ΟΙ ΗΛΙΘΙΟΙ ΕΙΝΑΙ ΑΝΙΚΗΤΟΙ- Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ, ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΕΘΝΗ ΤΩΝ ΚΡΗΤΩΝ (I)


(ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ  26/06/12)

ΚΕΦ ΑΛΑ ΙΟ 4 ο
ΟI ΠΟΛΕΙΣ   ΤΗΣ  ΑΡΧΑΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ 
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΡΗΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ
Ο Όμηρος (σε νέα Ελληνική από τις εκδόσεις «Κάκτος») στην Ιλιάδα λέει ότι όσους απόστειλε η
Κνωσός και η πυργωμένη Γόρτυς και η λευκόγειος Λύκαστος και η Μίλητος και η Λύκτος. το Ρύ-
τιον και η Φαιστός, χώρες λαμπρές και άλλοι οπού την εκατόμπολιν εκατοικούσαν Κρήτην. Όλων
αυτών ήταν αρχηγός ο Ιδομενεύς ο ανδρείος, και ο Μηριόνης όμοιος του ανθρωποφόνου Άρη. Κι εί-
χαν ογδόντα ολόμαυρα κατόπι τους καράβια.

«Κρητών δε Ιδομενεύς δουρί κλυτός ηγεμόνευεν,
οι Κνωσόν τ’ εσχον Γόρτυνα τε τειχιόεσσαν,
Λύκτον, Μίλητον τε και αργινόεντα Λύκαστον
Φαιστόν τε Ρύτιον τε, πόλεις εύ ναιετοώσας,
άλλοι θ’ οί Κρήτην εκατόμπολιν αμφενέμοντο.
Τον μεν άρ’ Ιδομενεύς δουρί κλυτός ηγεμόνευε,
Μηριόνης τ’ ατάλαντος Ἐνυαλίῳ ἀνδρειφόντῃ·
τοίσι δ’ άμ’ ογδώκοντα μέλαιναι νήες έποντο.

(Ιλιάδα Β. 645 – 652)

Στην Οδύσσεια, ο Όμηρος λέει ότι η Κρήτη είχε όχι εκατό, αλλά ενενήντα πόλεις με κόσμο αναρίθ-
μητο, και εκεί κατοικούν Αχαιοί, Κύδωνες, Ετεοκρήτες, Κύδωνες, Δωριείς και Πελασγοί, εκεί είναι και
η μεγάλη πόλη Κνωσός, έδρα του βασιλιά Μίνωα κ.τ.λ . Αναφέρει επίσης τις πόλεις Κυδωνία, όπου
κατοικούν οι Κύδωνες, τη Γόρτυνα και τη Φαιστό.

Κρήτη τις γαι’ έστι, μέσω ενί οίνοπι πόντω,
καλή και πίειρα, περίρρυτος· εν δ’ άνθρωποι
πολλοί, απειρέσιοι, και εννήκοντα πόληες
άλλη δ’ αλλων Γλώσσα μεμιγμένη· εν μεν Αχαιοί,
εν δ’ Ετεοκρήτες μεγαλήτορες, εν δ’ Κύδωνες,
Δωριέες τε τριχαϊκες δίοι τε Πελασγοί.
τησι δ’ ενί Κνωσός, μεγάλη πόλις, ένθα τε Μίνως
εννέωρος βασίλευε Διός μεγάλου οαριστής…
πατρός εμοίο πατήρ, μεγαθύμου Δευκαλίωνος
Δευκαλίων δ’ εμέ τίκτε και Ιδομενήα άνακτα……

(Οδύσσεια, ραψωδία τ 178 – 183)

«Εκεί, αφού χώρισαν τα πλοία, κάποια από αυτά πήγαν στην Κρήτη,
όπου κατοικούσαν οι Κύδωνες στις όχθες του Ιάρδανου.
Εκεί υψώνεται στη θάλασσα ένας βράχος γλιστερός και απόκρημνος,
στην άκρη της Γόρτυνας, στη μέση του σκοτεινού Πελάγους,
όπου ο Νοτιάς φέρνει φουσκωμένα κύματα προς τη Φαιστό,το δυτικό ακρωτήρι, και μικρός βράχος εμποδίζει το μεγάλο κύμα»

(Οδύσσεια 290 – 295)

Η ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΡΉΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΡΑΒΩΝΑ

«..Από τα ακρωτήρια, το δυτικότερο είναι στα Φαλάσαρνα, ενώ το ανατολικό είναι το Σαμώνιο……
οικισμός στη βόρεια πλευρά η Αμφίμαλα και προς το νότο ο Φοίνικας, οικισμός των Λαμπέων.
Παραπέρα, στο στενότερο μέρος (ισθμό) της Κρήτης η Μινώα των ΛΥττίων και η Ιεράπυτνα….
Τα δυτικά βουνά της Κρήτης λέγονται Λευκά όρη. Στο μέσο είναι το πιο φαρδύ από τα βουνά, το
Ιδαίο, το πιο ψηλό απ’ όλα με περίμετρο εξακοσίων σταδίων. Γύρω του υπάρχουν οι πιο καλές
πόλεις….. Η γλώσσα των κρητών είναι μεμιγμένη κατά τον ποιητή «εν δε Αχαιοί, εν δε Ετεοκρήτες,
εν δε Κύδωνες, Δωριέες τε τριχάικες δίοι τε Πελασγοί». Κατά το Στάφυλο ανατολικά ζούνε οι Δωριείς,
δυτικά οι Κύδωνες, στα νότια οι Ετεοκρήτες, με οικισμό τους τον Πράσο, όπου βρίσκεται το ιερό του
Δικταίου Δία. Οι υπόλοιποι είναι πιο δυνατοί και κατέχουν τις πεδιάδες. Είναι εμφανές ότι οι Ετεο-
κρήτες και Κύδωνες είναι γηγενείς, ενώ οι άλλοι επήλυδες. Ο Ανδρων λέει πως ήρθαν από τη Θεσ-
σαλία, από την περιοχή που παλιά λεγόταν Δωρίδα και σήμερα Εστιώτισα…..» (Στράβων Ι, C 475 –
476)
«… Ο ποιητης (Όμηρος) μια φορά αναφέρει την Κρήτη με εκατό και μια με ενενήντα πόλεις. Ο ΄Εφο-
ρος υποστηρίζει πως οι δέκα χτίστηκαν μετά τα Τρωικά από τους Δωριείς υπό τον Αλθαμένη τον Αρ-
γείο. Πάντως ο Οδυσέας την ονομάζει νησί με ενενήντα πόλεις. Ο λόγος που παραθέτει είναι πιθα-
νώς σωστός. Αλλοι λένε πως οι δέκα καταστράφηκαν από τους εχθρούς του Ιδομενέα. Πάντως ο
ποιητής δεν μιλάει για Κρήτη με εκατό πόλεις κατά τα Τρωικά, αλλά κατά τα χρόνια του (επειδή μι-
λάει ο ίδιος)…. (Στράβων Ι, c 480, 15)

ΟΙ ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΕΡΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΚΡΉΤΗΣ

1. Η Κνωσός
Η Κνωσός ήταν η περιφημότερη πόλη όχι μόνο της αρχαίας Κρήτης, αλλά και όλου του αρχαίου
γνωστού κόσμου μέχρι τουλάχιστον τα Τρωικά. Ήταν η έδρα του Μίνωα, του ηγεμόνα εκείνου που
με τον αδελφό του Ραδάμανθυ, καθώς λένε Πλάτωνας (Μίνως και Νόμοι), Πλούταρχος (Θησευς),
Ισοκράτης (Παναθηναικός), Όμηρος, Στράβωνας, Διόδωρος κ.α., από τη μια διοργάνωσαν την πε-
ρίφημη πολιτεία των Κρητών, την οποία αντέγραψαν όλοι οι Έλληνες και μετά όλοι οι πολιτισμένοι
λαοί, και από την άλλη συγκρότησαν την επίσης περίφημη θαλασσοκρατορία των Κρητών. Η επι-
κράτεια-αποικίες της Κνωσού περιλάμβανε και τις Κυκλάδες, καθώς και πολλά άλλα νησιά του Αι-
γαίου και πολλά παράλια μέρη της Ασίας Σικελίας, Ν. Ιταλίας κ.α, ενώ υπο την κατοχή της βρέθηκαν
τα Μέγαρα, η Αττική και άλλες Ελληνικές περιοχές, όταν ο Μίνωας εκστρατευσε εναντίον τους, επει-
δή στα Παναθήναια δολοφονήθηκε ο γιο του Ανδρόγεως για πολιτικούς λόγους. Τον δολοφόνησαν οι
πολτικοί αντίπαλοι του βασιλιά Αιγεα με σκοπό να στραθεί ο πανίσχυρος τότε Μίνωας εναντίον του,
νομίζοντα ότι αυτός έκανε τη δολοφονία.
Η Κνωσός είχε δυο επίνεια, την Αμνισό και το Ηράκλειο και από τότε που την ίδρυσε ο Μίνωας ( = ο
άνθρωπος που ύμνησε όσο κανένα άλλο ο Όμηρος ή ο άνθρωπος που ανακηρύχθηκε από τους
Έλληνες μέγας νομοθέτης και θαλασσοκράτορας και μετά το θάνατό του κριτής στον Άδη) μέχρι
που την κατέλαβαν και κατέστρεψαν οι Ρωμαίοι συνεχώς έπαιζε πρωταγωνιστικό ρόλο, άλλοτε τον
πρώτο και άλλοτε από τους πρώτους, όχι μόνο στην Κρήτη, αλλά και σε όλο τον τότε αρχαίο γνωστό
κόσμο.
Σήμερα το επίνειό της Κνωσού, το Ηράκλειο,είναι η μεγαλύτερη πόλη της Κρήτης και μια από τις με-
γαλύτερες πόλεις (Αθήνα – Πειραιάς, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο) της Ελλάδας.
Ο Στράβωνας (Στρ.Ι,476) λέει για την Κνωσό, τα εξής: Υπάρχουν πολλές πόλεις στην Κρήτη. Οι με-
γαλύτερες είναι η Κνωσός, η Γόρτυνα και η Κυδωνία. Ο Όμηρος υμνεί ιδιαίτερα την Κνωσό. Την
αποκαλεί βασίλειο του Μίνωα, το ίδιο και οι μεταγενέστεροι. Όντως συνέχισε να έχει τα πρωτεία επί
μεγάλο χρονικό διάστημα. Αργότερα παρήκμασε κι έχασε πολλά δικαιώματα της και η πρωτιά πήγε
σε Γόρτυνα και Λύττο. Αργότερα ξαναπήρε το αξίωμα της μητρόπολης. Βρίσκεται σε πεδιάδα, έχο-
ντας περίμετρο παλιά 30 στάδια, ανάμεσα σε Λυκτία και Γορτυνία. Απέχει 200 στάδια από τη Γορτυ-
νία και 120 από τη Λύττο, που ο ποιητής γνωρίζει ως Λύκτο. Από τη θάλασσα στα βόρεια, η Κνωσός απέχει 25 στάδια, ενώ η Γόρτυνα από τη Λυβική 90 και η Λύττος από τη Λυβική 80. Επίνειο της
Κνωσού είναι το Ηράκλειο. Ο Μίνως λέγεται πως είχε επίνειο τη Αμνισό, όπου το της Ειλειθίας ιερόν.
Παλιά έλεγαν την Κνωσό Καίρατος, ομώνυμη με τον ποταμό που κυλούσε κοντά. (<<Εκαλείτο δε η
Κνωσός Καίρατος πρότερον, ομωνύμως τω παραρέοντι ποταμώ>>.) Στην ιστορία έχει γραφτεί πως
ο Μίνως, έξοχος νομοθέτης, πρώτος που κυριάρχησε στις θάλασσες. Χώρισε το νησί στα τρία και σε
κάθε μια έκτισε πόλη, την Κνωσό, απέναντι από την Πελοπόννησο. (Στράβων Ι, C 476)
Από την Κνωσό είχαν βγει επίσης και πάρα πολλοί άλλοι αξιόλογοι άντρες, όπως π.χ.: ο Ραδάμαν-
θης, ο γνωστός νομοθέτης και αδελφός του Μίνωα, ο Ιδομενέας, ο αρχηγός των Κρητών στην εκ-
στρατεία της Τροίας, ο Θάλης, περίφημος αρχαίος μελωποιός και ένας από αυτούς που μετέφερε
τον μινωικό πολιτισμό στην Σπάρτη, ο Χερσίφρων και ο γιος του Μεταγένης, των οποίων έργο ήταν
ο ναός της Αρτέμιδος στην Έφεσο και το Αρτεμίσιο, ένα από τα επτά θαύματα του παλαιού κόσμου.
(Στράβων, ΙΔ΄,C,640). Επίσης ο Ιοφών, που έδινε τους χρησμούς σε εξάμετρο, (Παυσ.Αττ.κ.34), ο
Ανεσίδημος ο φιλόσοφος, ο Πατελίδης ο ιστορικός, ο Δίκτυς, που ακολούθησε τον Ιδομενέα στον
ηρωικό πόλεμο και έγραψε για την πολιορκία της Τροίας, πάνω σε φύλλα φοίνικα. (Σούδα λ. Δίκτυς).
Κνώσιος ήταν και ο Εργοτέλης, γιος του Φιλάνωρος, ο Ολυμπιονίκης( ο επικαλούμενος Ιμέριος,
επειδή οι Κνώσιοι τον απέλασαν στην Ιμέρα λόγω του ότι έλαβε μέρος σε κάποια επανάσταση,
όπως μας πληροφορεί ο Παυσανίας, Ηλιακά Β), που τις νίκες του στα Ολύμπια, στα Πύθια και στα
Ίσθμια ύμνησε ο Πίνδαρος. Κνώσιος ήταν και κάποιος δεύτερος Θαλήτας τον 7 αιώνα π.Χ., μελο-
ποιός και μουσικοδιδάσκαλος ο οποίος δύσκολα ξεχωρίζεται από τον συνονόματο του από την Γόρ-
τυνα.
Σημειώνεται επίσης ότι:
1) Η Κνωσός παλιά γράφονταν και με δυο σ, δηλαδή «Κνωσσός» και λεγόταν και με την ονομασία
«Καίρατος» από τον ομώνυμο παραρρέοντα ποταμό,
2) Η Κνωσός καταστράφηκε μερικώς από τους Ρωμαίους το 68 π.Χ. και συθέμελα τον 9ο αι. μ.Χ.
από τους Σαρακηνούς, επειδή τους αντιστάθηκε.
3) Δεν είναι αληθές ότι η Κνωσός ανακαλύφθηκε από τον Έβανς, γιατί αφενός το που βρίσκονταν η
πόλη αυτή ήταν από πάντα γνωστό και αφετέρου την Κνωσό ανάσκαψε πρώτος ο Μίνως Καλοκαιρι-
νός και γι αυτό άλλωστε οι Κρήτες ονόμασαν με το όνομά του μια λεωφόρο στο Ηράκλειο Κρήτης. Ο
Εβανς συνέχισε τις ανασκαφές του Καλοκαιρινού στην Κνωσό και στη συνέχεια έκανε γνωστό το Μι-
νωικό πολιτισμό στην Ευρώπη και γι αυτό και οι Κρήτες και για κείνο ονόμασαν με το όνομά του μια
λεωφόρο στο Ηράκλειο Κρήτης.

2. Η Γόρτυνα
Ο Όμηρος αναφέρει ότι η Γόρτυνα της Κρήτης κατά τα Τρωικά υπάγονταν στο Μίνωα, στο βασίλειο
του Κνωσού, αφού ήταν κάτω από τις διαταγές του Ιδομενέα, εγγονού του Μίνωα, στον πόλεμο της
Τροίας.. Αναφέρει επίσης ότι η Γόρτυνα ήταν η μόνη πόλη της Κρήτης που έφερε τείχη « εσχον Γόρ-
τυνα τε τειχιόεσσαν» (Ιλιάδα Β. 645 – 652)
Ο Πλάτωνας αναφέρει ότι η πόλη της Κρήτης Γόρτυνα κτίστηκε από Αργείους (αποικους από τη
Γορτυνίας της Πελοποννήσου), πρβ: «Νομίζω απ΄όλη τη Κρήτη. Όσο για τους υπόλοιπους Έλληνες,
φαντάζομαι οι Πελοποννήσιοι θα γίνουν πρόθυμα δεκτοί. Όπως είπες πριν από λίγο υπάρχουν
ανάμεσά μας πολλοί Αργίτες, αλλά και οι Γορτύνιοι, η πιο φημισμένη φυλή, αφού είναι μετανάστες
από την ονομαστή Γόρτυνα της Πελοποννήσου…» (Πλάτων Νόμοι Δ, 708)
Ομοίως ο Παυσανίας αναφέρει ότι οι πόλεις της Κρήτης Κυδωνία, Κατρέα και Γόρτυνα ιδρύθηκαν
από τα αδέλφια «Γόρτυνα, Αρχέδιο και Κύδωνα», παιδιά του Τεγεάτη Λυκάονα από την Αρκαδία,
όμως κατ’ άλλους ο Γόρτυς φέρεται λέει και ως γιος του Ραδάμανθυ, γιου της Ευρώπης και ο Κύδω-
νας γιος είτε του Ερμή και της Ακακκάλης, κόρης του Μίνωα, πρβ: «Λέγουσι δε και όσοι Τεγεάτου
των παίδων ελείποντο μετοικήσαι σφας εκουσίως εις Κρήτην, Κύδωνα και Αρχέδιον και Γόρτυνα’ και
τούτων φαίην ονομασθήναι τας πόλεις Κυδωνίαν και Γόρτυνά τε και Κατρέα….» (Παυσανίας VIII, 53,3-4).
Σε πολλά νομίσματα της Γόρτυνας βλέπουμε τον οικιστή Γόρτυ που σημαίνει ότι η πόλη Γόρτυνα
πράγματι σχετιζόταν με την περιοχή Γόρτυνα της Αρκαδίας, τους γιους του Τεγεάτη Λυκάονα. Επίσης σε πάρα πολλά νομίσματα της Γόρτυνας βλέπουμε και την Ευρώπη, τη μάνα του Μίνωα, του  πρώτου κοινού βασιλιά της Κρήτης και ιδρυτή της Κνωσού.
Ο Στέφανος Βυζάντιος λέει για τη Γόρτυνα: «Η Γόρτυνα πόλη της Κρήτης που ονομάστηκε έτσι από
το όνομα του ήρωα Γόρτυος. Παλαιότερα λεγόταν Ελλωτίς, έπειτα την έλεγαν Λάρισα, αργότερα
Κρημνία και στο τέλος Γόρτυς ή Γόρτυν ή Γόρτυνα».
Ο Στράβωνας (Στρ. I, C 478,11), σχετικά με τη Γόρτυνα, λέει τα εξής:

« Μετά την Κνωσό, δεύτερη σε
δύναμη φαίνεται να ήταν η πόλη των Γορτυνίων. Όσο είχαν μεταξύ τους συμμαχία κρατούσαν υπο-
τελείς τις υπόλοιπες πόλεις του νησιού. Ήρθαν όμως σε διάσταση και μοιράστηκε το νησί στα δυο.
Η Κυδωνία αποτελούσε τη μεγαλύτερη προσθήκη πηγαίνοντας με το μέρος της μια από τις δυο
πόλεις. Η πόλη των Γορτύνιων βρίσκεται σε πεδιάδα. Στα αρχαία χρόνια ήταν ίσως τειχισμένη και γι
αυτό ο Όμηρος μιλά για «Γόρτυνα με τα τείχη της» (Γόρτυνα τε τειχήεσσαν). Αργότερα έχασε το τεί-
χος εκ θεμελίων και όλο το διάστημα παρέμεινε ατείχιστη. Ο Πτολεμαίος Φιλοπάτωρ, που άρχισε να
την τειχίζει, έφτασε το έργο μόνο στα 80 στάδια. Η πόλη είχε αξιόλογη περίμετρο, κάπου 50 στάδια.
Απέχει από τη Λιβυκή θάλασσα, στον Λεβήνα, τον εμπορικό της σταθμό, 90 στάδια. Έχει και άλλο
επίνειο, το Μάταλο, που απέχει 130 στάδια. Την περιοχή διαρρέει ο ποταμός Ληθαίος. Από το Λε-
βήνα ήταν η καταγωγή του Λευκοκόμα και του εραστή του, του Ευξύνθετου, που την ιστορία τους
γράφει ο Θεόφραστος στην Περί Έρωτος πραγματεία».

(Στρ. I, C 478,11)

Ο Διόδωρος (5,60 – 80) λέει ότι η Κνωσός, η Γόρτυνα και η Φαιστός κτίστηκαν από το Μίνωα
Ωστόσο αυτό δεν είναι αληθές, καθώς λένε οι άλλοι αρχαίοι συγγραφείς.
Σημειώνεται επίσης ότι:
Α) Η Γόρτυνα μετά την καταστροφή της Κνωσού από τους Ρωμαίους το 68 π.Χ. έγινε πρωτεύουσα
της Κρήτης. Η Γόρτυνα δεν καταστράφηκε από τους Ρωμαίους, επειδή συμμάχησε μαζί τους.
Β) Η Γόρτυνα τον 9ο αι. π.Χ. αντιστάθηκε στους Σαρακηνούς και καταστράφηκε συθέμελα. Την
ανάσκαψε (δεν την ανακάλυψε όπως λέει) ο Ιταλός αρχαιολόγος Αλπερτ.
Γ) Στη Γόρτυνα χτίστηκαν και οι πρώτοι χριστιανικοί ναοί της Κρήτης, ανάμεσα στους οποίους η μη-
τρόπολη του Αγίου Τίτου.
Δ) Σύμφωνα με τη παράδοση των Γορτυνίων, ο Δίας έσμιξε με την Ευρώπη κάτω από ένα Πλάτανο
στην περιοχή τους, που από τότε έμεινε αειθαλής. Σύμφωνα με το Λουκιανό, η Ευρώπη έσμιξε για
πρώτη φορά (τρία παιδιά έκανε η Ευρώπη, οπότε εκεί έγινε τεκνοποίηση του Μίνωα) στο Δικταίο  άντρο.

3. Η Μίλητος
Η Μίλητος ( σημερινή Μίλατος Μιραμβέλου) είναι γνωστή από τον Όμηρο (Ιλ. Β 647), ο οποίος την
αναφέρει μεταξύ των επτά πόλεων, οι οποίες πήραν μέρος στην εκστρατεία της Τροίας με τους Ιδο-
μενέα και Μηριόνη. Εκτός της Κρητικής υπήρχε και η ασιατική Μίλητος, αδελφή πόλη.
Η Κρητική Μίλητος ήκμασε από τους κλασικούς ως τους Ελληνιστικούς χρόνους, όποτε κατα-
στράφηκε από τους Λυκτίους το 200 περίπου π.Χ. (Στράβων β’, 10, σελ. 479) και ήταν πατρίδα του
Πινδάρεω, ο οποίος, κατά τη μυθολογία, έκλεψε το σκύλο του Δία και τον παρέδωσε στον Τάνταλο.
Ο Δίας σκότωσε τον Πινδάρεω και τη γυναίκα του και άφησε ορφανές τις τρεις κόρες τους, την Αη-
δόνα, την Κλεοθήρα και τη Μερόπη, αγάμους, τις οποίες ανάθρεψε η Αφροδίτη. Η Ήρα τους έδω-
σε τη φρόνηση και το κάλλος, η Aρτεμις το ανάστημα του σώματος και η Αθηνά δίδαξε σε αυτές τα
γυναικεία έργα. Όταν η Αφροδίτη πήγε στον ουρανό να ζητήσει από το Δία ευτυχισμένο γάμο για τις
προστατευόμενες της, οι Αρπύιες άρπαξαν τις παρθένους κόρες του Πινδάρεω και τις παρέδωσαν
στις Ερινύες για να τις έχουν σκλάβες.
Η ασιατική Μίλητος, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο (Α 173), κτίστηκε από Κρήτες αποίκους με επικεφής
τον Σαρπηδόνα. Ο Σαρπηδόνας ήταν λέει αδελφός του Μίνωα, παιδιά της πριγκίπισσας της Φοινί-
κης Ευρώπης και ενός Έλληνα βασιλιά, μάλλον Κρητικού (δε λέει του Δία, αλλά ενός Έλληνα Κρητι-
κού βασιλιά), τα οποία, όταν πέθανε ο πατέρας τους συνεπλάκησαν για το ποιος θα γίνει βασιλιάς
της Κρήτης. Ηττηθείς ο Σαρπηδόνας, πήρες τους στασιαστές του και πήγε στη Μ. Ασία, στη Μίλητο.
Η ασιατική Μίλητος, σύμφωνα με τον Απολλόδωρο (Γ 1,2) και τον Στράβωνα (14,1 και 12.8) ήταν
αφενός πατρίδα του Θαλή, του Αναξίμανδρου κ.α. και αφετέρου κτίστηκε από αποίκους εκ της Κρη-
τικής Μιλήτου με αρχηγό το Σαρπηδόνα.

« Ευρώπην δε γήμας Αστέριος ο Κρητών δυνάστης τους εκ ταύτης παίδας έτρεφεν. οι δε ως ετε-
λειώθησαν, προς αλλήλους εστασίασαν· ίσχουσι γαρ έρωτα παιδός ος εκαλείτο Μίλητος, Απόλλωνος δε ην και Αρείας της Κλεόχου. του δε παιδός προς Σαρπηδόνα μάλλον οικείως έχοντος πολεμή-
σας Μίνως επροτέρησεν. οι δε φεύγουσι, και Μίλητος μεν Καρίᾳ προσσχών εκεί πόλιν αφ εαυτού
έκτισε Μίλητον…

(Απολλόδωρος, βιβλιοθήκη Γ, 1,2)

«προσλαβόντων Κρητών, οι και την Μίλητον έκτισαν εκ της Κρητικής Μιλήτου. Σαρπηδόνα λαβόντες
κτίστην και τους Τερμίλας κατώκισαν εν τη…»

(Στράβων 12,8)

4. Η Φαιστός
Η Φαιστός είχε επίνειο το Μάταλο (σημερινά Μάταλα), κάτι που ήταν αιτία κάποτε να καταστραφεί
από τη Γόρτυνα, επειδή το ήθελε και αυτή. Ο Παυσανίας και ο Στ. Βυζάντιος λένε ότι τη Φαιστό την
ίδρυσε ο Φαίστος, ο γιος του Ιδαίου Ηρακλή. Την άποψη αυτή πρέπει να πίστευαν και οι κάτοικοι
της πόλης αυτής, αφού τα περισσότερα νομίσματα της φέρουν τον Ηρακλή. Ο Στράβωνας λέει επα-
κριβώς τα εξής για τη Φαιστό: «Την τελευταία από τις πόλεις που ίδρυσε ο Μίνωας, τη Φαιστό, την
κατέσκαψαν οι Γορτύνιοι. Απείχε από τη Γόρτυνα 60 στάδια, από τη θάλασσα 20, από τη Μάταλο,
το επίνειο, 40. Τη χώρα κατοικούν οι καταστροφείς της πόλης. Στους Γορτύνιους ανήκει και το Ρύτιο,
μαζί με τη Φαιστό. Λένε πως από τη Φαιστό κατάγεται ο Επιμενίδης, που με τα έπη του παρου-
σιάζει σε ποίηση καθαρμούς. Στην περιοχή της Φαιστού βρίσκεται και ο Λισσήν. (Στρ Χ 479, 14).
Ο σοφός και μάντης Επιμενίδης (θεσοσοφιστής) Επιμενίδης (περιλαμβάνεται μέσα στους 13 του αρ-
χαίου κόσμου μαζί με το Σόλωνα εκμινώισαν τους Αθηναίους, δηλαδή μετέφεραν στους Αθηναίους
τους Μινωικούς νόμους και έκτοτε κατήργησαν τους βάρβαρους που είχαν μέχρι τότε (βλέπε Πλου-
τάρχου Σόλων).

5. Η Λύκτος ή Λύττος
Ο Όμηρος αναφέρει ότι η πόλη Λύκτος πήρε μέρος στον Τρωικό πόλεμο με αρχηγό του στρατού τον
Κοίρανο, το σύντροφο και αμαξηλάτη του Μηριόνη που έσωσε τον Ιδομενέα από το κοντάρι του
Έκτορα θυσιάζοντας τον εαυτό του.
Ο Ησίοδος αναφέρει ότι η Ρέα ήρθε στη Λύκτο , για να γεννήσει το Δία εκεί σε μια σπηλιά της Δί-
κτης: «Πέμψαν δ΄ες Λύκτον Κρήτης, ες πίονα δήμον οππότ΄αρ απλότατον παίδων τεκέσθαι, έμελλε,
Ζήνα μέγαν … Δίκτον εν όρει».. (Θεογονία ΣΤ’ 477 – 480).
Ο Στράβωνας λέει ότι η πόλη Λύττος επί Ομήρου λεγόταν Λύκτος, είχε επίνειό της τη Χερσόνησο
και καταστράφηκε από τους Κνώσιους πρβ: «την δε Λύττον, ην ο ποιητής Λύκτον ωνόμασεν»
(Στράβων 10, 476, 7)….

Επίνειό της Λύττου είναι η λεγόμενη Χερόννησος. Εκεί υπήρχε ιερό της
Βριτόμαρτης. Οι πόλεις Μίλητος και Λύκαστος, που βρίσκονται μαζί στον κατάλογο, σήμερα δεν
υπάρχουν. Την περιοχή της Λύττου, εν μέρει κράτησαν οι παλαιοί κάτοικοι και την υπόλοιποι έχουν
οι Κνώσιοι που κατέστρεψαν την πόλη».

(Στρβ 10, 479, 14).

Η Λύκτος λεγόταν και Καρνησσόπολις, ονομασία που πήρε από τη λατρεία του Καρνείου Απόλλω-
νος, προς τιμήν του οποίου τελούνταν εορτές και αγώνες.
Ο Πολύβιος λέει ότι οι Λύττιοι ήσαν αποικία των Λακεδαιμονίων και συγγενείς με τους Αθηναίους,
πρβ» «Λύττος δε Λακεδαιμονίων μεν άποικος ούσα και συγγενής Αθηναίων, αρχαιοτάτη δε των κατά
Κρήτην πόλεων, άνδρας δ΄ ομολογουμένως αρίστους αεί τρέφουσα Κρηταιέωνα». (Πολύβιος 4, 54,ΙΦ.56.)
Ο Αριστοτέλης (Πολιτικά Β 1271b) λέει ότι σύμφωνα με την παράδοση, όταν ο Λυκούργος άφησε
την επιτροπεία του βασιλιά Χαρίλ(α)ου και έφυγε, έμεινε το μεγαλύτερο διάστημα στην Κρήτη λόγω
της μεταξύ τους συγγένειας, γιατί οι Λύκτιοι ήταν Λάκωνες άποικοι κι όταν πήγαν στη Λύκτο και την
έκαναν αποικία, διατήρησαν τη νομοθεσία των κατοίκων της πόλης. Γι αυτό και τώρα οι περίοικοι
έχουν τους ίδιους νόμους, επειδή πρώτος θέσπισε τη νομοθεσία ο Μίνωας».
Από τα ως άνω λεγόμενα και αυτά του Στέφανου Βυζάντιου, που λέει: «Η Λύκτος είναι πόλη της
Κρήτης, η οποία πήρε το όνομά της από το Λύκτο, το Λυκάονα. Μερικοί πιστεύουν ότι πήρε αυτό το
όνομα επειδή βρίσκεται σε υψηλό τόπο. Το εθνικό είναι Λύκτιος και το θηλυκό Λυκτηίς» και από τα
λεγόμενα του Ησιόδου γίνεται φανερό ότι η πόλη Λύκτος ή Λύττος αφενός βρισκόταν πάνω στο
βουνό Δίκτη, καθώς και ότι ήταν πόλη με πρώτους κατοίκους από την Πελοπόννησο, όπως και η
Γόρτυνα και η Κυδωνία, μόνο που αυτοί δεν κατάγονταν από την Αρκαδία, αλλά τη Λακωνία, ο
λόγος και για τον οποίο μετά, όταν έγινε η κάθοδος των Ηρακλειδών, έγινε αποικία των Σπαρτιατών.
Ο Διόδωρος Σικελιώτης (βίβλος 16, 62) αναφέρει ότι επί εποχής Φιλίππου (μετά τον καλούμενο
Φωκικό πόλεμο , 361 – 338 π.Χ.) κάποιοι Κνώσιοι πήγαν στη Λακωνική Μαλέα και βρήκαν μισθοφόρους με αρχηγό το Φάλαικο και εξ εφόδου κατέλαβαν τη Λύκτο. Κατόπιν αυτού οι Λύκτιοι ζήτησαν την βοήθεια των Σπαρτιατών. Οι Σπαρτιάτες με στρατηγό τον Αρχίδαμο ήταν τότε έτοιμοι με
στρατιωτικές και ναυτικές δυνάμεις να πάνε στην Ιταλία προκειμένου να βοηθήσουν τους Ταραντί-
νους που ήταν σε πόλεμο με τους Λευκαντούς, αντί αυτού προτίμησαν να πάνε να βοηθήσουν λέει
τους Λύκτιους ως συγγενείς, κάτι που έκαναν. Ο Φάλαικος και οι μισθοφόροι του ήταν από τη Φωκί-
δα-Λοκρίδα και είχαν πάει στην Πελοπόννησο, γιατί είχαν κάνει συμφωνία με το Φίλιππο να φύγουν
από εκεί για να μη τους σκοτώσει, επειδή λεηλάτησαν το μαντείο των Δελφών. Ωστόσο ο Φάλαικος
μετά σκοτώθηκε στην Κυδωνία, όταν πήγε να την καταλάβει και δεν το κατόρθωσε.

Σημειώνεται ότι:
Α) Στους χάρτες της Κρήτης της μεσαιωνικής περιόδου, η Λύκτος τοποθετείται στα νότια της Δίκτης
και σήμερα δίπλα από το χωριό Ξυδάς
Β) Σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές η ονομασία «Λυκτος» πιθανόν να είναι παραφορά της ονο-
μασίας «Δύκτον ή Δίκτον», κάτι ως τα Οδύσσεια > Ulysses, δάκρυα > lachrymal, Δάφνη > Laura…
6. Η Λύκαστος
Ο Στέφανος Βυζάντιος για την πόλη αυτή λέει τα εξής: << Η Λύκαστος είναι πόλης της Κρήτης. Ο
Όμηρος τοποθετεί την πόλη αυτή μεταξύ Λύκτου και Μίλητου Κρήτης. Πήρε το όνομά της από το Λύ-
καστο, γιο του Μίνωα. Οι κάτοικοι λέγονται Λυκάστιος, Λυκάστιοι>>. Η πόλη αυτή σήμερα δεν
υπάρχει ( τοποθετείται στο χωριό Βασιλιές), όμως και η πόλη αυτή θα πρέπει να ήταν πάρα πολύ
σπουδαία, αφού σύμφωνα με τον Όμηρο ήταν μια από τις Κρητικές πόλεις που πήραν μέρος στον
Τρωικό πόλεμο. Στους ιστορικούς χρόνους, η Κνωσός κατάστρεψε την πόλη αυτή, όμως αργότερα
την ανοικοδόμησαν οι Γορτύνιοι.
Ο Στράβωνας (Στρβ Χ). λέει ότι επί εποχής του, οι πόλεις Μίλητος και Λύκαστος, που βρίσκονται
μαζί με τη Λύκκτο στον «κατάλογο την νηών», σήμερα δεν υπάρχουν.

7. Το Ρύτιον
Ο Στ. Βυζάντιος για την πόλη αυτή λέει: << Ρύτιον, πόλη της Κρήτης. Ο Κάτοικος Ρύττιος και από το
Ρυτίασος το Ρυτιασεύς ως Αλικαρνασεύς>>. Ο Στράβωνας λέει ότι το Ρύτιο υπαγόταν στην Γόρτυνα
κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο. Αναφέρεται και από τον Πλίνιο, Κλαύδο Αιλιανό κ.α. Η πόλη αυτή σήμερα
δεν υπάρχει (τοποθετείται στο χωριό Ροτάσι Μονοφατσίου), όμως θα πρέπει να ήταν μια πάρα πολύ
σπουδαία πόλη, αφού ο Όμηρος λέει ότι ήταν μια από τις 7 πόλεις της Κρήτης που έλαβαν μέρος
στον Τρωικό πόλεμο. Δεν έχουν βρεθεί νομίσματά της, άρα πρέπει ήδη από τον 5 π.Χ. αι. ή να είχε
διαλυθεί ή να αποτελούσε μέρος άλλης μεγάλης πόλης.

8. Η Κυδωνία
Η Κυδωνία είναι τα σημερινά Χανιά, η πρωτεύουσα Κρήτης μετά την απελυθέρωσή της από τους
Τούρκους. Ο Όμηρος δεν αναφέρει πόλη με το όνομα Κυδωνία, απλώς στην Οδύσσεια αναφέρει τα
εξής για τους Κύδωνες:

«Εκεί, αφού χώρισαν τα πλοία, κάποια από αυτά πήγαν στην Κρήτη,
όπου κατοικούσαν οι Κύδωνες στις όχθες του Ιάρδανου.
Εκεί υψώνεται στη θάλασσα ένας βράχος γλιστερός και απόκρημνος,
στην άκρη της Γόρτυνας, στη μέση του σκοτεινού Πελάγους,
όπου ο Νοτιάς φέρνει φουσκωμένα κύματα προς τη Φαιστό,
το δυτικό ακρωτήρι, και μικρός βράχος εμποδίζει το μεγάλο κύμα»

(Οδύσσεια 290 – 295)

Ο Στράβωνας, σχετικά με την πόλη της Κυδωνίας, αναφέρει: «Η Κυδωνία είναι χτισμένη βλέποντας
θάλασσα, προς τη Λακωνία, κι απέχει τόσο από την Κνωσό όσο και από τη Γόρτυνα κάπου 800
στάδια. Από την Απτερα απέχει 80 στάδια και άλλα 40 από τη θάλασσα. Το επίνειο της Απτερος εί-
ναι η Κίσαμος. Στα δυτικά, γείτονες με τους Κυδωνιάτες είναι οι Πολυρρήνιοι. Στα μέρη τους είναι
το ιερό της Δίκτυννας. Απέχουν κάπου 30 στάδια από τη θάλασσα κι από τη Φαλάσαρνα 60. παλιά
κατοίκησαν εδώ Αχαιοί και Λάκωνες. Τείχισαν ένα οχυρό μέρος». (Στρ I, C 479, 13).
Ο Ηρόδοτος, σχετικά με την πόλη της Κυδωνίας, αναφέρει .οτι αυτή ιδρύθηκε από τους Σάμιους,
μόνο που εκεί έμειναν μόνο πέντε χρόνια, γιατί μετά διώχθηκαν από τους Κρήτες : «Αυτοί δε οι  Σάμιοι την Κυδωνία στην Κρήτη έκτισαν, όχι γι αυτό το σκοπό πηγαίνοντας στην Κρήτη, αλλά,
διώχνοντας του Ζακυνθινούς από το νησί. Έμειναν δε εκεί και ευδαιμόνησαν επί πέντε έτη, και
έφτιαξαν τα εβρισκόμενα στην Κυδωνία ιερά και το ναό της Δίκτυννας. Τον έκτο όμως χρόνο οι Αιγι-
νήτες σε ναυμαχία τους νίκησαν μαζί με άλλους Κρήτες. (Ηροδότος, Γ, 44 και 59). Τα γεγονός υπο-
λογίζεται στα 520 π.Χ.
Ο Παυσανίας, σχετικά με την πόλη της Κυδωνίας, αναφέρει ότι αυτή κτίστηκε από άποικους που εί-
χαν έρθει από την Αρκαδία της Πελοποννήσου με αρχηγό τον Κύδωνα, κάτι που είναι και το αλη-
θές, αφού αυτό απεικονίζεται στα νομίσματα της πόλης αυτής, πρβλ:

<<Λέγουσι δε και όσοι Τεγεάτου των παίδων ελείποντο μετοικήσαι σφας εκουσίως εις Κρήτην, Κύδωνα και Αρχέδιον και Γόρτυνα’ και τούτων φαίην ονομασθήναι τας πόλεις Κυδωνίαν και Γόρτυνά τε και Κατρέα>>

(Παυσανίας  VIII, 53, 3-4),

Ο Παυσανίας (Ηλιακά Β, 7,6) λέει επίσης ότι ο Κλύμενος, ο απόγονος του ιδαίου Ηρακλή που ίδρυ-
σε τους Ολυμπιακούς αγώνες στην Ολυμπία, ήρθε στην Ολυμπία από την Κυδωνία της Κρήτης και
ίδρυσε το ιερό της Κυδωνίας Αθηνάς.
Αντίθετα ο Διόδωρος Σικελιώτης (Βίβλος 5, 78) λέει ότι η Κνωσός, η Φαιστός και η Κυδωνία κτίστη-
καν από το Μίνωα και ο Στέφανος Βυζάντιος, τα εξής: Η Κυδωνία πήρε το όνομά της από τον Κύ-
δωνα το γιο του Απόλλωνα και της Ακακαλλίδας της θυγατέρας του Μίνωα». «Η Κυδωνία είναι πόλη
της Κρήτης, ονομαζόταν παλαιότερα Απολλωνία.,
Ξενίων: <<Τη Ακακαλλίδι συνελθείν φησί τον Ερμήν και τον Απόλλωνα. Και εκ μεν Απόλλωνος γε-
νέσθαι Νάξον, εκ δε Ερμού Κύδωνα, αφ΄ού η πόλις Κυδωνία καλείται>>

image

ΑΛΛΕΣ ΑΡΧΑΙΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΚΡΉΤΗΣ
Η Αξος ή Όαξος βρισκόταν, σύμφωνα με τους ερευνητές, στο Μυλοπόταμο Ρεθύμνης και μετα-
φέρθηκε κατά την ενετική περίοδο στα ΑΝΩΓΕΙΑ. Κατά τον Ξενίωνα και το Φιλοσθένη, η Αξός, πήρε
το όνομά της από τον Όαξο ή Νάξο ή Αξό, γιο της θυγατέρας του Μίνωα Ακακαλλίδας και του Απόλ-
λωνα. <<Τη Ακακαλλίδι συνελθείν φησί τον Ερμήν και τον Απόλλωνα. Και εκ μεν Απόλλωνος γε-
νέσθαι Νάξον, εκ δε Ερμού Κύδωνα, αφ΄ού η πόλις Κυδωνία καλείται>> (Ξενίων). Ο Στ. Βυζάντιος
λέει ότι το όνομα της πόλης αυτής οφείλεται στην αρχαία Κρητική λέξη άξος = απόκρημνος βράχος,
αγμός, δικαιώνει η απόκρημνη τοποθεσία που ήταν κτισμένη η πόλης (Προφανώς από το: Ακίς >
άκρα, ακσίνα > αξίνα, Ακσός > Αξός). Καταστράφηκε, κατά πολλές μαρτυρίες, από τους Βενετούς.
Η αρχαία πόλης Οαξος αναφέρεται και από τον Ηρόδοτος (Δ 154). Λέει ότι εκεί βασίλευε ο Ετέαρ-
χος, πατέρας της Φρονίμης, που παντρεύτηκε με περιπετειώδη τρόπο το Πολύμνηστο, ένα από
τους προεστούς της Θήρας και γένησε το Βάτο, που μετά έγινε βασιλιάς της Λιβύης, έκανε αποικία
στην Λιβύη με Κρήτες και Θηραίους κ.α.
Η Απτερα ή Απταρα ήταν μία από τις σημαντικότερες πόλεις στη βόρεια ακτή της Δυτικής Κρήτης,
Παλαιόκαστρο Αποκορώνου. Σύμφωνα με το Στέφανο Βυζάντιο: Η Απτερα είναι πόλη της Κρήτης, η
οποία πείρε το όνομα της μετά τη νίκη των μουσών επί των Σειρήνων σε μουσικό αγώνα ο οποίος
έγινε μεταξύ της πόλης και της θάλασσας, τον οποίο κέρδισαν οι Μούσες. Οι Σειρήνες απέβαλαν τα
πτερά τους και έγιναν λευκές. Έτσι η πόλη πείρε το όνομα Απτερα και τα πλησίον νησάκια το όνομα
Λευκέ. Ο πολίτης ονομαζόταν Απτεραίος. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, η πόλη πήρε την ονομασία της
από τον Πτεράν ή Απτεράν, μυθικό κτήτορα του ναού στους Δελφούς. Με την ονομασία Απτερος
παραδίδεται και επώνυμος ήρωας της πόλης
Η Ελεύθερνα, σύμφωνα με το Στέφανο Βυζάντιο, λεγόταν πριν Σάτρα: Σάτρα, πόλις της Κρήτης, η
μετονομασθείσα Ελεύθερνα, ο πολίτης Σατραίος. Η ονομασία Σάτρα προέρχεται από της νύμφης
Σαώρης και Ελεύθερνα από Ελευθήρος, ενός των Κουρήτων. Ελευθέρνα, Λίνου πατρίς, εκ ταύτης ο
φυσικός Διογένης.. (Στ. Βυζ.). Η Ελεύθερνα ήταν μια από τις σπουδαιότερες πόλεις της αρχαίας
Κρήτης, ΒΔ του χωριού Πρινές της επαρχίας Μυλοποτάμου, χτισμένη πάνω σε λόφο που ονομάζε-
ται <<Λεύτερνα>>. Απαντά και με τις ονομασίες Ελεύθερνα, Ελευθέρα, Ελευθεραί. Αναφέρονται και
τις ονομασίες: Σάντρα (Σάτρα), αναγόμενη στην εποχή των Πελασγών, Αωρος από τη νύμφη Αώρα
και Απολλωνία από τον πολιούχο θεό της πόλης Απόλλωνα. Επικράτησε όμως η ονομασία Ελεύ-
θερνα, επίθετο μάλλον της Δήμητρας Ελευθούς. Τον 3ο αι. π.Χ. η Ελεύθερνα συμμάχησε με τη Μί-
λητο της Μ. Ασίας μαζί με άλλες 18 πόλεις. Είχε συνεργασία με την Αίγυπτο και τίμησε με ανδριάντα
τον Πτολεμαίο Γ’ τον Ευεργέτη (247-221 π.Χ.). Το 201 π.Χ. η πόλη, όπως και άλλες πόλεις του νη-
σιού, ψήφισαν ασυλία του ιωνικού ιερού του Διονύσου στην Τέω. Το 144 π.Χ. συμμετείχαν Ελευθερναίοι στις τελετές για τον Απόλλωνα στη Δήλο. Το 183 π.Χ. η Ελεύθερνα συγκαταλέγεται μεταξύ των
τριάντα Κρητικών πόλεων που συμμάχησαν με τον Ευμένη Β’ της Περγάμου. Κατά τη ρωμαϊκή κα-
τάκτηση της Κρήτης από τον Καικίλιο Μέτελλο, οι κάτοικοι, βασιζόμενοι στην οχυρότητα της θέσης
τους, αντιστάθηκαν σθεναρά στις ρωμαϊκές λεγεώνες. Από την Ελεύθερνα καταγόταν ο Διογένης
Απολλωνιάτης, ο επικαλούμενος φυσικός. Φιλόσοφος που έζησε τον 5ο π.Χ. αιώνα και ήταν μαθη-
τής του Αναξιμένη. Επίσης ο Αμήτωρ, πρώτος κιθαριστής ερωτικών ωδών, του οποίου οι οπαδοί
ονομάστηκαν Αμητορίδαι, ο αρχαίος ποιητής Λίννος και ο γλύπτης Τιμοχάρης. Επίσης ο μουσικός
(ύδραυλος) Αντίπατρος, που τιμήθηκε στους Δελφούς. Ως ανεξάρτητη πόλη η Ελεύθερνα, έκοψε
δικά της νομίσματα, τα οποία στη μια πλευρά απεικόνιζαν τον Απόλλωνα Στυρακίτη, καθισμένο σε
βράχο με μια σφαίρα στο δεξί χέρι και το τόξο στο αριστερό, ενώ στην άλλη πλευρά είχαν την Αρτε-
μη ως κυνηγό, με φαρέτρα και τόξο και συνοδευόμενη από το σκύλο της. Νομίσματα έκοψε η πόλη
και κατά τη ρωμαϊκά περίοδο.
Η Έλυρος βρισκόταν, σύμφωνα με τους ερευνητές, στη σημερινή επαρχία Σελίνου, κι είχε για επί-
νειά της τη Συία (τώρα Σούγια) και τη Λισσό, στο σημερινό κόλπο του Αγίου Κύρκου. Εκεί τιμούσαν
ιδιαίτερα τον Απόλλωνα και τους ήρωες Φυλακίδη και Φίλανδρο, γιο του Απόλλωνα και της νύμφης
Ακα(κα)λλίδας. Οι Ελύριοι έστειλαν στους Δελφούς, ανάθημα, ένα χάλκινο σύμπλεγμα, που παρί-
στανε μία κατσίκα να θηλάζει τους δυο αυτούς ήρωες, όταν ήταν νήπια.
Η Ιεράπυτνα βρισκόταν στα νότια παραλία της ανατολικής Κρήτης, στο στενότερο σημείο του νη-
σιού, στη θέση της σημερινής Ιεράπετρας. Κατά την παράδοση, ονομαζόταν αρχικά Κύρβα, από το
όνομα του ιδρυτή της, του Κύρβαντα, ενός από τους Κορύβαντες. Κατόπιν ονομάστηκε Κάμιρος,
Πύτνα και τελικά Ιεράπυτνα. Ο Στράβωνας (Γεωγραφικά Ι’ = 10, ΙV 4 c 475) λέει αφενός ότι στην
Κρήτη υπάρχουν δυο όρη τα «Λευκά όρη» στη δυτική Κρήτη και το «Ιδαίον όρος» στο μέσο της
Κρήτης που καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της νήσου και είναι και το υψηλότερο και σ’ αυτό
βρίσκεται και ο λόφος Πύτνα όπου βρίσκεται η πόλη Ιεράπυτνα. Ο στέφανος Βυζάντιος λέει: «Η Ιε-
ράπυτνα είναι πόλη της Κρήτης, παλαιότερα την έλεγαν Κύρβα έπειτα Πύτνα, έπειτα Κάμιρο και
μετά Ιεράπυτνα. Το εθνικό όνομα είναι Ιεραπύτνιος». Η Ιεράπετρα το 1508 μ.Χ. καταστράφηκε από
σεισμό και έχασαν τη ζωή τους 30 χιλιάδες άνθρωποι. Δούκας της Κρήτης ήταν τότε ο Ιερώνυμος
Δονάτος. Επίσης στο σεισμό του 1780 μ.Χ. καταστράφηκε το κάστρο της Ιεράπετρας και σκοτώθη-
καν 300 Τούρκοι.
Η Ίτανος βρισκόταν στο άκρον της ανατολικής Κρήτης (σημ. Ερημούπολη Σητείας). << Η Ίτανος εί-
ναι πόλη στην Κρήτη, η οποία πήρε το όνομά της από τον Ίτανο Φοίνικα ή από ένα Κουρήτα μι-
γάδα. Οι πολίτες λέγονται Ιτάνιοι. Υπάρχει και ακρωτήρι με αυτό το όνομα>> (Στ.Βυζ.). Προστάτιδα
θεά της Ιτάνου, μαζί με θαλασσινές θεότητες και το Δικταίο Δία, ήταν η Αθηνά. Ναός της υπήρχε
τόσο μέσα στην πόλη, όσο και στην άκρη του Σαμώνιου ακρωτηρίου, όπου παλαιότερα υπήρχε
<<ξακουστός ναός της μεγάλης μητέρας. Ο Ηρόδοτος (Δ, 151 – 161) λέει ότι οι κάτοικοι της Θήρας,
επειδή έπεσε στο νησί τους ξηρασία και καταστράφηκαν τα δέντρα πλην ενός, θέλησαν (τους το
πρότεινε η πυθία του Μαντείου Δελφών) να πάνε στη Λιβύη (= η Αφρική), για να κτίσουν εκεί αποι-
κία, όμως επειδή δεν ήξεραν να πάνε χρησιμοποίησαν τον Ιτάνιο ψαρά Κορώβιο. Και αφού πήγαν
εκεί οι Θηραίοι, έκτισαν την Κυρήνη, που τελικά είχε κατοίκους Κρητικούς, θηραίους και Πελοπονη-
σίους.
Η Λάππα, σημερινή Αργυρούπολη και μετέπειτα Λάππη ή Λάμπη, από κάποιο Ταρραίο Λάμπο,
ιδρύθηκε από τον Αγαμέμνονα (Δίων Κασ. 36, 1. Πτολ. 3, 17, 10).
Η Λισός βρισκόταν στη σημερινή επαρχία Σέλινου. Είχε συμμαχία με την Υρτακίνα και έκαναν τις
συναλλαγές των με κοινό νόμισμα, που είχε από το ένα μέρος δελφίνι ή περιστέρι με ανοικτά φτερά
και από το άλλο άστρο με 8 ακτίνες και τη λέξη Λ/Ι/Σ/Ι/Ω/Ν. Μόνο η Λισός και η Υρτακίνα είχαν
κόψει χρυσά νομίσματα. Με τον εμπορικό και το ψαράδικο στόλο της η Λισός είχε γίνει γνωστή
στα παράλια της Αφρικής.
Η Ολούς βρισκόταν, σύμφωνα με τους ερευνητές, στη βόρεια ακτή της Κρήτης, στον Κόλπο του Αγί-
ου Νικολάου= σημερινή Ελούντα. Η ιστορία της είναι γνωστή κυρίως από τις επιγραφές και τα νο-
μίσματα που κόπηκαν μεταξύ 330 και 280 π.Χ. Γύρω στο 260 π.Χ. υπήχθη στην Κνωσό και αργότε-
ρα δεν πήρε μέρος στο Κοινό των Κρηταιέων. ΤΟ 201 π.Χ. συμμάχησε με τη Ρόδο, άλλα στη συ-
νέχεια υποτάχθηκε στη Λατώ, την οποία ανταγωνιζόταν ήδη από τον 5ο αιώνα. Στην Ολούντα λα-
τρεύονταν ο Δίας ο Ταλλαίος, ο Αρης και η Αρτεμις Βριτομάρτις. Ο Παυσανίας αναφέρει (ΙΧ, 40,3-4)
ότι στην εποχή του, η Ολούς είχε ένα από τα έργα του Δαίδαλου, τη Βρυτομάρτη: Δαιδάλου δε των
έργων δύο μεν ταύτα έστιν εν Βοιωτοίς, Ηρακλής τε εν Θήβαις και παρά Λεβαδαύσιν ο Τροφώνιος,
τοσαύτα δε ετέρα εν Κρήτη, Βριτομάρτις εν Ολούντι και Αθηνά παρά Κνωσσίοις ( Παυσανίας ΙΧ,40,3-4)
Η Πολίχνα ή Πολίχνη ήταν πόλη γειτονική της Κυδωνίας, όπως φαίνεται από το εξής χωρίο του
Θουκυδίδου <<Πολυχνίταις χαριζόμενος ομόροις Κυδωνιατών>>. Ο Ηρόδοτος αναφέρει (βιβλ.7,170)
ότι όλοι οι Κρητικοί πήραν μέρος στην εκστρατεία κατά της Σικελίας για να εκδικηθούν το θάνατο του
Μίνωα πλην Πολιχνιτέων και Πρασίων. Ο Θουκυδίδης (βιβλ.2,85) αναφέρει ότι οι Αθηναίοι προ-
σπάθησαν να καταλάβουν την Κυδωνία το 429 π.Χ. στέλνοντας 20 πλοία στους Πολιχνίτες, που βρι-
σκόταν σε πόλεμο με τους Κυδωνιάτες, αλλά δεν το κατόρθωσαν.
Η Πολυρρηνία βρισκόταν στη θέση του σημερινού χωριού Πολυρρήνια Κισάμου, 6 χιλ. νοτίως από
το Καστέλι Κυσάμου, όπου ήταν το λιμάνι της. <<Η Πολυρρηνία είναι πόλη της Κρήτης και λέγεται
έτσι επειδή έχει πολλά ρήνεα, δηλαδή πρόβατα>>. (Στ.Βυζ.). Ιδρύθηκε από Αχαιούς και Λάκωνες
άποικους. Οι κάτοικοι της περιοχής ώκουν κωμηδόν, όπως αναφέρει ο Στράβων (Β, 10), δηλαδή σε
μικρές κώμες-οικισμούς. <<Κωμηδόν δ΄ώκουν πρότερον. Είτ΄Αχαιοί και Λάκωνες συνώκησαν τειχί-
σαντες ερυμνόν χωρίον βλέπον προς μεσημβρίαν>> (Στράβων, Χ, 479). Σύμφωνα με το Στράβωνα
(Ι, c 478 – 480) υπήρχε ιερό της Δίκτυννας.
Η Πράσος ή Πραισός. Μνεία της Πραισού κάνει πρώτος ο Ηρόδοτος (Ζ 169 – 171). Ο Στράβωνας
(Στρβ Χ 479, 12) λέει τα εξής (κάτι που γεωγραφικά είναι σωστό μόνο χοντρικά) για την πόλη αυτή:
<<Οι Πράσιοι είναι γείτονες (με τους κατοίκους της Λεβήνας). Απέχουν από τη θάλασσα 70 στάδια
και από τη Γόρτυνα 180. Είπα πριν πως η Πράσος ανήκε στους Ετεοκρήτες και εδώ ήταν ιερό του
Δικταίου Δία. Και η Δίκτη βρίσκεται κοντά, όχι βέβαια, καθώς λέει ο Αρατος πλησίον της Ίδης. Η
Δίκτη από την Ίδη απέχει 1000 στάδια. Βρίσκεται ανατολικά της Ίδης. Κι απέχει 100 στάδια από το
Σαμώνιο. Ανάμεσα στο Σαμώνιο και Χερσόνησο ήταν κτισμένη η Πράσος, πάνω από τη θάλασσα,
στα 60 στάδια. Την κατέστρεψαν οι Ιεραπύτνιοι.>>Η Πραισός βρισκόταν κοντά στη Σητεία, στο χω-
ριό Βάβελοι – Νέα Πραισός, σύμφωνα με μαρτυρία του αρχαίου γεωγράφου Σκύλακα του Καρυαν-
δέα (Περίπλους 47).
Η Πριανσός βρισκόταν εκεί που βρίσκονται σήμερα τα Καστελλιανά Μονοφατσίου. Αναφέρεται από
το Στράβωνα, (Χ, 478): Όμοροι δ’εισίν αυτοίς (τοις Γορτυνίοις) οι Πράσιοι, της μεν θαλάττης, εβδο-
μήκοντα, Γόρτυνος δε διέχοντες εκατόν και ογδοήκοντα (σταδίους).
Η Ραύκος βρισκόταν στη θέση του σημερινού χωριού Αγιος Μύρων, επαρχίας Μαλεβιζίου νομού
Ηρακλείου, 18,8 χλμ. Νοτιοδυτικά του Ηρακλείου. Η ύπαρξή της μαρτυριέται και από το βίο του Αγί-
ου Μύρωνα, ο οποίος γεννήθηκε εκεί. <<Η Ραύκος είναι μεσόγεια πόλη της Κρήτης, το εθνικό όνομα
είναι Ραύκιος και Ραυκία>> (Στ. Βυζ.). Κατά το Σκύλακα (Περίπλους 47), βρισκόταν στα νότια της
Κνωσού, κοντά στη Γόρτυνα. <<Προς βορέαν Όαξος και Κνωσός, προς δε νότον Γόρτυνα,
Ραύκος.>>. Σύμφωνα με την παράδοση (Αιλιανός, περί ζώων, ΧΦΙΙ, 35), η Ραύκος βρισκόταν αρχι-
κά σε άλλο μέρος, αλλά οι πρώτοι κάτοικοί της αναγκάστηκαν να την εγκαταλείψουν γιατί σε εκείνο
το μέρος υπήρχαν πολλές μέλισσες, και ίδρυσαν μια νέα πόλη, ανάμεσα στην Κνωσό και στη Γόρτυ-
να. Το χωρίο από τα <<Κρητικά>> του Αντίνορα, για την ίδρυση της Ραύκου, που διέσωσε ο Αιλια-
νός, έχει ως εξής: Εν λόγοις Κρητικοίς Αντήνωρ λέγει τη των καλουμένων Ραυκίων πόλει εκ τινός
δαιμονίου προσβολής επιφοιτήσα μελιττών σμήνος, αίπερ ουν άδονται χαλκοειδείς, εγριμπτούσας
δε άρα αυτοίς τα κέντρα είτα μέντοι πικρότατα λιπείν. Ωνπερ ούν εκείνους την προσβολήν ου φέρο-
ντας αναστήναι της πατρίδος και μέντοι και ες χώρον ελθείν άλλον και οικίσαι φιλία της μητρίδος, ίνα
Κρητικώς είπω, Ραύκον… Και ο Βυζαντινός Γραμματικός Τζέτζης την αναφέρει Δραύκη.
Η Σύβριτος ή Σίβυρτος ή Σούβριτος βρισκόταν στα νότια της Ελεύθερνας και της Ρίθυμνας. Στην
κεντρική οδό που ένωνε τη βόρεια ακτή με την πεδιάδα της Μεσαράς και τη νότια ακτή. Θρόνος
Αμαρίου. Έκοψε νομίσματα με τη μορφή του Ερμή και Διονύσου, που κρατά στο ένα χέρι ένα κάν-
θαρο και από το άλλο το θύρσο, μια ράβδο με φύλα αμπελιού, έμβλημα του Διονύσου. Αλλα είχαν το
κεφάλι του Δία στεφανωμένο με δάφνη, άλλα κεφαλή αίγας και σταφύλι, άλλα τρίαινα και δελφίνι,
άλλα τη μορφή του Απόλλωνα κλπ
Η Τύλισσος ήταν κτισμένη σε ένα από τα πρώτα χαμηλά πρόβουνα της Ίδης (Ψηλορείτης), η οποία
υψώνεται αμέσως δυτικά της. Βρέθηκαν επίσης νομίσματα που δείχνουν μια γυναίκα (η Ήρα) με αν-
θοστόλιστο στέμμα (με Φοίνικες) και πίσω ο Απόλλων με τη λέξη ΤΥΛΙΣΙΩΝ. Αλλα παριστάνουν νέο
κυνηγό, που κρατά κεφάλι αίγαγρου και τόξο, με την επιγραφή ΤΥΛΙΣΙΩΝ.
Η Υρτακίνα ήταν πόλη της Δυτικής Κρήτης, γνωστή και ως Αρτακίνα (Πτολεμαίος ΙΙΙ, 17, 10) και Υρ-
τακός (Στ. Βυζ.). Βρισκόταν στα δυτικά της Ελύρου και της Λισσού, κόντα στο σημερινό χωριό Πα-
παδιανά, στα νότια του σημερινού χωριού Τεμένια, πάνω στο απότομο και απρόσιτο ύψωμα που
ακούεται σήμερα Καστρί, όπου σώζόνται αρχαία ερείπια. Η Έλυρος, η Λισός, η Τάρρα και η Υρτα-
κίνα είχαν συνάψει νομισματική ένωση και είχαν τα ίδια νομίσματα, όπως ήταν μέλη στο κοινό των Κρηταιέων, μέσα 3ου π.Χ. αιώνα.
Η Φαλάσαρνα βρισκόταν στο ακρωτήριο Κούτρι Κισάμου και ήταν η δυτικότερη πόλη της Κρήτης,
με σημαντικό λιμάνι, που συχνά χρησίμευε και ως επίνειο της Πολυρρήνιας.
Η Χερρόνησος ή Χερσόνησος (σημερινή Χερσόνησος Πεδιάδος) ήταν επίνειο της Λύκτου. Ο
Πλούταρχος αναφέρει ότι ιδρύθηκε από τα παιδιά των κατοίκων της Ίμβρου και της Λέσβου οι οποίοι
τα απόκτησαν με Αθηναίες (από τη Βραυρώνα) τις οποίες είχαν απαγάγει και τα οποία με τη σειρά
τους παντρεύτηκαν Σπαρτιάτισσες. Τα έδιωξαν από τη Σπάρτη με τις γυναίκες τους, με χρήματα και
πλοία και μάλιστα με αρχηγούς των τους Λακεδαιμονίους Πόλλιν, Δέλφον και Κραταϊδαν. Ο Στράβων
αναφέρει ένα ναό της Βριτομάρτεως, της Κρητικής θεάς που απεικόνισαν οι Χερσονήσιοι στα νομί-
σματά τους. από τη Χερσόνησο ήταν ο Ολυμπιονίκης Φιλωνίδης, γιος του Ζώτου, ο οποίος ήταν
και ταχυδόμος του Αλέξανδρου, γιου του Φιλίππου, σύμφωνα με τον Παυσανία (Ηλιακά Β. 16,5)

image

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

ΠΗΓΗ  ΒΙΒΛΙΟ  «ΚΡΗΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ», Α. ΚΡΑΣΑΝΑΚΗ

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in Books and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.