ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΓΕΝΕΣΗΣ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ


 

 

Η Κοσμολογία παρόλο που προσπαθεί να δώσει απάντηση σε θεμελιώδη ερωτήματα που έθεσε ο άνθρωπος από την

αυγή του πολιτισμού, είναι μια σχετικά νέα επιστήμη, που θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως επιστήμη του 20ου

αιώνα. Τo ερώτημα "Πώς δημιουργήθηκε το Σύμπαν και ο Άνθρωπος;" -στο οποίο μέχρι πρόσφατα η

απάντηση αναζητιόταν μόνο στο χώρο της Φιλοσοφίας και της Θρησκείας- άπτεται πλέον της Επιστήμης και των

μεθοδολογιών της. Η ιστορική διαδρομή που διάνυσε η ανθρώπινη νόηση για να φτάσει στο σημείο να μελετά με

αυστηρά επιστημονικές μεθόδους την ίδια τη γένεση και εξέλιξη του Σύμπαντος είναι πολύ μακρά και έχει περάσει

μέσα από δαιδαλώδεις λαβύρινθους αναζήτησης. Μόνο στις αρχές του 20ου αιώνα με την ανάπτυξη της

φασματοσκοπίας, των μεγάλων τηλεσκοπίων αλλά και με την θεμελίωση της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας, η

Κοσμολογία κατέκτησε την θέση της, περίοπτη μάλιστα, ανάμεσα στις σύγχρονες επιστήμες.

1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ

Κάνοντας μια μικρή ιστορική διαδρομή των κοσμολογικών αντιλήψεων μέσα στους αιώνες, δεν μπορούμε παρά να

σταματήσουμε στην αρχαία Ελλάδα και να θαυμάσουμε τις φιλοσοφικές αναζητήσεις και τα συμπεράσματα στα

οποία κατέληξαν οι πρόγονοί μας παρατηρώντας τη Φύση. Οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ιδιαίτερα οι Ίωνες, ήταν

οι πρώτοι στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού που απορρίπτοντας τις μυστικιστικές δοξασίες και τις

μυθολογικές διηγήσεις και ερμηνείες περί της γένεσης του κόσμου -διηγήσεις που κυριαρχούν στους λαμπρούς

πολιτισμούς της Ανατολής- αποπειράθηκαν να εξηγήσουν το Σύμπαν στη βάση των Φυσικών επιστημών. Πολλές

φορές προσέγγισαν με εκπληκτική διορατικότητα σύγχρονες επιστημονικές αλήθειες, που για να τις κατακτήσει η

ανθρωπότητα χρειάστηκε η συσσώρευση γνώσης δεκάδων αιώνων.

Ο Πυθαγόρας (572~495 πΧ) δεινός μαθηματικός και μία από τις πιο γνωστές προσωπικότητες της αρχαιότητας

πίστευε ότι οι αριθμοί αποτελούν την βάση των πάντων και απέδιδε σε αυτούς μυστικιστικές δυνάμεις. Στον

Πυθαγόρα αποδίδεται η διαπίστωση ότι η γη και τα άλλα κοσμικά σώματα είναι σφαιρικά ενώ είναι άγνωστο το πώς

κατέληξε σε αυτή την άποψη αν και εικάζεται ότι οι λόγοι ήταν καθαρά αισθητικοί, λόγω της τελειότητας του

σφαιρικού σχήματος. Επίσης η κίνηση των πλανητών αντίθετα προς την φαινόμενη περιστροφική κίνηση της

σφαίρας των απλανών πέριξ της γης πρώτα διαπιστώνεται από τον Πυθαγόρα. Παρότι ο ίδιος πίστευε στο

γεωκεντρικό σύστημα, αυτές του οι διαπιστώσεις οδήγησαν τους ύστερους Πυθαγόρειους (πρώτος ο Φιλόλαος) στο

να διατυπώσουν ένα κοσμολογικό σύστημα στο οποίο η γη δεν βρίσκεται πλέον στο κέντρο του Σύμπαντος αλλά

περιστρέφεται, μαζί με τον ήλιο και τους άλλους πλανήτες, γύρω από ένα κοινό κέντρο, το Κεντρικό Πυρ.

Δύο περίπου αιώνες αργότερα και δεκαοκτώ περίπου αιώνες πριν τον Κοπέρνικο, ο Αρίσταρχος ο Σάμιος

προτείνει το Ηλιοκεντρικό σύστημα: "υποτίθεται γάρ τά απλανέα των άστρων καί τόν άλιον μένειν ακίνητον, τάν δέ

γαν περιφέρεσθαι περί τόν άλιον κατά κύκλου περιφέρειαν, ός έστιν έν μέσω τώ δρόμω κείμενος". Αυτή του η θέση

δεν έγινε αποδεκτή από το φιλοσοφικό κατεστημένο της εποχής που αποδεχόταν άκριτα την κυρίαρχη Αριστοτελική

φιλοσοφική θεώρηση σύμφωνα με την οποία η Γη, η κατοικία Θεών και ανθρώπων, ήταν το κέντρο του Σύμπαντος

(δες σχετικό άρθρο των Κοσμικών Διαδρομών). Ο Ηράκλειτος ο Εφέσιος (~500 πΧ), ο πατέρας της

Διαλεκτικής κατά πολλούς, βασίζεται στον κόσμο των αισθήσεων και γίνεται ο φιλόσοφος του γίγνεσθαι, της

διαρκούς εξέλιξης και της αδιάκοπης μεταβολής της Φύσης. Είναι χαρακτηριστική η θέση του: πυρός τε ανταμοιβή

τά πάντα καί πύρ δέ πάντων, που διαισθητικά προσεγγίζει την ταυτότητα ύλης και ενέργειας μέσω της μετατροπής

του ενός στο άλλο. Αντίθετα ο Παρμενίδης (~480 πΧ), ο ιδρυτής της φιλοσοφικής σχολής της Ελέας στη Σικελία,

ξεπερνά τον κόσμο του ορατού και των αισθήσεων σαν την μόνη πραγματικότητα και προβάλλει το άφθαρτο,

αιώνιο και αμετάβλητο Ον που αντιπαραβάλλεται στο προϊόν των αισθήσεων, στον κόσμο των φαινομένων που

αποτελούν τις δοξασίες. Παρόλο που η φιλοσοφία του Παρμενίδη είναι σε αντιδιαστολή με τις φιλοσοφίες του

γίγνεσθαι, θα μπορούσε ίσως ο κόσμος των δοξασιών να ειδωθεί σαν το σύνολο των ανθρώπινων ερμηνειών της

Φύσης, που αποτελούν το σύνολο της ανθρώπινης γνώσης, με την οποία ο Άνθρωπος προσπαθεί να προσεγγίσει

την απόλυτη Αλήθεια (το Ον του Παρμενίδη;), Άλλες εξαιρετικά ενδιαφέρουσες θέσεις του Παρμενίδη είναι περί της

σφαιρικότητας της Γης και περί του ότι δεν υπάρχει γένεση από το Τίποτα ούτε φθορά που να καταλήγει στο

Τίποτα, θέση που θυμίζει την αρχή διατήρησης της ενέργειας.

Ο Εμπεδοκλής (492-435 πΧ) από τον Ακράγαντα της Σικελίας, φιλόσοφος, μελετητής της Φύσης, γιατρός και

ποιητής αναζητεί και αυτός σαν τον Παρμενίδη το Ον αλλά χωρίς να αγνοεί τον κόσμο των αισθήσεων που μέσω

αυτού το αναζητεί. Το βρίσκει τελικά στα τέσσερα στοιχεία: γη, νερό, φωτιά και αέρα. Χαρακτηριστικό της σκέψης

του Εμπεδοκλή είναι η σύνθεση μέσω των αντιθετικών αλλά κινητήριων δυνάμεων της αγάπης και της διχόνοιας.

Ιδιαιτέρως διορατική είναι η άποψη του ότι το φως διαδίδεται και μάλιστα με πεπερασμένη ταχύτητα σε αντίθεση με

τον Αριστοτέλη που πίστευε ότι το φως ήταν αποτέλεσμα μιας ποιοτικής και στιγμιαίας αλλαγής του περιβάλλοντος.

Ο Αναξαγόρας ο Κλαζομένιος (500-428 πΧ), προσωπικός φίλος του Περικλή, πίστευε ότι το Σύμπαν υπήρχε

πάντοτε, στην αρχή σε χαώδη και άτακτη κατάσταση που σταδιακά, με την επέμβαση του Κοσμικού "Νου" και με

την στροβιλώδη κίνηση που επέβαλε, άρχισε να επέρχεται η αρμονία που παρατηρείται στην Φύση. Ο Αναξαγόρας

ήταν ο πρώτος που θεώρησε την Σελήνη σαν ετερόφωτο σώμα, φωτιζόμενο από τον Ήλιο και εξήγησε σωστά τις

εκλείψεις της Σελήνης. Θα ήταν μεγάλη παράληψη αν δεν αναφερόταν το όνομα του μεγάλου φιλοσόφου

Δημόκριτου (~460 πΧ) από την Ιωνική αποικία Άβδηρα της Θράκης που με την ανεπανάληπτα διορατική ατομική

του θεωρία (αλλά και του Λεύκιππου) έγινε ο πρόδρομος της σύγχρονης ατομικής θεωρίας.

Εδώ τελειώνουμε αυτή την σύντομη και ατελή παράθεση ορισμένων μόνον από τους αρχαίους Έλληνες στοχαστές

που έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον από την σκοπιά της σύγχρονης κοσμολογίας.(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

 

Δρ. Μανώλης Πλειώνης, Νοέμβριος 2003

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ, ΕΑΑ

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in SCIENCE=EPI-HISTEME. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.