ΟΙ ΝΕΟΓΡΑΙΚΟΙ ΞΕΧΝΟΥΝ ΟΤΙ Η ΛΕΞΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ


Οδηγία Πλαίσιο Υδάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Eυκαιρία για νοικοκύρεμα στη διαχείριση των υδατικών πόρων της Ελλάδας

Η συζήτηση επί της τροπολογίας του κ. Σουφλιά σχετικά με την εκτροπή του Αχελώου στον Θεσσαλικό κάμπο έφερε στο προσκήνιο την διαχείριση των υδατικών πόρων. Το θέμα αυτό ρυθμίζεται από την Οδηγία Πλαίσιο Υδάτων [ΟΠΥ] 2000/60/EC της Ευρωπαϊκής Ένωσης [ΕΕ], που ενσωματώθηκε στην νομοθεσία των κρατών-μελών της ΕΕ το 2000. Η ΟΠΥ αποτελεί τον γνώμονα στην επίλυση κάθε ζητήματος υδατικών πόρων, υπερισχύοντας εθνικών νόμων.

Τα κράτη-μέλη της ΕΕ συμφώνησαν σε χρονοδιάγραμμα εφαρμογής της ΟΠΥ, με καταληκτικό έτος το 2015, που προβλέπει, μεταξύ άλλων: έως το 2009, σύνταξη τελικών προγραμμάτων διαχείρισης ανά υδατική περιφέρεια και, έως το 2010, διαμόρφωση πολιτικής τιμολόγησης ύδατος με ανάκτηση κόστους. Σημειωτέον ότι η Ελλάδα ήδη καθυστερεί στην εφαρμογή της ΟΠΥ. Η ΟΠΥ διέπεται από αρχές που περιλαμβάνουν το ο ρυπαίνων πληρώνει, την τιμολόγηση νερού ανά τομέα υπηρεσίας και την διαχείριση των υδατικών πόρων, σε βάση λεκάνης απορροής ποταμού από αντίστοιχα τοπική διαχειριστική αρχή, ενώ ενστερνίζεται την προσέγγιση της σύγχρονης μηχανικής των υδατικών πόρων για ήπιες παρεμβάσεις.

Έναυσμα για την ΟΠΥ (από το 1988) ήταν η υποβαθμισμένη ποιότητα των υδάτων στις χώρες της ΕΕ, γι’ αυτό η Εισαγωγή της αναδεικνύει ως κύριο στόχο την ποιοτικά καλή κατάσταση των υδάτων. Η μακρά και έντονη βιομηχανική δραστηριότητα στις πυκνοκατοικημένες δυτικές και κεντρικές Ευρωπαϊκές χώρες καθιστούν τον στόχο αυτό ευνόητο, όμως, οι Ελληνικές προτεραιότητες διαφέρουν. Στην Ελλάδα το κλίμα καθιστά την επάρκεια ύδατος κύριο μέλημα (βλέπε επίσης σενάρια κλιματικών αλλαγών: ένταση φαινομένων ξηρασίας-πλημμύρας, άνοδος στάθμης της θάλασσας). Ποιότητα και ποσότητα υδάτων συνδέονται, βέβαια (π.χ. υφαλμύρυνση παράκτιων υδροφορέων από υπεράντληση), όμως, γενική ρύπανση των υδάτων δεν υφίσταται στην Ελλάδα, κυρίως λόγω της  μέτριας πληθυσμιακής πυκνότητας και της περιορισμένης και πρόσφατης βιομηχανικής δραστηριότητας. Εν τούτοις, επεισόδια ρύπανσης, και μάλιστα ορατής, υπάρχουν (π.χ., απόρριψη υγρών βιομηχανικών αποβλήτων στον Κηφισό (Αθήνα) και σκουπιδιών στον περιβόητο Κουρουπητό), ή αθέατης (λιπάσματα). Ενδεικτικά, μεταξύ των προβλημάτων που αναδεικνύουν την έλλειψη διαχείρισης των υδάτων περιλαβάνονται:

v     Εποχιακή έλλειψη πόσιμου νερού σε πολλές περιοχές (π.χ. στις Κυκλάδες).

v     Ποιοτική υποβάθμιση υδάτων: ευτροφισμός λιμνών/λιμνοθαλασσών (π.χ. Αμβρακικός Κόλπος) από την διάθεση αστικών ή γεωργικών ρυπαντικών φορτίων, υφαλμύρινση υδροφορέων (π.χ. Αργολικό πεδίο, νησιά Αιγαίου), ρύπανση υπογείων υδάτων από λιπάσματα-φυτοφάρμακα, στραγγίσματα χωματερών και λύματα από βιομηχανίες και κτηνοτροφίες.

v     Πτώση της στάθμης υδροφορέων από υπερεκμετάλλευση (π.χ. Θεσσαλικός κάμπος).

Η εφαρμογή της ΟΠΥ απαιτεί την θέσπιση κανονιστικών-διοικητικών διατάξεων, και θέτει μια σειρά από καίρια θεσμικά και τεχνικά ζητήματα. Παράλληλα με τις όποιες ανάγκες εναρμόνισης προκύψουν, τίθενται ευθέως και θέματα αρμοδιοτήτων, που η Πολιτεία οφείλει να προσέγγισει ορθολογικά και πέραν περιχαρακωμένων συμφερόντων. Υπενθυμίζεται ότι η διαμάχη ΥΠΕΧΩΔΕ-ΥΠΑΝ ακύρωσε τις διαχειριστικές μελέτες στο Β’ ΚΠΣ, η δε εμπειρία δείχνει ότι οι συναρμοδιότητες επιβαρύνουν την λειτουργικότητα (μέχρι παραλύσεως). Βάσει της νομοθεσίας πριν από την ΟΠΥ, το ΥΠΕΧΩΔΕ ήλεγχε την ποιότητα των υδάτων, το ΥΠΑΝ είχε ευθύνη για την διαχείριση των υδατικών πόρων (που ποτέ δεν άσκησε) και την ενεργειακή χρήση, το Υπ. Γεωργίας ήταν αρμόδιο για τα μεγάλα αρδευτικά έργα (διεκδίκησε δε την διαχείριση των υδάτων, ισχυριζόμενο ότι η γεωργία καταναλώνει 85% του νερού, ενώ το γεγονός αυτό το αποκλείει ως διαχειριστή!) και το ΥΠΕΣΔΔΑ φρόντιζε για την ύδρευση πόλεων άνω των 10.000 κατοίκων, πλην Αθηνών και Θεσσαλονίκης.

Σήμερα γίνεται (κατά)χρηση νερού, χωρίς διαχείριση, ενώ η επάρκεια νερού κατάλληλου για όλες τις χρήσεις αποτελεί προϋπόθεση ευημερίας!  Η ΟΠΥ μπορεί να οδηγήσει σε ορθή διαχείριση των υδάτων. Μετά από τις συνεχείς αποτυχίες και την έλλειψη πολιτικής για τους υδατικούς πόρους, είναι καιρός η Πολιτεία να ενεργοποιήσει την Κεντρική Υπηρεσία Υδάτων, με κατάλληλη ηγεσία και επιστημονική στελέχωση. Επισημαίνεται επίσης η απουσία ενιαίας και προσβάσιμης τράπεζας υδρολογικών δεδομένων, παρά τις χρηματοδοτήσεις (Β’ ΚΠΣ, πιθανώς Γ’ ΚΠΣ): το ΥΠΕΧΩΔΕ παρέλαβε τα έργα ΥΔΡΟΣΚΟΠΙΟ και το διάδοχό του ΕΤΥΜΠΣ παρά την μη τήρηση της συμβατικής υποχρέωσης για προσβασιμότητα των δεδομένων. Πως να ελεγχθεί η χρησιμότητα του έργου;

Με στόχο την βέλτιστη διαχείριση των υδάτων, ο νόμος καλείται να ρυθμίσει το πλέγμα των θεμάτων ποσότητας-ποιότητας των υδάτων και διοικητικής-τεχνικής υποδομής (συλλογή στοιχείων – δίκτυα μετρήσεων – βάσεις δεδομένων). Μονάδα αναφοράς είναι η λεκάνη απορροής ποταμού (ΛΑΠ). Η κλίμακα της ΛΑΠ είναι καθοριστική υδρολογικά και διοικητικά, διότι ένας διαχειριστής αξιοποιεί τα δεδομένα τόσο πιο σωστά όσο η κλίμακα πληροφορίας ταιριάζει στην κλίμακα λήψης αποφάσεων. Η Γαλλία χωρίζεται σε μόλις 7 ΛΑΠ, μέσου μεγέθους 75.000 km2, ενώ παρεμφερείς είναι οι συνθήκες σε Γερμανία και Ισπανία. Σε σύγκριση μ’αυτό το μέτρο, το μέσο Ελληνικό υδατικό διαμέρισμα είναι τουλάχιστον 10 φορές μικρότερο (μη λαμβάνοντας υπ’ όψιν την ιδιαιτερότητα των νησιών), αν και συχνά περιέχει πλέον του ενός ποταμούς με εκβολές στην θάλασσα.

Επειδή οι συνθήκες στην Ελλάδα διαφέρουν αρκετά από αυτές του προτύπου της ΟΠΥ, απαιτούνται ρυθμίσεις για να λειτουργήσουν οι τοπικές διαχειριστικές αρχές κατά το σκεπτικό της ΟΠΥ για την λήψη αποφάσεων από τους άμεσα θιγόμενους. Η μεταφορά αρμοδιοτήτων από το κεντρικό κράτος στις τοπικές κοινωνίες είναι βασική διοικητική επιλογή της ΕΕ. Σημαντικό ζήτημα σ’αυτό το πλαίσιο θα είναι η μεταφορά ύδατος εκτός των ορίων των ΛΑΠ, ζήτημα καίριο στην εκτροπή του Αχελώου και στην ύδρευση της Αθήνας. Οπωσδήποτε πρέπει να εξετασθεί η λειτουργία των τοπικών διαχειριστικών αρχών σε σχέση με το κεντρικό κράτος και τους ΟΤΑ. Ιδανικά, η διαχείριση των υδάτων απαιτεί σύμπτωση του φυσικού με το διοικητικό πεδίο. Η Ελλάδα πάσχει από κατακερματισμό σε 13 περιφέρειες (βλέπε διαίρεση της Πελοποννήσου σε δύο περιφέρειες!) και 14 υδατικά διαμερίσματα, με ανεπαρκή σύμπτωση, αντί διάρθρωσης στην βάση ολίγων ευμεγέθων διοικητικών μονάδων. Ευτυχώς, για τον σκοπό των διαχειριστικών μελετών, το μέγεθος των υδατικών περιοχών έχει αυξηθεί μέσω συνενώσεων ορισμένων υδατικών διαμερισμάτων. Χρειάζονται πρόνοιες και συνείδηση του κοινωνικού καλού, για να λειτουργήσει ένα σύστημα, όπου οι διοικητικές και υδατικές μονάδες δεν ταυτίζονται.

Ο ισχυρισμός του ΥΠΕΧΩΔΕ, ότι η εκτροπή του Αχελώου γίνεται για περιβαλλοντικούς λόγους είναι λογικά αστήρικτος. Τα περιβαλλοντικά προβλήματα του Θεσσαλικού κάμπου είναι ανθρωπογενή. προκλήθηκαν από ανεξέλεγκτες αντλήσεις νερού, συνεχώς αυξανόμενου βάθους (πλέον των 400μ), για την άρδευση μεγάλων εκτάσεων υδροβόρων καλλιεργειών βαμβακιού, με κίνητρο επιδοτήσεις της ΕΕ που λήγουν το 2013! Οι υπεραντλήσεις οδήγησαν στην πτώση του υδροφόρου ορίζοντα, μειώνοντας την τροφοδοσία του Πηνειού, που το καλοκαίρι φαίνεται να στερεύει. Στην πράξη, η εκτροπή του Αχελώου, για την δήθεν διάσωση του Πηνειού, επιβραβεύει την σπατάλη νερού από μιά πρακτική που παραβιάζει την αρχή της βιώσιμης χρήσης νερού! Ο Θεσσαλικός κάμπος θα λειτουργούσε υδρολογικά-οικολογικά απρόσκοπτα με καλλιέργειες που ταιριάζουν στις κλιματικές του συνθήκες. Όταν η γεωργία στρέφεται σε υδροβόρες καλλιέργειες, οι αρδεύσεις πρέπει να βελτιστοποιούν την κατανάλωση νερού, πρέπει δε πάντα να παρακολουθείται το υδρολογικό ισοζυγίο και η υδραυλική δίαιτα του υδροφορέα. Με εργαλείο την τιμολόγηση νερού, ασφαλώς και θα επιλέγονταν κατάλληλες καλλιέργειες. Βεβαίως δεν πρέπει να παραβλέπονται τα συμφέροντα των εργοληπτικών εταιριών στην εκτροπή του Αχελώου.

Κλείνω με σκέψεις που αφορούν την δομή του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων. Αυτή η δομή είναι ο πυρήνας του προβλήματος. Το ίδιο υπουργείο εποπτεύει τον παρεμβαίνοντα στο περιβάλλον και αυτόν που υποτίθεται ότι το προστατεύει. Ελέγχων και ελεγχόμενος ταυτίζονται, άρα δεν υπάρχει έλεγχος! Σε κανένα προηγμένο Ευρωπαϊκό κράτος τα Δημόσια Έργα και το Περιβάλλον δεν συνυπάρχουν κάτω από την ίδια στέγη! Στις δε ΗΠΑ, η ομοσπονδιακή Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος (USEPA, οντότητα σε επίπεδο υπουργείου) ελέγχει τους πάντες, και την κυβέρνηση. Η προφανής απουσία περιβαλλοντικής πολιτικής του Ελληνικού κράτους γεννά την υποψία ότι δεν είναι τυχαία αυτή η Ελληνική πρωτοτυπία, και, εν προκειμένω, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις δεν πάσχουν από οικολογικό στραβισμό.

 

Αντώνης Δ. Κούσης

Διευθυντής Ερευνών

Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης

του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών

 

Σημείωση: Μιά ελαφρά συντετμημένη μορφή του ανωτέρω κειμένου δημοσιεύθηκε στη ΒΗΜΑ της Κυριακής της 30ης Ιουλίου 2006.


Be one of the first to try Windows Live Mail.
About these ads

About sooteris kyritsis

Job title: (f)PHELLOW OF SOPHIA Profession: RESEARCHER Company: ANTHROOPISMOS Favorite quote: "ITS TIME FOR KOSMOPOLITANS(=HELLINES) TO FLY IN SPACE." Interested in: Activity Partners, Friends Fashion: Classic Humor: Friendly Places lived: EN THE HIGHLANDS OF KOSMOS THROUGH THE DARKNESS OF AMENTHE
This entry was posted in SCIENCE=EPI-HISTEME. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s