαν για το μέγεθός τους, είχαν πόρτες και παράθυρα περιμετρικά και ήταν διώροφες, ενώ τις περιέτρεχε μπαλκόνι στον όροφο. Αντίθετα, στις χερσαίες θέσεις εγκατάστασης, ο χώρος οργανωνόταν με βάση τη διάταξη των τάφρων και των περιβόλων και τα σπίτια αναπτύσσονταν σε ομάδες των πέντε ή έξι κατοικιών» τονίζει, στην εισήγησή του, ο κ. Χρυσοστόμου.

Από τη μελέτη των στρωμάτων που σχηματίστηκαν από τα κατεστραμμένα από φωτιά οικήματα της νεολιθικής εποχής έγινε γνωστή η οργάνωση του εσωτερικού τους χώρου. Έτσι, γνωρίζουμε ότι κάθε σπίτι ήταν μονόχωρο ή δίχωρο και τρίχωρο και είχε τις θερμικές του κατασκευές (φούρνο και εστία) για τη θέρμανση και την προετοιμασία της τροφής, τις θήκες και τα μεγάλα αποθηκευτικά δοχεία για τη φύλαξη της σοδειάς ή άλλων αντικειμένων που σχετίζονταν με την οικοσκευή, τα πήλινα αγγεία για την προετοιμασία, την κατανάλωση και τη φύλαξη της τροφής, τα θρανία, τον εργαλειακό εξοπλισμό κ.λπ.

Εντυπωσιακό εύρημα της περιοχής είναι, μάλιστα, ένα κάθισμα με τέσσερα πόδια ηλικίας… 7.500 ετών που αποκαλύφθηκε στις νεολιθικές επιχώσεις του οικισμού του Λιμνοχωρίου.

Της ίδιας περίπου εποχής είναι και σειρά άλλων ευρημάτων με εντυπωσιακή… επανάληψη το… αρχαίο μίξερ (κεραμικά θραύσματα που υποδηλώνουν τη χρήση αναδευτήρα τροφών) του 6000 π.Χ. Ανάλογο εύρημα είχε ο ίδιος αρχαιολόγος στην περιοχή των Γιαννιτσών προ δωδεκαετίας.

Τέλος, ένα πλήθος κοσμημάτων, που αποτελούνταν κυρίως από δισκοειδείς χάνδρες ποικίλου σχήματος, μεγέθους και υλικού ή από περίαπτα και βραχιόλια, εξέφραζε τις αντιλήψεις της καλαισθησίας της εποχής αλλά και τις συμβολικές προθέσεις των φορέων τους.

Τα ταφικά έθιμα φαίνεται πως διαφοροποιούνται ανάλογα με την εποχή και την περιοχή. Έτσι, ενώ στην αρχή της νεολιθικής εποχής στη Λεκάνη του Αμυνταίου συναντώνται μόνο ταφές σε συνεσταλμένη στάση, προς το τέλος της, τουλάχιστον στην περιοχή της λίμνης Χειμαδίτιδας, εντοπίζονται καύσεις και εγχυτρισμοί ή εγχυτρισμοί των υπολειμμάτων της καύσης των νεκρών.

Λίθινα, οστέινα αλλά και χάλκινα αντικείμενα (ευρήματα) ανάγονται στην Εποχή του Χαλκού (3100-1100 μ.Χ.) ενώ μια γενικευμένη φωτιά στο τέλος της περιόδου καταστρέφει ολοκληρωτικά τα στοιχεία ζωής και βυθίζει στο βυθό της λίμνης τα κατάλοιπα των κατοικιών.

Η Εποχή του Σιδήρου (1100-5ος αιώνας π.Χ. ) που ακολουθεί «δίνει στοιχεία» μόνο από τα νεκροταφεία της και ειδικότερα από αυτό του Αγίου Παντελεήμονα Αμυνταίου. Είναι χαρακτηριστικό το εύρημα της περσινής ανασκαφικής περιόδου (οριοθετήθηκαν και ανασκάφηκαν πέντε τύμβοι με 148 κιβωτιόσχημους τάφους και μια συστάδα τάφων εξαρτημένων από τον «βασιλικό» ταφικό περίβολο), κατά τη διάρκεια της οποίας αποκαλύφθηκε λιθόκτιστο έδρανο για νεκρόδειπνα. Γύρω από την κατασκευή αυτή εντοπίστηκαν λάκκοι με οστά και πλούσια κτερίσματα, όπως ένα χάλκινο ξίφος με χρυσά καρφιά. Στον ίδιο χώρο βρέθηκε γυναικεία ταφή με διάδημα και εξαρτήματα κόμμωσης και ενδυμασίας.

«Οι συχνές εμφανίσεις γυναικών με διαδήματα και σύνθετα κοσμήματα από τη νεκρόπολη μαρτυρούν την ύπαρξη ιερατείου ή μια διαφορετική κοινωνική ιεράρχηση», τονίζεται στην ανακοίνωση.

PAGAN  http://environmentalarchaeology.wordpress.com/

 

C)Ντικιλί Τας – Ανακοίνωση για την «Οικία 1»

Στιγμιότυπα από τις ποικίλες δράσεις ενός νεολιθικού νοικοκυριού παρουσιαστηκαν στη διάρκεια του Συνεδρίου για το Αρχαιολογικό Έργο στη Μακεδονία και τη Θράκη, στη Θεσσαλονίκη.

Στον προϊστορικό οικισμό του Ντικιλί Τας, περίπου 2 χλμ. ανατολικά από την αρχαία πόλη των Φιλίππων, διενεργείται, κατά περιόδους, από το 1961 μια συστηματική ανασκαφή ελληνογαλλικής συνεργασίας (Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία και Γαλλική Σχολή Αθηνών). Ο νέος κύκλος ερευνών άρχισε το 2008, με διευθύνοντες τους P. Darcque, Χ. Κουκούλη-Χρυσανθάκη, Δ. Μαλαμίδου και Ζ. Τσιρτσώνη.

Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση: «Το Ντικιλί Τας είναι μία από τις καλύτερα τεκμηριωμένες θέσεις των Βαλκανίων για τις περιόδους από την Αρχαιότερη Νεολιθική (γύρω στο 6400-6200 π.Χ.) ως την Ύστερη Εποχή του Χαλκού (12ος αιώνας π.Χ.). Τα οικιστικά κατάλοιπα είναι άφθονα και η κατάσταση διατήρησής τους σπάνια. Σε ένα από τα κτίσματα που ανασκάπτεται τώρα, τη λεγόμενη “οικία 1”, που χρονολογείται με ακρίβεια στο β’ μισό της 5ης χιλιετίας (4400-4200 π.Χ.), βρέθηκαν μεγάλες ποσότητες από απανθρακωμένες ρώγες πατημένων σταφυλιών (Vitis vinifera), ένδειξη ότι φρέσκα σταφύλια είχαν πατηθεί για την εξαγωγή χυμού. Αρκετά αγγεία, ολόκληρα ή σε κομμάτια που έχουν βρεθεί κοντά τους περιείχαν αρχικά τα ίδια τα στέμφυλα ή τον χυμό των σταφυλιών. Αυτό το εντυπωσιακό και ασυνήθιστο εύρημα είναι ενδεχομένως η πιο παλιά μέχρι στιγμής ένδειξη οινοποίησης στην Ευρώπη.

»Η μελέτη για την εξακρίβωση του τρόπου εκμετάλλευσης της αμπέλου (μικροσκοπικές και χημικές αναλύσεις) γίνεται σε συνεργασία με τη Σουλτάνα-Μαρία Βαλαμώτη και χρηματοδοτείται από τη National Geographic Society. Έχουν επίσης προσδιοριστεί και άλλα είδη φυτών, όπως το ρόβι (Vicia ervilia), το μονόκοκκο σιτάρι (Triticum monococcum), καθώς και το λινάρι (Linum usitatissimum), που θα μπορούσε να έχει χρησιμοποιηθεί για το λάδι ή τις ίνες του.

»Τα είδη των σπόρων και οι ποσότητες που έχουν εντοπιστεί σημαίνουν ότι η καταστροφή του οικήματος αυτού συνέβη το φθινόπωρο, σε μια περίοδο κατά την οποία οι “σοδειές” είχαν αποθηκευτεί για τον επερχόμενο χειμώνα».

PAGAN  http://www.archaiologia.gr/

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in ARCHAEOLOGIE and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.